वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.78.1
श्रुत्वा तु भाषितं वाक्यं मम राम शुभाक्षरम् ।
प्राञ्जलिः प्रत्युवाचेदं स स्वर्गी रघुनन्दन ॥ ७.७८.१ ॥
राम, माझे शुभाक्षर वचन ऐकून त्या स्वर्गवासीने हात जोडून असे उत्तर दिले. हे रघुनंदना!
7.78.2
शृणु ब्रह्मन्पुरा वृत्तं ममैतत्सुखदुःखयोः ।
अनतिक्रमणीयं हि यथा पृच्छसि मां द्विज ॥ ७.७८.२ ॥
ब्राह्मणा, ऐक. तू विचारत आहेस ती ही माझ्या सुखदुःखांची पूर्वकथा आहे; जी टाळता येत नाही. हे द्विजा!
7.78.3
पुरा वैदर्भको राजा पिता मम महायशाः ।
सुदेव इति विख्यातस्त्रिषु लोकेषु वीर्यवान् ॥ ७.७८.३ ॥
पूर्वी विदर्भ देशाचा राजा, माझे पिता, महायशस्वी सुदेव नावाने त्रिलोकात प्रसिद्ध आणि पराक्रमी होते.
7.78.4
तस्य पुत्रद्वयं ब्रह्मन्द्वाभ्यां स्त्रीभ्यामजायत ।
अहं श्वेत इति ख्यातो यवीयान्सुरथो ऽभवत् ॥ ७.७८.४ ॥
हे ब्राह्मणा, त्यांना दोन स्त्रियांपासून दोन पुत्र झाले. मी श्वेत नावाने प्रसिद्ध झालो; धाकटा सुरथ झाला.
7.78.5
ततः पितरि स्वर्याते पौरा मामभ्यषेचयन् ।
तत्राहं कृतवान्राज्यं धर्म्यं च सुसमाहितः ॥ ७.७८.५ ॥
नंतर पिता स्वर्गवासी झाल्यावर नगरवासीयांनी माझा राज्याभिषेक केला. तेथे मी एकाग्रतेने धर्मानुसार राज्य केले.
7.78.6
एवं वर्षसहस्राणि समतीतानि सुव्रत ।
राज्यं कारयतो ब्रह्मन्प्रजा धर्मेण रक्षतः ॥ ७.७८.६ ॥
हे सुव्रता, हे ब्राह्मणा, अशा प्रकारे राज्य करीत, धर्माने प्रजेचे रक्षण करीत असता हजारो वर्षे उलटून गेली.
7.78.7
सो ऽहं निमित्ते कस्मिंश्चिद्विज्ञातायुर्द्विजोत्तम ।
कालधर्मं हृदि न्यस्य ततो वनमुपागमम् ॥ ७.७८.७ ॥
हे द्विजोत्तमा, एका निमित्ताने माझे आयुष्य संपत असल्याचे मला कळले; कालधर्म (मृत्यू) हृदयात ठेवून मी वनाकडे गेलो.
7.78.8
सो ऽहं वनमिदं दुर्गं मृगपक्षिविवर्जितम् ।
तपश्चर्तुं प्रविष्टो ऽस्मि समीपे सरसः शुभे ॥ ७.७८.८ ॥
हरीण आणि पक्ष्यांविना असलेल्या या दुर्गम वनात, तपश्चर्या करण्यासाठी, एका शुभ सरोवराजवळ मी प्रवेश केला.
7.78.9
भ्रातरं सुरथं राज्ये ह्यभिषिच्य महीपतिम् ।
इदं सरः समासाद्य तपस्तप्तं मया चिरम् ॥ ७.७८.९ ॥
राज्यावर भाऊ सुरथाला महीपती म्हणून अभिषिक्त करून, या सरोवरापाशी येऊन मी दीर्घकाळ तप केले.
7.78.10
सो ऽहं वर्षसहस्राणि तपस्त्रीणि महावने ।
तप्त्वा सुदुष्करं प्राप्तो ब्रह्मलोकमनुत्तमम् ॥ ७.७८.१० ॥
या महावनात तीन हजार वर्षे अत्यंत दुष्कर तप करून मी सर्वोत्तम ब्रह्मलोक प्राप्त केला.
7.78.11
तस्य मे स्वर्गभूतस्य क्षुत्पिपासे द्विजोत्तम ।
बाधेते परमोदार ततो ऽहं व्यथितेन्द्रियः ।
गत्वा त्रिभुवनश्रेष्ठं पितामहमुवाच ह ॥ ७.७८.११ ॥
हे द्विजोत्तमा, स्वर्गतुल्य त्या लोकात मला भूक आणि तहान पीडू लागली; हे परमोदारा, तेव्हा माझ्या इंद्रियांना व्यथा झाली आणि मी त्रिभुवनश्रेष्ठ पितामहांकडे जाऊन म्हणालो.
7.78.12
भगवन्ब्रह्मलोको ऽयं क्षुत्पिपासाविवर्जितः ।
कस्यायं कर्मणः पाकः क्षुत्पिपासानुगो ह्यहम् ॥ ७.७८.१२ ॥
हे भगवन्, हा ब्रह्मलोक भूक-तहानेविरहित आहे; पण मी भूक-तहानेने पीडित आहे — हे कोणत्या कर्माचे फळ आहे?
7.78.13
आहारः कश्च मे देव तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ ७.७८.१३ ॥
हे देवा, हे पितामहा, माझा आहार कोणता? ते मला सांगा.
7.78.14
पितामहस्तु मामाह तवाहारः सुदेवज ।
स्वादूनि स्वानि मांसानि तानि भक्षय नित्यशः ॥ ७.७८.१४ ॥
पितामह मला म्हणाले, 'हे सुदेवजा, तुझा आहार हाच. आपलेच रुचकर मांस नित्य भक्षण कर.'
7.78.15
स्वशरीरं त्वया पुष्टं कुर्वता तप उत्तमम् ।
अनुप्तं रोहते श्वेत न कदाचिन्महामते ॥ ७.७८.१५ ॥
उत्तम तप करताना तू आपले शरीर पुष्ट केलेस. हे श्वेता, हे महामते, न पेरलेले कधीच उगवत नाही.
7.78.16
तृप्तिर्न ते ऽस्ति सूक्ष्मा ऽपि वने सत्वनिषेविते ।
पुरा तु भिक्षमाणाय भिक्षा वै यतये नृप ।
न हि दत्ता त्वयेन्द्राभ यस्मादतिथये ऽपि वै ॥ ७.७८.१६ ॥
हे राजा, प्राण्यांनी भरलेल्या वनात तुला सूक्ष्मही तृप्ती नाही. पूर्वी भिक्षा मागणाऱ्या यतीला, हे इंद्रतुल्या, तू भिक्षा दिली नाहीस; अतिथीलाही दिली नाहीस.
7.78.17
दत्तं न ते ऽस्ति सूक्ष्मो ऽपि तप एव निषेवसे ।
तेन स्वर्गगतो वत्स बाध्यसे क्षुत्पिपासया ॥ ७.७८.१७ ॥
तू थोडेसेही दान दिले नाहीस; केवळ तप केलेस. म्हणून, हे वत्सा, स्वर्गात गेलास तरी भूक-तहानेने पीडित आहेस.
7.78.18
स त्वं सुपुष्टमाहारैः स्वशरीरमनुत्तमम् ।
भक्षयित्वामृतरसं तेन तृप्तिर्भविष्यति ॥ ७.७८.१८ ॥
तू आपले उत्तम शरीर, जे आहाराने सुपुष्ट आहे, भक्षण करून अमृतरस अनुभवशील; त्याने तृप्ती होईल.
7.78.19
यदा तु तद्वनं श्वेत अगस्त्यः सुमहानृषिः ।
आगमिष्यति दुर्धर्षस्तदा कृच्छ्राद्विमोक्ष्यते ॥ ७.७८.१९ ॥
हे श्वेता, त्या वनात महान आणि अजेय ऋषी अगस्त्य येतील, तेव्हा तू या संकटातून मुक्त होशील.
7.78.20
स हि तारयितुं सौम्य शक्तः सुरगणानपि ।
किं पुनस्त्वां महाबाहो क्षुत्पिपासावशं गतम् ॥ ७.७८.२० ॥
हे सौम्या, ते देवगणांनाही तारण्यास समर्थ आहेत; मग हे महाबाहो, भूक-तहानेच्या अधीन झालेल्या तुला तर किती अधिक!
7.78.21
सो ऽहं भगवतः श्रुत्वा देवदेवस्य निश्चयम् ।
आहारं गर्हितं स्वशरीरं द्विजोत्तम ॥ ७.७८.२१ ॥
हे द्विजोत्तमा, भगवान देवदेवाचा तो निश्चय ऐकून, मी निंदनीय आहार, माझे स्वतःचे शरीर—
7.78.22
बहून्वर्षगणान्ब्रह्मन्भुज्यमानमिदं मया ।
क्षयं नाभ्येति ब्रह्मर्षे तृप्तिश्चापि ममोत्तमा ॥ ७.७८.२२ ॥
हे ब्रह्मन्, अनेक वर्षे मी हे (माझे शरीर) खात आहे; हे ब्रह्मर्षी, याचा क्षय होत नाही; आणि मला उत्तम तृप्तीही मिळत नाही.
7.78.23
तस्य मे कृच्छ्रभूतस्य कृच्छ्रादस्माद्विमोचय ।
अन्येषां न गतिर्ह्यत्र कुम्भयोनिमृते द्विजम् ॥ ७.७८.२३ ॥
संकटात सापडलेल्या मला या संकटातून सोडवा; येथे कुंभयोनी (अगस्त्य) या द्विजाशिवाय दुसरा आश्रय नाही.
7.78.24
इदमाभरणं सौम्य तारणार्थं द्विजोत्तम ।
प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ७.७८.२४ ॥
हे सौम्या, हे द्विजोत्तमा, हे आभूषण माझ्या मुक्तीसाठी स्वीकारा; तुमचे कल्याण होवो; तुम्ही कृपा करण्यास योग्य आहात.
7.78.25
इदं तावत्सुवर्णं च धनं वस्त्राणि च द्विज ।
भक्ष्यं भोज्यं च ब्रह्मर्षे ददात्याभरणानि च ॥ ७.७८.२५ ॥
हे सोने, धन आणि वस्त्रे, हे द्विजा; भक्ष्य व भोज्य पदार्थ आणि अलंकारही, हे ब्रह्मर्षी, मी देतो आहे.
7.78.26
सर्वान्कामान्प्रयच्छामि भोगांश्च मुनिपुङ्गव ।
तारणे भगवन्मह्यं प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ७.७८.२६ ॥
सर्व इच्छा आणि भोग मी देईन, हे मुनिश्रेष्ठा; हे भगवन्, या तारणाच्या बाबतीत माझ्यावर कृपा करणे आपल्याला योग्य आहे.
7.78.27
तस्याहं स्वर्गिणो वाक्यं श्रुत्वा दुःखसमन्वितम् ।
तारणायोपजग्राह तदाभरणमुत्तमम् ॥ ७.७८.२७ ॥
स्वर्गस्थ झालेल्या त्याचे दुःखपूर्ण शब्द ऐकून, तारणासाठी मी ते उत्तम अलंकार स्वीकारले.
7.78.28
मया प्रतिगृहीते तु तस्मिन्नाभरणे शुभे ।
मानुषः पूर्वको देहो राजर्षेर्विननाश ह ॥ ७.७८.२८ ॥
मी ते शुभ अलंकार स्वीकारताच, त्या राजर्षीचा पूर्वीचा मानवी देह नष्ट झाला.
7.78.29
प्रनष्टे तु शरीरे ऽसौ राजर्षिः परया मुदा ।
तृप्तः प्रमुदितो राजा जगाम त्रिदिवं सुखम् ॥ ७.७८.२९ ॥
ते शरीर नष्ट झाल्यावर, त्या राजर्षीने परम आनंदाने तृप्त व प्रसन्न होऊन सुखाने स्वर्गलोकाकडे प्रयाण केले.
7.78.30
तेनेदं शक्रतुल्येन दिव्यमाभरणं मम ।
तस्मिन्निमित्ते काकुत्स्थ दत्तमद्भुतदर्शनम् ॥ ७.७८.३० ॥
इंद्रासमान त्याने हे दिव्य अलंकार मला दिले; हे काकुत्स्था, त्या प्रसंगी हे अद्भुत दर्शनीय अलंकार दिले गेले.