वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.58.1
एवं ब्रुवति रामे तु लक्ष्मणः परवीरहा ।
प्रत्युवाच महात्मानं ज्वलन्तमिव तेजसा ॥ ७.५८.१ ॥
राम असे बोलत असता, शत्रुवीरांचा संहार करणारा लक्ष्मण तेजाने प्रज्वलित अशा त्या महात्म्याला उत्तर देऊ लागला.
7.58.2
महदद्भुतमाश्चर्यं विदेहस्य पुरातनम् ।
निर्वृत्तं राजशार्दूल वसिष्ठस्य निमेस्सह ॥ ७.५८.२ ॥
हे राजशार्दूला, विदेह (निमी) आणि वसिष्ठ यांच्यात घडलेली पुरातन, महान आणि अद्भुत घटना आहे.
7.58.3
निमिस्तु क्षत्रियः शूरो विशेषेण च दीक्षितः ।
न क्षमां कृतवान्राजा वसिष्ठस्य महात्मनः ॥ ७.५८.३ ॥
निमी क्षत्रिय, शूर आणि विशेषतः दीक्षित होता; तरीही त्या राजाने महात्मा वसिष्ठांवर क्षमा दाखवली नाही.
7.58.4
एवमुक्तस्तु तेनायं श्रीमान् क्षत्रियपुङ्गवः ।
उवाच लक्ष्मणं वाक्यं सर्वशास्त्रविशारदम् ॥ ७.५८.४ ॥
लक्ष्मणाने असे सांगितल्यावर श्रीमान क्षत्रियश्रेष्ठ राम सर्वशास्त्रविशारद लक्ष्मणाला हे वचन म्हणाला.
7.58.5
रामो रमयतां श्रेष्ठो भ्रातरं दीप्ततेजसम् ।
न सर्वत्र क्षमा वीर पुरुषेषु प्रदृश्यते ॥ ७.५८.५ ॥
आनंद देणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ राम तेजस्वी बंधूला म्हणाला: हे वीरा, माणसांमध्ये क्षमा सर्वत्र दिसत नाही.
7.58.6
सौमित्रे दुःसहो रोषो यथा क्षान्तो ययातिना ।
सत्त्वानुगं पुरस्कृत्य तन्निबोध समाहितः ॥ ७.५८.६ ॥
हे सौमित्रा, दुःसह क्रोध ययातीने जसा सहन केला, तसे स्वतःच्या सत्त्वस्वभावाला पुढे ठेवून, लक्ष देऊन ते ऐक.
7.58.7
नहुषस्य सुतो राजा ययातिः पौरवर्धनः ।
तस्य भार्याद्वयं सौम्य रूपेणाप्रतिमं भुवि ॥ ७.५८.७ ॥
नहुषाचा पुत्र राजा ययाती, जो पौरव वंश वाढवणारा होता. त्याला दोन पत्नी होत्या, हे सौम्या, ज्या पृथ्वीवर रूपाने अतुलनीय होत्या.
7.58.8
एका तु तस्य राजर्षेर्नाहुषस्य पुरस्कृता ।
शर्मिष्ठा नाम दैतेयी दुहिता वृषपर्वणः ॥ ७.५८.८ ॥
त्या राजर्षी नहुषपुत्राची एक पत्नी होती, जिला प्रमुख मानले जात होते—वृषपर्वाची कन्या शर्मिष्ठा नावाची दैत्यकन्या.
7.58.9
अन्या तूशनसः पत्नी ययातेः पुरुषर्षभ ।
न तु सा दयिता राज्ञो देवयानी सुमध्यमा ॥ ७.५८.९ ॥
दुसरी उशनसाची कन्या होती, हे पुरुषर्षभा; पण ती राजाला प्रिय नव्हती—सुमध्यमा देवयानी ती होती.
7.58.10
तयोः पुत्रौ तु सम्भूतौ रूपवन्तौ समाहितौ ।
शर्मिष्ठा ऽजनयत्पूरुं देवयानी यदुं तदा ॥ ७.५८.१० ॥
त्या दोघींना रूपवान आणि संयमी पुत्र झाले—शर्मिष्ठेने तेव्हा पूरूला जन्म दिला आणि देवयानीने यदूला.
7.58.11
पूरुस्तु दयितो राज्ञो गुणैर्मातृकृतेन च ।
ततो दुःखसमाविष्टो यदुर्मातरमब्रवीत् ॥ ७.५८.११ ॥
पूरू आपल्या गुणांमुळे आणि मातेच्या कारणामुळे राजाला प्रिय होता. तेव्हा दुःखाने व्यापलेला यदू आपल्या मातेला म्हणाला.
7.58.12
भार्गवस्य कुले जाता देवस्याक्लिष्टकर्मणः ।
सहसे हृद्गतं दुःखमवमानं च दुःसहम् ॥ ७.५८.१२ ॥
भृगुवंशात, अथक कर्म करणाऱ्या देव (शुक्र)च्या कुळात जन्मलेली माते, मी माझ्या हृदयातील दुःख आणि असह्य अपमान सहन करत आहे.
7.58.13
आवां च सहितौ देवि प्रविशाव हुताशनम् ।
राजा तु रमतां सार्धं दैत्यपुत्र्या बहुक्षपाः ॥ ७.५८.१३ ॥
हे देवी, आपण दोघी एकत्र अग्नीत प्रवेश करू; राजा तर दैत्यकन्येसह अनेक रात्री रमो.
7.58.14
यदि वा सहनीयं ते मामनुज्ञातुमर्हसि ।
क्षम त्वं न क्षमिष्ये ऽहं मरिष्यामि न संशयः ॥ ७.५८.१४ ॥
जर आपल्याला सहन करणे शक्य असेल तर मला अनुमती द्या; आपण सहन करा, मी सहन करणार नाही, मी निःसंशय मरेन.
7.58.15
पुत्रस्य भाषितं श्रुत्वा परमार्तस्य रोदतः ।
देवयानी तु सङ्क्रुद्धा सस्मार पितरं तदा ॥ ७.५८.१५ ॥
अत्यंत दुःखी होऊन रडत असलेल्याचे बोलणे ऐकून संतप्त देवयानीने तेव्हा आपल्या पित्याचे स्मरण केले.
7.58.16
इङ्गितं तदभिज्ञाय दुहितुर्भार्गवस्तदा ।
आगतस्त्वरितं तत्र देवयानी तु यत्र सा ॥ ७.५८.१६ ॥
मुलीचा तो इशारा ओळखून भार्गव (शुक्र) तेव्हा त्वरेने जिथे देवयानी होती तिथे आले.
7.58.17
दृष्ट्वा चाप्रकृतिस्थां तामप्रहृष्टामचेतनाम् ।
पिता दुहितरं वाक्यं किमेतदिति चाब्रवीत् ॥ ७.५८.१७ ॥
ती सामान्य स्थितीत नसलेली, आनंदहीन आणि बेशुद्धासारखी पाहून पित्याने मुलीला विचारले, "हे काय?"
7.58.18
पृच्छन्तमसकृत्तं वै भार्गवं दीप्ततेजसम् ।
देवयानी तु सङ्क्रुद्धा पितरं वाक्यमब्रवीत् ॥ ७.५८.१८ ॥
वारंवार विचारणाऱ्या तेजस्वी भार्गवाला (शुक्राला) संतप्त देवयानीने आपल्या पित्याला हे वचन सांगितले.
7.58.19
अहमग्निं विषं तीक्ष्णमपो वा मुनिसत्तम ।
भक्षयिष्ये प्रवेक्ष्यामि न तु शक्ष्यामि जीवितुम् ॥ ७.५८.१९ ॥
हे मुनिश्रेष्ठा, मी अग्नी, तीक्ष्ण विष किंवा पाणी सेवन करीन, किंवा त्यात प्रवेश करीन; पण जिवंत राहू शकणार नाही.
7.58.20
न मां त्वमवजानीषे दुःखितामवमानिताम् ।
वृक्षस्यावज्ञया ब्रह्मंश्छिद्यन्ते वृक्षजीविनः ॥ ७.५८.२० ॥
दुःखी आणि अपमानित झालेल्या मला तुम्ही तुच्छ मानत नाही का? हे ब्रह्मन्, वृक्षाच्या अवज्ञेने वृक्षावर जगणारे छेदले जातात.
7.58.21
अवज्ञया च राजर्षिः परिभूय च भार्गव ।
मय्यवज्ञां प्रयुङ्क्ते हि न च मां बहु मन्यते ॥ ७.५८.२१ ॥
हे भार्गवा, तो राजर्षी अवज्ञा करून आणि अपमान करून माझ्याप्रती तुच्छता दाखवतो; तो माझा फारसा सन्मान करत नाही.
7.58.22
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा कोपेनाभिपरिप्लुतः ।
व्याहर्तुमुपचक्राम भार्गवो नहुषात्मजम् ॥ ७.५८.२२ ॥
तिचे ते बोलणे ऐकून क्रोधाने व्यापलेले भार्गव नहुषपुत्राशी बोलू लागले.
7.58.23
यस्मान्मामवजानीषे नाहुष त्वं दुरात्मवान् ।
जरया परया जीर्णः शैथिल्यमुपयास्यसि ॥ ७.५८.२३ ॥
हे नहुषपुत्रा, तू माझा अवमान केलास म्हणून, हे दुरात्म्या, अति वार्धक्याने जीर्ण होऊन तू दुर्बलतेला प्राप्त होशील.
7.58.24
एवमुक्त्वा दुहितरं समाश्वास्य च भार्गवः ।
पुनर्जगाम ब्रह्मर्षिर्भवनं स्वं महायशाः ॥ ७.५८.२४ ॥
असे बोलून, कन्येला सांत्वन देऊन, महायशस्वी ब्रह्मर्षी भार्गव पुन्हा आपल्या निवासस्थानी गेले.
7.58.25
स एवमुक्त्वा द्विजपुङ्गवाग्र्यः सुतां समाश्वास्य च देवयानीम् ।
पुनर्ययौ सूर्यसमानतेजा दत्त्वा च शापं नहुषात्मजाय ॥ ७.५८.२५ ॥
असे बोलून, द्विजश्रेष्ठांमध्ये अग्रणी असलेल्या त्या ऋषींनी आपली कन्या देवयानी हिचे सांत्वन केले; सूर्यासमान तेजस्वी असलेले ते नहुषपुत्राला शाप देऊन पुन्हा निघून गेले.