વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.58.1
एवं ब्रुवति रामे तु लक्ष्मणः परवीरहा ।
प्रत्युवाच महात्मानं ज्वलन्तमिव तेजसा ॥ ७.५८.१ ॥
રામ આમ બોલ્યા ત્યારે, શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર લક્ષ્મણે તેજથી પ્રજ્વલિત એવા મહાત્માને ઉત્તર આપ્યો.
7.58.2
महदद्भुतमाश्चर्यं विदेहस्य पुरातनम् ।
निर्वृत्तं राजशार्दूल वसिष्ठस्य निमेस्सह ॥ ७.५८.२ ॥
હે રાજશાર્દૂલ, વિદેહ (નિમિ) અને વસિષ્ઠ વચ્ચે થયેલી પ્રાચીન, મહાન અને અદ્ભુત ઘટના બની હતી.
7.58.3
निमिस्तु क्षत्रियः शूरो विशेषेण च दीक्षितः ।
न क्षमां कृतवान्राजा वसिष्ठस्य महात्मनः ॥ ७.५८.३ ॥
નિમિ ક્ષત્રિય, શૂરવીર અને ખાસ કરીને દીક્ષિત હતા; છતાં તે રાજાએ મહાત્મા વસિષ્ઠ પ્રત્યે ક્ષમા ન દાખવી.
7.58.4
एवमुक्तस्तु तेनायं श्रीमान् क्षत्रियपुङ्गवः ।
उवाच लक्ष्मणं वाक्यं सर्वशास्त्रविशारदम् ॥ ७.५८.४ ॥
લક્ષ્મણે આમ કહ્યા પછી શ્રીમાન ક્ષત્રિયશ્રેષ્ઠ રામે સર્વશાસ્ત્રવિશારદ લક્ષ્મણને આ વચન કહ્યું.
7.58.5
रामो रमयतां श्रेष्ठो भ्रातरं दीप्ततेजसम् ।
न सर्वत्र क्षमा वीर पुरुषेषु प्रदृश्यते ॥ ७.५८.५ ॥
આનંદ આપનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ રામે તેજસ્વી ભાઈને કહ્યું: હે વીર, મનુષ્યોમાં ક્ષમા સર્વત્ર જોવા મળતી નથી.
7.58.6
सौमित्रे दुःसहो रोषो यथा क्षान्तो ययातिना ।
सत्त्वानुगं पुरस्कृत्य तन्निबोध समाहितः ॥ ७.५८.६ ॥
હે સૌમિત્રિ, દુઃસહ ક્રોધને યયાતિએ જેમ સહન કર્યો હતો, તેમ પોતાના સત્ત્વસ્વભાવને આગળ રાખીને તે એકાગ્રતાથી સાંભળ.
7.58.7
नहुषस्य सुतो राजा ययातिः पौरवर्धनः ।
तस्य भार्याद्वयं सौम्य रूपेणाप्रतिमं भुवि ॥ ७.५८.७ ॥
નહુષનો પુત્ર રાજા યયાતિ, જે પૌરવ વંશને વધારનાર હતો. તેને બે પત્નીઓ હતી, હે સૌમ્ય, જે પૃથ્વી પર રૂપમાં અનુપમ હતી.
7.58.8
एका तु तस्य राजर्षेर्नाहुषस्य पुरस्कृता ।
शर्मिष्ठा नाम दैतेयी दुहिता वृषपर्वणः ॥ ७.५८.८ ॥
તે રાજર્ષિ નહુષપુત્રની એક પત્ની હતી, જેને મુખ્ય ગણવામાં આવતી—વૃષપર્વાની પુત્રી શર્મિષ્ઠા નામની દૈત્યકન્યા.
7.58.9
अन्या तूशनसः पत्नी ययातेः पुरुषर्षभ ।
न तु सा दयिता राज्ञो देवयानी सुमध्यमा ॥ ७.५८.९ ॥
બીજી ઉશનસની પુત્રી હતી, હે પુરુષર્ષભ; પણ તે રાજાને પ્રિય નહોતી—સુંદર કટિવાળી દેવયાની તે હતી.
7.58.10
तयोः पुत्रौ तु सम्भूतौ रूपवन्तौ समाहितौ ।
शर्मिष्ठा ऽजनयत्पूरुं देवयानी यदुं तदा ॥ ७.५८.१० ॥
તે બંનેને રૂપવાન અને સમાહિત પુત્રો થયા—શર્મિષ્ઠાએ ત્યારે પૂરુને જન્મ આપ્યો અને દેવયાનીએ યદુને.
7.58.11
पूरुस्तु दयितो राज्ञो गुणैर्मातृकृतेन च ।
ततो दुःखसमाविष्टो यदुर्मातरमब्रवीत् ॥ ७.५८.११ ॥
પૂરુ પોતાના ગુણોથી અને માતાના કારણે રાજાને પ્રિય હતો. ત્યારે દુઃખથી ભરાયેલા યદુએ પોતાની માતાને કહ્યું.
7.58.12
भार्गवस्य कुले जाता देवस्याक्लिष्टकर्मणः ।
सहसे हृद्गतं दुःखमवमानं च दुःसहम् ॥ ७.५८.१२ ॥
ભૃગુવંશમાં, અથાક કર્મ કરનારા દેવ (શુક્ર)ના કુળમાં જન્મેલી માતા, હું હૃદયમાં રહેલા દુઃખને અને અસહ્ય અપમાનને સહન કરી રહ્યો છું.
7.58.13
आवां च सहितौ देवि प्रविशाव हुताशनम् ।
राजा तु रमतां सार्धं दैत्यपुत्र्या बहुक्षपाः ॥ ७.५८.१३ ॥
હે દેવી, આપણે બંને સાથે અગ્નિમાં પ્રવેશીએ; રાજા તો દૈત્યપુત્રી સાથે ઘણી રાતો આનંદ કરે.
7.58.14
यदि वा सहनीयं ते मामनुज्ञातुमर्हसि ।
क्षम त्वं न क्षमिष्ये ऽहं मरिष्यामि न संशयः ॥ ७.५८.१४ ॥
જો તમારા માટે સહન કરવા યોગ્ય હોય તો મને અનુમતિ આપો; તમે સહન કરો, હું સહન નહીં કરું, હું ચોક્કસ મરી જઈશ.
7.58.15
पुत्रस्य भाषितं श्रुत्वा परमार्तस्य रोदतः ।
देवयानी तु सङ्क्रुद्धा सस्मार पितरं तदा ॥ ७.५८.१५ ॥
અત્યંત દુઃખી થઈને રડતા તેના વચન સાંભળીને ક્રોધિત દેવયાની ત્યારે પોતાના પિતાને યાદ કરી.
7.58.16
इङ्गितं तदभिज्ञाय दुहितुर्भार्गवस्तदा ।
आगतस्त्वरितं तत्र देवयानी तु यत्र सा ॥ ७.५८.१६ ॥
દીકરીનો તે સંકેત સમજીને ભાર્ગવ (શુક્ર) ત્યારે ઝડપથી જ્યાં દેવયાની હતી ત્યાં આવ્યા.
7.58.17
दृष्ट्वा चाप्रकृतिस्थां तामप्रहृष्टामचेतनाम् ।
पिता दुहितरं वाक्यं किमेतदिति चाब्रवीत् ॥ ७.५८.१७ ॥
તેને સામાન્ય અવસ્થામાં ન હોય, આનંદ વિનાની અને બેભાન જેવી જોઈને પિતાએ દીકરીને કહ્યું, "આ શું?"
7.58.18
पृच्छन्तमसकृत्तं वै भार्गवं दीप्ततेजसम् ।
देवयानी तु सङ्क्रुद्धा पितरं वाक्यमब्रवीत् ॥ ७.५८.१८ ॥
વારંવાર પૂછી રહેલા તેજસ્વી ભાર્ગવ (શુક્ર)ને ક્રોધિત દેવયાનીએ પોતાના પિતાને આ વાત કહી.
7.58.19
अहमग्निं विषं तीक्ष्णमपो वा मुनिसत्तम ।
भक्षयिष्ये प्रवेक्ष्यामि न तु शक्ष्यामि जीवितुम् ॥ ७.५८.१९ ॥
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, હું અગ્નિ, તીક્ષ્ણ ઝેર અથવા જળ ખાઈ લઈશ, અથવા તેમાં પ્રવેશ કરીશ; પણ જીવિત રહી શકીશ નહીં.
7.58.20
न मां त्वमवजानीषे दुःखितामवमानिताम् ।
वृक्षस्यावज्ञया ब्रह्मंश्छिद्यन्ते वृक्षजीविनः ॥ ७.५८.२० ॥
દુઃખી અને અપમાનિત એવી મને શું તમે તુચ્છ ગણતા નથી? હે બ્રાહ્મણ, વૃક્ષની અવજ્ઞાથી વૃક્ષ પર જીવનારા કપાઈ જાય છે.
7.58.21
अवज्ञया च राजर्षिः परिभूय च भार्गव ।
मय्यवज्ञां प्रयुङ्क्ते हि न च मां बहु मन्यते ॥ ७.५८.२१ ॥
હે ભાર્ગવ, તે રાજર્ષિ અવજ્ઞા અને અપમાન કરીને મારા પ્રત્યે તિરસ્કાર બતાવે છે; તે મને બહુ માન આપતો નથી.
7.58.22
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा कोपेनाभिपरिप्लुतः ।
व्याहर्तुमुपचक्राम भार्गवो नहुषात्मजम् ॥ ७.५८.२२ ॥
તેનાં તે વચનો સાંભળીને ક્રોધથી ભરાયેલા ભાર્ગવ નહુષપુત્ર સાથે બોલવા લાગ્યા.
7.58.23
यस्मान्मामवजानीषे नाहुष त्वं दुरात्मवान् ।
जरया परया जीर्णः शैथिल्यमुपयास्यसि ॥ ७.५८.२३ ॥
હે નહુષપુત્ર, તેં મારી અવજ્ઞા કરી છે, એટલે હે દુરાત્મા, અતિશય ઘડપણથી જીર્ણ થઈને તું અશક્તિને પામીશ.
7.58.24
एवमुक्त्वा दुहितरं समाश्वास्य च भार्गवः ।
पुनर्जगाम ब्रह्मर्षिर्भवनं स्वं महायशाः ॥ ७.५८.२४ ॥
એમ કહીને, પુત્રીને આશ્વાસન આપીને, મહાયશસ્વી બ્રહ્મર્ષિ ભાર્ગવ ફરી પોતાના નિવાસે ગયા.
7.58.25
स एवमुक्त्वा द्विजपुङ्गवाग्र्यः सुतां समाश्वास्य च देवयानीम् ।
पुनर्ययौ सूर्यसमानतेजा दत्त्वा च शापं नहुषात्मजाय ॥ ७.५८.२५ ॥
આમ કહીને, દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠોમાં અગ્રણી તે ઋષિએ પોતાની પુત્રી દેવયાનીને આશ્વાસન આપ્યું; સૂર્ય સમાન તેજસ્વી તેઓ નહુષપુત્રને શાપ આપીને ફરી ચાલ્યા ગયા.