વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.74.1
तथा तु करुणं तस्य द्विजस्य परिदेवनम् ।
शुश्राव राघवः सर्वं दुःखशोकसमन्वितम् ॥ ७.७४.१ ॥
આ રીતે તે બ્રાહ્મણનો કરુણ વિલાપ, દુઃખ અને શોકથી ભરેલો બધો રાઘવે સાંભળ્યો.
7.74.2
स दुःखेन च सन्तप्तो मन्त्रिणस्तानुपाह्वयत् ।
वसिष्ठं वामदेवं च भ्रातरौ सह नैगमान् ॥ ७.७४.२ ॥
દુઃખથી સંતપ્ત થયેલા તેમણે તે મંત્રીઓને બોલાવ્યા — વસિષ્ઠ, વામદેવ, બે ભાઈઓ અને નાગરિકો સહિત.
7.74.3
ततो द्विजा वसिष्ठेन सार्धमष्टौ प्रवेशिताः ।
राजानं देवसङ्काशं वर्धस्वेति ततो ऽब्रुवन् ॥ ७.७४.३ ॥
પછી વસિષ્ઠ સાથે આઠ બ્રાહ્મણોને અંદર લાવવામાં આવ્યા; દેવસમાન રાજાને તેઓએ કહ્યું, "આપ વૃદ્ધિ પામો."
7.74.4
मार्कण्डेयो ऽथ मौद्गल्यो वामदेवश्च काश्यपः ।
कात्यायनो ऽथ जाबालिर्गौतमो नारदस्तथा ।
एते द्विजर्षभाः सर्वे आसनेषूपवेशिताः ॥ ७.७४.४ ॥
માર્કંડેય, મૌદ્ગલ્ય, વામદેવ, કાશ્યપ, કાત્યાયન, જાબાલિ, ગૌતમ અને નારદ — આ સર્વ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો આસનો પર બેસાડાયા.
7.74.5
महर्षीन्समनुप्राप्तानभिवाद्य कृताञ्जलिः ।
मन्त्रिणो नैगमांश्चैव यथार्हमनुकूलतः ॥ ७.७४.५ ॥
આવેલા મહર્ષિઓને હાથ જોડીને અભિવાદન કરીને; મંત્રીઓ અને નાગરિકોને પણ યોગ્ય રીતે અને અનુકૂળતાથી.
7.74.6
तेषां समुपविष्टानां सर्वेषां दीप्ततेजसाम् ।
राघवः सर्वमाचष्टे द्विजो ऽयमुपरोधते ॥ ७.७४.६ ॥
તે સર્વ દીપ્ત તેજવાળા મહાત્માઓ બેઠા પછી રાઘવે બધું કહ્યું — "આ બ્રાહ્મણ (મારા કારણે) અટકાવાઈ રહ્યો છે."
7.74.7
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राज्ञो दीनस्य नारदः ।
प्रत्युवाच शुभं वाक्यमृषीणां सन्निधौ नृपम् ॥ ७.७४.७ ॥
દુઃખી રાજાનું એ વચન સાંભળીને નારદે ઋષિઓની હાજરીમાં રાજાને આ શુભ વચન કહ્યું.
7.74.8
शृणु राजन्यथाकाले प्राप्तो बालस्य सङ्क्षयः ।
श्रुत्वा कर्तव्यतां राजन्कुरुष्वरघुनन्दन ॥ ७.७४.८ ॥
રાજા, સાંભળો: યોગ્ય સમયે બાળકનું મૃત્યુ થયું છે. રઘુનંદન, કર્તવ્ય સાંભળીને તે કરો.
7.74.9
पुरा कृतयुगे राजन्ब्राह्मणा वै तपस्विनः ।
अब्राह्मणस्तदा राजन्न तपस्वी कथञ्चन ॥ ७.७४.९ ॥
પૂર્વે, રાજા, કૃતયુગમાં બ્રાહ્મણો જ તપસ્વી હતા. રાજા, ત્યારે અબ્રાહ્મણ કોઈ પણ રીતે તપસ્વી નહોતો.
7.74.10
तस्मिन्युगे प्रज्वलिते ब्रह्मभूते त्वनावृते ।
अमृत्यवस्तदा सर्वे जज्ञिरे दीर्घदर्शिनः ॥ ७.७४.१० ॥
તે યુગ પ્રજ્વલિત, બ્રહ્મમય અને આવરણ વિનાનો હતો ત્યારે, દૂરદર્શી સૌ અમૃત્યુ થઈને જન્મ્યા.
7.74.11
ततस्त्रेतायुगं नाम मानवानां वपुष्मताम् ।
क्षत्रियास्तत्र जायन्ते पूर्णेन तपसा ऽन्विताः ॥ ७.७४.११ ॥
પછી દેહધારી મનુષ્યોનો ત્રેતાયુગ નામનો યુગ આવે છે; તેમાં પૂર્ણ તપથી યુક્ત ક્ષત્રિયો જન્મે છે.
7.74.12
वीर्येण तपसा चैव ते ऽधिकाः पूर्वजन्मनि ।
मानवा ये महात्मानस्त्वत्र त्रेतायुगे युगे ॥ ७.७४.१२ ॥
તેઓ પૂર્વજન્મમાં પરાક્રમ અને તપમાં અધિક હતા; અને આ ત્રેતાયુગમાં રહેલા મહાત્મા મનુષ્યો પણ તેમ જ છે.
7.74.13
ब्रह्मक्षत्रं च तत्सर्वं यत्पूर्वमपरं च यत् ।
युगयोरुभयोरासीत्समवीर्यसमन्वितम् ॥ ७.७४.१३ ॥
પહેલાંના અને પછીના બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિય સૌ બંને યુગોમાં સમાન પરાક્રમથી યુક્ત હતા.
7.74.14
अपश्यंस्तु न ते सर्वे विशेषमधिकं ततः ।
स्थापनं चक्रिरे तत्र चातुर्वर्ण्यस्य सम्मतम् ॥ ७.७४.१४ ॥
પરંતુ તેમને કોઈ વિશેષ શ્રેષ્ઠતા ન દેખાતાં, ત્યાં તેમણે ચાતુર્વર્ણ્યની સ્થાપનાને સંમતિ આપી.
7.74.15
तस्मिन्युगे प्रज्वलिते धर्मभूते ह्यनावृते ।
अधर्मः पादमेकं तु पातयत्पृथिवीतले ॥ ७.७४.१५ ॥
ધર્મમય, પ્રકાશિત અને અનાવૃત્ત એ યુગમાં અધર્મે પૃથ્વીતળ પર એક પગ મૂક્યો.
7.74.16
अधर्मेण हि संयुक्तस्तेजो मन्दं भविष्यति ॥ ७.७४.१६ ॥
અધર્મથી યુક્ત થતાં તેજ મંદ થઈ જશે.
7.74.17
आमिषं यच्च पूर्वेषां राजसं च मलं भृशम् ।
अनृतं नाम तद्भूतं पादेन पृथिवीतले ॥ ७.७४.१७ ॥
પૂર્વજોમાં રહેલું માંસાહાર અને અતિશય રાજસિક મલ — 'અનૃત' નામનું એ અસ્તિત્વ એક પગે પૃથ્વીતળ પર આવ્યું.
7.74.18
अनृतं पातयित्वा तु पादमेकमधर्मतः ।
ततः प्रादुष्कृतं पूर्वमायुषः परिनिष्ठितम् ॥ ७.७४.१८ ॥
અધર્મને કારણે અનૃતે એક પગ મૂક્યા પછી, પૂર્વે નિશ્ચિત આયુષ્ય પ્રગટ થઈને મર્યાદિત થયું.
7.74.19
पतिते त्वनृते तस्मिन्नधर्मे च महीतले ।
शुभान्येवाचरँल्लोकः सत्यधर्मपरायणः ॥ ७.७४.१९ ॥
એ અસત્ય અને અધર્મ પૃથ્વી પર પડ્યા પછી પણ લોકો શુભ કર્મો કરતા સત્યધર્મમાં તત્પર રહ્યા.
7.74.20
त्रेतायुगे च वर्तन्ते ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्च ये ।
तपो ऽतप्यन्त ते सर्वे शुश्रूषामपरे जनाः ॥ ७.७४.२० ॥
ત્રેતાયુગમાં જે બ્રાહ્મણો અને ક્ષત્રિયો હતા તે બધા તપ કરતા; બીજા લોકો સેવા કરતા.
7.74.21
स धर्मः परमस्तेषां वैश्यशूद्रं समागमत् ।
पूजां च सर्ववर्णानां शूद्राश्चक्रुर्विशेषतः ॥ ७.७४.२१ ॥
તેમનો એ પરમ ધર્મ વૈશ્યો અને શૂદ્રો સુધી પહોંચ્યો; બધા વર્ણોની પૂજા, ખાસ કરીને શૂદ્રોએ કરી.
7.74.22
एतस्मिन्नन्तरे तेषामधर्मे चानृते च ह ।
ततः पूर्वे भृशं ह्रासमगमन्नृपसत्तम ॥ ७.७४.२२ ॥
આ દરમિયાન તેમના અધર્મ અને અસત્યને કારણે, હે નૃપશ્રેષ્ઠ, પૂર્વના (ગુણો) ઘણા ઘટી ગયા.
7.74.23
ततः पादमधर्मस्स द्वितीयमवतारयत् ।
ततो द्वापरसञ्ज्ञा ऽस्य युगस्य समजायत ॥ ७.७४.२३ ॥
ત્યારે અધર્મે બીજો પગ નીચે ઉતાર્યો; ત્યારે આ યુગનું નામ દ્વાપર પડ્યું.
7.74.24
तस्मिन्द्वापरसञ्ज्ञे तु वर्तमाने युगक्षये ।
अधर्मश्चानृतं चैव ववृधे पुरुषर्षभ ॥ ७.७४.२४ ॥
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, દ્વાપર નામનો એ યુગ ચાલતો હતો ત્યારે, યુગક્ષયના સમયમાં અધર્મ અને અસત્ય જ વધ્યાં.
7.74.25
तस्मिन्द्वापरसङ्ख्याते तपो वैश्यान्समाविशत् ।
त्रिभ्यो युगेभ्यस्त्रीन्वर्णान्क्रमाद्वै तप आविशत् ॥ ७.७४.२५ ॥
તે દ્વાપર નામના યુગમાં તપ વૈશ્યોમાં પ્રવેશ્યું; ત્રણ યુગોથી ક્રમશः ત્રણ વર્ણોમાં તપ પ્રવેશ્યું.
7.74.26
त्रिभ्यो युगेभ्यस्त्रीन्वर्णान्धर्मश्च परिनिष्ठितः ।
न शुद्धो लभते धर्मं युगतस्तु नरर्षभ ।
हीनवर्णो नृपश्रेष्ठ तप्यते सुमहत्तपः ॥ ७.७४.२६ ॥
ત્રણ યુગોથી ત્રણ વર્ણોમાં ધર્મ પણ સ્થિર થયો; હે નરશ્રેષ્ઠ, યુગ પ્રમાણે શુદ્ધ માણસ ધર્મ પ્રાપ્ત કરતો નથી. હે નૃપશ્રેષ્ઠ, હીનવર્ણવાળો અતિ મહાન તપ કરે છે.
7.74.27
भविष्यच्छूद्रयोन्यां वै तपश्चर्या कलौ युगे ।
अधर्मः परमो राजन्द्वापरे शूद्रजन्मनः ॥ ७.७४.२७ ॥
ભવિષ્યમાં શૂદ્ર યોનિમાં જ તપશ્ચર્યા થશે, કલિયુગમાં. હે રાજન, દ્વાપરમાં શૂદ્ર જન્મને કારણે પરમ અધર્મ થશે.
7.74.28
स वै विषयपर्यन्ते तव राजन्महातपाः ।
अद्य तप्यति दुर्बुद्धिस्तेन बालवधो ह्ययम् ॥ ७.७४.२८ ॥
તે તમારા રાજ્યની સીમા પરનો મહાતપસ્વી છે; હે રાજન, આજે તે દુર્બુદ્ધિ તપ કરી રહ્યો છે, તેથી આ બાળકનો વધ થયો છે.
7.74.29
यो ह्यधर्ममकार्यं वा विषये पार्थिवस्य तु ।
करोति चाश्रीमूलं तत्पुरे वा दुर्मतिर्नरः ।
क्षिप्रं च नरकं याति स च राजा न संशयः ॥ ७.७४.२९ ॥
રાજાના રાજ્યમાં કે નગરમાં જે માણસ અધર્મ કે અકાર્ય કરે છે — જે અશુભનું મૂળ છે — તે દુર્બુદ્ધિ માણસ જલદી નરકમાં જાય છે; અને તે રાજા પણ જાય છે, એમાં સંશય નથી.
7.74.30
अधीतस्य च तप्तस्य कर्मणः सुकृतस्य च ।
षष्ठं भजति भागं तु प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ ७.७४.३० ॥
ધર્મથી પ્રજાનું પાલન કરનાર રાજા અધ્યયન, તપ, કર્મ અને સુકૃતના ફળનો છઠ્ઠો ભાગ પ્રાપ્ત કરે છે.
7.74.31
षङ्भागस्य न भोक्ता ऽसौ रक्षते न प्रजाः कथम् ॥ ७.७४.३१ ॥
છઠ્ઠા ભાગનો ઉપભોગ કરનાર તે છે; તે પ્રજાનું રક્ષણ કેમ નથી કરતો?
7.74.32
स त्वं पुरुषशार्दूल मार्गस्व विषयं स्वकम् ।
दुष्कृतं यत्र पश्येथास्तत्र यत्नं समाचर ॥ ७.७४.३२ ॥
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, તું તારું રાજ્ય તપાસ; જ્યાં દુષ્કૃત્ય દેખાય ત્યાં પ્રયત્ન કર.
7.74.33
एवं चेद्धर्मवृद्धिश्च नृणां चायुर्विवर्धनम् ।
भविष्यति नरश्रेष्ठ बालस्यास्य च जीवितम् ॥ ७.७४.३३ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, આમ થશે તો ધર્મ વધશે, મનુષ્યોનું આયુષ્ય વધશે, અને આ બાળકનું જીવન પણ સુરક્ષિત રહેશે.