বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 7.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.55.1
एष ते नृगशापस्य विस्तरो ऽभिहितो मया ।
यद्यस्ति श्रवणे श्रद्धा शृणुष्वेहापरां कथाम् ॥ ७.५५.१ ॥
নৃগের অভিশাপের বিস্তারিত বিবরণ আমি তোমাকে বললাম। শোনার ইচ্ছা থাকলে এবার আরেকটি কাহিনি শোনো।
7.55.2
एवमुक्तस्तु रामेण सौमित्रिः पुनरब्रवीत् ।
तृप्तिराश्चर्यभूतानां कथानां नास्ति मे नृप ॥ ७.५५.२ ॥
রাম এইরূপ বললে সৌমিত্রি লক্ষ্মণ আবার বললেন: হে রাজন, অদ্ভুত কাহিনিতে আমার কখনো তৃপ্তি হয় না।
7.55.3
लक्ष्मणेनैवमुक्तस्तु राम इक्ष्वाकुनन्दनः ।
कथां परमधर्मिष्ठां व्याहर्तुमुपचक्रमे ॥ ७.५५.३ ॥
লক্ষ্মণ এইরূপ বললে ইক্ষ্বাকুবংশের আনন্দস্বরূপ রাম পরম ধর্মপূর্ণ এক কাহিনি বলতে শুরু করলেন।
7.55.4
आसीद्राजा निमिर्नाम इक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।
पुत्रो द्वादशमो वीर्ये धर्मे च परिनिष्ठितः ॥ ७.५५.४ ॥
ইক্ষ্বাকু মহাত্মাদের বংশে নিমি নামে এক রাজা ছিলেন; তিনি দ্বাদশ পুত্র, বীর্যে ও ধর্মে সুপ্রতিষ্ঠিত।
7.55.5
स राजा वीर्यसम्पन्नः पुरं देवपुरोपमम् ।
निवेशयामास तदा अभ्याशे गौतमस्य तु ॥ ७.५५.५ ॥
বীর্যসম্পন্ন সেই রাজা তখন গৌতমের সমীপে দেবপুরীর মতো একটি নগর স্থাপন করলেন।
7.55.6
पुरस्य सुकृतं नाम वैजयन्तमिति श्रुतम् ।
निवेशं यत्र राजर्षिर्निमिश्चक्रे महायशाः ॥ ७.५५.६ ॥
ওই নগরের সুকৃত নাম বৈজয়ন্ত বলে খ্যাত; যেখানে মহাযশস্বী রাজর্ষি নিমি বাসস্থান স্থাপন করেছিলেন।
7.55.7
तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना निवेश्य सुमहापुरम् ।
यजेयं दीर्घसत्रेण पितुः प्रह्लादयन्मनः ॥ ७.५५.७ ॥
সেই মহানগর স্থাপন করে তাঁর মনে সংকল্প জাগল: "দীর্ঘ সত্র দ্বারা আমি যজ্ঞ করব, যা পিতার মনকে আনন্দিত করবে।"
7.55.8
ततः पितरमामन्त्र्य इक्ष्वाकुं हि मनोः सुतम् ।
वसिष्ठं वरयामास पूर्वं ब्रह्मर्षिसत्तमम् ॥ ७.५५.८ ॥
তারপর পিতা মনুপুত্র ইক্ষ্বাকুকে আমন্ত্রণ জানিয়ে, ব্রহ্মর্ষিশ্রেষ্ঠ বশিষ্ঠকে প্রথমে পুরোহিতরূপে বরণ করলেন।
7.55.9
अनन्तरं स राजर्षिर्निमिरिक्ष्वाकुनन्दनः ।
अत्रिमङ्गिरसं चैव भृगुं चैव तपोधनम् ॥ ७.५५.९ ॥
অতঃপর সেই রাজর্ষি নিমি, ইক্ষ্বাকু-বংশের আনন্দ, অত্রি, অঙ্গিরা এবং তপোধন ভৃগুকেও বরণ করলেন।
7.55.10
तमुवाच वसिष्ठस्तु निमिं राजर्षिसत्तमम् ।
वृतो ऽहं पूर्वमिन्द्रेण अन्तरं प्रतिपालय ॥ ७.५५.१० ॥
তখন বশিষ্ঠ রাজর্ষিশ্রেষ্ঠ নিমিকে বললেন: "আমি আগেই ইন্দ্র কর্তৃক বৃত হয়েছি; কিছুকাল অপেক্ষা কর।"
7.55.11
अनन्तरं महाविप्रो गौतमः प्रत्यपूरयत् ।
वसिष्ठो ऽपि महातेजा इन्द्रयज्ञमथाकरोत् ॥ ७.५५.११ ॥
তারপর মহাবিপ্র গৌতম সেই কাজ সম্পন্ন করলেন; আর মহাতেজা বশিষ্ঠও ইন্দ্রযজ্ঞ সম্পাদন করলেন।
7.55.12
निमिस्तु राजा विप्रांस्तान्समानीय नराधिपः ।
अयजद्धिमवत्पार्श्वे स्वपुरस्य समीपतः ।
पञ्चवर्षसहस्राणि राजा दीक्षामुपागमत् ॥ ७.५५.१२ ॥
কিন্তু নরাধিপ নিমি সেই ব্রাহ্মণদের একত্র করে, নিজ নগরের নিকটে হিমালয়ের ঢালে যজ্ঞ করলেন; রাজা পাঁচ হাজার বছর দীক্ষা গ্রহণ করলেন।
7.55.13
इन्द्रयज्ञावसाने तु वसिष्ठो भगवनृषिः ।
सकाशमागतो राज्ञो हौत्रं कर्तुमनिन्दितः ॥ ७.५५.१३ ॥
ইন্দ্রযজ্ঞ শেষ হলে, নিষ্কলঙ্ক ভগবান ঋষি বশিষ্ঠ রাজার কাছে হৌত্রকর্ম করার জন্য এলেন।
7.55.14
तदन्तरमथापश्यद्गौतमेनाभिपूरितम् ।
कोपेन महताविष्टो वसिष्ठो ब्रह्मणः सुतः ॥ ७.५५.१४ ॥
তখন তিনি দেখলেন গৌতম সেখানে পূর্ণ হয়ে আছে। মহা ক্রোধে আবিষ্ট ব্রহ্মার পুত্র বশিষ্ঠ (এটি দেখলেন)।
7.55.15
स राज्ञो दर्शनाकाङ्क्षी मुहूर्तं समुपाविशत् ।
तस्मिन्नहनि राजर्षिर्निद्रया ऽपहृतो भृशम् ॥ ७.५५.१५ ॥
তিনি রাজাকে দেখার ইচ্ছায় মুহূর্তকাল বসে রইলেন। সেদিন রাজর্ষি নিদ্রায় অত্যন্ত আচ্ছন্ন হলেন।
7.55.16
ततो मन्युर्वसिष्ठस्य प्रादुरासीन्महात्मनः ।
अदर्शनेन राजर्षेर्व्याहर्तुमुपचक्रमे ॥ ७.५५.१६ ॥
তখন মহাত্মা বশিষ্ঠের মধ্যে ক্রোধ জাগল। রাজর্ষিকে না দেখতে পেয়ে তিনি কথা বলতে শুরু করলেন।
7.55.17
यस्मात्त्वमन्यं वृतवान्मामवज्ञाय पार्थिव ।
चेतनेन विनाभूतो देहस्तव भविष्यति ॥ ७.५५.१७ ॥
তুমি আমাকে অবজ্ঞা করে অন্য একজনকে বরণ করেছ, তাই হে রাজা, তোমার দেহ চেতনাহীন হবে।
7.55.18
ततः प्रबुद्धो राजर्षिः श्रुत्वा शापमुदाहृतम् ।
ब्रह्मयोनिमथोवाच संरम्भात् क्रोधमूर्च्छितः ॥ ७.५५.१८ ॥
তখন জাগ্রত রাজর্ষি উচ্চারিত শাপ শুনে, উত্তেজনায় ক্রোধে মূর্ছিত হয়ে ব্রহ্মযোনি (বশিষ্ঠ)কে বললেন।
7.55.19
अजानतः शयानस्य क्रोधेन कलुषीकृतः ।
मुक्तवान्मयि शापाग्निं यमदण्डमिवापरम् ॥ ७.५५.१९ ॥
না জেনে ঘুমন্ত আমার ওপর ক্রোধে কলুষিত হয়ে তুমি যমদণ্ডের মতো আরেক শাপাগ্নি নিক্ষেপ করেছ।
7.55.20
तस्मात्तवापि ब्रह्मर्षे चेतनेन विना कृतः ।
देहः सुरुचिरप्रख्यो भविष्यति न संशयः ॥ ७.५५.२० ॥
তাই হে ব্রহ্মর্ষি, তোমার দেহও চেতনাহীন হবে; তবু তা দেবতাদের মতো সুন্দর হবে, এতে সন্দেহ নেই।
7.55.21
सहसैव बभूवतुर्विदेहौ तत्तुल्याधिगतप्रभाववन्तौ ॥ ७.५५.२१ ॥
সহসাই তাঁরা দুজন দেহহীন হলেন এবং তার সমতুল্য প্রভাব লাভ করলেন।