वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.54.1
रामस्य भाषितं श्रुत्वा लक्ष्मणः परमार्थवित् ।
उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं राघवं दीप्ततेजसम् ॥ ७.५४.१ ॥
रामाचे बोलणे ऐकून परमार्थ जाणणारा लक्ष्मण हात जोडून दीप्ततेजस्वी राघवाला म्हणाला.
7.54.2
अल्पापराधे काकुत्स्थ द्विजाभ्यां शाप ईदृशः ।
महान्नृगस्य राजर्षेर्यमदण्ड इवापरः ॥ ७.५४.२ ॥
हे काकुत्स्था, छोट्या अपराधासाठी दोन द्विजांनी असा मोठा शाप दिला; राजर्षी नृगासाठी तो यमदंडासारखा ठरला.
7.54.3
श्रुत्वा तु पापसंयुक्तमात्मानं पुरषर्षभ ।
किमुवाच नृगो राजा द्विजौ क्रोधसमन्वितौ ॥ ७.५४.३ ॥
हे पुरुषश्रेष्ठा, स्वतःला पापयुक्त ऐकून राजा नृग क्रोधित त्या दोन द्विजांना काय म्हणाला?
7.54.4
लक्ष्मणेनैवमुक्तस्तु राघवः पुनरब्रवीत् ।
शृणु सौम्य यथा पूर्वं स राजा शापविक्षतः ॥ ७.५४.४ ॥
लक्ष्मणाने असे म्हटल्यावर राघव पुन्हा म्हणाला: हे सौम्या, ऐक, पूर्वी तो राजा शापाने कसा जखमी झाला ते.
7.54.5
अथाध्वनि गतौ विप्रौ विज्ञाय स नृगस्तदा ।
आहूय मन्त्रिणः सर्वान्नैगमान्सपुरोधसः ॥ ७.५४.५ ॥
तेव्हा ते दोन द्विज वाटेने निघून गेले असे कळताच नृगाने सर्व मंत्री, नगरातील व्यापारी आणि पुरोहितांना बोलावले.
7.54.6
तानुवाच नृगो राजा सर्वाश्च प्रकृतीस्तथा ।
दुःखेन सुसमाविष्टः श्रूयतां मे समाहितैः ॥ ७.५४.६ ॥
दुःखाने अत्यंत व्याकुळ झालेला राजा नृग त्यांना आणि सर्व प्रजेला म्हणाला: माझे बोलणे एकाग्रतेने ऐका.
7.54.7
नारदः पर्वतश्चैव मम दत्त्वा महद्भयम् ।
गतौ त्रिभुवनं भद्रौ वायुभूतावनिन्दितौ ॥ ७.५४.७ ॥
नारद आणि पर्वत मला मोठे भय देऊन, वायुरूप होऊन त्रिभुवनात निघून गेले; ते दोघे निर्दोष आणि कल्याणकारी होते.
7.54.8
कुमारो ऽयं वसुर्नाम स देवो ऽद्याभिषिच्यताम् ।
श्वभ्रं च यत्सुखस्पर्शं क्रियतां शिल्पिभिर्मम ।
यत्राहं सङ्क्षयिष्यामि शापं ब्राह्मणनिःसृतम् ॥ ७.५४.८ ॥
हा कुमार वसु नावाचा देव आहे; आज याचा राज्याभिषेक होवो. ब्राह्मणाच्या शापामुळे मी जेथे राहीन, असा सुखस्पर्श असलेला खड्डा शिल्पकारांनी माझ्यासाठी बनवावा.
7.54.9
वर्षघ्नमेकं श्वभ्रं तु हिमघ्नमपरं तथा ।
ग्रीष्मघ्नं तु सुखस्पर्शमेकं कुर्वन्तु शिल्पिनः ॥ ७.५४.९ ॥
एक खड्डा पावसापासून संरक्षण देणारा असो, दुसरा थंडीपासून, आणि एक उष्णतेपासून संरक्षण देणारा व सुखस्पर्शाचा असो; शिल्पकारांनी हे बनवावे.
7.54.10
फलवन्तश्च ये वृक्षाः पुष्पवत्यश्च या लताः ।
विरोप्यन्तां बहुविधाश्छायावन्तश्च गुल्मिनः ॥ ७.५४.१० ॥
जी फळे देणारी झाडे आणि जी फुलणारी वेली आहेत, तसेच अनेक प्रकारची छायादार झुडपेही लावावीत.
7.54.11
क्रियतां रमणीयं च श्वभ्राणां सर्वतोदिशम् ।
सुखमत्र वसिष्यामि यावत्कालस्य पर्ययः ॥ ७.५४.११ ॥
खड्ड्यांच्या सर्व दिशा रमणीय कराव्यात; जोपर्यंत काळ जाईल तोपर्यंत मी येथे सुखाने राहीन.
7.54.12
पुष्पाणि च सुगन्धीनि क्रियतां तेषु नित्यशः ।
परिवार्य यथा मे स्युरध्यर्धं योजनं तथा ॥ ७.५४.१२ ॥
त्यांमध्ये नेहमी सुगंधी फुले असावीत, जेणेकरून ती माझ्याभोवती दीड योजनापर्यंत पसरलेली असतील.
7.54.13
एवं कृत्वा विधानं स सन्दिदेश वसं तदा ।
धर्मनित्यः प्रजाः पुत्र क्षत्रधर्मेण पालय ॥ ७.५४.१३ ॥
असे व्यवस्था करून तेव्हा त्यांनी निवासस्थानाविषयी आज्ञा दिली. हे पुत्रा, सदैव धर्मात स्थिर राहून क्षत्रियधर्मानुसार प्रजेचे पालन कर.
7.54.14
प्रत्यक्षं ते यथा शापो द्विजाभ्यां मयि पातितः ।
नरश्रेष्ठ सरोषाभ्यामपराधे ऽपि तादृशे ॥ ७.५४.१४ ॥
तू प्रत्यक्ष पाहिलेच आहेस, दोन ब्राह्मणांनी क्रोधाने माझ्यावर शाप टाकला — हे नरश्रेष्ठा, असा अपराध माझ्याकडून नसतानाही.
7.54.15
मा कृथास्तनुसन्तापं मत्कृते ऽपि नरर्षभ ।
कृतान्तः कुशलः पुत्र येनास्मि व्यसनीकृतः ॥ ७.५४.१५ ॥
हे नरश्रेष्ठा, माझ्यासाठी थोडाही संताप करू नकोस. हे पुत्रा, कृतान्त (काळ) अतिशय कुशल आहे; त्यानेच मला संकटात टाकले.
7.54.16
प्राप्तव्यान्येव प्राप्नोति गन्तव्यान्येव गच्छति ।
लब्धव्यान्येव लभते दुःखानि च सुखानि च ॥ ७.५४.१६ ॥
जे मिळायचे तेच माणूस मिळवतो; जिथे जायचे तिथेच जातो; जे लाभायचे तेच लाभते — दुःख आणि सुखही.
7.54.17
पूर्वे जात्यन्तरे वत्स मा विषादं कुरुष्व ह ॥ ७.५४.१७ ॥
प्रिय वत्सा, पूर्वजन्मीच्या कर्मफलामुळे असे घडले आहे; म्हणून खेद करू नकोस.
7.54.18
एवमुक्त्वा नृपस्तत्र सुतं राजा महायशाः ।
श्वभ्रं जगाम सुकृतं वासाय पुरुषर्षभ ॥ ७.५४.१८ ॥
असे बोलून, तेथे त्या महायशस्वी राजाने आपल्या पुत्राला — हे पुरुषश्रेष्ठा — सत्कर्मांच्या निवासासाठी खड्ड्याकडे प्रयाण केले.
7.54.19
एवं प्रविश्यैव नृपस्तदानीं श्वभ्रं महारत्नविभूषितं तत् ।
सम्पादयामास तदा महात्मा शापं द्विजाभ्यां हि रुषा विमुक्तम् ॥ ७.५४.१९ ॥
अशा प्रकारे तो राजा तेव्हा महारत्नांनी विभूषित त्या गुहेत प्रवेशला; त्या महात्म्याने दोन ब्राह्मणांनी क्रोधाने उच्चारलेला शाप खरोखर पूर्ण केला.