વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.76.1
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।
अवाक्छिरास्तथाभूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.७६.१ ॥
અક્લિષ્ટકર્મા રામનું તે વચન સાંભળીને, માથું નમાવીને તે આ વચન બોલ્યો.
7.76.2
शूद्रयोन्यां प्रसूतो ऽस्मि शम्बूको नाम नामतः ।
देवत्वं पार्थये राम सशरीरो महायशः ॥ ७.७६.२ ॥
હું શૂદ્ર યોનિમાં જન્મ્યો છું; મારું નામ શંબૂક છે. હે રામ, હે મહાયશસ્વી, શરીર સહિત દેવત્વ હું માગું છું.
7.76.3
न मिथ्या ऽहं वदे राम देवलोकजिगीषया ।
शूद्रं मां विद्धि काकुत्स्थ तप उग्रं समास्थितम् ॥ ७.७६.३ ॥
હે રામ, હું જૂઠું બોલતો નથી; દેવલોક જીતવાની ઇચ્છાથી. હે કાકુત્સ્થ, ઉગ્ર તપ આચરતા મને શૂદ્ર જાણો.
7.76.4
भाषतस्तस्य शूद्रस्य खड्गं सुरुचिरप्रभम् ।
निष्कृष्य कोशाद्विमलं शिरश्चिच्छेद राघवः ॥ ७.७६.४ ॥
તે શૂદ્ર બોલતો હતો ત્યારે, રાઘવે કોશમાંથી અતિ સુંદર, ચમકતી તલવાર કાઢીને તેનું માથું કાપી નાખ્યું.
7.76.5
तस्मिञ्छूद्रे हते देवाः सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः ।
साधु साध्विति काकुत्स्थं प्रशशंसुर्मुहुर्मुहुः ॥ ७.७६.५ ॥
તે શૂદ્ર હણાયો ત્યારે, ઇન્દ્ર સાથે અગ્નિને આગળ રાખીને દેવોએ "સાધુ, સાધુ" કહીને કાકુત્સ્થની વારંવાર પ્રશંસા કરી.
7.76.6
पुष्पवृष्टिर्महत्यासीद्दिव्यानां सुसुगन्धिनाम् ।
पुष्पाणां वायुमुक्तानां सर्वतः प्रपपात ह ॥ ७.७६.६ ॥
દિવ્ય, અતિ સુગંધિત ફૂલોની મોટી વર્ષા થઈ; પવને છોડેલાં ફૂલો ચારેય બાજુથી પડ્યાં.
7.76.7
सुप्रीताश्चाब्रुवन्रामं देवाः सत्यपराक्रमम् ।
सुरकार्यमिदं सौम्य सुकृतं ते महामते ॥ ७.७६.७ ॥
અત્યંત પ્રસન્ન થયેલા દેવો સત્યપરાક્રમી રામને બોલ્યા — હે સૌમ્ય, હે મહામતિ, દેવકાર્ય તેં સારી રીતે કર્યું છે.
7.76.8
गृहाण च वरं सौम्य यत्त्वमिच्छस्यरिन्दम ।
स्वर्गभाङ्नहि शूद्रो ऽयं त्वत्कृते रघुनन्दन ॥ ७.७६.८ ॥
હે સૌમ્ય, જે વર તું ઇચ્છે છે તે ગ્રહણ કર, હે શત્રુદમન. હે રઘુનંદન, તારા કારણે આ શૂદ્ર સ્વર્ગનો ભાગીદાર નહીં થાય.
7.76.9
देवानां भाषितं श्रुत्वा राघवः सुसमाहितः ।
उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं सहस्राक्षं पुरन्दरम् ॥ ७.७६.९ ॥
દેવોનું વચન સાંભળીને અત્યંત સમાહિત રાઘવે હાથ જોડીને સહસ્રાક્ષ પુરંદરને આ વચન કહ્યું.
7.76.10
यदि देवाः प्रसन्ना मे द्विजपुत्रः स जीवतु ।
दिशन्तु वरमेतं मे इप्सितं परमं मम ॥ ७.७६.१० ॥
જો દેવો મારા પર પ્રસન્ન હોય તો એ બ્રાહ્મણપુત્ર જીવતો થાઓ. મને આ પરમ ઇષ્ટ વર આપો.
7.76.11
ममापचाराद्यातो ऽसौ ब्राह्मणस्यैकपुत्रकः ।
अप्राप्तकालः कालेन नीतो वैवस्वतक्षयम् ॥ ७.७६.११ ॥
મારા અપરાધને કારણે એ બ્રાહ્મણનો એકમાત્ર પુત્ર ચાલ્યો ગયો. સમય પહેલાં જ કાળે તેને વૈવસ્વતના ધામમાં લઈ લીધો.
7.76.12
तं जीवयथ भद्रं वो नानृतं कर्तुमर्हथ ।
द्विजस्य संश्रुतो ऽर्थो मे जीवयिष्यामि ते सुतम् ॥ ७.७६.१२ ॥
તેને જીવતો કરો, તમારું કલ્યાણ થાઓ. તમારે અસત્ય ન કરવું જોઈએ. બ્રાહ્મણને મેં આપેલું વચન પૂરું કરવા હું તમારા પુત્રને જીવતો કરીશ.
7.76.13
राघवस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा विबुधसत्तमाः ।
प्रत्युचू राघवं प्रीता देवाः प्रीतिसमन्वितम् ॥ ७.७६.१३ ॥
રાઘવનાં એ વચન સાંભળીને શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ પ્રસન્ન થઈને પ્રેમભર્યા રાઘવને ઉત્તર આપ્યો.
7.76.14
निर्वृतो भव काकुत्स्थ सो ऽस्मिन्नहनि बालकः ।
जीवितं प्राप्तवान्भूयः समेतश्चापि बन्धुभिः ॥ ७.७६.१४ ॥
હે કાકુત્સ્થ, નિશ્ચિંત થાઓ! એ જ દિવસે એ બાળક ફરી જીવન પામ્યો અને સ્વજનો સાથે ભેગો થયો.
7.76.15
यस्मिन्मुहूर्ते काकुत्स्थ शूद्रो ऽयं विनिपातितः ।
तस्मिन्मुहूर्ते बालो ऽसौ जीवेन समयुज्यत ॥ ७.७६.१५ ॥
હે કાકુત્સ્થ, જે ક્ષણે આ શૂદ્ર પાડી દેવાયો, એ જ ક્ષણે એ બાળક ફરી જીવન સાથે જોડાયો.
7.76.16
स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते साधु याम नरर्षभ ।
अगस्त्यस्याश्रमपदं द्रष्टुमिच्छाम राघव ॥ ७.७६.१६ ॥
તને કલ્યાણ પ્રાપ્ત થાઓ, શુભ મળો. હે નરશ્રેષ્ઠ, સારું, ચાલો જઈએ. હે રાઘવ, અમે અગસ્ત્યનો આશ્રમ જોવા ઇચ્છીએ છીએ.
7.76.17
तस्य दीक्षा समाप्ता हि ब्रह्मर्षेः सुमहाद्युतेः ।
द्वादशं हि गतं वर्षं जलशय्यां समासतः ॥ ७.७६.१७ ॥
એ મહાતેજસ્વી બ્રહ્મર્ષિની દીક્ષા પૂર્ણ થઈ છે; બાર વર્ષ વીતી ગયાં છે; ટૂંકમાં, તેઓ જલશય્યાનું વ્રત કરતા હતા.
7.76.18
काकुत्स्थ तद्गमिष्यामो मुनिं समभिनन्दितुम् ।
त्वं चाप्यागच्छ भद्रं ते द्रष्टुं तमृषिसत्तमम् ॥ ७.७६.१८ ॥
હે કાકુત્સ્થ, તેથી અમે મુનિને અભિનંદન આપવા જઈશું. તને પણ કલ્યાણ થાઓ; તું પણ આવ, એ ઋષિશ્રેષ્ઠનાં દર્શન કરવા.
7.76.19
स तथेति प्रतिज्ञाय देवानां रघुनन्दनः ।
आरुरोह विमानं तं पुष्पकं हेमभूषितम् ॥ ७.७६.१९ ॥
'તેમ થશે' કહીને દેવોને વચન આપી રઘુનંદન સોનાથી શણગારેલા તે પુષ્પક વિમાનમાં ચડ્યા.
7.76.20
ततो देवाः प्रयातास्ते विमानैर्बहुविस्तरैः ।
रामो ऽप्यनुजगामाशु कुम्भयोनेस्तपोवनम् ॥ ७.७६.२० ॥
પછી દેવો પોતાનાં અનેક વિશાળ વિમાનોમાં ચાલ્યા; રામ પણ તરત કુંભયોનિના તપોવન તરફ ગયા.
7.76.21
दृष्ट्वा तु देवान्सम्प्राप्तानगस्त्यस्तपसां निधिः ।
अर्चयामास धर्मात्मा सर्वांस्तानविशेषतः ॥ ७.७६.२१ ॥
તપનો ભંડાર, ધર્માત્મા અગસ્ત્યે આવેલા સર્વ દેવોને જોઈને ભેદભાવ વગર સૌનો સત્કાર કર્યો.
7.76.22
प्रतिगृह्य ततः पूजां सम्पूज्य च महामुनिम् ।
जग्मुस्ते त्रिदशा हृष्टा नाकपृष्ठं सहानुगैः ॥ ७.७६.२२ ॥
પછી પૂજા સ્વીકારી, તે મહામુનિનું સન્માન કરી, હર્ષિત થયેલા તે દેવો પોતાના અનુચરો સહિત સ્વર્ગલોક ગયા.
7.76.23
गतेषु तेषु काकुत्स्थः पुष्पकादवरुह्य च ।
ततो ऽभिवादयामास ह्यगस्त्यमृषिसत्तमम् ॥ ७.७६.२३ ॥
તેઓ ચાલ્યા ગયા પછી કાકુત્સ્થ વંશના રામ પુષ્પક વિમાનથી ઊતર્યા અને ઋષિશ્રેષ્ઠ અગસ્ત્યને વંદન કર્યા.
7.76.24
सो ऽभिवाद्य महात्मानं ज्वलन्तमिव तेजसा ।
आतिथ्यं परमं प्राप्य निषसाद नराधिपः ॥ ७.७६.२४ ॥
તેજથી પ્રજ્વલિત જેવા તે મહાત્માને વંદન કરી, ઉત્તમ આતિથ્ય પામીને તે નરાધિપ બેઠા.
7.76.25
तमुवाच महातेजाः कुम्भयोनिर्महातपाः ।
स्वागतं ते नरश्रेष्ठ दिष्ट्या प्राप्तो ऽसि राघव ॥ ७.७६.२५ ॥
મહાતેજસ્વી અને મહાતપસ્વી કુંભયોનિએ તેમને કહ્યું: હે નરશ્રેષ્ઠ, તમારું સ્વાગત છે. હે રાઘવ, સદ્ભાગ્યે તમે અહીં પહોંચ્યા છો.
7.76.26
त्वं मे बहुमतो राम गुणैर्बहुभिरुत्तमैः ।
अतिथिः पूजनीयश्च मम नित्यं हृदि स्थितः ॥ ७.७६.२६ ॥
હે રામ, તમારા અનેક ઉત્તમ ગુણોને કારણે તમે મને અતિ માનનીય છો. અતિથિ તરીકે તમે પૂજનીય છો, અને સદા મારા હૃદયમાં સ્થિત છો.
7.76.27
सुरा हि कथयन्ति त्वामागतं शूद्रघातिनम् ।
ब्राह्मणस्य तु धर्मेण त्वया जीवापितः सुतः ॥ ७.७६.२७ ॥
દેવતાઓ કહે છે: તમે શૂદ્રની હત્યા કરનારા તરીકે આવ્યા છો; પરંતુ ધર્મ અનુસાર તમે એક બ્રાહ્મણના પુત્રને જીવિત કર્યો છે.
7.76.28
उष्यतां चेह रजनी सकाशे मम राघव ।
प्रभाते पुष्पकेण त्वं गन्ता ऽसि पुरमेव हि ॥ ७.७६.२८ ॥
હે રાઘવ, અહીં મારી પાસે જ રાત વિતાવો. પ્રભાતે પુષ્પક વિમાનથી તમે તમારા નગરમાં જ જશો.
7.76.29
त्वं हि नारायणः श्रीमांस्त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
त्वं प्रभुः सर्वदेवानां पुरुषस्त्वं सनातनः ॥ ७.७६.२९ ॥
તમે જ શ્રીમાન નારાયણ છો; તમારામાં જ સર્વ કંઈ સ્થિર છે. તમે સર્વ દેવોના પ્રભુ છો; તમે સનાતન પુરુષ છો.
7.76.30
इदं चाभरणं सौम्य निर्मितं विश्वकर्मणा ।
दिव्यं दिव्येन वपुषा दीप्यमानं स्वतेजसा ।
प्रतिगृह्णीष्व काकुत्स्थ मत्प्रियं कुरु राघव ॥ ७.७६.३० ॥
હે સૌમ્ય, આ આભૂષણ વિશ્વકર્માએ બનાવ્યું છે. તે દિવ્ય છે, દિવ્ય દેહને યોગ્ય છે, પોતાના તેજથી ઝળહળે છે. હે કાકુત્સ્થ, તે સ્વીકારો અને મારું પ્રિય કરો, હે રાઘવ.
7.76.31
दत्तस्य हि पुनर्दाने सुमहत्फलमुच्यते ।
भरणे हि भवान् शक्तः सेन्द्राणां मरुतामपि ॥ ७.७६.३१ ॥
આપેલી વસ્તુનું ફરી દાન કરવામાં અત્યંત મહાન ફળ કહેવાયું છે, કારણ કે ઇન્દ્ર સહિત મરુતોનું પણ પાલન કરવા આપ સમર્થ છો.
7.76.32
त्वं हि शक्तस्तारयितुं सेन्द्रानपि दिवौकसः ।
तस्मात्प्रदास्ये विधिवत्तत्प्रतीच्छ नराधिप ॥ ७.७६.३२ ॥
ઇન્દ્ર સહિત દેવોને પણ તારવા આપ સમર્થ છો; તેથી હે નરાધિપ, હું વિધિપૂર્વક તે આપને આપીશ, તે સ્વીકારો.
7.76.33
दिव्यमाभरणं चित्रं प्रदीप्तमिव भास्करम् ॥ ७.७६.३३ ॥
તે દિવ્ય, વિચિત્ર આભૂષણ સૂર્યની જેમ પ્રકાશતું હતું.
7.76.34
अथोवाच महात्मानमिक्ष्वाकूणां महारथः ।
रामो मतिमतां श्रेष्ठः क्षत्रधर्ममनुस्मरन् ॥ ७.७६.३४ ॥
ત્યારે ઇક્ષ્વાકુઓના મહારથી, બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ રામે ક્ષત્રધર્મનું સ્મરણ કરીને તે મહાત્માને કહ્યું.
7.76.35
प्रतिग्रहो ऽयं भगवन्ब्राह्मणस्याविगर्हितः ।
गृह्णीयां क्षत्रियो ऽहं वै कथं ब्राह्मणपुङ्गव ॥ ७.७६.३५ ॥
હે ભગવન્, બ્રાહ્મણ પાસેથી દાન લેવું નિંદનીય નથી; પરંતુ ક્ષત્રિય હોઈને હું તે કેવી રીતે લઉં, હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ?
7.76.36
ब्राह्मणेन विशेषेण दत्तं तद्वक्तुमर्हसि ।
एवमुक्तस्तु रामेण प्रत्युवाच महानृषिः ॥ ७.७६.३६ ॥
બ્રાહ્મણે આપેલું તે દાન વિશેષે (સ્વીકાર્ય છે); તે આપે સમજાવવું જોઈએ. રામે આ પ્રમાણે કહેતાં મહર્ષિ ઉત્તર આપ્યો.
7.76.37
आसन्कृतयुगे राम ब्रह्मभूते पुरायुगे ।
अपार्थिवाः प्रजाः सर्वाः सुराणां तु शतक्रतुः ॥ ७.७६.३७ ॥
રામ, કૃતયુગમાં, બ્રહ્માએ શાસન કરેલા તે પ્રાચીન યુગમાં, સર્વ પ્રજા રાજાવિહીન હતી; દેવોનો (રાજા) ઇન્દ્ર હતો.
7.76.38
ताः प्रजा देवदेवेशं राजार्थं समुपाद्रवन् ।
सुराणां स्थापितो राजा त्वया देव शतक्रतुः ॥ ७.७६.३८ ॥
તે પ્રજાઓ રાજા માટે દેવદેવ પાસે દોડી ગઈ; “હે દેવ, દેવોના રાજા તરીકે ઇન્દ્રની સ્થાપના આપે જ કરી છે” (એમ કહ્યું).
7.76.39
प्रयच्छ नो हि लोकेश पार्थिवं नरपुङ्गवम् ।
यस्मै पूजां प्रयुञ्जाना धूतपापाश्चरेमहि ।
न वसामो विना राज्ञा एष नो निश्चयः परः ॥ ७.७६.३९ ॥
હે લોકેશ્વર, નરશ્રેષ્ઠ એવો એક રાજા અમને આપો; તેની પૂજા કરીને અમે પાપરહિત થઈને જીવીશું. રાજા વિના અમે રહીશું નહીં — આ અમારો દૃઢ નિશ્ચય છે.
7.76.40
प्रजानां वचनं श्रुत्वा निश्चयित्वा ऽर्थमुत्तमम् ॥ ७.७६.४० ॥
પ્રજાના વચન સાંભળીને, ઉત્તમ બાબત નિશ્ચિત કરીને (બ્રહ્માએ આગળ કાર્ય કર્યું).
7.76.41
ततो ब्रह्मा सुरश्रेष्ठो लोकपालान्सवासवान् ।
समाहूयाब्रवीत्सर्वांस्तेजोभागान्प्रयच्छत ॥ ७.७६.४१ ॥
પછી દેવશ્રેષ્ઠ બ્રહ્માએ વાસવ સહિત લોકપાલોને બોલાવીને સૌને કહ્યું: "તમારા તેજના ભાગો આપો."
7.76.42
ततो ददुर्लोकपालाः सर्वे भागान्स्वतेजसः ।
अक्षुपच्च ततो ब्रह्मा यतो जातः क्षुपो नृपः ॥ ७.७६.४२ ॥
પછી સર્વ લોકપાલોએ પોતાના તેજના ભાગો આપ્યા. ત્યારબાદ બ્રહ્માએ (તે તેજથી) ક્ષુપ નામે રાજા સર્જ્યો; જેથી ક્ષુપ નામે રાજા જન્મ્યો.
7.76.43
तं ब्रह्मा लोकपालानां सहांशैः समयोजयत् ।
ततो ददौ नृपं तासां प्रजानामीश्वरं क्षुपम् ॥ ७.७६.४३ ॥
બ્રહ્માએ લોકપાલોના અંશો સાથે તેને જોડ્યો. પછી તેમણે પ્રજાઓના ઈશ્વર રાજા ક્ષુપને તેમને આપ્યો.
7.76.44
तत्रैन्द्रेण च भागेन महीमाज्ञापयन्नृपः ।
वारुणेन तु भागेन वपुः पुष्यति पार्थिवः ॥ ७.७६.४४ ॥
તે રાજાએ ઇન્દ્રના અંશથી પૃથ્વી પર આજ્ઞા ચલાવી; વરુણના અંશથી રાજાનું શરીર પુષ્ટ થતું.
7.76.45
कौबेरेण तु भागेन वित्तमासां ददौ तदा ।
यस्तु याम्यो ऽभवद्भागस्तेन शास्ति स्म स प्रजाः ॥ ७.७६.४५ ॥
કુબેરના અંશથી તેણે ત્યારે તેમને ધન આપ્યું; યમનો જે અંશ હતો તેનાથી તે પ્રજાઓ પર શાસન કરતો.
7.76.46
तत्रैन्द्रेण नरश्रेष्ठ भागेन रघुनन्दन ।
प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते तारणार्थं मम प्रभो ॥ ७.७६.४६ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, હે રઘુનંદન, ઇન્દ્રનો તે અંશ સ્વીકારો. તમારું કલ્યાણ થાઓ, હે પ્રભુ, મારા ઉદ્ધાર માટે.
7.76.47
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ऋषेः परमधार्मिकम् ।
तद्रामः प्रतिजग्राह मुनेराभरणं वरम् ॥ ७.७६.४७ ॥
તે ઋષિનું અત્યંત ધાર્મિક વચન સાંભળીને રામે તે મુનિનું શ્રેષ્ઠ આભૂષણ સ્વીકાર્યું.
7.76.48
प्रतिगृह्य ततो रामस्तदाभरणमुत्तमम् ।
आगमं तस्य दीप्तस्य प्रष्टुमेवोपचक्रमे ॥ ७.७६.४८ ॥
પછી તે ઉત્તમ આભૂષણ સ્વીકારીને રામે તે તેજસ્વીના આગમન વિશે પૂછવાનું શરૂ કર્યું.
7.76.49
अत्यद्भुतमिदं दिव्यं वपुषा युक्तमुत्तमम् ।
कथं वा भगवता प्राप्तं कुतो वा केन वा हृतम् ॥ ७.७६.४९ ॥
આ અત્યંત અદ્ભુત, દિવ્ય અને ઉત્તમ રૂપથી યુક્ત છે. આ આપને કેવી રીતે મળ્યું, અથવા કોના દ્વારા, ક્યાંથી હરણ કરાયું?
7.76.50
कुतूहलितया ब्रह्मन्पृच्छामि त्वां महायशः ।
आश्चर्याणां बहूनां हि निधिः परमको भवान् ॥ ७.७६.५० ॥
હે બ્રાહ્મણ, હે મહાયશસ્વી, કુતૂહલથી હું આપને પૂછું છું, કારણ કે આપ અનેક આશ્ચર્યોના પરમ ભંડાર છો.
7.76.51
एवं ब्रुवति काकुत्स्थे मुनिर्वाक्यमथाब्रवीत् ।
शृणु राम यथावृत्तं पुरा त्रेतायुगे युगे ॥ ७.७६.५१ ॥
કાકુત્સ્થ રામે આ પ્રમાણે કહ્યું ત્યારે મુનિએ આ વચન કહ્યું: હે રામ, સાંભળ, પૂર્વે ત્રેતાયુગમાં, યુગે યુગે જેમ બન્યું હતું તેમ.
7.76.52
रमणीयप्रदेशे ऽस्मिन् वने यद्दृष्टवानहम् ।
आश्चर्यं मे महाबाहो दानमाश्रित्य केवलम् ॥ ७.७६.५२ ॥
આ રમણીય પ્રદેશના વનમાં મેં જે જોયું તે મને આશ્ચર્યજનક હતું, હે મહાબાહુ, કેવળ દાનનો આશ્રય લઈને.