वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.65.1
प्रस्थाप्य च बलं सर्वं मासमात्रोषितः पथि ।
एक एवाशु शत्रुघ्नो जगाम त्वरितं तदा ॥ ७.६५.१ ॥
सर्व सैन्य पाठवून, वाटेत केवळ एक महिना थांबून, तेव्हा शत्रुघ्न एकटाच त्वरेने निघून गेला.
7.65.2
द्विरात्रमन्तरे शूर उष्य राघवनन्दनः ।
वाल्मीकेराश्रमं पुण्यमगच्छद्वासमुत्तमम् ॥ ७.६५.२ ॥
दोन रात्री मध्ये थांबून, तो शूर राघवनंदन वाल्मीकींच्या पवित्र आश्रमात उत्तम निवासासाठी गेला.
7.65.3
सो ऽभिवाद्य महात्मानं वाल्मीकिं मुनिसत्तमम् ।
कृताञ्जलिरथो भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.६५.३ ॥
त्याने महात्मा, मुनिश्रेष्ठ वाल्मीकींना वंदन करून, हात जोडून हे शब्द म्हटले.
7.65.4
भगवन्वस्तुमिच्छामि गुरोः कृत्यादिहागतः ।
श्वः प्रभाते गमिष्यामि प्रतीचीं वारुणीं दिशम् ॥ ७.६५.४ ॥
भगवन्, मला येथे राहण्याची इच्छा आहे; गुरूच्या कार्यासाठी मी येथे आलो आहे. उद्या पहाटे मी पश्चिम दिशेला जाईन.
7.65.5
शत्रुघ्नस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्य मुनिपुङ्गवः ।
प्रत्युवाच महात्मानं स्वागतं ते महायशः ॥ ७.६५.५ ॥
शत्रुघ्नाचे बोल ऐकून मुनिश्रेष्ठ हसून त्या महात्म्याला म्हणाले: हे महायशस्वी, तुमचे स्वागत आहे.
7.65.6
स्वमाश्रममिदं सौम्य राघवाणां कुलस्य हि ।
आसनं पाद्यमर्ध्यं च निर्विशङ्कः प्रतीच्छ मे ॥ ७.६५.६ ॥
हे सौम्या, हा आश्रम राघवकुलाचाच आहे. कोणताही संकोच न बाळगता माझ्याकडून आसन, पाद्य आणि अर्घ्य स्वीकार कर.
7.65.7
प्रतिगृह्य तदा पूजां फलमूलं च भोजनम् ।
भक्षयामास काकुत्स्थस्तृप्तिं च परमां गतः ॥ ७.६५.७ ॥
तेव्हा सन्मान स्वीकारून, फळे आणि कंद यांचे भोजन काकुत्स्थाने घेतले; परम तृप्ती पावला.
7.65.8
स भुक्त्वा फलमूलं च महर्षिं तमुवाच ह ।
इयं यज्ञविभूतिस्ते कस्याश्रमसमीपतः ॥ ७.६५.८ ॥
फळे आणि कंद खाऊन, त्या महर्षींना तो म्हणाला: "तुमची ही यज्ञविभूती कोणाच्या आश्रमाजवळ आहे?"
7.65.9
तत्तस्य भाषितं श्रुत्वा वाल्मीकिर्वाक्यमब्रवीत् ।
शत्रुघ्न शृणु यस्येदं बभूवायतनं पुरा ॥ ७.६५.९ ॥
त्याचे ते बोलणे ऐकून वाल्मीकी म्हणाले: "शत्रुघ्ना, ऐक; पूर्वी हे कोणाचे निवासस्थान होते."
7.65.10
युष्माकं पूर्वको राजा सौदासस्तस्य भूपतेः ।
पुत्रो वीरसहो नाम वीर्यवानतिधार्मिकः ॥ ७.६५.१० ॥
तुमचे पूर्वज राजा सौदास होते; त्या राजाचा पुत्र वीरसह नावाचा, पराक्रमी व अत्यंत धार्मिक होता.
7.65.11
स बाल एव सौदासो मृगयामुपचक्रमे ।
चञ्चूर्यमाणं ददृशे स शूरो राक्षसद्वयम् ॥ ७.६५.११ ॥
सौदास लहान असतानाच शिकारीला सुरुवात केली; त्या शूराने फिरत असलेले दोन राक्षस पाहिले.
7.65.12
शार्दूलरूपिणौ घोरौ मृगान्बहुसहस्रशः ।
भक्षमाणावसन्तुष्टौ पर्याप्तिं नैव जग्मतुः ॥ ७.६५.१२ ॥
वाघाच्या रूपातील दोन भयंकर राक्षस, हजारो हरणे खाऊनही असमाधानी राहिले आणि तृप्ती पावले नाहीत.
7.65.13
स तु तौ राक्षसौ दृष्ट्वा निर्मृगं च वनं कृतम् ।
क्रोधेन महता ऽ ऽविष्टो जघानैकं महेषुणा ॥ ७.६५.१३ ॥
ते दोन राक्षस पाहून आणि वन हरिणांविना झालेले पाहून, महान क्रोधाने व्यापलेल्या त्याने एकाला महान बाणाने ठार मारले.
7.65.14
विनिपात्य तमेकं तु सौदासः पुरुषर्षभः ।
विज्वरो विगतामार्षो हतं रक्षो ह्युदैक्षत ॥ ७.६५.१४ ॥
पुरुषश्रेष्ठ सौदासाने त्या एकाला पाडून, ताप आणि क्रोध नाहीसे होऊन मेलेल्या राक्षसाकडे पाहिले.
7.65.15
निरीक्षमाणं तं दृष्ट्वा सहायं तस्य रक्षसः ।
सन्तापमकरोद्घोरं सौदासं चेदमब्रवीत् ॥ ७.६५.१५ ॥
त्याच्याकडे पाहणाऱ्या राक्षसाच्या सहाय्यकाला पाहून, त्याने सौदासाला भयंकर संताप दिला आणि हे म्हटले.
7.65.16
यस्मादनपराधं त्वं सहायं मम जघ्निवान् ।
तस्मात्तवापि पापिष्ठ प्रदास्यामि प्रतिक्रियाम् ॥ ७.६५.१६ ॥
तू निरपराध माझ्या सहाय्यकाला मारलेस, म्हणून हे पापिष्ठा, मी तुलाही प्रतिकार देईन.
7.65.17
एवमुक्त्वा तु तद्राक्षस्तत्रैवान्तरधीयत ।
कालपर्याययोगेन राजा मित्रसहो ऽभवत् ॥ ७.६५.१७ ॥
असे म्हणून तो राक्षस तेथेच अदृश्य झाला; कालचक्राच्या फेरफारामुळे तो मित्रसह राजा झाला.
7.65.18
राजापि यजते यज्ञमस्याश्रमसमीपतः ।
अश्वमेधं महायज्ञं तं वसिष्ठो ऽभ्यपालयत् ॥ ७.६५.१८ ॥
राजाही त्याच्या आश्रमाजवळ अश्वमेध नावाचा महान यज्ञ करीत होता; वसिष्ठांनी त्या यज्ञाचे रक्षण केले.
7.65.19
तत्र यज्ञो महानासीद्बहुवर्षगणायुतः ।
समृद्धः परया लक्ष्म्या देवयज्ञसमो ऽभवत् ॥ ७.६५.१९ ॥
तेथे एक महान यज्ञ झाला; तो अनेक वर्षे, हजारो वर्षांच्या चक्रांपर्यंत चालला. परम शोभेने समृद्ध होऊन तो देवयज्ञासारखा झाला.
7.65.20
अथावसाने यज्ञस्य पूर्ववैरमनुस्मरन् ।
वसिष्ठरूपी राजानमिति होवाच राक्षसः ॥ ७.६५.२० ॥
मग यज्ञाच्या शेवटी पूर्वीचे वैर आठवून, वसिष्ठांचे रूप धारण केलेला राक्षस राजाला असे म्हणाला.
7.65.21
अस्य यज्ञस्य जातो ऽन्तः सामिषं भोजनं मम ।
दीयतामिह शीघ्रं वै नात्र कार्या विचारणा ॥ ७.६५.२१ ॥
या यज्ञाचा शेवट झाला आहे; मला येथेच मांससहित भोजन लवकर द्यावे. यात विचार करण्याचे कारण नाही.
7.65.22
तच्छ्रुत्वा व्याहृतं वाक्यं रक्षसा ब्रह्मरूपिणा ।
भक्ष्यसंस्कारकुशलमुवाच पृथिवीपतिः ॥ ७.६५.२२ ॥
ब्राह्मणरूपी राक्षसाचे ते बोलणे ऐकून, अन्न तयार करण्यात निपुण असलेला राजा म्हणाला.
7.65.23
हविष्यं सामिषं स्वादु यथा भवति भोजनम् ।
तथा कुरुष्व शीघ्रं वै परितुष्येद्यथा गुरुः ॥ ७.६५.२३ ॥
हविष्यासारखे, मांससहित, रुचकर भोजन जसे होईल तसे कर; लवकर कर, म्हणजे गुरु पूर्ण संतुष्ट होतील.
7.65.24
शासनात्पार्थिवेन्द्रस्य सूदः सम्भ्रान्तमानसः ।
स राक्षसः पुनस्तत्र सूदवेषमथाकरोत् ॥ ७.६५.२४ ॥
राजाच्या आज्ञेने, घाबरलेल्या मनाने स्वयंपाकी गेला. तेव्हा तो राक्षस तेथे पुन्हा स्वयंपाक्याचे रूप धारण करून उभा राहिला.
7.65.25
स मानुषमथो मांसं पार्थिवाय न्यवेदयत् ।
इदं स्वादु हविष्यं च सामिषं चान्नमाहृतम् ॥ ७.६५.२५ ॥
त्याने राजाला मानवी मांस अर्पण केले; हे स्वादिष्ट आणि हविष्य अन्न आहे, मांसासह आणलेले आहे, असे तो म्हणाला.
7.65.26
स भोजनं वसिष्ठाय पत्न्या सार्धमुपाहरत् ।
मदयन्त्या नरव्याघ्र सामिषं रक्षसा हृतम् ॥ ७.६५.२६ ॥
त्याने वसिष्ठांसाठी त्यांच्या पत्नीसह भोजन आणले; हे नरव्याघ्रा, मदयंतीमार्फत राक्षसाने मांसासह आणलेले ते भोजन होते.
7.65.27
ज्ञात्वा तदामिषं विप्रो मानुषं भाजनं गतम् ।
क्रोधेन महता ऽ ऽविष्टो व्याहर्तुमुपचक्रमे ॥ ७.६५.२७ ॥
ते मांस मानवी भांड्यात ठेवले आहे हे जाणून तो ब्राह्मण मोठ्या क्रोधाने व्यापला गेला आणि बोलू लागला.
7.65.28
यस्मात्त्वं भोजनं राजन्ममैतद्दातुमिच्छसि ।
तस्माद्भोजनमेतत्ते भविष्यति न संशयः ॥ ७.६५.२८ ॥
हे राजा, तू मला हे भोजन देऊ इच्छितोस म्हणून हे भोजन तुझेच होईल, यात संशय नाही.
7.65.29
ततः क्रुद्धस्तु सौदासस्तोयं जग्राह पाणिना ।
वसिष्ठं शप्तुमारेभे भार्या चैनमवारयत् ॥ ७.६५.२९ ॥
तेव्हा क्रुद्ध झालेल्या सौदासाने हातात पाणी घेऊन वसिष्ठांना शाप देण्यास सुरुवात केली; त्याच्या पत्नीने त्याला अडवले.
7.65.30
राजन्प्रभुर्यतो ऽस्माकं वसिष्ठो भगवानृषिः ।
प्रतिशप्तुं न शक्तस्त्वं देवतुल्यं पुरोधसम् ॥ ७.६५.३० ॥
हे राजा, आमचे प्रभू भगवान वसिष्ठ ऋषी आहेत; देवतुल्य पुरोहितांना तू प्रतिशाप देऊ शकत नाहीस.
7.65.31
ततः क्रोधमयं तोयं तेजोबलसमन्वितम् ।
व्यसर्जयत धर्मात्मा ततः पादौ सिषेच च ॥ ७.६५.३१ ॥
नंतर धर्मात्मा वसिष्ठांनी क्रोधाने भरलेले, तेज व बलाने युक्त असे जल सोडले आणि त्याने दोन्ही पाय शिंपडले.
7.65.32
तेनास्य राज्ञस्तौ पादौ तदा कल्माषतां गतौ ।
तदाप्रभृति राजा ऽसौ सौदासः सुमहायशाः ।
कल्माषपादः संवृत्तः ख्यातश्चैव तथा नृपः ॥ ७.६५.३२ ॥
त्या जलामुळे त्या राजाचे दोन्ही पाय तत्काळ चितकबरे झाले; तेव्हापासून तो महायशस्वी सौदास कल्माषपाद नावाने प्रसिद्ध झाला.
7.65.33
स राजा सह पत्न्या वै प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः ।
पुनर्वसिष्ठं प्रोवाच यदुक्तं ब्रह्मरूपिणा ॥ ७.६५.३३ ॥
तो राजा पत्नीसह वारंवार नमस्कार करून, ब्रह्मरूपी ऋषींनी जे सांगितले होते तेच वसिष्ठांना पुन्हा म्हणाला.
7.65.34
तच्छ्रुत्वा पार्थिवेन्द्रस्य रक्षसा विकृतं च तत् ।
पुनः प्रोवाच राजानं वसिष्ठः पुरुषर्षभम् ॥ ७.६५.३४ ॥
त्या राजेंद्राचे बोलणे आणि राक्षसामुळे ते विकृत झाल्याचे ऐकून वसिष्ठ त्या पुरुषश्रेष्ठ राजाला पुन्हा म्हणाले.
7.65.35
मया रोषपरीतेन यदिदं व्याहृतं वचः ।
नैतच्छक्यं वृथा कर्तुं प्रदास्यामि च ते वरम् ॥ ७.६५.३५ ॥
क्रोधाने वेढलेल्या मी जे हे वचन उच्चारले, ते व्यर्थ करणे शक्य नाही; तरीही मी तुला वर देईन.
7.65.36
कालो द्वादश वर्षाणि शापस्यान्तो भविष्यति ।
मत्प्रासादाच्च राजेन्द्र व्यतीतं न स्मरिष्यसि ॥ ७.६५.३६ ॥
बारा वर्षांचा काळ जाईल तेव्हा शापाचा अंत होईल; हे राजेंद्रा, माझ्या कृपेने जे गेले ते तू आठवणार नाहीस.
7.65.37
एवं स राजा तं शापमुपभुज्यारिसूदनः ।
प्रतिलेभे पुना राज्यं प्रजाश्चैवान्वपालयत् ॥ ७.६५.३७ ॥
अशा प्रकारे शत्रूंचा नाश करणाऱ्या त्या राजाने तो शाप भोगला, पुन्हा राज्य मिळवले आणि प्रजेचे पालन केले.
7.65.38
तस्य कल्माषपादस्य यज्ञस्यायतनं शुभम् ।
आश्रमस्य समीपे ऽस्य यन्मां पृच्छसि राघव ॥ ७.६५.३८ ॥
कल्माषपादाच्या त्या यज्ञाचे शुभ स्थान या आश्रमाजवळ आहे; हे राघवा, याबद्दलच तू मला विचारत आहेस.
7.65.39
तस्य तां पार्थिवेन्द्रस्य कथां श्रुत्वा सुदारुणाम् ।
विवेश पर्णशालायां महर्षिमभिवाद्य च ॥ ७.६५.३९ ॥
त्या राजश्रेष्ठाची अत्यंत भयानक कथा ऐकून, महर्षींना वंदन करून तो पर्णकुटीत प्रवेशला.