वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.72.1
तं शयानं नरव्याघ्रं निद्रा नाभ्यागमत्तदा ।
चिन्तयन्तमनेकार्थं रामगीतमनुत्तमम् ॥ ७.७२.१ ॥
तो नरव्याघ्र झोपलेला असतानाही त्या वेळी निद्रा त्याच्याजवळ आली नाही; राम्याच्या अनुपम गीताच्या अनेक अर्थांचा तो विचार करत होता.
7.72.2
तस्य शब्दं सुमधुरं तन्त्रीलयसमन्वितम् ।
श्रुत्वा रात्रिर्जगामाशु शत्रुघ्नस्य महात्मनः ॥ ७.७२.२ ॥
तंत्रीच्या लयीने युक्त असलेला त्याचा अतिशय मधुर स्वर ऐकून महात्मा शत्रुघ्नाची रात्र लवकर सरली.
7.72.3
तस्यां निशायां व्युष्टायां कृत्वा पौर्वाह्णिकं क्रमम् ।
उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं शत्रुघ्नो मुनिपुङ्गवम् ॥ ७.७२.३ ॥
त्या रात्रीचा अंत झाल्यावर पूर्वाह्नाचे कर्म करून शत्रुघ्न हात जोडून मुनिश्रेष्ठांना म्हणाला.
7.72.4
भगवन्द्रष्टुमिच्छामि राघवं रघुनन्दनम् ।
त्वया ऽनुज्ञातुमिच्छामि सहैभिः संशितव्रतैः ॥ ७.७२.४ ॥
भगवन्, रघुनंदन राघवाला पाहण्याची माझी इच्छा आहे. या कठोरव्रती ऋषींसह जाण्यास मी तुमची अनुज्ञा इच्छितो.
7.72.5
इत्येवंवादिनं तं तु शत्रुघ्नं शत्रुतापनम् ।
वाल्मीकिः सम्परिष्वज्य विससर्ज च राघवम् ॥ ७.७२.५ ॥
असे बोलणाऱ्या शत्रुतापन शत्रुघ्नाला वाल्मीकींनी आलिंगन दिले आणि राघवाकडे पाठवले.
7.72.6
सो ऽभिवाद्य मुनिश्रेष्ठं रथमारुह्य सुप्रभम् ।
अयोध्यामगमत्तूर्णं राघवोत्सुकदर्शनः ॥ ७.७२.६ ॥
मुनिश्रेष्ठांना वंदन करून, तेजस्वी रथावर आरूढ होऊन, राघवाला पाहण्यास उत्सुक असा तो लवकर अयोध्येला गेला.
7.72.7
स प्रविष्टः पुरीं रम्यां श्रीमानिक्ष्वाकुनन्दनः ।
प्रविवेश महाबाहुर्यत्र रामो महाद्युतिः ॥ ७.७२.७ ॥
इक्ष्वाकुकुलाचा आनंद असलेला तो श्रीमान, महाबाहू, त्या रमणीय नगरीत प्रविष्ट झाला, जिथे महातेजस्वी राम होते.
7.72.8
स रामं मन्त्रिमध्यस्थं पूर्णचन्द्रनिभाननम् ।
पश्यन्नमरमध्यस्थं सहस्रनयनं यथा ॥ ७.७२.८ ॥
मंत्र्यांमध्ये बसलेल्या, पूर्णचंद्रासारख्या मुखाच्या रामाला त्याने पाहिले, जसे देवांमध्ये बसलेल्या सहस्रनयन (इंद्र) ला.
7.72.9
सो ऽभिवाद्य महात्मानं ज्वलन्तमिव तेजसा ।
उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं रामं सत्यपराक्रमम् ॥ ७.७२.९ ॥
तेजाने प्रज्वलित महात्म्याला वंदन करून, हात जोडून, सत्यपराक्रमी रामाला त्याने हे शब्द म्हटले.
7.72.10
यदाज्ञप्तं महाराज सर्वं तत्कृतवानहम् ।
हतः स लवणः पापः पुरी चास्य निवेशिता ॥ ७.७२.१० ॥
हे महाराजा, जी आज्ञा दिली होती ते सर्व मी केले. पापी लवण मारला गेला, आणि त्याची नगरी वसवली गेली.
7.72.11
द्वादशैते गता वर्षास्त्वां विना रघुनन्दन ।
नोत्सहेयमहं वस्तुं त्वया विरहितो नृप ॥ ७.७२.११ ॥
हे रघुनंदना, तुझ्याविना हे बारा वर्षे गेली. हे नृपा, तुझ्यापासून दूर राहून मी येथे राहू शकत नाही.
7.72.12
स मे प्रसादं काकुत्स्थ कुरुष्वामितविक्रम ।
मातृहीनो यथा वत्सो न चिरं प्रवसाम्यहम् ॥ ७.७२.१२ ॥
हे काकुत्स्था, अमित पराक्रमी, माझ्यावर कृपा कर. मातेविना वासरू जसे दीर्घकाल दूर राहत नाही, तसाच मीही दीर्घकाल दूर राहणार नाही.
7.72.13
एवं ब्रुवाणं शत्रुघ्नं परिष्वज्येदमब्रवीत् ।
मा विषादं कृथाः शूर नैतत्क्षत्रियचेष्टितम् ॥ ७.७२.१३ ॥
असे बोलणाऱ्या शत्रुघ्नाला आलिंगन देऊन तो म्हणाला: हे शूरा, खेद करू नकोस; हे क्षत्रियाचे वर्तन नाही.
7.72.14
नावसीदन्ति राजानो विप्रवासेषु राघव ।
प्रजा नः परिपाल्या हि क्षत्रधर्मेण राघव ॥ ७.७२.१४ ॥
हे राघवा, ब्राह्मणांच्या वनवासात राजे दुःखी होत नाहीत; हे राघवा, क्षत्रधर्मानुसार आपल्या प्रजेचे रक्षण करायलाच हवे.
7.72.15
काले काले तु मां वीर अयोध्यामवलोकितुम् ।
आगच्छ त्वं नरश्रेष्ठ गन्तासि च पुरं तव ॥ ७.७२.१५ ॥
हे वीरा, वेळोवेळी मला पाहण्यासाठी अयोध्येला ये; हे नरश्रेष्ठा, तू तुझ्या नगरीतही जाशील.
7.72.16
ममापि त्वं सुदयितः प्राणैरपि न संशयः ।
अवश्यं करणीयं च राज्यस्य परिपालनम् ॥ ७.७२.१६ ॥
माझ्या प्राणांपेक्षाही तू मला अत्यंत प्रिय आहेस, यात संशय नाही; राज्याचे पालन अवश्य करावे लागेल.
7.72.17
तस्मात्त्वं वस काकुत्स्थ सप्तरात्रमिहावस ।
ऊर्ध्वं गन्तासि मधुरां सभृत्यबलवाहनः ॥ ७.७२.१७ ॥
म्हणून हे काकुत्स्था, तू येथे सात रात्री राहा; त्यानंतर सेवक, सैन्य आणि वाहनांसह मथुरेला जाशील.
7.72.18
रामस्यैतद्वचः श्रुत्वा धर्मयुक्तं मनोगतम् ।
शत्रुघ्नो दीनया वाचा बाढमित्येव चाब्रवीत् ॥ ७.७२.१८ ॥
रामाचे हे धर्मयुक्त, मनातील वचन ऐकून शत्रुघ्न दीन वाणीने 'बरे' असे म्हणाला.
7.72.19
सप्तरात्रं च काकुत्स्थो राघवस्य यथाज्ञया ।
उष्य तत्र महेष्वासो गमनायोपचक्रमे ॥ ७.७२.१९ ॥
राघवाच्या आज्ञेनुसार महाधनुर्धर काकुत्स्थ तेथे सात रात्री राहून प्रस्थानाच्या तयारीला लागला.
7.72.20
आमन्त्र्य तु महात्मानं रामं सत्यपराक्रमम् ।
भरतं लक्ष्मणं चैव महारथमुपारुहत् ॥ ७.७२.२० ॥
सत्यपराक्रमी महात्मा राम, भरत आणि लक्ष्मण यांचा निरोप घेऊन तो महारथावर आरूढ झाला.
7.72.21
दूरमाभ्यामनुगतो लक्ष्मणेन महात्मना ।
भरतेन च शत्रुघ्नो जगामाशु पुरं ततः ॥ ७.७२.२१ ॥
महात्मा लक्ष्मण आणि भरत दूरपर्यंत त्याच्यासोबत गेले; मग शत्रुघ्न लवकरच तेथून नगराकडे निघाला.