वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.86
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.86.1
तदा वृत्रवधं सर्वमखिलेन स लक्ष्मणः ।
कथयित्वा नरश्रेष्ठः कथाशेषं प्रचक्रमे ॥ ७.८६.१ ॥
तेव्हा नरश्रेष्ठ लक्ष्मणाने वृत्रवधाची सर्व कथा पूर्ण सांगून उर्वरित कथा सुरू केली.
7.86.2
ततो हते महावीर्ये वृत्रे देवभयङ्करे ।
ब्रह्महत्यावृतः शक्रः सञ्ज्ञां लेभे न वृत्रहा ॥ ७.८६.२ ॥
देवांना भयंकर अशा महापराक्रमी वृत्राचा वध झाल्यावर, ब्रह्महत्येने वेढलेल्या इंद्राने वृत्रहन्ता असूनही शुद्ध संज्ञा मिळवली नाही.
7.86.3
सो ऽन्तमाश्रित्य लोकानां नष्टसञ्ज्ञो विचेतनः ।
कालं तत्रावसत्कञ्चिद्वेष्टमान इवोरगः ॥ ७.८६.३ ॥
तो लोकांच्या टोकाला आश्रय घेऊन, संज्ञा गमावून, अचेतन होऊन काही काळ तेथे राहिला, वेटोळे घातलेल्या सापासारखा.
7.86.4
अथ नष्टे सहस्राक्षे उद्विग्नमभवज्जगत् ।
भूमिश्च ध्वस्तसङ्काशा निःस्नेहा शुष्ककानना ॥ ७.८६.४ ॥
मग सहस्राक्ष इंद्र नाहीसा झाल्यावर जग उद्विग्न झाले; पृथ्वी जणू उद्ध्वस्त, आर्द्रतारहित आणि शुष्क अरण्यांनी युक्त झाली.
7.86.5
निःस्रोतसश्च ते सर्वे तु ह्रदाश्च सरितस्तथा ।
सङ्क्षोभश्चैव सत्त्वानामनावृष्टिकृतो ऽभवत् ॥ ७.८६.५ ॥
ते सर्व सरोवरे आणि नद्याही प्रवाहहीन झाल्या; पावसाच्या अभावामुळे प्राण्यांमध्ये क्षोभ निर्माण झाला.
7.86.6
क्षीयमाणे तु लोके ऽस्मिन्सम्भ्रान्तमनसः सुराः ।
यदुक्तं विष्णुना पूर्वं तं यज्ञं समुपानयन् ॥ ७.८६.६ ॥
या लोकाचा क्षय होत असताना, गोंधळलेल्या मनाच्या देवांनी, विष्णूने पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे, तो यज्ञ आरंभला.
7.86.7
ततः सर्वे सुरगणाः सोपाध्यायाः सहर्षिभिः ।
तं देशं समुपाजग्मुर्यत्रेन्द्रो भयमोहितः ॥ ७.८६.७ ॥
नंतर सर्व देवगण आपल्या उपाध्यायांसह व ऋषींसह त्या ठिकाणी आले, जिथे भयाने मोहित झालेला इंद्र होता.
7.86.8
ते तु दृष्ट्वा सहस्राक्षमावृतं ब्रह्महत्यया ।
तं पुरस्कृत्य देवेशमश्वमेधमुपाक्रमन् ॥ ७.८६.८ ॥
सहस्राक्ष इंद्र ब्रह्महत्येने वेढलेला पाहून त्यांनी देवेशाला पुढे करून अश्वमेध यज्ञ आरंभला.
7.86.9
ततो ऽश्वमेधः सुमहान्महेन्द्रस्य महात्मनः ।
ववृधे ब्रह्महत्ययाः पावनार्थं नरेश्वर ॥ ७.८६.९ ॥
हे नरेश्वरा, तेव्हा महात्मा महेंद्राचा महान अश्वमेध यज्ञ ब्रह्महत्येच्या पापशुद्धीसाठी वाढला.
7.86.10
ततो यज्ञे समाप्ते तु ब्रह्महत्या महात्मनः ।
अभिगम्याब्रवीद्वाक्यं क्व मे स्थानं विधास्यथ ॥ ७.८६.१० ॥
यज्ञ पूर्ण झाल्यावर महात्म्याची ब्रह्महत्या जवळ येऊन म्हणाली, "माझ्यासाठी तुम्ही कोणते स्थान ठरवाल?"
7.86.11
ते तामूचुस्तदा देवास्तुष्टाः प्रीतिसमन्विताः ।
चतुर्धा विभजात्मानमात्मनैव दुरासदे ॥ ७.८६.११ ॥
तेव्हा संतुष्ट आणि प्रेमभरले देव तिला म्हणाले, "हे दुरासदे, तूच स्वतःला चार भागांत विभाग करून घे."
7.86.12
देवानां भाषितं श्रुत्वा ब्रह्महत्या महात्मनाम् ।
सन्निधौ स्थानमन्यत्र वरयामास दुर्वसा ॥ ७.८६.१२ ॥
देवांचे हे बोल ऐकून ब्रह्महत्येने महात्म्यांच्या सान्निध्यात दुसरे स्थान वर म्हणून मागितले; दुर्वासांनीही तसेच केले.
7.86.13
एकेनांशेन वत्स्यामि पूर्णोदासु नदीषु वै ।
चतुरो वार्षिकान्मासान्दर्पघ्नी कामवारिणी ॥ ७.८६.१३ ॥
पूर्ण प्रवाही नद्यांमध्ये एका अंशाने मी वास करीन, पावसाळ्याचे चार महिने — गर्व नष्ट करणारी आणि इच्छा पूर्ण करणारी होऊन.
7.86.14
भूम्यामहं सर्वकालमेकेनांशेन सर्वदा ।
वसिष्यामि न सन्देहः सत्येनैतद्ब्रवीमि वः ॥ ७.८६.१४ ॥
पृथ्वीवर सदैव एका अंशाने मी वास करीन, यात संशय नाही; सत्य म्हणून तुम्हाला हे सांगते.
7.86.15
यो ऽयमंशस्तृतीयो मे स्त्रीषु यौवनशालिषु ।
त्रिरात्रं दर्पपूर्णासु वशिष्ये दर्पघातिनी ॥ ७.८६.१५ ॥
माझा हा तिसरा अंश यौवनसंपन्न, गर्वाने भरलेल्या स्त्रियांमध्ये तीन रात्री वास करील; गर्व नष्ट करणारी होऊन.
7.86.16
हन्तारो ब्राह्मणान्ये तु मृषापूर्वमदूषकान् ।
तांश्चतुर्थेन भागेन संश्रयिष्ये सुरर्षभाः ॥ ७.८६.१६ ॥
जे खोटा आरोप करून निर्दोष ब्राह्मणांना मारतात — हे देवश्रेष्ठांनो, त्यांना चौथ्या अंशाने मी आश्रय घेईन.
7.86.17
प्रत्यूचुस्तां ततो देवा यथा वदसि दुर्वसे ।
तथा भवतु तत्सर्वं साधयस्व यदीप्सितम् ॥ ७.८६.१७ ॥
तेव्हा देव तिला म्हणाले — हे दुर्वासा, तू म्हणतेस तसेच होवो; तुला जे हवे ते सर्व साध्य कर.
7.86.18
ततः प्रीत्या ऽन्विता देवाः सहस्राक्षं ववन्दिरे ।
विज्वरः स च पूतात्मा वासवः समपद्यत ॥ ७.८६.१८ ॥
तेव्हा आनंदित झालेल्या देवांनी सहस्राक्षाला (इंद्राला) वंदन केले; पवित्र आत्मा असलेला वासव (इंद्र) व्यथामुक्त झाला.
7.86.19
प्रशान्तं च जगत्सर्वं सहस्राक्षे प्रतिष्ठिते ।
यज्ञं चाद्भुतसङ्काशं तदा शक्रो ऽभ्यपूजयत् ॥ ७.८६.१९ ॥
सहस्राक्ष (इंद्र) पुन्हा स्थिर झाल्यावर संपूर्ण जग शांत झाले; तेव्हा शक्राने त्या अद्भुतसदृश यज्ञाचा सन्मान केला.
7.86.20
ईदृशो ह्यश्वमेधस्य प्रसादो रघुनन्दन ।
यजस्व सुमहाभाग हयमेधेन पार्थिव ॥ ७.८६.२० ॥
हे रघुनंदना, अश्वमेधाचा प्रसाद असाच असतो. हे महाभाग्यवान राजा, अश्वमेध यज्ञाने यजन कर.
7.86.21
परितोषमवाप हृष्टचेता निशमय्येन्द्रसमानविक्रमौजाः ॥ ७.८६.२१ ॥
इंद्रासमान पराक्रम आणि तेज असलेला तो हे ऐकून आनंदित मनाने समाधान पावला.