ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 7.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.52.1
तत्र तां रजनीमुष्य केशिन्यां रघुनन्दनः ।
प्रभाते पुनरुत्थाय लक्ष्मणः प्रययौ तदा ॥ ७.५२.१ ॥
ਉੱਥੇ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਰਘੂਕੁਲ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਵੇਰੇ ਫਿਰ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਤਦੋਂ ਤੁਰ ਪਿਆ।
7.52.2
ततो ऽर्धदिवसे प्राप्ते प्रविवेश महारथः ।
अयोध्यां रत्नसम्पूर्णां हृष्टपुष्टजनावृताम् ॥ ७.५२.२ ॥
ਫਿਰ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਉਹ ਮਹਾਰਥੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
7.52.3
सौमित्रिस्तु परं दैन्यं जगाम सुमहामतिः ।
रामपादौ समासाद्य वक्ष्यामि किमहं गतः ॥ ७.५२.३ ॥
ਪਰ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਬਹੁਤ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਾਂਗਾ, ਆ ਕੇ ਮੈਂ ਕੀ ਕੀਤਾ?"
7.52.4
तस्यैवं चिन्तयानस्य भवनं शशिसन्निभम् ।
रामस्य परमोदारं पुरस्तान्समदृश्यत ॥ ७.५२.४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗਾ ਰਾਮ ਦਾ ਅਤਿ ਉਦਾਰ ਭਵਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।
7.52.5
राज्ञस्तु भवनद्वारि सो ऽवतीर्य रथोत्तमात् ।
अवाङ्मुखो दीनमनाः प्रविवेशानिवारितः ॥ ७.५२.५ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਦੁਆਰ ਉੱਤੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰਿਆ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਉਦਾਸ ਮਨ ਨਾਲ, ਬਿਨਾਂ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
7.52.6
स दृष्ट्वा राघवं दीनमासीनं परमासने ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां ददर्शाग्रजमग्रतः ॥ ७.५२.६ ॥
ਉੱਚੇ ਆਸਣ ਉੱਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ। ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
7.52.7
जग्राह चरणौ तस्य लक्ष्मणो दीनचेतनः ।
उवाच दीनया वाचा प्राञ्जलिः सुसमाहितः ॥ ७.५२.७ ॥
ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਲਏ; ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਪੂਰੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਦੀਨ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ।
7.52.8
आर्यस्याज्ञां पुरस्कृत्य विसृज्य जनकात्मजाम् ।
गङ्गातीरे यथोद्दिष्टे वाल्मीकेराश्रमे शुचौ ॥ ७.५२.८ ॥
ਆਰਿਆ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਵਾਲਮੀਕਿ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਵੇਂ ਹੀ ਛੱਡ ਆਇਆ।
7.52.9
तत्र तां च शुभाचारामाश्रमान्ते यशस्विनीम् ।
पुनरप्यागतो वीर पादमूलमुपासितुम् ॥ ७.५२.९ ॥
ਉੱਥੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਉਸ ਸ਼ੁਭਾਚਾਰਿਣੀ ਤੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੇ ਵੀਰ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਹਾਂ।
7.52.10
मा शुचः पुरुषव्याघ्र कालस्य गतिरीदृशी ।
त्वद्विधा न हि शोचन्ति बुद्धिमन्तो मनस्विनः ॥ ७.५२.१० ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ, ਸੋਗ ਨਾ ਕਰੋ; ਕਾਲ ਦੀ ਗਤੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤੇ ਮਨਸਵੀ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
7.52.11
सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः ।
संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं च जीवितम् ॥ ७.५२.११ ॥
ਸਾਰੇ ਸੰਚੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਾਰੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਮੇਲ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
7.52.12
तस्मात्पुत्रेषु दारेषु मित्रेषु च धनेषु च ।
नातिप्रसङ्गः कर्तव्यो विप्रयोगो हि तैर्ध्रुवम् ॥ ७.५२.१२ ॥
ਇਸ ਲਈ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀਆਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਧਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੀ ਮੋਹ-ਆਸਕਤੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।
7.52.13
शक्तस्त्वमात्मना ऽ ऽत्मानं विनेतुं मनसैव हि ।
लोकान्सर्वांश्च काकुत्स्थ किं पुनः शोकमात्मनः ॥ ७.५२.१३ ॥
ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ?
7.52.14
नेदृशेषु विमुह्यन्ति त्वद्विधाः पुरुषर्षभाः ।
अपवादः स किल ते पुनरेष्यति राघव ॥ ७.५२.१४ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ; ਪਰ ਉਹ ਬਦਨਾਮੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਫਿਰ ਆਵੇਗੀ।
7.52.15
यदर्थं मैथिली त्यक्ता अपवादभयान्नृप ।
सो ऽपवादः पुरे राजन्भविष्यति न संशयः ॥ ७.५२.१५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬਦਨਾਮੀ ਦੇ ਡਰੋਂ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਬਦਨਾਮੀ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
7.52.16
स त्वं पुरुषशार्दूल धैर्येण सुसमाहितः ।
त्यजैनां दुर्बलां बुद्धिं सन्तापं मा कुरुष्व ह ॥ ७.५२.१६ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਤੂੰ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਕੇ ਇਸ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ; ਸੰਤਾਪ ਨਾ ਕਰ।
7.52.17
एवमुक्तः स काकुत्स्थो लक्ष्मणेन महात्मना ।
उवाच परया प्रीत्या सौमित्रिं मित्रवत्सलः ॥ ७.५२.१७ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
7.52.18
एवमेतन्नरश्रेष्ठ यथा वदसि लक्ष्मण ।
परितोषश्च मे वीर मम कार्यानुशासने ॥ ७.५२.१८ ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼ਰੇਸ਼ਠ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ ਇਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ; ਹੇ ਵੀਰ, ਮੇਰੇ ਫਰਜ਼ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਹੈ।
7.52.19
निवृत्तिश्चागता सौम्य सन्तापश्च निराकृतः ।
भवद्वाक्यैः सुरुचिरैरनुनीतो ऽस्मि लक्ष्मण ॥ ७.५२.१९ ॥
ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ, ਤੇਰੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਸੰਤਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਧੀਰਜ ਪਾਇਆ ਹੈ।