વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.78.1
श्रुत्वा तु भाषितं वाक्यं मम राम शुभाक्षरम् ।
प्राञ्जलिः प्रत्युवाचेदं स स्वर्गी रघुनन्दन ॥ ७.७८.१ ॥
રામ, મારા શુભાક્ષર વચનો સાંભળીને તે સ્વર્ગવાસીએ હાથ જોડીને આ પ્રમાણે ઉત્તર આપ્યો. હે રઘુનંદન!
7.78.2
शृणु ब्रह्मन्पुरा वृत्तं ममैतत्सुखदुःखयोः ।
अनतिक्रमणीयं हि यथा पृच्छसि मां द्विज ॥ ७.७८.२ ॥
બ્રાહ્મણ, સાંભળ. તું પૂછે છે તે આ મારા સુખદુઃખની પૂર્વકથા છે; જેનું ઉલ્લંઘન થઈ શકે નહીં. હે દ્વિજ!
7.78.3
पुरा वैदर्भको राजा पिता मम महायशाः ।
सुदेव इति विख्यातस्त्रिषु लोकेषु वीर्यवान् ॥ ७.७८.३ ॥
પૂર્વે વૈદર્ભ દેશના રાજા, મારા પિતા, મહાયશસ્વી સુદેવ નામે ત્રણે લોકમાં પ્રસિદ્ધ અને પરાક્રમી હતા.
7.78.4
तस्य पुत्रद्वयं ब्रह्मन्द्वाभ्यां स्त्रीभ्यामजायत ।
अहं श्वेत इति ख्यातो यवीयान्सुरथो ऽभवत् ॥ ७.७८.४ ॥
હે બ્રાહ્મણ, તેમને બે સ્ત્રીઓથી બે પુત્રો જન્મ્યા. હું શ્વેત નામે પ્રસિદ્ધ થયો; નાનો સુરથ થયો.
7.78.5
ततः पितरि स्वर्याते पौरा मामभ्यषेचयन् ।
तत्राहं कृतवान्राज्यं धर्म्यं च सुसमाहितः ॥ ७.७८.५ ॥
પછી પિતા સ્વર્ગે સિધાવ્યા ત્યારે નગરજનોએ મારો અભિષેક કર્યો. ત્યાં મેં એકાગ્રચિત્તે ધર્મયુક્ત રાજ્ય કર્યું.
7.78.6
एवं वर्षसहस्राणि समतीतानि सुव्रत ।
राज्यं कारयतो ब्रह्मन्प्रजा धर्मेण रक्षतः ॥ ७.७८.६ ॥
હે સુવ્રત, હે બ્રાહ્મણ, આ રીતે રાજ્ય કરતાં, ધર્મથી પ્રજાનું રક્ષણ કરતાં હજારો વર્ષ વીતી ગયાં.
7.78.7
सो ऽहं निमित्ते कस्मिंश्चिद्विज्ञातायुर्द्विजोत्तम ।
कालधर्मं हृदि न्यस्य ततो वनमुपागमम् ॥ ७.७८.७ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, કોઈ નિમિત્તથી મને મારા આયુષ્યનો અંત જાણવા મળ્યો; કાલધર્મ (મૃત્યુ) હૃદયમાં રાખીને પછી હું વનમાં ગયો.
7.78.8
सो ऽहं वनमिदं दुर्गं मृगपक्षिविवर्जितम् ।
तपश्चर्तुं प्रविष्टो ऽस्मि समीपे सरसः शुभे ॥ ७.७८.८ ॥
મૃગ અને પક્ષીઓ વિનાના આ દુર્ગમ વનમાં, તપ કરવા માટે, એક શુભ સરોવરની પાસે હું પ્રવેશ્યો.
7.78.9
भ्रातरं सुरथं राज्ये ह्यभिषिच्य महीपतिम् ।
इदं सरः समासाद्य तपस्तप्तं मया चिरम् ॥ ७.७८.९ ॥
રાજ્ય પર ભાઈ સુરથને મહીપતિ તરીકે અભિષેક કરી, આ સરોવર પાસે પહોંચીને મેં લાંબા સમય સુધી તપ કર્યું.
7.78.10
सो ऽहं वर्षसहस्राणि तपस्त्रीणि महावने ।
तप्त्वा सुदुष्करं प्राप्तो ब्रह्मलोकमनुत्तमम् ॥ ७.७८.१० ॥
આ મહાવનમાં ત્રણ હજાર વર્ષ અત્યંત દુષ્કર તપ કરીને મેં સર્વોત્તમ બ્રહ્મલોક પ્રાપ્ત કર્યો.
7.78.11
तस्य मे स्वर्गभूतस्य क्षुत्पिपासे द्विजोत्तम ।
बाधेते परमोदार ततो ऽहं व्यथितेन्द्रियः ।
गत्वा त्रिभुवनश्रेष्ठं पितामहमुवाच ह ॥ ७.७८.११ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, સ્વર્ગસમાન એ લોકમાં મને ભૂખ અને તરસ પીડવા લાગ્યાં; હે પરમ ઉદાર, ત્યારે મારી ઇન્દ્રિયો વ્યથિત થઈ, અને હું ત્રિભુવનશ્રેષ્ઠ પિતામહ પાસે જઈને બોલ્યો.
7.78.12
भगवन्ब्रह्मलोको ऽयं क्षुत्पिपासाविवर्जितः ।
कस्यायं कर्मणः पाकः क्षुत्पिपासानुगो ह्यहम् ॥ ७.७८.१२ ॥
હે ભગવન્, આ બ્રહ્મલોક ભૂખ-તરસ વિનાનો છે; પણ હું ભૂખ-તરસને અનુસરનાર છું — આ કયા કર્મનું ફળ છે?
7.78.13
आहारः कश्च मे देव तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ ७.७८.१३ ॥
હે દેવ, હે પિતામહ, મારો આહાર કયો છે? તે મને કહો.
7.78.14
पितामहस्तु मामाह तवाहारः सुदेवज ।
स्वादूनि स्वानि मांसानि तानि भक्षय नित्यशः ॥ ७.७८.१४ ॥
પિતામહ મને બોલ્યા, 'હે સુદેવજ, તારો આહાર આ જ છે. તારું પોતાનું સ્વાદિષ્ટ માંસ નિત્ય ખા.'
7.78.15
स्वशरीरं त्वया पुष्टं कुर्वता तप उत्तमम् ।
अनुप्तं रोहते श्वेत न कदाचिन्महामते ॥ ७.७८.१५ ॥
ઉત્તમ તપ કરતાં તેં તારું શરીર પુષ્ટ કર્યું. હે શ્વેત, હે મહામતિ, ન વાવેલું ક્યારેય ઊગતું નથી.
7.78.16
तृप्तिर्न ते ऽस्ति सूक्ष्मा ऽपि वने सत्वनिषेविते ।
पुरा तु भिक्षमाणाय भिक्षा वै यतये नृप ।
न हि दत्ता त्वयेन्द्राभ यस्मादतिथये ऽपि वै ॥ ७.७८.१६ ॥
હે રાજા, પ્રાણીઓથી સેવાયેલા વનમાં તને સૂક્ષ્મ પણ તૃપ્તિ નથી. પૂર્વે ભિક્ષા માગતા યતિને, હે ઇન્દ્રતુલ્ય, તેં ભિક્ષા આપી નહોતી; અતિથિને પણ આપી નહોતી.
7.78.17
दत्तं न ते ऽस्ति सूक्ष्मो ऽपि तप एव निषेवसे ।
तेन स्वर्गगतो वत्स बाध्यसे क्षुत्पिपासया ॥ ७.७८.१७ ॥
તેં જરાય દાન આપ્યું નથી; માત્ર તપ જ કર્યું. તેથી, હે વત્સ, સ્વર્ગે ગયો તોય ભૂખ-તરસથી પીડાય છે.
7.78.18
स त्वं सुपुष्टमाहारैः स्वशरीरमनुत्तमम् ।
भक्षयित्वामृतरसं तेन तृप्तिर्भविष्यति ॥ ७.७८.१८ ॥
તું તારું પોતાનું ઉત્તમ શરીર, જે આહારથી સુપુષ્ટ છે, ખાઈને અમૃતરસ પામીશ; તેનાથી તૃપ્તિ થશે.
7.78.19
यदा तु तद्वनं श्वेत अगस्त्यः सुमहानृषिः ।
आगमिष्यति दुर्धर्षस्तदा कृच्छ्राद्विमोक्ष्यते ॥ ७.७८.१९ ॥
હે શ્વેત, તે વનમાં મહાન અને અજેય ઋષિ અગસ્ત્ય આવશે, ત્યારે તું આ સંકટમાંથી મુક્ત થઈશ.
7.78.20
स हि तारयितुं सौम्य शक्तः सुरगणानपि ।
किं पुनस्त्वां महाबाहो क्षुत्पिपासावशं गतम् ॥ ७.७८.२० ॥
હે સૌમ્ય, તેઓ દેવગણોને પણ તારવા સમર્થ છે; તો પછી હે મહાબાહુ, ભૂખ-તરસને વશ થયેલા તને તો વિશેષ!
7.78.21
सो ऽहं भगवतः श्रुत्वा देवदेवस्य निश्चयम् ।
आहारं गर्हितं स्वशरीरं द्विजोत्तम ॥ ७.७८.२१ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, ભગવાન દેવદેવનો તે નિશ્ચય સાંભળીને, મેં નિંદનીય આહાર, મારું પોતાનું શરીર—
7.78.22
बहून्वर्षगणान्ब्रह्मन्भुज्यमानमिदं मया ।
क्षयं नाभ्येति ब्रह्मर्षे तृप्तिश्चापि ममोत्तमा ॥ ७.७८.२२ ॥
હે બ્રહ્મન્, ઘણાં વર્ષોથી હું આ (મારું શરીર) ખાતો આવું છું; હે બ્રહ્મર્ષિ, તેનો ક્ષય થતો નથી; અને મને ઉત્તમ તૃપ્તિ પણ મળતી નથી.
7.78.23
तस्य मे कृच्छ्रभूतस्य कृच्छ्रादस्माद्विमोचय ।
अन्येषां न गतिर्ह्यत्र कुम्भयोनिमृते द्विजम् ॥ ७.७८.२३ ॥
સંકટમાં પડેલા મને આ સંકટમાંથી છોડાવો; અહીં કુંભયોનિ (અગસ્ત્ય) દ્વિજ સિવાય બીજો આશરો નથી.
7.78.24
इदमाभरणं सौम्य तारणार्थं द्विजोत्तम ।
प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ७.७८.२४ ॥
હે સૌમ્ય, હે દ્વિજોત્તમ, આ આભૂષણ મારી મુક્તિ માટે સ્વીકારો; તમારું કલ્યાણ થાઓ; તમે કૃપા કરવાને યોગ્ય છો.
7.78.25
इदं तावत्सुवर्णं च धनं वस्त्राणि च द्विज ।
भक्ष्यं भोज्यं च ब्रह्मर्षे ददात्याभरणानि च ॥ ७.७८.२५ ॥
આ સોનું, ધન અને વસ્ત્રો, હે દ્વિજ; ભક્ષ્ય અને ભોજ્ય પદાર્થો તથા આભૂષણો પણ, હે બ્રહ્મર્ષિ, હું આપું છું.
7.78.26
सर्वान्कामान्प्रयच्छामि भोगांश्च मुनिपुङ्गव ।
तारणे भगवन्मह्यं प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ७.७८.२६ ॥
બધી ઇચ્છાઓ અને ભોગો હું આપીશ, હે મુનિશ્રેષ્ઠ; હે ભગવન્, આ તારણની બાબતમાં મારા પર કૃપા કરવા આપ યોગ્ય છો.
7.78.27
तस्याहं स्वर्गिणो वाक्यं श्रुत्वा दुःखसमन्वितम् ।
तारणायोपजग्राह तदाभरणमुत्तमम् ॥ ७.७८.२७ ॥
સ્વર્ગે ગયેલાના દુઃખભર્યા શબ્દો સાંભળીને, તારણ માટે મેં તે ઉત્તમ આભૂષણ સ્વીકાર્યું.
7.78.28
मया प्रतिगृहीते तु तस्मिन्नाभरणे शुभे ।
मानुषः पूर्वको देहो राजर्षेर्विननाश ह ॥ ७.७८.२८ ॥
મેં તે શુભ આભૂષણ સ્વીકારતાં જ, તે રાજર્ષિનો પૂર્વનો મનુષ્યદેહ નષ્ટ થયો.
7.78.29
प्रनष्टे तु शरीरे ऽसौ राजर्षिः परया मुदा ।
तृप्तः प्रमुदितो राजा जगाम त्रिदिवं सुखम् ॥ ७.७८.२९ ॥
તે શરીર નષ્ટ થતાં, તે રાજર્ષિ પરમ આનંદથી તૃપ્ત અને પ્રસન્ન થઈ સુખપૂર્વક સ્વર્ગલોકે ગયા.
7.78.30
तेनेदं शक्रतुल्येन दिव्यमाभरणं मम ।
तस्मिन्निमित्ते काकुत्स्थ दत्तमद्भुतदर्शनम् ॥ ७.७८.३० ॥
ઇન્દ્ર સમાન તેમણે આ દિવ્ય આભૂષણ મને આપ્યું; હે કાકુત્સ્થ, તે પ્રસંગે આ અદ્ભુત દર્શનવાળું આભૂષણ આપવામાં આવ્યું.