वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.61.1
एवं ब्रुवद्भिर्ऋषिभिः काकुत्स्थो वाक्यमब्रवीत् ।
किं कार्यं ब्रूत मुनयो भयं तावदपैतु वः ॥ ७.६१.१ ॥
ऋषी असे बोलत असताना काकुत्स्थ (राम) म्हणाले, 'हे मुनींनो, काय कार्य आहे ते सांगा. तुमचे भय प्रथम दूर होवो.'
7.61.2
तथा ब्रुवति काकुत्स्थे भार्गवो वाक्यमब्रवीत् ।
भयानां शृणु यन्मूलं देशस्य च नरेश्वर ॥ ७.६१.२ ॥
काकुत्स्थ असे बोलत असताना भार्गव म्हणाले, 'हे नरेश्वरा, या देशातील भयांचे मूळ काय आहे ते ऐका.'
7.61.3
पूर्वं कृतयुगे राजन्दैतेयः सुमहाबलः ।
लोलापुत्रो ऽभवज्ज्येष्ठो मधुर्नाम महासुरः ॥ ७.६१.३ ॥
हे राजा, पूर्वी कृतयुगात मधू नावाचा महासुर होता. तो दैत्य, अत्यंत बलवान आणि लोलेचा ज्येष्ठ पुत्र होता.
7.61.4
ब्रह्मण्यश्च शरण्यश्च बुद्ध्या च परिनिष्ठितः ।
सुरैश्च परमोदारैः प्रीतिस्तस्यातुला ऽभवत् ॥ ७.६१.४ ॥
तो ब्राह्मणभक्त, शरण देणारा आणि बुद्धीने स्थिर होता. परम उदार देवांचे त्याच्यावर अतुलनीय प्रेम होते.
7.61.5
स मधुर्वीर्यसम्पन्नो धर्मे च सुसमाहितः ।
बहुवर्षसहस्राणि रुद्रप्रीत्या ऽकरोत्तपः ॥ ७.६१.५ ॥
वीर्यसंपन्न तो मधू, धर्मात सुस्थिर राहून, रुद्राच्या प्रसादासाठी अनेक हजार वर्षे तप करीत राहिला.
7.61.6
रुद्रः प्रीतो ऽभवत्तस्मै वरं दातुं ययौ च सः ।
बहुमानाच्च रुद्रेण दत्तस्तस्याद्भुतो वरः ॥ ७.६१.६ ॥
रुद्र त्याच्यावर प्रसन्न झाले आणि वर देण्यासाठी त्याच्याकडे गेले. मोठ्या आदराने रुद्रांनी त्याला एक अद्भुत वर दिला.
7.61.7
शूलं शूलाद्विनिष्कृष्य महावीर्यं महाप्रभम् ।
ददौ महात्मा सुप्रीतो वाक्यं चैतदुवाच ह ॥ ७.६१.७ ॥
महात्मा शिव अत्यंत प्रसन्न होऊन आपल्या त्रिशूलातून एक त्रिशूल काढून, जे महापराक्रमी आणि महातेजस्वी होते, ते देऊन ही वचने बोलले.
7.61.8
त्वयायमतुलो धर्मो मत्प्रसादकरः कृतः ।
प्रीत्या परमया युक्तो ददाम्यायुधमुत्तमम् ॥ ७.६१.८ ॥
तू केलेला हा अतुल्य धर्म माझ्या प्रसादाला कारणीभूत झाला आहे. अत्यंत प्रेमाने मी तुला उत्तम आयुध देतो.
7.61.9
यावत्सुरैश्च विप्रैश्च न विरुध्येर्महासुर ।
तावच्छूलं तवेदं स्यादन्यथा नाशमेप्यति ॥ ७.६१.९ ॥
हे महासुरा, जोपर्यंत तू देव आणि ब्राह्मणांशी विरोध करणार नाहीस, तोपर्यंतच हे त्रिशूल तुझे राहील; अन्यथा ते नष्ट होईल.
7.61.10
यश्च त्वामभियुञ्जीत युद्धाय विगतज्वरः ।
तं शूलो भस्मसात्कृत्वा पुनरेष्यति ते करम् ॥ ७.६१.१० ॥
जो युद्धासाठी तुझ्यावर चाल करून येईल, त्याला हे त्रिशूल भस्म करून पुन्हा तुझ्या हातात येईल.
7.61.11
एवं रुद्राद्वरं लब्ध्वा भूय एव महासुरः ।
प्रणिपत्य महादेवं वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.६१.११ ॥
अशा प्रकारे रुद्राकडून वर मिळवून त्या महासुराने पुन्हा महादेवाला नमस्कार करून ही वचने म्हटली.
7.61.12
भगवन्मम वंशस्य शूलमेतदनुत्तमम् ।
भवेत्तु सततं देव सुराणामीश्वरो ह्यसि ॥ ७.६१.१२ ॥
हे भगवंता, माझ्या वंशासाठी हे अनुत्तम त्रिशूल सदैव राहो. हे देवा, तूच देवांचा ईश्वर आहेस.
7.61.13
तं ब्रुवाणं मधुं देवः सर्वभूतपतिः शिवः ।
प्रत्युवाच महातेजा नैतदेवं भविष्यति ॥ ७.६१.१३ ॥
बोलणाऱ्या मधूला सर्वभूतांचा स्वामी, महातेजस्वी देव शिव म्हणाले, "असे होणार नाही."
7.61.14
मा भूत्ते विफला वाणी मत्प्रसादकृता शुभा ।
भवतः पुत्रमेकं तु शूलमेतद्भजिष्यते ॥ ७.६१.१४ ॥
"माझ्या प्रसादाने झालेली तुझी शुभ वाणी व्यर्थ न होवो. तुझा एकच पुत्र हे शूल धारण करेल."
7.61.15
यावत्करस्थः शूलो ऽयं भविष्यति सुतस्य ते ।
अवध्यः सर्वभूतानां शूलहस्तो भविष्यति ॥ ७.६१.१५ ॥
"हे शूल जोपर्यंत तुझ्या पुत्राच्या हातात राहील, तोपर्यंत हातात शूल घेतलेला तो सर्व प्राण्यांना अवध्य राहील."
7.61.16
एवं मधुर्वरं लब्ध्वा देवात्सुमहदद्भुतम् ।
भवनं सो ऽसुरश्रेष्ठः कारयामास सुप्रभम् ॥ ७.६१.१६ ॥
अशा प्रकारे देवाकडून अत्यंत महान आणि अद्भुत वर मिळवून त्या असुरश्रेष्ठ मधूने अतिशय तेजस्वी असा भवन बांधवला.
7.61.17
तस्य पत्नी महाभागा प्रिया कुम्भीनसीति या ।
विश्वावसोरपत्यं सा ह्यनलायां महाप्रभा ॥ ७.६१.१७ ॥
त्याची महाभागा प्रिय पत्नी कुंभीनसी नावाची होती; ती विश्वावसूची संतती होती आणि महाप्रभा अनलेपासून जन्मलेली होती.
7.61.18
तस्याः पुत्रो महावीर्यो लवणो नाम दारुणः ।
बाल्यात्प्रभृति दुष्टात्मा पापान्येव समाचरत् ॥ ७.६१.१८ ॥
तिचा पुत्र महापराक्रमी, दारुण लवण नावाचा होता; लहानपणापासूनच दुष्टात्मा असलेला तो केवळ पापकर्मेच करीत असे.
7.61.19
तं पुत्रं दुर्विनीतं तु दृष्ट्वा क्रोधसमन्वितः ।
मधुः स शोकमापेदे न चैनं किञ्चिदब्रवीत् ॥ ७.६१.१९ ॥
त्या दुर्विनीत पुत्राला पाहून क्रोधाने भरलेला मधु शोकात बुडाला; त्याच्याशी काहीही बोलला नाही.
7.61.20
स विहाय त्विमं लोकं प्रविष्टो वरुणालयम् ।
शूलं निवेश्य लवणे वरं तस्मै न्यवेदयत् ॥ ७.६१.२० ॥
तो हे जग सोडून वरुणाच्या निवासस्थानी गेला; लवणामध्ये शूल ठेवून त्याला वर सांगितला.
7.61.21
स प्रभावेण शूलस्य दौरात्म्येनात्मनस्तथा ।
सन्तापयति लोकांस्त्रीन्विशेषेण च तापसान् ॥ ७.६१.२१ ॥
तो शूलाच्या प्रभावाने आणि आपल्या दुष्टपणामुळे तिन्ही लोकांना पीडा देतो, विशेषतः तपस्व्यांना.
7.61.22
एवंप्रभावो लवणः शूलं चैव तथाविधम् ।
श्रुत्वा प्रमाणं काकुत्स्थ त्वं हि नः परमा गतिः ॥ ७.६१.२२ ॥
लवण असा प्रभावी आहे आणि त्याचा शूलही तसाच आहे; हे ऐकून, हे काकुत्स्था, तूच आमचा आधार आहेस; तूच आमची परम गती आहेस.
7.61.23
बहवः पार्थिवा राम भयार्तैर्ऋषिभिः पुरा ।
अभयं याचिता वीर त्रातारं न च विद्महे ॥ ७.६१.२३ ॥
हे राम, पूर्वी भयपीडित ऋषींनी अनेक राजांकडे अभय मागितले होते; हे वीरा, आम्हाला कोणी रक्षणकर्ता सापडला नाही.
7.61.24
ते वयं रावणं श्रुत्वा हतं सबलवाहनम् ।
त्रातारं विद्महे तात नान्यं भुवि नराधिपम् ।
तत्परित्रातुमिच्छामो लवणाद्भयपीडितान् ॥ ७.६१.२४ ॥
रावण सैन्य व वाहनांसह मारला गेला हे ऐकून, हे तात, पृथ्वीवर दुसरा कोणताही राजा आम्हाला रक्षक म्हणून माहीत नाही; म्हणून लवणाच्या भयाने पीडित आम्हांस वाचविण्याची इच्छा करतो.
7.61.25
विनिवारयितुं भवान्क्षमः कुरु तं काममहीनविक्रम ॥ ७.६१.२५ ॥
त्याला अडवण्यास आपण समर्थ आहात; हे अखंड पराक्रमी, आपल्या इच्छेनुसार त्याला रोखा.