વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.72.1
तं शयानं नरव्याघ्रं निद्रा नाभ्यागमत्तदा ।
चिन्तयन्तमनेकार्थं रामगीतमनुत्तमम् ॥ ७.७२.१ ॥
તે નરવ્યાઘ્ર સૂતા હોવા છતાં તે સમયે નિદ્રા તેમની પાસે આવી નહિ; તેઓ રામના અનુપમ ગીતના અનેક અર્થોનું ચિંતન કરી રહ્યા હતા.
7.72.2
तस्य शब्दं सुमधुरं तन्त्रीलयसमन्वितम् ।
श्रुत्वा रात्रिर्जगामाशु शत्रुघ्नस्य महात्मनः ॥ ७.७२.२ ॥
તંત્રીની લયથી યુક્ત તેમના અત્યંત મધુર શબ્દને સાંભળીને મહાત્મા શત્રુઘ્નની રાત્રિ ઝડપથી વીતી ગઈ.
7.72.3
तस्यां निशायां व्युष्टायां कृत्वा पौर्वाह्णिकं क्रमम् ।
उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं शत्रुघ्नो मुनिपुङ्गवम् ॥ ७.७२.३ ॥
તે રાત્રિ વીત્યા પછી પૂર્વાહ્નનું કર્મ કરીને શત્રુઘ્ને હાથ જોડીને મુનિશ્રેષ્ઠને આ વચન કહ્યું.
7.72.4
भगवन्द्रष्टुमिच्छामि राघवं रघुनन्दनम् ।
त्वया ऽनुज्ञातुमिच्छामि सहैभिः संशितव्रतैः ॥ ७.७२.४ ॥
ભગવન્, હું રઘુનંદન રાઘવને જોવા ઇચ્છું છું. આ કઠોર વ્રતધારીઓ સાથે જવાની આપની અનુજ્ઞા ઇચ્છું છું.
7.72.5
इत्येवंवादिनं तं तु शत्रुघ्नं शत्रुतापनम् ।
वाल्मीकिः सम्परिष्वज्य विससर्ज च राघवम् ॥ ७.७२.५ ॥
આ પ્રમાણે બોલતા શત્રુતાપન શત્રુઘ્નને વાલ્મીકિએ આલિંગન આપ્યું અને રાઘવ પાસે વિદાય આપી.
7.72.6
सो ऽभिवाद्य मुनिश्रेष्ठं रथमारुह्य सुप्रभम् ।
अयोध्यामगमत्तूर्णं राघवोत्सुकदर्शनः ॥ ७.७२.६ ॥
મુનિશ્રેષ્ઠને પ્રણામ કરી, તેજસ્વી રથ પર ચઢીને, રાઘવને જોવાની આતુરતાથી તેઓ ઝડપથી અયોધ્યા ગયા.
7.72.7
स प्रविष्टः पुरीं रम्यां श्रीमानिक्ष्वाकुनन्दनः ।
प्रविवेश महाबाहुर्यत्र रामो महाद्युतिः ॥ ७.७२.७ ॥
ઇક્ષ્વાકુઓના આનંદરૂપ તે શ્રીમાન, મહાબાહુ, એ રમણીય નગરીમાં પ્રવેશ્યા, જ્યાં મહાદ્યુતિ રામ હતા.
7.72.8
स रामं मन्त्रिमध्यस्थं पूर्णचन्द्रनिभाननम् ।
पश्यन्नमरमध्यस्थं सहस्रनयनं यथा ॥ ७.७२.८ ॥
મંત્રીઓની વચ્ચે બેઠેલા, પૂર્ણચંદ્ર સમાન મુખવાળા રામને તેમણે જોયા, જેમ દેવોની વચ્ચે બેઠેલા સહસ્રનયન (ઇન્દ્ર)ને.
7.72.9
सो ऽभिवाद्य महात्मानं ज्वलन्तमिव तेजसा ।
उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं रामं सत्यपराक्रमम् ॥ ७.७२.९ ॥
તેજથી પ્રજ્વલિત મહાત્માને વંદન કરી, હાથ જોડીને, સત્યપરાક્રમી રામને તેમણે આ વચનો કહ્યાં.
7.72.10
यदाज्ञप्तं महाराज सर्वं तत्कृतवानहम् ।
हतः स लवणः पापः पुरी चास्य निवेशिता ॥ ७.७२.१० ॥
હે મહારાજ, જે આજ્ઞા અપાઈ હતી તે બધું મેં કર્યું. પાપી લવણ માર્યો ગયો, અને તેની નગરી સ્થાપિત થઈ.
7.72.11
द्वादशैते गता वर्षास्त्वां विना रघुनन्दन ।
नोत्सहेयमहं वस्तुं त्वया विरहितो नृप ॥ ७.७२.११ ॥
હે રઘુનંદન, તમારા વિના આ બાર વર્ષ વીતી ગયાં. હે નૃપ, તમારાથી વિખૂટા પડીને હું અહીં રહેવાને સમર્થ નથી.
7.72.12
स मे प्रसादं काकुत्स्थ कुरुष्वामितविक्रम ।
मातृहीनो यथा वत्सो न चिरं प्रवसाम्यहम् ॥ ७.७२.१२ ॥
હે કાકુત્સ્થ, અમિત પરાક્રમી, મારા પર કૃપા કરો. માતા વિનાનું વાછરડું જેમ લાંબો સમય દૂર રહેતું નથી, તેમ હું પણ લાંબો સમય દૂર નહીં રહું.
7.72.13
एवं ब्रुवाणं शत्रुघ्नं परिष्वज्येदमब्रवीत् ।
मा विषादं कृथाः शूर नैतत्क्षत्रियचेष्टितम् ॥ ७.७२.१३ ॥
આ રીતે બોલતા શત્રુઘ્નને આલિંગન આપીને તેમણે કહ્યું: હે શૂર, વિષાદ ન કર; આ ક્ષત્રિયનું આચરણ નથી.
7.72.14
नावसीदन्ति राजानो विप्रवासेषु राघव ।
प्रजा नः परिपाल्या हि क्षत्रधर्मेण राघव ॥ ७.७२.१४ ॥
હે રાઘવ, બ્રાહ્મણોના વનવાસમાં રાજાઓ દુઃખી થતા નથી; હે રાઘવ, ક્ષત્રધર્મ પ્રમાણે આપણી પ્રજાનું પાલન કરવું જોઈએ.
7.72.15
काले काले तु मां वीर अयोध्यामवलोकितुम् ।
आगच्छ त्वं नरश्रेष्ठ गन्तासि च पुरं तव ॥ ७.७२.१५ ॥
હે વીર, સમયે સમયે મને જોવા અયોધ્યા આવજે; હે નરશ્રેષ્ઠ, તું તારા નગરમાં પણ જઈશ.
7.72.16
ममापि त्वं सुदयितः प्राणैरपि न संशयः ।
अवश्यं करणीयं च राज्यस्य परिपालनम् ॥ ७.७२.१६ ॥
મારા પ્રાણ કરતાં પણ તું મને અત્યંત પ્રિય છે, એમાં શંકા નથી; રાજ્યનું પાલન અવશ્ય કરવું જોઈએ.
7.72.17
तस्मात्त्वं वस काकुत्स्थ सप्तरात्रमिहावस ।
ऊर्ध्वं गन्तासि मधुरां सभृत्यबलवाहनः ॥ ७.७२.१७ ॥
તેથી હે કાકુત્સ્થ, તું અહીં સાત રાત્રિ રોકાજે; ત્યારબાદ સેવકો, સેના અને વાહનો સાથે મધુરા જઈશ.
7.72.18
रामस्यैतद्वचः श्रुत्वा धर्मयुक्तं मनोगतम् ।
शत्रुघ्नो दीनया वाचा बाढमित्येव चाब्रवीत् ॥ ७.७२.१८ ॥
રામનું આ ધર્મયુક્ત, મનની ભાવનાવાળું વચન સાંભળીને શત્રુઘ્ન દીન વાણીમાં 'ઠીક છે' એમ બોલ્યા.
7.72.19
सप्तरात्रं च काकुत्स्थो राघवस्य यथाज्ञया ।
उष्य तत्र महेष्वासो गमनायोपचक्रमे ॥ ७.७२.१९ ॥
રાઘવની આજ્ઞાથી મહાધનુર્ધર કાકુત્સ્થ ત્યાં સાત રાત્રિ રોકાઈને પ્રસ્થાનની તૈયારી કરવા લાગ્યા.
7.72.20
आमन्त्र्य तु महात्मानं रामं सत्यपराक्रमम् ।
भरतं लक्ष्मणं चैव महारथमुपारुहत् ॥ ७.७२.२० ॥
સત્યપરાક્રમી મહાત્મા રામ, ભરત અને લક્ષ્મણથી વિદાય લઈને તે મહારથ પર ચઢ્યા.
7.72.21
दूरमाभ्यामनुगतो लक्ष्मणेन महात्मना ।
भरतेन च शत्रुघ्नो जगामाशु पुरं ततः ॥ ७.७२.२१ ॥
મહાત્મા લક્ષ્મણ અને ભરત દૂર સુધી તેમની સાથે ગયા; પછી શત્રુઘ્ન ઝડપથી ત્યાંથી નગર તરફ ચાલ્યા.