বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 7.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.61.1
एवं ब्रुवद्भिर्ऋषिभिः काकुत्स्थो वाक्यमब्रवीत् ।
किं कार्यं ब्रूत मुनयो भयं तावदपैतु वः ॥ ७.६१.१ ॥
ঋষিরা এভাবে বলছিলেন, তখন কাকুৎস্থ (রাম) বললেন, 'হে মুনিগণ, কী কর্তব্য তা বলুন। আপনাদের ভয় আগে দূর হোক।'
7.61.2
तथा ब्रुवति काकुत्स्थे भार्गवो वाक्यमब्रवीत् ।
भयानां शृणु यन्मूलं देशस्य च नरेश्वर ॥ ७.६१.२ ॥
কাকুৎস্থ এভাবে বললে ভার্গব বললেন, 'হে নরেশ্বর, এই দেশের ভয়ের মূল কী তা শুনুন।'
7.61.3
पूर्वं कृतयुगे राजन्दैतेयः सुमहाबलः ।
लोलापुत्रो ऽभवज्ज्येष्ठो मधुर्नाम महासुरः ॥ ७.६१.३ ॥
হে রাজন, পূর্বে কৃতযুগে মধু নামে এক মহাসুর ছিল। সে দৈত্য, অতি বলশালী, লোলার জ্যেষ্ঠ পুত্র ছিল।
7.61.4
ब्रह्मण्यश्च शरण्यश्च बुद्ध्या च परिनिष्ठितः ।
सुरैश्च परमोदारैः प्रीतिस्तस्यातुला ऽभवत् ॥ ७.६१.४ ॥
সে ব্রাহ্মণভক্ত, শরণদাতা এবং বুদ্ধিতে দৃঢ় ছিল। পরম উদার দেবতাদের তার প্রতি অতুলনীয় প্রীতি ছিল।
7.61.5
स मधुर्वीर्यसम्पन्नो धर्मे च सुसमाहितः ।
बहुवर्षसहस्राणि रुद्रप्रीत्या ऽकरोत्तपः ॥ ७.६१.५ ॥
বীর্যসম্পন্ন সেই মধু, ধর্মে সুস্থির থেকে, রুদ্রের প্রীতির জন্য বহু সহস্র বছর তপস্যা করল।
7.61.6
रुद्रः प्रीतो ऽभवत्तस्मै वरं दातुं ययौ च सः ।
बहुमानाच्च रुद्रेण दत्तस्तस्याद्भुतो वरः ॥ ७.६१.६ ॥
রুদ্র তাঁর প্রতি প্রীত হয়ে বর দিতে গেলেন। অত্যন্ত সম্মানের সঙ্গে রুদ্র তাকে এক অদ্ভুত বর দিলেন।
7.61.7
शूलं शूलाद्विनिष्कृष्य महावीर्यं महाप्रभम् ।
ददौ महात्मा सुप्रीतो वाक्यं चैतदुवाच ह ॥ ७.६१.७ ॥
মহাত্মা শিব অত্যন্ত প্রসন্ন হয়ে নিজের ত্রিশূল থেকে একটি ত্রিশূল বের করে, যা মহাশক্তিশালী ও মহাতেজস্বী, তাকে দিলেন এবং এই কথা বললেন।
7.61.8
त्वयायमतुलो धर्मो मत्प्रसादकरः कृतः ।
प्रीत्या परमया युक्तो ददाम्यायुधमुत्तमम् ॥ ७.६१.८ ॥
তুমি যে অতুলনীয় ধর্ম পালন করেছ, তা আমার প্রসন্নতা এনেছে। পরম প্রীতিতে আমি তোমাকে উত্তম অস্ত্র দিচ্ছি।
7.61.9
यावत्सुरैश्च विप्रैश्च न विरुध्येर्महासुर ।
तावच्छूलं तवेदं स्यादन्यथा नाशमेप्यति ॥ ७.६१.९ ॥
হে মহা অসুর, যতক্ষণ তুমি দেবতা ও ব্রাহ্মণদের সঙ্গে বিরোধ না করবে, ততক্ষণ এই ত্রিশূল তোমার থাকবে; নতুবা তা বিনষ্ট হবে।
7.61.10
यश्च त्वामभियुञ्जीत युद्धाय विगतज्वरः ।
तं शूलो भस्मसात्कृत्वा पुनरेष्यति ते करम् ॥ ७.६१.१० ॥
যে যুদ্ধের জন্য তোমাকে আক্রমণ করবে, এই ত্রিশূল তাকে ভস্ম করে আবার তোমার হাতে ফিরে আসবে।
7.61.11
एवं रुद्राद्वरं लब्ध्वा भूय एव महासुरः ।
प्रणिपत्य महादेवं वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.६१.११ ॥
এভাবে রুদ্রের কাছ থেকে বর লাভ করে সেই মহা অসুর আবার মহাদেবকে প্রণাম করে এই কথা বলল।
7.61.12
भगवन्मम वंशस्य शूलमेतदनुत्तमम् ।
भवेत्तु सततं देव सुराणामीश्वरो ह्यसि ॥ ७.६१.१२ ॥
হে ভগবান, আমার বংশের জন্য এই অনুত্তম ত্রিশূল যেন সর্বদা থাকে। হে দেব, তুমিই দেবতাদের ঈশ্বর।
7.61.13
तं ब्रुवाणं मधुं देवः सर्वभूतपतिः शिवः ।
प्रत्युवाच महातेजा नैतदेवं भविष्यति ॥ ७.६१.१३ ॥
সেই কথা বলতে থাকা মধুকে সর্বভূতের অধিপতি, মহাতেজা দেব শিব উত্তর দিলেন, "এমন হবে না।"
7.61.14
मा भूत्ते विफला वाणी मत्प्रसादकृता शुभा ।
भवतः पुत्रमेकं तु शूलमेतद्भजिष्यते ॥ ७.६१.१४ ॥
"আমার প্রসাদে জাত তোমার শুভ বাণী বৃথা না হোক। তোমার একটি পুত্রই এই শূল ধারণ করবে।"
7.61.15
यावत्करस्थः शूलो ऽयं भविष्यति सुतस्य ते ।
अवध्यः सर्वभूतानां शूलहस्तो भविष्यति ॥ ७.६१.१५ ॥
"যতক্ষণ এই শূল তোমার পুত্রের হাতে থাকবে, ততক্ষণ হাতে শূলধারী সে সর্বভূতের অবধ্য হবে।"
7.61.16
एवं मधुर्वरं लब्ध्वा देवात्सुमहदद्भुतम् ।
भवनं सो ऽसुरश्रेष्ठः कारयामास सुप्रभम् ॥ ७.६१.१६ ॥
এইভাবে দেবতার কাছ থেকে অতি মহৎ ও অদ্ভুত বর লাভ করে সেই অসুরশ্রেষ্ঠ মধু অতি উজ্জ্বল এক ভবন নির্মাণ করালেন।
7.61.17
तस्य पत्नी महाभागा प्रिया कुम्भीनसीति या ।
विश्वावसोरपत्यं सा ह्यनलायां महाप्रभा ॥ ७.६१.१७ ॥
তাঁর মহাভাগা প্রিয়তমা পত্নী ছিলেন কুম্ভীনসী নামে; তিনি বিশ্বাবসুর সন্তান, মহাপ্রভা অনলার গর্ভে জাত।
7.61.18
तस्याः पुत्रो महावीर्यो लवणो नाम दारुणः ।
बाल्यात्प्रभृति दुष्टात्मा पापान्येव समाचरत् ॥ ७.६१.१८ ॥
তাঁর পুত্র ছিলেন মহাবীর্য, নিষ্ঠুর লবণ নামে; বাল্যকাল থেকেই দুষ্টাত্মা হয়ে তিনি কেবল পাপকর্মই করতেন।
7.61.19
तं पुत्रं दुर्विनीतं तु दृष्ट्वा क्रोधसमन्वितः ।
मधुः स शोकमापेदे न चैनं किञ्चिदब्रवीत् ॥ ७.६१.१९ ॥
সেই দুর্বিনীত পুত্রকে দেখে ক্রোধে পূর্ণ মধু শোকে নিমগ্ন হলেন; তাকে কিছুই বললেন না।
7.61.20
स विहाय त्विमं लोकं प्रविष्टो वरुणालयम् ।
शूलं निवेश्य लवणे वरं तस्मै न्यवेदयत् ॥ ७.६१.२० ॥
তিনি এই লোক ত্যাগ করে বরুণের আলয়ে প্রবেশ করলেন; লবণে শূল স্থাপন করে তাকে বর ঘোষণা করলেন।
7.61.21
स प्रभावेण शूलस्य दौरात्म्येनात्मनस्तथा ।
सन्तापयति लोकांस्त्रीन्विशेषेण च तापसान् ॥ ७.६१.२१ ॥
সে শূলের প্রভাবে এবং নিজের দুষ্টতায় ত্রিলোককে পীড়া দেয়, বিশেষত তপস্বীদের।
7.61.22
एवंप्रभावो लवणः शूलं चैव तथाविधम् ।
श्रुत्वा प्रमाणं काकुत्स्थ त्वं हि नः परमा गतिः ॥ ७.६१.२२ ॥
লবণ এমন প্রভাবশালী, শূলও তেমনই; এ শুনে, হে কাকুৎস্থ, আপনিই আমাদের প্রমাণ; আপনিই আমাদের পরম গতি।
7.61.23
बहवः पार्थिवा राम भयार्तैर्ऋषिभिः पुरा ।
अभयं याचिता वीर त्रातारं न च विद्महे ॥ ७.६१.२३ ॥
হে রাম, পূর্বে ভয়ার্ত ঋষিরা বহু রাজার কাছে অভয় চেয়েছিলেন; হে বীর, আমরা কোনো রক্ষাকর্তাকে জানি না।
7.61.24
ते वयं रावणं श्रुत्वा हतं सबलवाहनम् ।
त्रातारं विद्महे तात नान्यं भुवि नराधिपम् ।
तत्परित्रातुमिच्छामो लवणाद्भयपीडितान् ॥ ७.६१.२४ ॥
রাবণ সৈন্য ও বাহনসহ নিহত হয়েছে শুনে, হে তাত, ভূমিতে অন্য কোনো রাজাকে আমরা রক্ষাকর্তা বলে জানি না; তাই লবণের ভয়ে পীড়িত আমাদের রক্ষা করতে আমরা ইচ্ছা করি।
7.61.25
विनिवारयितुं भवान्क्षमः कुरु तं काममहीनविक्रम ॥ ७.६१.२५ ॥
আপনি তাকে নিবারণ করতে সক্ষম; হে অক্ষয় বিক্রমশালী, আপনার ইচ্ছামতো তাকে প্রতিরোধ করুন।