वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.55.1
एष ते नृगशापस्य विस्तरो ऽभिहितो मया ।
यद्यस्ति श्रवणे श्रद्धा शृणुष्वेहापरां कथाम् ॥ ७.५५.१ ॥
नृगाच्या शापाचे संपूर्ण वर्णन मी तुला सांगितले. ऐकण्याची तुझी इच्छा असेल तर आता दुसरी कथा ऐक.
7.55.2
एवमुक्तस्तु रामेण सौमित्रिः पुनरब्रवीत् ।
तृप्तिराश्चर्यभूतानां कथानां नास्ति मे नृप ॥ ७.५५.२ ॥
रामाने असे सांगितल्यावर सौमित्री लक्ष्मण पुन्हा म्हणाला: हे राजा, अद्भुत कथांनी माझे समाधान कधीच होत नाही.
7.55.3
लक्ष्मणेनैवमुक्तस्तु राम इक्ष्वाकुनन्दनः ।
कथां परमधर्मिष्ठां व्याहर्तुमुपचक्रमे ॥ ७.५५.३ ॥
लक्ष्मणाने असे म्हटल्यावर इक्ष्वाकुवंशाचा आनंद असलेला राम परम धर्मनिष्ठ अशी एक कथा सांगू लागला.
7.55.4
आसीद्राजा निमिर्नाम इक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।
पुत्रो द्वादशमो वीर्ये धर्मे च परिनिष्ठितः ॥ ७.५५.४ ॥
इक्ष्वाकूंच्या महात्म्यांमध्ये निमी नावाचा एक राजा होता; तो बारावा पुत्र होता, पराक्रम आणि धर्मात दृढ.
7.55.5
स राजा वीर्यसम्पन्नः पुरं देवपुरोपमम् ।
निवेशयामास तदा अभ्याशे गौतमस्य तु ॥ ७.५५.५ ॥
पराक्रमसंपन्न त्या राजाने तेव्हा गौतमाजवळ देवनगरीसारखे एक नगर वसवले.
7.55.6
पुरस्य सुकृतं नाम वैजयन्तमिति श्रुतम् ।
निवेशं यत्र राजर्षिर्निमिश्चक्रे महायशाः ॥ ७.५५.६ ॥
त्या नगराचे सुकृत नाव वैजयंत म्हणून प्रसिद्ध आहे; तेथे महायशस्वी राजर्षी निमीने निवास वसवला.
7.55.7
तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना निवेश्य सुमहापुरम् ।
यजेयं दीर्घसत्रेण पितुः प्रह्लादयन्मनः ॥ ७.५५.७ ॥
त्याने एक महानगर वसवून संकल्प केला, "दीर्घ सत्राने मी यज्ञ करीन, ज्यामुळे पित्याचे मन प्रसन्न होईल."
7.55.8
ततः पितरमामन्त्र्य इक्ष्वाकुं हि मनोः सुतम् ।
वसिष्ठं वरयामास पूर्वं ब्रह्मर्षिसत्तमम् ॥ ७.५५.८ ॥
नंतर त्याने आपला पिता, मनूचा पुत्र इक्ष्वाकू याची संमती घेऊन, ब्रह्मर्षींमध्ये श्रेष्ठ वसिष्ठांना प्रथम पुरोहित म्हणून वरले.
7.55.9
अनन्तरं स राजर्षिर्निमिरिक्ष्वाकुनन्दनः ।
अत्रिमङ्गिरसं चैव भृगुं चैव तपोधनम् ॥ ७.५५.९ ॥
नंतर त्या राजर्षी निमीने, इक्ष्वाकू-वंशाचा आनंद, अत्री, अंगिरस आणि तपोधन भृगू यांनाही वरले.
7.55.10
तमुवाच वसिष्ठस्तु निमिं राजर्षिसत्तमम् ।
वृतो ऽहं पूर्वमिन्द्रेण अन्तरं प्रतिपालय ॥ ७.५५.१० ॥
तेव्हा वसिष्ठ राजर्षींमध्ये श्रेष्ठ निमीला म्हणाले, "मला आधीच इंद्राने वरले आहे; तू थोडी प्रतीक्षा कर."
7.55.11
अनन्तरं महाविप्रो गौतमः प्रत्यपूरयत् ।
वसिष्ठो ऽपि महातेजा इन्द्रयज्ञमथाकरोत् ॥ ७.५५.११ ॥
नंतर महाविप्र गौतमाने ते पूर्ण केले; महातेजस्वी वसिष्ठानेही इंद्रयज्ञ केला.
7.55.12
निमिस्तु राजा विप्रांस्तान्समानीय नराधिपः ।
अयजद्धिमवत्पार्श्वे स्वपुरस्य समीपतः ।
पञ्चवर्षसहस्राणि राजा दीक्षामुपागमत् ॥ ७.५५.१२ ॥
परंतु नराधिप निमीने त्या ब्राह्मणांना एकत्र करून, आपल्या नगराजवळ हिमालयाच्या पायथ्याशी यज्ञ केला; राजाने पाच हजार वर्षे दीक्षा घेतली.
7.55.13
इन्द्रयज्ञावसाने तु वसिष्ठो भगवनृषिः ।
सकाशमागतो राज्ञो हौत्रं कर्तुमनिन्दितः ॥ ७.५५.१३ ॥
इंद्रयज्ञ संपल्यावर, निर्दोष भगवान ऋषी वसिष्ठ राजाकडे होत्राचे कार्य करण्यासाठी आले.
7.55.14
तदन्तरमथापश्यद्गौतमेनाभिपूरितम् ।
कोपेन महताविष्टो वसिष्ठो ब्रह्मणः सुतः ॥ ७.५५.१४ ॥
तेव्हा त्यांनी गौतमाने व्यापलेले पाहिले. मोठ्या रागाने व्यापलेल्या ब्रह्मपुत्र वसिष्ठांनी (हे पाहिले).
7.55.15
स राज्ञो दर्शनाकाङ्क्षी मुहूर्तं समुपाविशत् ।
तस्मिन्नहनि राजर्षिर्निद्रया ऽपहृतो भृशम् ॥ ७.५५.१५ ॥
तो राजाला पाहण्याच्या इच्छेने क्षणभर बसला. त्या दिवशी राजर्षी निद्रेने अतिशय व्यापले गेले.
7.55.16
ततो मन्युर्वसिष्ठस्य प्रादुरासीन्महात्मनः ।
अदर्शनेन राजर्षेर्व्याहर्तुमुपचक्रमे ॥ ७.५५.१६ ॥
तेव्हा महात्मा वसिष्ठांच्या मनात राग उत्पन्न झाला. राजर्षी दिसत नसल्याने ते बोलू लागले.
7.55.17
यस्मात्त्वमन्यं वृतवान्मामवज्ञाय पार्थिव ।
चेतनेन विनाभूतो देहस्तव भविष्यति ॥ ७.५५.१७ ॥
तू माझा अव्हेर करून दुसऱ्याला निवडलेस, म्हणून हे राजा, तुझे शरीर चेतनेविना होईल.
7.55.18
ततः प्रबुद्धो राजर्षिः श्रुत्वा शापमुदाहृतम् ।
ब्रह्मयोनिमथोवाच संरम्भात् क्रोधमूर्च्छितः ॥ ७.५५.१८ ॥
तेव्हा जागृत झालेल्या राजर्षींनी उच्चारलेला शाप ऐकून, संतापाने, क्रोधाने मूर्च्छित होऊन ब्रह्मयोनी (वसिष्ठ)ला म्हटले.
7.55.19
अजानतः शयानस्य क्रोधेन कलुषीकृतः ।
मुक्तवान्मयि शापाग्निं यमदण्डमिवापरम् ॥ ७.५५.१९ ॥
नकळत झोपलेल्या माझ्यावर क्रोधाने कलुषित होऊन तू यमदंडासारखा आणखी एक शापाग्नी सोडलास.
7.55.20
तस्मात्तवापि ब्रह्मर्षे चेतनेन विना कृतः ।
देहः सुरुचिरप्रख्यो भविष्यति न संशयः ॥ ७.५५.२० ॥
म्हणून हे ब्रह्मर्षी, तुझेही शरीर चेतनेविना होईल; तरी ते देवांसारखे सुंदर असेल, यात संशय नाही.
7.55.21
सहसैव बभूवतुर्विदेहौ तत्तुल्याधिगतप्रभाववन्तौ ॥ ७.५५.२१ ॥
क्षणात् ते दोघेही देहरहित झाले आणि त्याच्यासमान प्रभाव त्यांना प्राप्त झाला.