বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 7.83
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.83.1
तच्छ्रुत्वा भाषितं तस्य रामस्याक्लिष्ट कर्मणः ।
द्वास्स्थः कुमारावाहूय राघवाय न्यवेदयत् ॥ ७.८३.१ ॥
অক্লিষ্টকর্মা রামের সেই বাক্য শুনে, দ্বারপাল দুই কুমারকে ডেকে রাঘবের কাছে নিবেদন করল।
7.83.2
दृष्ट्वा तु राघवः प्राप्तौ प्रियौ भरतलक्ष्मणौ ।
परिष्वज्य तदा रामो वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.८३.२ ॥
রাঘব প্রিয় ভরত ও লক্ষ্মণকে আসতে দেখে, তাঁদের আলিঙ্গন করে রাম এই কথা বললেন।
7.83.3
कृतं मया यथा तथ्यं द्विजकार्यमनुत्तमम् ।
धर्मसेतुमथो भूयः कर्तुमिच्छामि राघवौ ॥ ७.८३.३ ॥
দ্বিজদের সর্বোত্তম কার্য আমি যথাযথভাবে সম্পন্ন করেছি। এখন আবার ধর্মসেতু নির্মাণ করতে চাই, হে রাঘবগণ।
7.83.4
अक्षय्यश्चाव्ययश्चैव धर्मसेतुर्मतो मम ।
धर्मप्रसाधकं ह्येतत् सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ७.८३.४ ॥
ধর্মসেতু অক্ষয় ও অব্যয়, এ আমার মত; কারণ এটি ধর্মকে সিদ্ধ করে এবং সকল পাপ বিনাশ করে।
7.83.5
युवाभ्यामात्मभूताभ्यां राजसूयमनुत्तमम् ।
सहितो यष्टुमिच्छामि तत्र धर्मो हि शाश्वतः ॥ ७.८३.५ ॥
আমার আত্মস্বরূপ আপনাদের দুজনের সঙ্গে সর্বোত্তম রাজসূয যজ্ঞ করতে আমি ইচ্ছা করি; সেখানেই শাশ্বত ধর্ম।
7.83.6
इष्ट्वा तु राजसूयेन मित्रः शत्रुनिबर्हणः ।
सुहुतेन सुयज्ञेन वरुणत्वमुपागमत् ॥ ७.८३.६ ॥
শত্রুনাশক মিত্র রাজসূয যজ্ঞ করে, সুহুত আহুতি ও সুযজ্ঞের দ্বারা বরুণত্ব লাভ করেন।
7.83.7
सोमश्च राजसूयेन इष्ट्वा धर्मेण धर्मवित् ।
प्राप्तश्च सर्वलोकेषु कीर्तिस्थानं च शाश्वतम् ॥ ७.८३.७ ॥
সোমও রাজসূয় যজ্ঞের দ্বারা ধর্মমতে যজ্ঞ করে, ধর্মজ্ঞ হয়ে, সমস্ত লোকে শাশ্বত কীর্তির স্থান লাভ করলেন।
7.83.8
अस्मिन्नहनि यच्छ्रेयश्चिन्त्यतां तन्मया सह ।
हितं चायतियुक्तं च प्रयतौ कर्तुमर्हथः ॥ ७.८३.८ ॥
আজ যা শ্রেয়, আমার সঙ্গে তা বিবেচনা কর; হিতকর ও ভবিষ্যতের জন্য উপযুক্ত যা, তা তোমরা উভয়ে যত্নসহকারে করা উচিত।
7.83.9
श्रुत्वा तु राघवस्यैतद्वाक्यं वाक्यविशारदः ।
भरतः प्राञ्जलिर्भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.८३.९ ॥
রাঘবের এই কথা শুনে, বাক্যে নিপুণ ভরত করজোড়ে এই কথা বললেন।
7.83.10
त्वयि धर्मः परः साधो त्वयि सर्वा वसुन्धरा ।
प्रतिष्ठिता महाबाहो यशश्चामितविक्रम ॥ ७.८३.१० ॥
হে সাধু! তোমাতেই পরম ধর্ম; তোমাতেই সমগ্র পৃথিবী প্রতিষ্ঠিত। হে মহাবাহু! হে অমিতবিক্রম! যশও তোমাতেই প্রতিষ্ঠিত।
7.83.11
महीपालाश्च सर्वे त्वां प्रजापतिमिवामराः ।
निरीक्षन्ते महात्मानं लोकानाथं यथा वयम् ॥ ७.८३.११ ॥
সকল রাজারাও তোমাকে প্রজাপতির মতো, দেবতাদের মতো দেখেন; আমরাও মহাত্মা লোকনাথ তোমাকে দেখি।
7.83.12
पुत्राश्च पितृवद्राजन्पश्यन्ति त्वां महाबल ।
पृथिव्या गतिभूतो ऽसि प्राणिनामपि राघव ॥ ७.८३.१२ ॥
হে রাজা! হে মহাবল! পুত্রেরাও তোমাকে পিতার মতো দেখে। হে রাঘব! তুমি পৃথিবীর ও প্রাণীদের আশ্রয়স্বরূপ।
7.83.13
स त्वमेवंविधं यज्ञमाहर्तासि कथं नृप ।
पृथिव्यां राजवंशानां विनाशो यत्र दृश्यते ॥ ७.८३.१३ ॥
হে রাজন, যেখানে পৃথিবীতে রাজবংশের বিনাশ দেখা যায়, এমন যজ্ঞ তুমি কীভাবে আরম্ভ করতে পারো?
7.83.14
पृथिव्यां ये च पुरुषा राजन्पौरुषमागताः ।
सर्वेषां भविता तत्र सङ्क्षयः सर्वकोपजः ॥ ७.८३.१४ ॥
হে রাজন, পৃথিবীতে যেসব পুরুষ পৌরুষ লাভ করেছে, সকলের উপরই সর্বকোপজাত বিনাশ ঘটবে।
7.83.15
स त्वं पुरुषशार्दूल गुणैरतुलविक्रम ।
पृथिवीं नार्हसे हन्तुं वशे हि तव वर्तते ॥ ७.८३.१५ ॥
হে পুরুষশার্দূল, অতুল বিক্রমী, গুণসম্পন্ন তুমি, পৃথিবী ধ্বংস করা তোমার উচিত নয়; তা তো তোমারই বশে আছে।
7.83.16
भरतस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा ऽमृतमयं तदा ।
प्रहर्षमतुलं लेभे रामः सत्यपराक्रमः ॥ ७.८३.१६ ॥
ভরতের সেই অমৃতময় বাক্য শুনে সত্যপরাক্রম রাম তখন অতুল আনন্দ লাভ করলেন।
7.83.17
उवाच च शुभं वाक्यं कैकेय्यानन्दवर्धनम् ।
प्रीतो ऽस्मि परितुष्टो ऽस्मि तवाद्य वचने ऽनघ ॥ ७.८३.१७ ॥
এবং কৈকেয়ীর আনন্দ বর্ধনকারী শুভ বাক্য বললেন: "হে নিষ্পাপ, আজ তোমার বাক্যে আমি প্রীত ও পরিতুষ্ট।"
7.83.18
इदं वचनमक्लीबं त्वया धर्मसमाहितम् ।
व्याहृतं पुरुषव्याघ्र पृथिव्याः परिपालनम् ॥ ७.८३.१८ ॥
হে পুরুষব্যাঘ্র, ধর্মে সমাহিত এই অক্লীব বাক্য তুমি বলেছ; এ পৃথিবীর পালন বিষয়ক বাক্য।
7.83.19
एष्यदस्मदभिप्रायाद्राजसूयात्क्रतूत्तमात् ।
निवर्तयामि धर्मज्ञ तव सुव्याहृतेन च ॥ ७.८३.१९ ॥
হে ধর্মজ্ঞ, আমাদের সংকল্পিত উৎকৃষ্ট রাজসূয় যজ্ঞ থেকে তোমার সুন্দর বাক্যের জন্য আমি নিবৃত্ত হচ্ছি।
7.83.20
लोकपीडाकरं कर्म न कर्तव्यं विचक्षणैः ।
बालानां तु शुभं वाक्यं ग्राह्य लक्ष्मणपूर्वज ।
तस्माच्छृणोमि ते वाक्यं साधु युक्तं महामते ॥ ७.८३.२० ॥
যে কর্ম জগতের পীড়া ঘটায়, বিবেকীরা তা করবেন না। শিশুদের শুভ বাক্যও গ্রহণ করা উচিত। তাই হে লক্ষ্মণের অগ্রজ, হে মহামতি, আমি তোমার সাধু ও যথার্থ বাক্য শুনছি।