বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 7.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.54.1
रामस्य भाषितं श्रुत्वा लक्ष्मणः परमार्थवित् ।
उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं राघवं दीप्ततेजसम् ॥ ७.५४.१ ॥
রামের কথা শুনে পরমার্থজ্ঞ লক্ষ্মণ করজোড়ে দীপ্ততেজা রাঘবকে এই কথা বললেন।
7.54.2
अल्पापराधे काकुत्स्थ द्विजाभ्यां शाप ईदृशः ।
महान्नृगस्य राजर्षेर्यमदण्ड इवापरः ॥ ७.५४.२ ॥
হে কাকুৎস্থ, সামান্য অপরাধে দুই দ্বিজ এমন মহাশাপ দিলেন; রাজর্ষি নৃগের কাছে তা যেন যমদণ্ডের মতো হল।
7.54.3
श्रुत्वा तु पापसंयुक्तमात्मानं पुरषर्षभ ।
किमुवाच नृगो राजा द्विजौ क्रोधसमन्वितौ ॥ ७.५४.३ ॥
হে পুরুষশ্রেষ্ঠ, নিজেকে পাপযুক্ত শুনে রাজা নৃগ ক্রুদ্ধ সেই দুই দ্বিজকে কী বললেন?
7.54.4
लक्ष्मणेनैवमुक्तस्तु राघवः पुनरब्रवीत् ।
शृणु सौम्य यथा पूर्वं स राजा शापविक्षतः ॥ ७.५४.४ ॥
লক্ষ্মণ এভাবে বললে রাঘব আবার বললেন: হে সৌম্য, শোনো, পূর্বে সেই রাজা কীভাবে শাপে আহত হয়েছিলেন।
7.54.5
अथाध्वनि गतौ विप्रौ विज्ञाय स नृगस्तदा ।
आहूय मन्त्रिणः सर्वान्नैगमान्सपुरोधसः ॥ ७.५४.५ ॥
তখন সেই দুই ব্রাহ্মণ পথে চলে গেছেন জেনে নৃগ সকল মন্ত্রী, নগরের বণিক ও পুরোহিতদের ডাকলেন।
7.54.6
तानुवाच नृगो राजा सर्वाश्च प्रकृतीस्तथा ।
दुःखेन सुसमाविष्टः श्रूयतां मे समाहितैः ॥ ७.५४.६ ॥
দুঃখে অত্যন্ত বিহ্বল রাজা নৃগ তাঁদের ও সকল প্রজাকে বললেন: তোমরা মনোযোগ দিয়ে আমার কথা শোনো।
7.54.7
नारदः पर्वतश्चैव मम दत्त्वा महद्भयम् ।
गतौ त्रिभुवनं भद्रौ वायुभूतावनिन्दितौ ॥ ७.५४.७ ॥
নারদ ও পর্বত আমাকে মহা ভয় দিয়ে, বায়ুরূপ ধারণ করে ত্রিভুবনে চলে গেলেন; সেই দুই নির্দোষ ও কল্যাণময় মুনি।
7.54.8
कुमारो ऽयं वसुर्नाम स देवो ऽद्याभिषिच्यताम् ।
श्वभ्रं च यत्सुखस्पर्शं क्रियतां शिल्पिभिर्मम ।
यत्राहं सङ्क्षयिष्यामि शापं ब्राह्मणनिःसृतम् ॥ ७.५४.८ ॥
এই কুমার বসু নামক দেবতা; আজ এর অভিষেক হোক। ব্রাহ্মণের শাপে আমি যেখানে বাস করব, সুখস্পর্শ সেই গর্ত শিল্পীরা আমার জন্য নির্মাণ করুক।
7.54.9
वर्षघ्नमेकं श्वभ्रं तु हिमघ्नमपरं तथा ।
ग्रीष्मघ्नं तु सुखस्पर्शमेकं कुर्वन्तु शिल्पिनः ॥ ७.५४.९ ॥
একটি গর্ত বৃষ্টি-রোধক হোক, অন্যটি শীত-রোধক হোক, এবং আর একটি গ্রীষ্ম-রোধক ও সুখস্পর্শযুক্ত হোক; শিল্পীরা এগুলি নির্মাণ করুক।
7.54.10
फलवन्तश्च ये वृक्षाः पुष्पवत्यश्च या लताः ।
विरोप्यन्तां बहुविधाश्छायावन्तश्च गुल्मिनः ॥ ७.५४.१० ॥
যে গাছে ফল ধরে এবং যে লতায় ফুল ফোটে, নানা প্রকার ছায়াদায়ী গুল্মও রোপণ করা হোক।
7.54.11
क्रियतां रमणीयं च श्वभ्राणां सर्वतोदिशम् ।
सुखमत्र वसिष्यामि यावत्कालस्य पर्ययः ॥ ७.५४.११ ॥
গর্তগুলির চারপাশের সর্বদিক রমণীয় করা হোক; যতদিন সময় অতিবাহিত হবে, আমি এখানে সুখে বাস করব।
7.54.12
पुष्पाणि च सुगन्धीनि क्रियतां तेषु नित्यशः ।
परिवार्य यथा मे स्युरध्यर्धं योजनं तथा ॥ ७.५४.१२ ॥
সেগুলিতে সর্বদা সুগন্ধি ফুল রাখা হোক, যাতে সেগুলি আমার চারপাশে দেড় যোজন পর্যন্ত থাকে।
7.54.13
एवं कृत्वा विधानं स सन्दिदेश वसं तदा ।
धर्मनित्यः प्रजाः पुत्र क्षत्रधर्मेण पालय ॥ ७.५४.१३ ॥
এইভাবে ব্যবস্থা করে তখন তিনি আবাস সম্পর্কে আদেশ দিলেন। হে পুত্র, সর্বদা ধর্মে স্থির থেকে ক্ষত্রধর্ম অনুসারে প্রজাদের পালন করো।
7.54.14
प्रत्यक्षं ते यथा शापो द्विजाभ्यां मयि पातितः ।
नरश्रेष्ठ सरोषाभ्यामपराधे ऽपि तादृशे ॥ ७.५४.१४ ॥
তুমি প্রত্যক্ষ দেখেছ, দুই ব্রাহ্মণ ক্রুদ্ধ হয়ে আমার উপর শাপ নিক্ষেপ করেছেন — হে নরশ্রেষ্ঠ, এমন অপরাধ আমার না থাকা সত্ত্বেও।
7.54.15
मा कृथास्तनुसन्तापं मत्कृते ऽपि नरर्षभ ।
कृतान्तः कुशलः पुत्र येनास्मि व्यसनीकृतः ॥ ७.५४.१५ ॥
হে নরশ্রেষ্ঠ, আমার জন্য সামান্যও সন্তাপ করো না। হে পুত্র, কৃতান্ত (মৃত্যু) অত্যন্ত কুশলী; তিনিই আমাকে বিপদে ফেলেছেন।
7.54.16
प्राप्तव्यान्येव प्राप्नोति गन्तव्यान्येव गच्छति ।
लब्धव्यान्येव लभते दुःखानि च सुखानि च ॥ ७.५४.१६ ॥
যা প্রাপ্য তাই মানুষ লাভ করে; যেখানে যাওয়ার সেখানেই যায়; যা পাওয়ার তাই পায় — দুঃখ ও সুখ উভয়ই।
7.54.17
पूर्वे जात्यन्तरे वत्स मा विषादं कुरुष्व ह ॥ ७.५४.१७ ॥
প্রিয় বৎস, পূর্বজন্মের কর্মফলেই এমন ঘটেছে; অতএব বিষাদ করো না।
7.54.18
एवमुक्त्वा नृपस्तत्र सुतं राजा महायशाः ।
श्वभ्रं जगाम सुकृतं वासाय पुरुषर्षभ ॥ ७.५४.१८ ॥
এইভাবে বলে, সেখানে সেই মহাযশা রাজা তাঁর পুত্রকে — হে পুরুষশ্রেষ্ঠ — পুণ্যকর্মের আবাসের উদ্দেশ্যে গর্তের দিকে চলে গেলেন।
7.54.19
एवं प्रविश्यैव नृपस्तदानीं श्वभ्रं महारत्नविभूषितं तत् ।
सम्पादयामास तदा महात्मा शापं द्विजाभ्यां हि रुषा विमुक्तम् ॥ ७.५४.१९ ॥
এইভাবে সেই রাজা তখন মহারত্নে বিভূষিত সেই গুহায় প্রবেশ করে, সেই মহাত্মা দুই ব্রাহ্মণের ক্রোধে নিক্ষিপ্ত অভিশাপটি সম্পন্ন করলেন।