ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 7.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.78.1
श्रुत्वा तु भाषितं वाक्यं मम राम शुभाक्षरम् ।
प्राञ्जलिः प्रत्युवाचेदं स स्वर्गी रघुनन्दन ॥ ७.७८.१ ॥
ਰਾਮ, ਮੇਰੇ ਸ਼ੁਭਾਕਸ਼ਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਇਹ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ!
7.78.2
शृणु ब्रह्मन्पुरा वृत्तं ममैतत्सुखदुःखयोः ।
अनतिक्रमणीयं हि यथा पृच्छसि मां द्विज ॥ ७.७८.२ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸੁਣ। ਤੂੰ ਜੋ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਹੈ; ਜਿਸਨੂੰ ਟਾਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਦਵਿਜ!
7.78.3
पुरा वैदर्भको राजा पिता मम महायशाः ।
सुदेव इति विख्यातस्त्रिषु लोकेषु वीर्यवान् ॥ ७.७८.३ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵੈਦਰਭ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਸੁਦੇਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪਰਾਕਰਮੀ ਸਨ।
7.78.4
तस्य पुत्रद्वयं ब्रह्मन्द्वाभ्यां स्त्रीभ्यामजायत ।
अहं श्वेत इति ख्यातो यवीयान्सुरथो ऽभवत् ॥ ७.७८.४ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਦੋ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਮੈਂ ਸ਼ਵੇਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਛੋਟਾ ਸੁਰਥ ਬਣਿਆ।
7.78.5
ततः पितरि स्वर्याते पौरा मामभ्यषेचयन् ।
तत्राहं कृतवान्राज्यं धर्म्यं च सुसमाहितः ॥ ७.७८.५ ॥
ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਹੋਣ ਤੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਏਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ ਧਰਮਯੁਕਤ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
7.78.6
एवं वर्षसहस्राणि समतीतानि सुव्रत ।
राज्यं कारयतो ब्रह्मन्प्रजा धर्मेण रक्षतः ॥ ७.७८.६ ॥
ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਕਰਦਿਆਂ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਬੀਤ ਗਏ।
7.78.7
सो ऽहं निमित्ते कस्मिंश्चिद्विज्ञातायुर्द्विजोत्तम ।
कालधर्मं हृदि न्यस्य ततो वनमुपागमम् ॥ ७.७८.७ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ; ਕਾਲਧਰਮ (ਮੌਤ) ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਫਿਰ ਮੈਂ ਬਨ ਵੱਲ ਗਿਆ।
7.78.8
सो ऽहं वनमिदं दुर्गं मृगपक्षिविवर्जितम् ।
तपश्चर्तुं प्रविष्टो ऽस्मि समीपे सरसः शुभे ॥ ७.७८.८ ॥
ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਇਸ ਦੁਰਗਮ ਬਨ ਵਿੱਚ, ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ, ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
7.78.9
भ्रातरं सुरथं राज्ये ह्यभिषिच्य महीपतिम् ।
इदं सरः समासाद्य तपस्तप्तं मया चिरम् ॥ ७.७८.९ ॥
ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਭਰਾ ਸੁਰਥ ਨੂੰ ਮਹੀਪਤੀ ਵਜੋਂ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੇ ਕੇ, ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੈਂ ਚਿਰਕਾਲ ਤੱਕ ਤਪ ਕੀਤਾ।
7.78.10
सो ऽहं वर्षसहस्राणि तपस्त्रीणि महावने ।
तप्त्वा सुदुष्करं प्राप्तो ब्रह्मलोकमनुत्तमम् ॥ ७.७८.१० ॥
ਇਸ ਮਹਾਬਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
7.78.11
तस्य मे स्वर्गभूतस्य क्षुत्पिपासे द्विजोत्तम ।
बाधेते परमोदार ततो ऽहं व्यथितेन्द्रियः ।
गत्वा त्रिभुवनश्रेष्ठं पितामहमुवाच ह ॥ ७.७८.११ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਸਵਰਗ ਸਮਾਨ ਉਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਸਤਾਉਣ ਲੱਗੀ; ਹੇ ਪਰਮ ਉਦਾਰ, ਤਦ ਮੇਰੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਿਤਾਮਹ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ।
7.78.12
भगवन्ब्रह्मलोको ऽयं क्षुत्पिपासाविवर्जितः ।
कस्यायं कर्मणः पाकः क्षुत्पिपासानुगो ह्यहम् ॥ ७.७८.१२ ॥
ਹੇ ਭਗਵਨ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਭੁੱਖ-ਪਿਆਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਪਰ ਮੈਂ ਭੁੱਖ-ਪਿਆਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ — ਇਹ ਕਿਸ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਹੈ?
7.78.13
आहारः कश्च मे देव तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ ७.७८.१३ ॥
ਹੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਮੇਰਾ ਆਹਾਰ ਕੀ ਹੈ? ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
7.78.14
पितामहस्तु मामाह तवाहारः सुदेवज ।
स्वादूनि स्वानि मांसानि तानि भक्षय नित्यशः ॥ ७.७८.१४ ॥
ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਸੁਦੇਵਜ, ਤੇਰਾ ਆਹਾਰ ਇਹੀ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਹੀ ਸੁਆਦਲਾ ਮਾਸ ਸਦਾ ਖਾ।'
7.78.15
स्वशरीरं त्वया पुष्टं कुर्वता तप उत्तमम् ।
अनुप्तं रोहते श्वेत न कदाचिन्महामते ॥ ७.७८.१५ ॥
ਉੱਤਮ ਤਪ ਕਰਦਿਆਂ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਪੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਸ਼ਵੇਤ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਨਾ ਬੀਜਿਆ ਹੋਇਆ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦਾ।
7.78.16
तृप्तिर्न ते ऽस्ति सूक्ष्मा ऽपि वने सत्वनिषेविते ।
पुरा तु भिक्षमाणाय भिक्षा वै यतये नृप ।
न हि दत्ता त्वयेन्द्राभ यस्मादतिथये ऽपि वै ॥ ७.७८.१६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗਦੇ ਯਤੀ ਨੂੰ, ਹੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ, ਤੂੰ ਭਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ; ਅਤਿਥੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ।
7.78.17
दत्तं न ते ऽस्ति सूक्ष्मो ऽपि तप एव निषेवसे ।
तेन स्वर्गगतो वत्स बाध्यसे क्षुत्पिपासया ॥ ७.७८.१७ ॥
ਤੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਸਿਰਫ਼ ਤਪ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਵਰਗ ਗਿਆ ਵੀ ਭੁੱਖ-ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੈਂ।
7.78.18
स त्वं सुपुष्टमाहारैः स्वशरीरमनुत्तमम् ।
भक्षयित्वामृतरसं तेन तृप्तिर्भविष्यति ॥ ७.७८.१८ ॥
ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਮ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਆਹਾਰ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸ਼ਟ ਹੈ, ਖਾ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਰਸ ਪਾਵੇਂਗਾ; ਉਸ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।
7.78.19
यदा तु तद्वनं श्वेत अगस्त्यः सुमहानृषिः ।
आगमिष्यति दुर्धर्षस्तदा कृच्छ्राद्विमोक्ष्यते ॥ ७.७८.१९ ॥
ਹੇ ਸ਼ਵੇਤ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਵਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਅਜਿੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਯ ਆਉਣਗੇ, ਤਦ ਤੂੰ ਇਸ ਕਸ਼ਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।
7.78.20
स हि तारयितुं सौम्य शक्तः सुरगणानपि ।
किं पुनस्त्वां महाबाहो क्षुत्पिपासावशं गतम् ॥ ७.७८.२० ॥
ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਉਹ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ; ਫਿਰ ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਭੁੱਖ-ਪਿਆਸ ਦੇ ਵੱਸ ਪਏ ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ!
7.78.21
सो ऽहं भगवतः श्रुत्वा देवदेवस्य निश्चयम् ।
आहारं गर्हितं स्वशरीरं द्विजोत्तम ॥ ७.७८.२१ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਭਗਵਾਨ ਦੇਵਦੇਵ ਦਾ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਆਹਾਰ, ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਰੀਰ—
7.78.22
बहून्वर्षगणान्ब्रह्मन्भुज्यमानमिदं मया ।
क्षयं नाभ्येति ब्रह्मर्षे तृप्तिश्चापि ममोत्तमा ॥ ७.७८.२२ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਖਾਂਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਮੈਨੂੰ ਉੱਤਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
7.78.23
तस्य मे कृच्छ्रभूतस्य कृच्छ्रादस्माद्विमोचय ।
अन्येषां न गतिर्ह्यत्र कुम्भयोनिमृते द्विजम् ॥ ७.७८.२३ ॥
ਕਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਪਏ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਕਸ਼ਟ ਤੋਂ ਛੁਡਾਓ; ਇੱਥੇ ਕੁੰਭਯੋਨੀ ਦ੍ਵਿਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼ਰਣ ਨਹੀਂ।
7.78.24
इदमाभरणं सौम्य तारणार्थं द्विजोत्तम ।
प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ७.७८.२४ ॥
ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਇਹ ਗਹਿਣਾ ਮੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਤੁਸੀਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ।
7.78.25
इदं तावत्सुवर्णं च धनं वस्त्राणि च द्विज ।
भक्ष्यं भोज्यं च ब्रह्मर्षे ददात्याभरणानि च ॥ ७.७८.२५ ॥
ਇਹ ਸੋਨਾ, ਧਨ ਤੇ ਵਸਤਰ, ਹੇ ਦਵਿਜ; ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਭੋਜਨ ਯੋਗ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਵੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
7.78.26
सर्वान्कामान्प्रयच्छामि भोगांश्च मुनिपुङ्गव ।
तारणे भगवन्मह्यं प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ७.७८.२६ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭੋਗ ਮੈਂ ਦਿਆਂਗਾ, ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ; ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਇਸ ਤਾਰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੋਗ ਹੈ।
7.78.27
तस्याहं स्वर्गिणो वाक्यं श्रुत्वा दुःखसमन्वितम् ।
तारणायोपजग्राह तदाभरणमुत्तमम् ॥ ७.७८.२७ ॥
ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਧਾਰ ਲਈ ਮੈਂ ਉਹ ਉੱਤਮ ਗਹਿਣਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।
7.78.28
मया प्रतिगृहीते तु तस्मिन्नाभरणे शुभे ।
मानुषः पूर्वको देहो राजर्षेर्विननाश ह ॥ ७.७८.२८ ॥
ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਗਹਿਣਾ ਕਬੂਲ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ, ਉਸ ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
7.78.29
प्रनष्टे तु शरीरे ऽसौ राजर्षिः परया मुदा ।
तृप्तः प्रमुदितो राजा जगाम त्रिदिवं सुखम् ॥ ७.७८.२९ ॥
ਉਸ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਹ ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਪਰਮ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸਵਰਗਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
7.78.30
तेनेदं शक्रतुल्येन दिव्यमाभरणं मम ।
तस्मिन्निमित्ते काकुत्स्थ दत्तमद्भुतदर्शनम् ॥ ७.७८.३० ॥
ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਦਿਵ ਗਹਿਣਾ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਉਸ ਮੌਕੇ ਤੇ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਗਹਿਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।