વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.57.1
तां श्रुत्वा दिव्यसङ्काशां कथामद्भुतदर्शनाम् ।
लक्ष्मणः परमप्रीतो राघवं वाक्यमब्रवीत् ॥ ७.५७.१ ॥
દિવ્ય સમાન, અદ્ભુત દર્શનવાળી એ કથા સાંભળીને અત્યંત પ્રસન્ન થયેલા લક્ષ્મણે રાઘવને આ વચન કહ્યું.
7.57.2
निक्षिप्तदेहौ काकुत्स्थ कथं तौ द्विजपार्थिवौ ।
पुनर्देहेन संयोगं जग्मुर्देवसम्मतौ ॥ ७.५७.२ ॥
હે કાકુત્સ્થ, દેહ છોડી દીધેલા એ બંને — દ્વિજ અને રાજા — દેવોએ સંમત કરેલા, ફરી દેહ સાથે કેવી રીતે જોડાયા?
7.57.3
तस्य तद्भाषितं श्रुत्वा रामः सत्यपराक्रमः ।
तां कथां कथयामास वसिष्ठस्य महात्मनः ॥ ७.५७.३ ॥
તેનું એ વચન સાંભળીને સત્યપરાક્રમી રામે મહાત્મા વસિષ્ઠની એ કથા કહી.
7.57.4
यस्तु कुम्भो रघुश्रेष्ठ तेजःपूर्णो महात्मनोः ।
तस्मिंस्तेजोमयौ विप्रौ सम्भूतावृषिसत्तमौ ॥ ७.५७.४ ॥
હે રઘુશ્રેષ્ઠ, મહાત્માઓના તેજથી ભરેલા જે કુંભમાં તેજોમય બે વિપ્ર, શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ ઉત્પન્ન થયા.
7.57.5
पूर्वं समभवत्तत्र ह्यगस्त्यो भगवानृषिः ।
नाहं सुतस्तवेत्युक्त्वा मित्रं तस्मादपाक्रमत् ॥ ७.५७.५ ॥
પ્રથમ ત્યાં ભગવાન ઋષિ અગસ્ત્ય ઉત્પન્ન થયા. 'હું તારો પુત્ર નથી' એમ કહીને તેઓ મિત્રથી દૂર ચાલ્યા ગયા.
7.57.6
तद्धि तेजस्तु मित्रस्य उर्वस्याः पूर्वमाहितम् ।
तस्मिन्समभवत्कुम्भे तत्तेजो यत्र वारुणम् ॥ ७.५७.६ ॥
તે તેજ મિત્રનું હતું, જે પૂર્વે ઉર્વશીમાં મૂકાયું હતું. જે કુંભમાં વરુણનું તેજ હતું, તેમાં જ તે તેજ ઉત્પન્ન થયું.
7.57.7
कस्यचित्त्वथ कालस्य मित्रावरुणसम्भवः ।
वसिष्ठस्तेजसा युक्तो जज्ञे इक्ष्वाकुदैवतम् ॥ ७.५७.७ ॥
થોડા સમય પછી મિત્ર અને વરુણથી ઉત્પન્ન થયેલા, તેજથી યુક્ત વસિષ્ઠ ઇક્ષ્વાકુ વંશના દેવ તરીકે જન્મ્યા.
7.57.8
तमिक्ष्वाकुर्महातेजा जातमात्रमनिन्दितम् ।
वव्रे पुरोधसं सौम्य वंशस्यास्य भवाय नः ॥ ७.५७.८ ॥
મહાતેજસ્વી ઇક્ષ્વાકુએ જન્મતાં જ નિર્દોષ એવા તેમને, હે સૌમ્ય, આપણા આ વંશના કલ્યાણ માટે પુરોહિત તરીકે પસંદ કર્યા.
7.57.9
एवं त्वपूर्वदेहस्य वसिष्ठस्य महात्मनः ।
कथितो निर्गमः सौम्य निमेः शृणु यथा ऽभवत् ॥ ७.५७.९ ॥
આ રીતે અપૂર્વ દેહવાળા મહાત્મા વસિષ્ઠનો ઉદ્ભવ કહેવાયો. હે સૌમ્ય, નિમિ વિશે તે કેવી રીતે થયું તે સાંભળ.
7.57.10
दृष्ट्वा विदेहं राजानमृषयः सर्व एव ते ।
तं च ते योजयामासुर्यागदीक्षां मनीषिणः ॥ ७.५७.१० ॥
રાજાને વિદેહ (દેહરહિત) જોઈને તે સર્વ ઋષિઓએ, તે મનીષીઓએ તેમને યજ્ઞદીક્ષામાં જોડ્યા.
7.57.11
तं च देहं नरेन्द्रस्य रक्षन्ति स्म द्विजोत्तमाः ।
गन्धैर्माल्यैश्च वस्त्रैश्च पौरभृत्यसमन्विताः ॥ ७.५७.११ ॥
તે રાજાના દેહનું ઉત્તમ દ્વિજોએ, નગરજનો અને સેવકો સાથે, સુગંધ, માળા અને વસ્ત્રો વડે રક્ષણ કર્યું.
7.57.12
ततो यज्ञे समाप्ते तु भृगुस्तत्रेदमब्रवीत् ।
आनयिष्यामि ते चेतस्तुष्टो ऽस्मि तव पार्थिव ॥ ७.५७.१२ ॥
પછી યજ્ઞ સમાપ્ત થતાં ભૃગુએ ત્યાં આ કહ્યું: "હે રાજા, હું તમારું ચિત્ત પાછું લાવીશ; હું તમારાથી પ્રસન્ન છું."
7.57.13
सुप्रीताश्च सुराः सर्वे निमेश्चेतस्तथाब्रुवन् ।
वरं वरय राजर्षे क्व ते चेतो निरूप्यताम् ॥ ७.५७.१३ ॥
બધા દેવો અત્યંત પ્રસન્ન થઈ નિમિને બોલ્યા: હે રાજર્ષિ, વર માગો. તમારું મન ક્યાં સ્થિર છે તે નક્કી કરો.
7.57.14
एवमुक्तः सुरैः सर्वैर्निमेश्चेतस्तदाब्रवीत् ।
नेत्रेषु सर्वभूतानां वसेयं सुरसत्तमाः ॥ ७.५७.१४ ॥
બધા દેવોએ આમ કહેતાં નિમિ બોલ્યા: હે દેવશ્રેષ્ઠો, હું સર્વ પ્રાણીઓની આંખોમાં વસું.
7.57.15
बाढमित्येव विबुधा निमेश्चेतस्तदा ऽब्रुवन् ।
नेत्रेषु सर्वभूतानां वायुभूतश्चरिष्यसि ॥ ७.५७.१५ ॥
ત્યારે દેવોએ નિમિને કહ્યું: ઠીક છે. તું સર્વ પ્રાણીઓની આંખોમાં વાયુરૂપે વિચરીશ.
7.57.16
त्वत्कृते च निमिष्यन्ति चक्षूंषि पृथिवीपते ।
वायुभूतेन चरता विश्रमार्थं मुहुर्मुहुः ॥ ७.५७.१६ ॥
હે પૃથ્વીપતિ, તારે કારણે જ આંખો પલકારા મારે છે; વાયુરૂપે વિચરતો તું વિસામા માટે વારંવાર (પલકારા મારે છે).
7.57.17
एवमुक्त्वा तु विबुधाः सर्वे जग्मुर्यथागतम् ।
ऋषयो ऽपि महात्मानो निमेर्देहं समाहरन् ॥ ७.५७.१७ ॥
આમ કહીને બધા દેવો જે રસ્તે આવ્યા હતા તે રસ્તે પાછા ગયા. મહાત્મા ઋષિઓએ પણ નિમિનો દેહ એકઠો કર્યો.
7.57.18
अरणिं तत्र निक्षिप्य मथनं चक्रुरोजसा ।
मन्त्रहोमैर्महात्मानः पुत्रहेतोर्निमेस्तदा ॥ ७.५७.१८ ॥
ત્યાં અરણી મૂકીને મહાત્માઓએ બળપૂર્વક મંથન કર્યું. મંત્ર અને હોમ સાથે, ત્યારે નિમિના પુત્ર માટે (આ કર્યું).
7.57.19
अरण्यां मथ्यामानायां प्रादुर्भूतो महातपाः ।
मथनान्मिथिरित्याहुर्जननाज्जनको ऽभवत् ।
यस्माद्विदेहात्सम्भूतो वैदेहस्तु ततः स्मृतः ॥ ७.५७.१९ ॥
અરણિ મથાતી હતી ત્યારે મહાતપસ્વી (મિથિ) પ્રગટ થયા. મંથનથી તેમને 'મિથિ' કહેવાયા, અને જન્મથી તેઓ 'જનક' થયા. વિદેહથી ઉત્પન્ન થયા હોવાથી તેઓ 'વૈદેહ' તરીકે સ્મરાય છે.
7.57.20
एवं विदेहराजश्च जनकः पूर्वको ऽभवत् ।
मिथिर्नाम महातेजास्तेनायं मैथिलो ऽभवत् ॥ ७.५७.२० ॥
આ રીતે વિદેહના રાજા જનક પૂર્વજ થયા. મહાતેજસ્વી મિથિ નામના હતા; તેમના કારણે આ 'મૈથિલ' થયા.