વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.69
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.69.1
तच्छ्रुत्वा भाषितं तस्य शत्रुघ्नस्य महात्मनः ।
क्रोधामाहारयत्तीव्रं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ७.६९.१ ॥
મહાત્મા શત્રુઘ્નનું એ વચન સાંભળીને તેને તીવ્ર ક્રોધ ચઢ્યો અને તે બોલ્યો, "ઊભો રહે, ઊભો રહે!"
7.69.2
पाणौ पाणिं विनिष्पिष्य दन्तान्कटकटाय्य च ।
लवणो रघुशार्दूलमाह्वयामास चासकृत् ॥ ७.६९.२ ॥
લવણે હાથ પર હાથ દબાવી, દાંત કચકચાવીને રઘુકુલના સિંહને વારંવાર પડકાર્યો.
7.69.3
तं ब्रुवाणं तथा वाक्यं लवणं घोरदर्शनम् ।
शत्रुघ्नो देवशत्रुघ्न इदं वचनमब्रवीत् ॥ ७.६९.३ ॥
એ રીતે બોલતા ભયંકર દેખાવવાળા લવણને, દેવશત્રુઓનો સંહાર કરનાર શત્રુઘ્ને આ વચન કહ્યું.
7.69.4
न शत्रुघ्नस्तथा जातो यथा ऽन्ये निर्जितास्त्वया ।
तदद्य बाणाभिहतो व्रज त्वं यमसादनम् ॥ ७.६९.४ ॥
શત્રુઘ્ન બીજાઓની જેમ તારાથી હારી જવા જન્મ્યો નથી. તેથી આજે બાણોથી વીંધાઈને તું યમલોક જા.
7.69.5
ऋषयो ऽप्यद्य पापात्मन्मया त्वां निहतं रणे ।
पश्यन्तु विप्रा विद्वांसस्त्रिदशा इव रावणम् ॥ ७.६९.५ ॥
ઓ પાપી! આજે રણમાં મારા હાથે તારો વધ થતો ઋષિઓ, બ્રાહ્મણો અને વિદ્વાનો જુએ—જેમ દેવતાઓએ રાવણને જોયો હતો.
7.69.6
त्वयि मद्बाणनिर्दग्धे पतिते ऽद्य निशाचर ।
पुरे जनपदे चापि क्षेममेव भविष्यति ॥ ७.६९.६ ॥
હે નિશાચર! આજે મારા બાણોથી બળીને તું પડીશ તો નગરમાં અને જનપદમાં ચોક્કસ કલ્યાણ થશે.
7.69.7
अद्य मद्बाहुनिष्क्रान्तः शरो वज्रनिभाननः ।
प्रवेक्ष्यते ते हृदयं पद्ममंशुरिवार्कजः ॥ ७.६९.७ ॥
આજે મારા બાહુમાંથી છૂટેલું વજ્ર જેવા મુખવાળું બાણ તારા હૃદયમાં પ્રવેશ કરશે, જેમ સૂર્યકિરણ કમળમાં પ્રવેશે છે.
7.69.8
एवमुक्तो महावृक्षं लवणः क्रोधमूर्च्छितः ।
शत्रुघ्नोरसि चिक्षेप स च तं शतधाच्छिनत् ॥ ७.६९.८ ॥
આમ કહેવાતાં, ક્રોધથી મૂર્છિત લવણે એક મહાવૃક્ષ શત્રુઘ્નની છાતી પર ફેંક્યું; તેમણે તેને સો ટુકડાઓમાં કાપી નાખ્યું.
7.69.9
तद्दृष्ट्वा विफलं कर्म राक्षसः पुनरेव तु ।
पादपान्सुबहून्गृह्य शत्रुघ्नायासृजद्बली ॥ ७.६९.९ ॥
તે કાર્ય નિષ્ફળ થયેલું જોઈને તે બળવાન રાક્ષસે ફરી ઘણા વૃક્ષો ઉપાડીને શત્રુઘ્ન પર ફેંક્યા.
7.69.10
शत्रुघ्नश्चापि तेजस्वी वृक्षानापततो बहून् ।
त्रिभिश्चतुर्भिरेकैकं चिच्छेद नतपर्वभिः ॥ ७.६९.१० ॥
તેજસ્વી શત્રુઘ્ને પોતાના પર ધસી આવતા ઘણા વૃક્ષોમાંથી દરેકને ત્રણ-ચાર વાંકા ગાંઠવાળા બાણોથી કાપી નાખ્યું.
7.69.11
ततो बाणमयं वर्षं व्यसृजद्राक्षसोरसि ।
शत्रुघ्नो वीर्यसम्पन्नो विव्यथे न स राक्षसः ॥ ७.६९.११ ॥
પછી વીર્યસંપન્ન શત્રુઘ્ને રાક્ષસની છાતી પર બાણોની વૃષ્ટિ કરી; છતાં તે રાક્ષસ વ્યથિત ન થયો.
7.69.12
ततः प्रहस्य लवणो वृक्षमुद्यम्य वीर्यवान् ।
शिरस्यभ्यहनच्छूरं स्रस्ताङ्गः स मुमोह वै ॥ ७.६९.१२ ॥
પછી હસીને બળવાન લવણે એક વૃક્ષ ઉપાડીને વીર શત્રુઘ્નના માથા પર પ્રહાર કર્યો; અંગો શિથિલ થતાં તે મૂર્છિત થઈ ગયા.
7.69.13
तस्मिन्निपतिते वीरे हाहाकारो महानभूत् ।
ऋषीणां देवसङ्घानां गन्धर्वाप्सरसां तथा ॥ ७.६९.१३ ॥
તે વીર પડી જતાં મહાન હાહાકાર થયો; ઋષિઓ, દેવસમૂહો, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓમાં પણ.
7.69.14
तमवज्ञाय तु हतं शत्रुघ्नं भुवि पातितम् ।
रक्षो लब्धान्तरमपि न विवेश स्वमालयम् ॥ ७.६९.१४ ॥
પરંતુ શત્રુઘ્ન મૃત્યુ પામી ભૂમિ પર પડ્યો છે એમ જાણીને, તક મળવા છતાં રાક્ષસ પોતાના નિવાસમાં પ્રવેશ્યો નહીં.
7.69.15
नापि शूलं प्रजग्राह तं दृष्ट्वा भुवि पातितम् ।
ततो हत इति ज्ञात्वा तान्भक्षान्समुदावहत् ॥ ७.६९.१५ ॥
તેને ભૂમિ પર પડેલો જોઈને તેણે ત્રિશૂળ પણ ઉપાડ્યું નહીં. પછી તે મરી ગયો છે એમ જાણીને તેણે તે ભક્ષ્ય પદાર્થો ઉપાડી લીધા.
7.69.16
मुहूर्ताल्लब्धसञ्ज्ञस्तु पुनस्तस्थौ धृतायुधः ।
शत्रुघ्नो वै पुरद्वारि ऋषिभिः सम्प्रपूजितः ॥ ७.६९.१६ ॥
ક્ષણભર પછી ભાન પાછું આવતાં શત્રુઘ્ન શસ્ત્રો ધારણ કરીને ફરી નગરદ્વાર પર ઊભા રહ્યા; ઋષિઓ દ્વારા સારી રીતે પૂજાયેલા.
7.69.17
ततो दिव्यममोघं तं जग्राह शरमुत्तमम् ।
ज्वलन्तं तेजसा घोरं पूरयन्तं दिशो दश ॥ ७.६९.१७ ॥
પછી તેણે તે દિવ્ય, અમોઘ, ઉત્તમ બાણ ઉપાડ્યું; જે પોતાના તેજથી પ્રજ્વલિત, ભયંકર અને દસ દિશાઓને ભરી દેતું હતું.
7.69.18
वज्राननं वज्रवेगं मेरुमन्दरसन्निभम् ।
नतं पर्वसु सर्वेषु संयुगेष्वपराजितम् ॥ ७.६९.१८ ॥
વજ્ર જેવી ધારવાળું, વજ્ર જેવા વેગવાળું, મેરુ-મંદર પર્વતો સમાન; બધા સાંધાઓમાં ન વળનારું, યુદ્ધોમાં અપરાજિત.
7.69.19
असृक्चन्दनदिग्धाङ्गं चारुपत्रं पतत्रिणम् ।
दानवेन्द्राचलेन्द्राणामसुराणां च दारणम् ॥ ७.६९.१९ ॥
રક્તચંદનથી લેપાયેલા શરીરવાળું, સુંદર પાંખોવાળું એ પક્ષી, દાનવો અને પર્વત જેવા અસુરોને ચીરી નાખનારું હતું.
7.69.20
तं दीप्तमिव कालाग्निं युगान्ते समुपस्थिते ।
दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि परित्रासमुपागमन् ॥ ७.६९.२० ॥
યુગાંતે પ્રગટેલી કાલાગ્નિ જેવા પ્રજ્વલિત તેને જોઈને સર્વ પ્રાણીઓ ભયથી ત્રાસી ગયાં.
7.69.21
सदेवासुरगन्धर्वं मुनिभिः साप्सरोगणम् ।
जगद्धि सर्वमस्वस्थं पितामहमुपस्थितम् ॥ ७.६९.२१ ॥
દેવો, અસુરો, ગંધર્વો, મુનિઓ અને અપ્સરાઓના સમૂહો સાથે અસ્વસ્થ બનેલું આખું જગત પિતામહ પાસે આવ્યું.
7.69.22
उवाच देवदेवेशं वरदं प्रपितामहम् ।
देवानां भयसंमोहो लोकानां सङ्क्षयं प्रति ॥ ७.६९.२२ ॥
દેવોના દેવ, વરદાતા પ્રપિતામહને તેઓએ કહ્યું: દેવોનો ભય અને મોહ, લોકોના સંહાર તરફ સંકેત કરે છે.
7.69.23
नेदृशं दृष्टपूर्वं च न श्रुतं प्रपितामह ।
देवानां भयसम्मोहो लोकानां सङ्क्षयं प्रति ॥ ७.६९.२३ ॥
હે પ્રપિતામહ, આવું પહેલાં ક્યારેય જોયું કે સાંભળ્યું નથી. દેવોનો ભય અને મોહ, લોકોના સંહાર તરફ સંકેત કરે છે.
7.69.24
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामहः ।
भयकारणमाचष्ट लोकानामभयङ्करः ।
उवाच मधुरां वाणीं शृणुध्वं सर्वदेवताः ॥ ७.६९.२४ ॥
તેમના એ વચનો સાંભળીને લોકપિતામહ બ્રહ્મા, જે લોકોને અભય આપનારા છે, તેમણે ભયનું કારણ કહ્યું અને મધુર વાણીમાં કહ્યું — હે સર્વ દેવો, સાંભળો.
7.69.25
वधाय लवणस्याजौ शरः शत्रुघ्नधारितः ।
तेजसा तस्य सम्मूढाः सर्वे स्मः सुरसत्तमाः ॥ ७.६९.२५ ॥
લવણના વધ માટે યુદ્ધમાં શત્રુઘ્ને ધારણ કરેલું આ બાણ છે. તેના તેજથી આપણે સર્વ શ્રેષ્ઠ દેવો મોહિત થયા છીએ.
7.69.26
एष पूर्वस्य देवस्य लोककर्तुः सनातनः ।
शरस्तेजोमयो वत्सा येन वै भयमागतम् ॥ ७.६९.२६ ॥
આ લોકના સર્જક પ્રાચીન સનાતન દેવનું તેજોમય બાણ છે. હે વત્સો, તેનાથી જ ખરેખર ભય આવ્યો.
7.69.27
एष वै कैटभस्यार्थे मधुनश्च महाशरः ।
सृष्टो महात्मना तेन वधार्थे दैत्ययोस्तयोः ॥ ७.६९.२७ ॥
આ મહાબાણ કૈટભ અને મધુ માટે તે મહાત્માએ સર્જ્યું હતું; તે બે દૈત્યોના વધ માટે જ તે રચાયું હતું.
7.69.28
एक एव प्रजानाति विष्णुस्तेजोमयं शरम् ।
एषा एव तनुः पूर्वा विष्णोस्तस्य महात्मनः ॥ ७.६९.२८ ॥
આ તેજોમય બાણને એકલા વિષ્ણુ જ જાણે છે. આ જ તે મહાત્મા વિષ્ણુનું આદિ રૂપ છે.
7.69.29
इतो गच्छत पश्यध्वं वध्यमानं महात्मना ।
रामानुजेन वीरेण लवणं राक्षसोत्तमम् ॥ ७.६९.२९ ॥
અહીંથી જઈને જુઓ: મહાત્મા, રામના વીર નાના ભાઈ દ્વારા રાક્ષસોત્તમ લવણનો વધ થઈ રહ્યો છે.
7.69.30
तस्य ते देवदेवस्य निशम्य वचनं सुराः ।
आजग्मुर्यत्र युध्येते शत्रुघ्नलवणावुभौ ॥ ७.६९.३० ॥
દેવોના દેવનાં તે વચનો સાંભળીને દેવો જ્યાં શત્રુઘ્ન અને લવણ બંને યુદ્ધ કરી રહ્યા હતા ત્યાં આવ્યા.
7.69.31
तं शरं दिव्यसङ्काशं शत्रुघ्नकरधारितम् ।
ददृशुः सर्वभूतानि युगान्ताग्निमिवोत्थितम् ॥ ७.६९.३१ ॥
શત્રુઘ્નના હાથમાં ધારણ કરાયેલા તે દિવ્ય સમાન બાણને યુગાંતના અગ્નિ જેમ ઊઠેલો સર્વ ભૂતોએ જોયો.
7.69.32
अकाशमावृतं दृष्ट्वा देवैर्हि रघुनन्दनः ।
सिंहनादं भृशं कृत्वा ददर्श लक्षणं पुनः ॥ ७.६९.३२ ॥
દેવોથી આકાશ ઢંકાયેલું જોઈને રઘુનંદને ભારે સિંહનાદ કર્યો અને ફરી લક્ષ્મણને જોયો.
7.69.33
आहूतश्च पुनस्तेन शत्रुघ्नेन महात्मना ।
लवणः क्रोधसंयुक्तो युद्धाय समुपस्थितः ॥ ७.६९.३३ ॥
મહાત્મા શત્રુઘ્ન દ્વારા ફરી પડકારાયેલો લવણ ક્રોધથી ભરેલો યુદ્ધ માટે આગળ આવ્યો.
7.69.34
आकर्णात्स विकृष्याथ तद्धनुर्धन्विनां वरः ।
तं मुमोच महाबाणं लवणस्य महोरसि ॥ ७.६९.३४ ॥
પછી ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ તેણે તે ધનુષ્ય કાન સુધી ખેંચીને લવણની વિશાળ છાતી પર તે મહાબાણ છોડ્યું.
7.69.35
उरस्तस्य विदार्याशु प्रविवेश रसातलम् ॥ ७.६९.३५ ॥
તેની છાતી તરત વીંધીને તે રસાતળમાં પ્રવેશ્યું.
7.69.36
गत्वा रसातलं दिव्यः शरो विबुधपूजितः ।
पुनरेवागमत्तूर्णमिक्ष्वाकुकुलनन्दनम् ॥ ७.६९.३६ ॥
રસાતળમાં જઈને દેવોથી પૂજિત તે દિવ્ય બાણ ઝડપથી ફરી ઇક્ષ્વાકુકુળનંદન પાસે પાછું આવ્યું.
7.69.37
शत्रुघ्नशरनिर्भिन्नो लवणः स निशाचरः ।
पपात सहसा भूमौ वज्राहत इवाचलः ॥ ७.६९.३७ ॥
શત્રુઘ્નના બાણથી વીંધાયેલો એ નિશાચર લવણ અચાનક ભૂમિ પર પડી ગયો, વજ્રથી આહત પર્વતની જેમ.
7.69.38
तच्च शूलं महत्तेन हते लवणराक्षसे ।
पश्यतां सर्वदेवानां रुद्रस्य वशमन्वगात् ॥ ७.६९.३८ ॥
લવણ રાક્ષસ હણાયા પછી, બધા દેવો જોતા રહ્યા અને તે મહાન ત્રિશૂળ રુદ્રના વશમાં પાછું ગયું.
7.69.39
एकेषुपातेन भृशं निपात्य लोकत्रयस्यापि रघुप्रवीरः ।
विनिर्बभावुत्तमचापबाणस्तमः प्रणुद्येव सहस्ररश्मिः ॥ ७.६९.३९ ॥
એક જ બાણના પ્રહારથી ત્રણે લોકને પણ ભયંકર એવા તેને પાડી, રઘુવીર ઉત્તમ ધનુષ્ય-બાણ સાથે અંધકારને દૂર કરતા સહસ્રરશ્મિ સૂર્યની જેમ ઝળહળી ઊઠ્યા.
7.69.40
ततो हि देवा ऋषिपन्नगाश्च प्रपूजिरे ह्यप्सरसश्च सर्वाः ।
दिष्ट्या जयो दाशरथेरवाप्तस्त्यक्त्वा भयं सर्प इव प्रशान्तः ॥ ७.६९.४० ॥
ત્યારે દેવો, ઋષિઓ, નાગો અને બધી અપ્સરાઓએ તેમનું પૂજન કર્યું. સદ્ભાગ્યે દશરથના પુત્રને વિજય મળ્યો; ભય છોડીને સર્પની જેમ તેઓ શાંત થયા.