वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.57.1
तां श्रुत्वा दिव्यसङ्काशां कथामद्भुतदर्शनाम् ।
लक्ष्मणः परमप्रीतो राघवं वाक्यमब्रवीत् ॥ ७.५७.१ ॥
दिव्यासारखी, अद्भुत दर्शन असलेली ती कथा ऐकून अत्यंत प्रसन्न झालेला लक्ष्मण राघवांना असे म्हणाला.
7.57.2
निक्षिप्तदेहौ काकुत्स्थ कथं तौ द्विजपार्थिवौ ।
पुनर्देहेन संयोगं जग्मुर्देवसम्मतौ ॥ ७.५७.२ ॥
हे काकुत्स्था, देह सोडलेले ते दोघे — द्विज आणि राजा — देवांनी संमत केलेले, पुन्हा देहाशी कसे जोडले गेले?
7.57.3
तस्य तद्भाषितं श्रुत्वा रामः सत्यपराक्रमः ।
तां कथां कथयामास वसिष्ठस्य महात्मनः ॥ ७.५७.३ ॥
त्याचे ते बोलणे ऐकून सत्यपराक्रमी राम महात्मा वसिष्ठांची ती कथा सांगू लागला.
7.57.4
यस्तु कुम्भो रघुश्रेष्ठ तेजःपूर्णो महात्मनोः ।
तस्मिंस्तेजोमयौ विप्रौ सम्भूतावृषिसत्तमौ ॥ ७.५७.४ ॥
हे रघुश्रेष्ठा, महात्म्यांच्या तेजाने परिपूर्ण जो कुंभ होता, त्यात तेजोमय दोन विप्र, श्रेष्ठ ऋषी उत्पन्न झाले.
7.57.5
पूर्वं समभवत्तत्र ह्यगस्त्यो भगवानृषिः ।
नाहं सुतस्तवेत्युक्त्वा मित्रं तस्मादपाक्रमत् ॥ ७.५७.५ ॥
प्रथम तेथे भगवान ऋषी अगस्त्य उत्पन्न झाले. 'मी तुझा पुत्र नाही' असे म्हणून ते मित्रापासून दूर निघून गेले.
7.57.6
तद्धि तेजस्तु मित्रस्य उर्वस्याः पूर्वमाहितम् ।
तस्मिन्समभवत्कुम्भे तत्तेजो यत्र वारुणम् ॥ ७.५७.६ ॥
ते तेज मित्राचे होते, जे पूर्वी उर्वशीत ठेवले गेले होते. ज्या कुंभात वरुणाचे तेज होते, त्यातच ते तेज उत्पन्न झाले.
7.57.7
कस्यचित्त्वथ कालस्य मित्रावरुणसम्भवः ।
वसिष्ठस्तेजसा युक्तो जज्ञे इक्ष्वाकुदैवतम् ॥ ७.५७.७ ॥
काही काळानंतर मित्र आणि वरुण यांच्यापासून जन्मलेले, तेजाने युक्त वसिष्ठ इक्ष्वाकु वंशाचे दैवत म्हणून जन्मले.
7.57.8
तमिक्ष्वाकुर्महातेजा जातमात्रमनिन्दितम् ।
वव्रे पुरोधसं सौम्य वंशस्यास्य भवाय नः ॥ ७.५७.८ ॥
महातेजस्वी इक्ष्वाकूने जन्मताच निर्दोष अशा त्यांना, हे सौम्या, आपल्या या वंशाच्या कल्याणासाठी पुरोहित म्हणून निवडले.
7.57.9
एवं त्वपूर्वदेहस्य वसिष्ठस्य महात्मनः ।
कथितो निर्गमः सौम्य निमेः शृणु यथा ऽभवत् ॥ ७.५७.९ ॥
याप्रमाणे अपूर्व देहाच्या महात्मा वसिष्ठांचा उद्भव सांगितला गेला. हे सौम्या, निमीबाबत तो कसा झाला ते ऐक.
7.57.10
दृष्ट्वा विदेहं राजानमृषयः सर्व एव ते ।
तं च ते योजयामासुर्यागदीक्षां मनीषिणः ॥ ७.५७.१० ॥
राजाला विदेह (देहरहित) पाहून ते सर्व ऋषी, त्या मनीषींनी त्यांना यज्ञदीक्षेमध्ये युक्त केले.
7.57.11
तं च देहं नरेन्द्रस्य रक्षन्ति स्म द्विजोत्तमाः ।
गन्धैर्माल्यैश्च वस्त्रैश्च पौरभृत्यसमन्विताः ॥ ७.५७.११ ॥
त्या राजाच्या देहाचे उत्तम द्विजांनी, नागरिक आणि सेवकांसह, सुगंध, माळा आणि वस्त्रांनी रक्षण केले.
7.57.12
ततो यज्ञे समाप्ते तु भृगुस्तत्रेदमब्रवीत् ।
आनयिष्यामि ते चेतस्तुष्टो ऽस्मि तव पार्थिव ॥ ७.५७.१२ ॥
नंतर यज्ञ संपल्यावर भृगू तेथे असे म्हणाले: "हे राजा, मी तुझे चित्त परत आणीन; मी तुझ्यावर संतुष्ट आहे."
7.57.13
सुप्रीताश्च सुराः सर्वे निमेश्चेतस्तथाब्रुवन् ।
वरं वरय राजर्षे क्व ते चेतो निरूप्यताम् ॥ ७.५७.१३ ॥
सर्व देव अत्यंत प्रसन्न होऊन निमीला म्हणाले: हे राजर्षी, वर माग. तुझे मन कशात आहे ते निश्चित कर.
7.57.14
एवमुक्तः सुरैः सर्वैर्निमेश्चेतस्तदाब्रवीत् ।
नेत्रेषु सर्वभूतानां वसेयं सुरसत्तमाः ॥ ७.५७.१४ ॥
सर्व देवांनी असे सांगितल्यावर निमी म्हणाला: हे देवश्रेष्ठांनो, मी सर्व प्राण्यांच्या डोळ्यांत वास करीन.
7.57.15
बाढमित्येव विबुधा निमेश्चेतस्तदा ऽब्रुवन् ।
नेत्रेषु सर्वभूतानां वायुभूतश्चरिष्यसि ॥ ७.५७.१५ ॥
तेव्हा देव निमीला म्हणाले: बरं. तू सर्व प्राण्यांच्या डोळ्यांत वायुरूपाने संचार करशील.
7.57.16
त्वत्कृते च निमिष्यन्ति चक्षूंषि पृथिवीपते ।
वायुभूतेन चरता विश्रमार्थं मुहुर्मुहुः ॥ ७.५७.१६ ॥
हे पृथ्वीपती, तुझ्यामुळेच डोळे उघडझाप करतात; वायुरूपाने संचार करणारा तू विश्रांतीसाठी वारंवार (उघडझाप करतोस).
7.57.17
एवमुक्त्वा तु विबुधाः सर्वे जग्मुर्यथागतम् ।
ऋषयो ऽपि महात्मानो निमेर्देहं समाहरन् ॥ ७.५७.१७ ॥
असे सांगून सर्व देव आले त्या मार्गाने परतले. महात्मा ऋषींनीही निमीचा देह एकत्र केला.
7.57.18
अरणिं तत्र निक्षिप्य मथनं चक्रुरोजसा ।
मन्त्रहोमैर्महात्मानः पुत्रहेतोर्निमेस्तदा ॥ ७.५७.१८ ॥
तेथे अरणी ठेवून महात्म्यांनी जोराने मंथन केले. मंत्र आणि होमांसह, त्या वेळी निमीच्या पुत्रप्राप्तीसाठी (हे केले).
7.57.19
अरण्यां मथ्यामानायां प्रादुर्भूतो महातपाः ।
मथनान्मिथिरित्याहुर्जननाज्जनको ऽभवत् ।
यस्माद्विदेहात्सम्भूतो वैदेहस्तु ततः स्मृतः ॥ ७.५७.१९ ॥
अरणी मथली जात असताना महातपस्वी (मिथी) प्रकट झाले. मंथनामुळे त्यांना 'मिथी' म्हटले जाते आणि जन्मामुळे ते 'जनक' झाले. विदेहापासून उत्पन्न झाल्यामुळे ते 'वैदेह' म्हणून स्मरले जातात.
7.57.20
एवं विदेहराजश्च जनकः पूर्वको ऽभवत् ।
मिथिर्नाम महातेजास्तेनायं मैथिलो ऽभवत् ॥ ७.५७.२० ॥
अशा प्रकारे विदेहाचा राजा जनक पूर्वज झाला. महातेजस्वी मिथी नावाचा तो होता; त्याच्यामुळे हा 'मैथिल' झाला.