વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.65.1
प्रस्थाप्य च बलं सर्वं मासमात्रोषितः पथि ।
एक एवाशु शत्रुघ्नो जगाम त्वरितं तदा ॥ ७.६५.१ ॥
સમગ્ર સૈન્યને મોકલીને, માર્ગમાં માત્ર એક માસ રોકાઈને, ત્યારે શત્રુઘ્ન એકલા જ ઝડપથી ચાલ્યા ગયા.
7.65.2
द्विरात्रमन्तरे शूर उष्य राघवनन्दनः ।
वाल्मीकेराश्रमं पुण्यमगच्छद्वासमुत्तमम् ॥ ७.६५.२ ॥
બે રાત વચ્ચે રોકાઈને, તે શૂરવીર રાઘવનંદન વાલ્મીકિના પવિત્ર આશ્રમમાં ઉત્તમ નિવાસ માટે ગયા.
7.65.3
सो ऽभिवाद्य महात्मानं वाल्मीकिं मुनिसत्तमम् ।
कृताञ्जलिरथो भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.६५.३ ॥
તેમણે મહાત્મા, મુનિશ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિને વંદન કરીને, હાથ જોડીને આ શબ્દો કહ્યા.
7.65.4
भगवन्वस्तुमिच्छामि गुरोः कृत्यादिहागतः ।
श्वः प्रभाते गमिष्यामि प्रतीचीं वारुणीं दिशम् ॥ ७.६५.४ ॥
ભગવન્, હું અહીં રહેવા ઇચ્છું છું; ગુરુના કાર્ય માટે હું અહીં આવ્યો છું. આવતીકાલે પ્રભાતે હું પશ્ચિમ દિશામાં જઈશ.
7.65.5
शत्रुघ्नस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्य मुनिपुङ्गवः ।
प्रत्युवाच महात्मानं स्वागतं ते महायशः ॥ ७.६५.५ ॥
શત્રુઘ્નના શબ્દો સાંભળીને, મુનિશ્રેષ્ઠ હસીને તે મહાત્માને બોલ્યા: હે મહાયશસ્વી, તમારું સ્વાગત છે.
7.65.6
स्वमाश्रममिदं सौम्य राघवाणां कुलस्य हि ।
आसनं पाद्यमर्ध्यं च निर्विशङ्कः प्रतीच्छ मे ॥ ७.६५.६ ॥
હે સૌમ્ય, આ આશ્રમ રાઘવ કુળનો જ છે. કોઈ સંકોચ વિના મારી પાસેથી આસન, પાદ્ય અને અર્ઘ્ય સ્વીકાર કર.
7.65.7
प्रतिगृह्य तदा पूजां फलमूलं च भोजनम् ।
भक्षयामास काकुत्स्थस्तृप्तिं च परमां गतः ॥ ७.६५.७ ॥
ત્યારે સન્માન સ્વીકારીને, ફળ અને કંદનું ભોજન કાકુત્સ્થે ખાધું; પરમ તૃપ્તિ પામ્યા.
7.65.8
स भुक्त्वा फलमूलं च महर्षिं तमुवाच ह ।
इयं यज्ञविभूतिस्ते कस्याश्रमसमीपतः ॥ ७.६५.८ ॥
ફળ-મૂળ ખાઈને, તે મહર્ષિને તેણે કહ્યું: "તમારી આ યજ્ઞવિભૂતિ કોના આશ્રમની નજીક છે?"
7.65.9
तत्तस्य भाषितं श्रुत्वा वाल्मीकिर्वाक्यमब्रवीत् ।
शत्रुघ्न शृणु यस्येदं बभूवायतनं पुरा ॥ ७.६५.९ ॥
તેનું તે વચન સાંભળીને વાલ્મીકિએ કહ્યું: "શત્રુઘ્ન, સાંભળ; પૂર્વે આ કોનું નિવાસસ્થાન હતું."
7.65.10
युष्माकं पूर्वको राजा सौदासस्तस्य भूपतेः ।
पुत्रो वीरसहो नाम वीर्यवानतिधार्मिकः ॥ ७.६५.१० ॥
તમારા પૂર્વજ રાજા સૌદાસ હતા; તે રાજાનો પુત્ર વીરસહ નામે, પરાક્રમી અને અતિ ધાર્મિક હતો.
7.65.11
स बाल एव सौदासो मृगयामुपचक्रमे ।
चञ्चूर्यमाणं ददृशे स शूरो राक्षसद्वयम् ॥ ७.६५.११ ॥
સૌદાસ બાળક જ હતો ત્યારે શિકાર શરૂ કર્યો; તે શૂરે ફરતા બે રાક્ષસો જોયા.
7.65.12
शार्दूलरूपिणौ घोरौ मृगान्बहुसहस्रशः ।
भक्षमाणावसन्तुष्टौ पर्याप्तिं नैव जग्मतुः ॥ ७.६५.१२ ॥
વાઘ જેવા રૂપવાળા બે ભયંકર રાક્ષસો, હજારો હરણો ખાઈને પણ અસંતુષ્ટ રહ્યા અને તૃપ્તિ પામ્યા નહીં.
7.65.13
स तु तौ राक्षसौ दृष्ट्वा निर्मृगं च वनं कृतम् ।
क्रोधेन महता ऽ ऽविष्टो जघानैकं महेषुणा ॥ ७.६५.१३ ॥
તે બે રાક્ષસોને જોઈને અને વન હરણ વિનાનું થયેલું જોઈને, મહાન ક્રોધથી ભરાઈને તેણે એકને મોટા બાણથી મારી નાખ્યો.
7.65.14
विनिपात्य तमेकं तु सौदासः पुरुषर्षभः ।
विज्वरो विगतामार्षो हतं रक्षो ह्युदैक्षत ॥ ७.६५.१४ ॥
પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ સૌદાસે તે એકને પાડી દીધો, તાપ અને ક્રોધ ગયા પછી મરાયેલા રાક્ષસને જોયો.
7.65.15
निरीक्षमाणं तं दृष्ट्वा सहायं तस्य रक्षसः ।
सन्तापमकरोद्घोरं सौदासं चेदमब्रवीत् ॥ ७.६५.१५ ॥
તેને જોઈ રહેલા તે રાક્ષસના સહાયકને જોઈને, તેણે સૌદાસને ભયંકર સંતાપ આપ્યો અને આ કહ્યું.
7.65.16
यस्मादनपराधं त्वं सहायं मम जघ्निवान् ।
तस्मात्तवापि पापिष्ठ प्रदास्यामि प्रतिक्रियाम् ॥ ७.६५.१६ ॥
તેં નિર્દોષપણે મારા સહાયકને માર્યો છે, તેથી હે પાપીઓમાં સૌથી મોટા, હું તને પણ બદલો આપીશ.
7.65.17
एवमुक्त्वा तु तद्राक्षस्तत्रैवान्तरधीयत ।
कालपर्याययोगेन राजा मित्रसहो ऽभवत् ॥ ७.६५.१७ ॥
આમ કહીને તે રાક્ષસ ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયો; કાળના ફેરફારથી તે મિત્રસહ રાજા બન્યો.
7.65.18
राजापि यजते यज्ञमस्याश्रमसमीपतः ।
अश्वमेधं महायज्ञं तं वसिष्ठो ऽभ्यपालयत् ॥ ७.६५.१८ ॥
રાજા પણ તેના આશ્રમની નજીક અશ્વમેધ નામનો મહાન યજ્ઞ કરી રહ્યો હતો; વસિષ્ઠે તે યજ્ઞનું રક્ષણ કર્યું.
7.65.19
तत्र यज्ञो महानासीद्बहुवर्षगणायुतः ।
समृद्धः परया लक्ष्म्या देवयज्ञसमो ऽभवत् ॥ ७.६५.१९ ॥
ત્યાં એક મહાન યજ્ઞ થયો; તે ઘણાં વર્ષો, હજારો વર્ષોના ચક્ર સુધી ચાલ્યો. પરમ શોભાથી સમૃદ્ધ થઈ તે દેવયજ્ઞ સમાન બન્યો.
7.65.20
अथावसाने यज्ञस्य पूर्ववैरमनुस्मरन् ।
वसिष्ठरूपी राजानमिति होवाच राक्षसः ॥ ७.६५.२० ॥
પછી યજ્ઞના અંતે, પૂર્વ વૈરને યાદ કરીને, વસિષ્ઠનું રૂપ ધારણ કરેલો રાક્ષસ રાજાને આમ બોલ્યો.
7.65.21
अस्य यज्ञस्य जातो ऽन्तः सामिषं भोजनं मम ।
दीयतामिह शीघ्रं वै नात्र कार्या विचारणा ॥ ७.६५.२१ ॥
આ યજ્ઞનો અંત આવ્યો છે; મને અહીં જ માંસસહિત ભોજન તરત આપવામાં આવે. આમાં વિચાર કરવાનો નથી.
7.65.22
तच्छ्रुत्वा व्याहृतं वाक्यं रक्षसा ब्रह्मरूपिणा ।
भक्ष्यसंस्कारकुशलमुवाच पृथिवीपतिः ॥ ७.६५.२२ ॥
બ્રાહ્મણરૂપી રાક્ષસનાં એ વચન સાંભળીને, ભોજન તૈયાર કરવામાં કુશળ રાજા બોલ્યો.
7.65.23
हविष्यं सामिषं स्वादु यथा भवति भोजनम् ।
तथा कुरुष्व शीघ्रं वै परितुष्येद्यथा गुरुः ॥ ७.६५.२३ ॥
હવિષ્ય જેવું, માંસસહિત, સ્વાદિષ્ટ ભોજન જેમ થાય તેમ બનાવ; ઝડપથી બનાવ, જેથી ગુરુ સંતુષ્ટ થાય.
7.65.24
शासनात्पार्थिवेन्द्रस्य सूदः सम्भ्रान्तमानसः ।
स राक्षसः पुनस्तत्र सूदवेषमथाकरोत् ॥ ७.६५.२४ ॥
રાજાની આજ્ઞાથી, ગભરાયેલા મનવાળો રસોઈયો ગયો. ત્યારે તે રાક્ષસે ત્યાં ફરીથી રસોઈયાનો વેશ ધારણ કર્યો.
7.65.25
स मानुषमथो मांसं पार्थिवाय न्यवेदयत् ।
इदं स्वादु हविष्यं च सामिषं चान्नमाहृतम् ॥ ७.६५.२५ ॥
તેણે રાજાને માનવ માંસ પીરસ્યું; આ સ્વાદિષ્ટ અને હવિષ્ય ભોજન છે, માંસ સાથે લાવેલું છે, એમ તેણે કહ્યું.
7.65.26
स भोजनं वसिष्ठाय पत्न्या सार्धमुपाहरत् ।
मदयन्त्या नरव्याघ्र सामिषं रक्षसा हृतम् ॥ ७.६५.२६ ॥
તેણે વસિષ્ઠ માટે તેમની પત્ની સાથે ભોજન લાવ્યું; હે નરવ્યાઘ્ર, મદયંતી દ્વારા રાક્ષસ માંસ સહિત લાવેલું એ ભોજન હતું.
7.65.27
ज्ञात्वा तदामिषं विप्रो मानुषं भाजनं गतम् ।
क्रोधेन महता ऽ ऽविष्टो व्याहर्तुमुपचक्रमे ॥ ७.६५.२७ ॥
એ માંસ માનવ પાત્રમાં મુકાયું છે એમ જાણીને વિપ્ર મહાન ક્રોધથી વ્યાપ્ત થયા અને બોલવા લાગ્યા.
7.65.28
यस्मात्त्वं भोजनं राजन्ममैतद्दातुमिच्छसि ।
तस्माद्भोजनमेतत्ते भविष्यति न संशयः ॥ ७.६५.२८ ॥
હે રાજન, તું મને આ ભોજન આપવા ઇચ્છે છે, તેથી આ ભોજન તારું જ થશે, એમાં સંદેહ નથી.
7.65.29
ततः क्रुद्धस्तु सौदासस्तोयं जग्राह पाणिना ।
वसिष्ठं शप्तुमारेभे भार्या चैनमवारयत् ॥ ७.६५.२९ ॥
ત્યારે ક્રોધિત સૌદાસે હાથમાં પાણી લીધું અને વસિષ્ઠને શાપ આપવા લાગ્યો; તેની પત્નીએ તેને રોક્યો.
7.65.30
राजन्प्रभुर्यतो ऽस्माकं वसिष्ठो भगवानृषिः ।
प्रतिशप्तुं न शक्तस्त्वं देवतुल्यं पुरोधसम् ॥ ७.६५.३० ॥
હે રાજન, અમારા પ્રભુ ભગવાન વસિષ્ઠ ઋષિ છે; દેવતુલ્ય પુરોહિતને તું પ્રતિશાપ આપવા સમર્થ નથી.
7.65.31
ततः क्रोधमयं तोयं तेजोबलसमन्वितम् ।
व्यसर्जयत धर्मात्मा ततः पादौ सिषेच च ॥ ७.६५.३१ ॥
પછી ધર્માત્માએ ક્રોધથી ભરેલું, તેજ અને બળથી યુક્ત જળ છોડ્યું અને તેનાથી તે રાજાના બન્ને પગ સીંચ્યા.
7.65.32
तेनास्य राज्ञस्तौ पादौ तदा कल्माषतां गतौ ।
तदाप्रभृति राजा ऽसौ सौदासः सुमहायशाः ।
कल्माषपादः संवृत्तः ख्यातश्चैव तथा नृपः ॥ ७.६५.३२ ॥
તે જળથી તે રાજાના બંને પગ તત્કાળ ચિતરાયેલા થઈ ગયા; ત્યારથી તે મહાયશસ્વી સૌદાસ કલ્માષપાદ નામે પ્રસિદ્ધ થયો.
7.65.33
स राजा सह पत्न्या वै प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः ।
पुनर्वसिष्ठं प्रोवाच यदुक्तं ब्रह्मरूपिणा ॥ ७.६५.३३ ॥
તે રાજા પત્ની સાથે વારંવાર પ્રણામ કરીને, બ્રહ્મરૂપી ઋષિએ જે કહ્યું હતું તે જ વસિષ્ઠને ફરી કહ્યું.
7.65.34
तच्छ्रुत्वा पार्थिवेन्द्रस्य रक्षसा विकृतं च तत् ।
पुनः प्रोवाच राजानं वसिष्ठः पुरुषर्षभम् ॥ ७.६५.३४ ॥
તે રાજેન્દ્રની વાત અને રાક્ષસથી તે વિકૃત થયાની વાત સાંભળીને, વસિષ્ઠે તે પુરુષશ્રેષ્ઠ રાજાને ફરી કહ્યું.
7.65.35
मया रोषपरीतेन यदिदं व्याहृतं वचः ।
नैतच्छक्यं वृथा कर्तुं प्रदास्यामि च ते वरम् ॥ ७.६५.३५ ॥
ક્રોધથી ઘેરાયેલા મેં જે આ વચન કહ્યું, તેને વ્યર્થ કરવું શક્ય નથી; તોપણ હું તને એક વર આપીશ.
7.65.36
कालो द्वादश वर्षाणि शापस्यान्तो भविष्यति ।
मत्प्रासादाच्च राजेन्द्र व्यतीतं न स्मरिष्यसि ॥ ७.६५.३६ ॥
બાર વર્ષનો કાળ વીતશે ત્યારે શાપનો અંત થશે; હે રાજેન્દ્ર, મારી કૃપાથી જે વીતી ગયું તે તું યાદ નહીં કરે.
7.65.37
एवं स राजा तं शापमुपभुज्यारिसूदनः ।
प्रतिलेभे पुना राज्यं प्रजाश्चैवान्वपालयत् ॥ ७.६५.३७ ॥
આ રીતે શત્રુઓનો નાશ કરનાર તે રાજાએ એ શાપ ભોગવ્યો, ફરીથી રાજ્ય પ્રાપ્ત કર્યું અને પ્રજાનું પાલન કર્યું.
7.65.38
तस्य कल्माषपादस्य यज्ञस्यायतनं शुभम् ।
आश्रमस्य समीपे ऽस्य यन्मां पृच्छसि राघव ॥ ७.६५.३८ ॥
કલ્માષપાદના તે યજ્ઞનું શુભ સ્થાન આ આશ્રમની નજીક છે; હે રાઘવ, તું જેના વિશે મને પૂછે છે તે આ જ છે.
7.65.39
तस्य तां पार्थिवेन्द्रस्य कथां श्रुत्वा सुदारुणाम् ।
विवेश पर्णशालायां महर्षिमभिवाद्य च ॥ ७.६५.३९ ॥
તે રાજાધિરાજની અત્યંત ભયાનક કથા સાંભળીને, મહર્ષિને પ્રણામ કરીને તે પર્ણશાળામાં પ્રવેશ્યો.