વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.87.1
तच्छ्रुत्वा लक्ष्मणेनोक्तं वाक्यं वाक्यविशारदः ।
प्रत्युवाच महातेजाः प्रहसन्राघवो वचः ॥ ७.८७.१ ॥
લક્ષ્મણે કહેલા તે વચન સાંભળીને, વાણીમાં કુશળ મહાતેજસ્વી રાઘવ હસતાં હસતાં બોલ્યા.
7.87.2
एवमेव नरश्रेष्ठ यथा वदसि लक्ष्मण ।
वृत्रघातमशेषेण वाजिमेधफलं च यत् ॥ ७.८७.२ ॥
હે લક્ષ્મણ, નરશ્રેષ્ઠ, તું કહે છે તેમ જ છે — વૃત્રવધ અને અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ સંપૂર્ણ રીતે એવું જ છે.
7.87.3
श्रूयते हि पुरा सौम्य कर्दमस्य प्रजापतेः ।
पुत्रो बाह्लीश्वरः श्रीमानिलो नाम महाशयाः ॥ ७.८७.३ ॥
હે સૌમ્ય, સાંભળવામાં આવે છે કે પૂર્વે પ્રજાપતિ કર્દમના પુત્ર, બાહ્લીકોના સ્વામી શ્રીમાન ઇલ નામે હતા; તે મહાન સંકલ્પવાળા હતા.
7.87.4
स राजा पृथिवीं सर्वां वशे कृत्वा सुधार्मिकः ।
राज्यं चैव नरव्याघ्र पुत्रवत्पर्यपालयत् ॥ ७.८७.४ ॥
તે અતિ ધર્મિષ્ઠ રાજાએ આખી પૃથ્વીને પોતાના વશમાં કરીને, પુત્રોની જેમ રાજ્યનું સારી રીતે પાલન કર્યું.
7.87.5
सुरैश्च परमोदारैर्दैतेयैश्च महाधनैः ।
नागराक्षसगन्धर्वैर्यक्षैश्च सुमहात्मभिः ॥ ७.८७.५ ॥
દેવો વડે, અતિ ઉદાર દૈત્યો વડે, મહાધનવાન નાગો, રાક્ષસો, ગંધર્વો અને યક્ષો વડે — આ મહાત્માઓ વડે.
7.87.6
पूज्यते नित्यशः सौम्य भयार्तै रघुनन्दन ।
अबिभ्यंश्च त्रयो लोकाः सरोषस्य महात्मनः ॥ ७.८७.६ ॥
હે સૌમ્ય, હે રઘુનંદન, ભયથી પીડિત લોકો તેમની નિત્ય પૂજા કરતા; અને ક્રોધિત એ મહાત્માથી ત્રણેય લોકો ડરતા ન હતા.
7.87.7
स राजा तादृशो ह्यासीद्धर्मे वीर्ये च निष्ठितः ।
बुद्ध्या च परमोदारो बाह्लीकेशो महायशाः ॥ ७.८७.७ ॥
તે રાજા એવા જ હતા; ધર્મ અને વીર્યમાં સ્થિર, બુદ્ધિમાં અત્યંત ઉદાર, બાહ્લીકના સ્વામી, મહાયશસ્વી.
7.87.8
स प्रचक्रे महाबाहुर्मृगयां रुचिरे वने ।
चैत्रे मनोरमे मासि सभृत्यबलवाहनः ॥ ७.८७.८ ॥
તે મહાબાહુએ ચૈત્ર માસના મનોરમ સમયે રમણીય વનમાં સેવકો, સેના અને વાહનો સહિત શિકાર આરંભ્યો.
7.87.9
प्रजघ्ने च नृपो ऽरण्ये मृगाञ्छतसहस्रशः ।
हत्वैव तृप्तिर्नाभूच्च राज्ञस्तस्य महात्मनः ॥ ७.८७.९ ॥
તે રાજાએ વનમાં સેંકડો-હજારો મૃગો માર્યા; મારીને પણ તે મહાત્મા રાજાને તૃપ્તિ ન થઈ.
7.87.10
नानामृगाणामयुतं वध्यमानं महात्मना ।
यत्र जातो माहासेनस्तं देशमुपचक्रमे ॥ ७.८७.१० ॥
મહાત્મા વડે વિવિધ મૃગોના દસ હજાર વધ થતા રહ્યા; જ્યાં મહાસેન (કાર્તિકેય) જન્મ્યા હતા, તે પ્રદેશ તરફ તે આગળ વધ્યા.
7.87.11
तस्मिन्प्रदेशे देवेश शैलराजसुतां हरः ।
रमयामास दुर्धर्षः सर्वैरनुचरैः सह ॥ ७.८७.११ ॥
તે પ્રદેશમાં દેવેશ હર, દુર્ધર્ષ, સર્વ અનુચરો સાથે શૈલરાજપુત્રીને રમાડવા લાગ્યા.
7.87.12
कृत्वा स्त्रीरूपमात्मानमुमेशो गोपतिध्वजः ।
देव्याः प्रियचिकीर्षुः संस्तस्मिन्पर्वतनिर्झरे ॥ ७.८७.१२ ॥
ઉમાપતિ, ગોપતિધ્વજ શિવે પોતાને સ્ત્રીરૂપ ધારણ કરીને, દેવીને પ્રિય કરવાની ઇચ્છાથી તે પર્વતઝરણા પર નિવાસ કર્યો.
7.87.13
ये तु तत्र वनोद्देशे सत्त्वाः पुरुषवादिनः ।
वृक्षाः पुरुषनामानस्ते ऽभवन् स्त्रीजनास्तदा ॥ ७.८७.१३ ॥
તે વનપ્રદેશમાં જે પુલ્લિંગવાચક પ્રાણીઓ અને પુરુષનામધારી વૃક્ષો હતાં, તે તે સમયે સ્ત્રીજન બની ગયાં.
7.87.14
यच्च किञ्चन तत्सर्वं नारीसञ्ज्ञं बभूव ह ।
एतस्मिन्नन्तरे राजा स इलः कर्दमात्मजः ।
निघ्नन्मृगसहस्राणि तं देशमुपचक्रमे ॥ ७.८७.१४ ॥
ત્યાં જે કંઈ હતું તે બધું સ્ત્રીવાચક નામવાળું થઈ ગયું. એ દરમિયાન કર્દમના પુત્ર રાજા ઇલ હજારો હરણોને મારતા તે પ્રદેશમાં પહોંચ્યા.
7.87.15
स दृष्ट्वा स्त्रीकृतं सर्वं सव्यालमृगपक्षकम् ।
आत्मनं स्त्रीकृतं चैव सानुगं रघुनन्दन ॥ ७.८७.१५ ॥
હે રઘુનંદન! તેણે સર્પ, પશુ અને પક્ષીઓ સહિત સર્વને સ્ત્રીરૂપ થયેલું જોયું; પોતાને અને અનુચરોને પણ સ્ત્રીરૂપમાં જોયા.
7.87.16
तस्य दुःखं महच्चासीद्दृष्ट्वा ऽ ऽत्मानं तथागतम् ।
उमापतेश्च तत्कर्म ज्ञात्वा त्रासमुपागमत् ॥ ७.८७.१६ ॥
પોતાને એ રીતે રૂપાંતરિત થયેલો જોઈ તેને ખૂબ દુઃખ થયું. ઉમાપતિનું એ કાર્ય જાણીને તે ભયભીત થયો.
7.87.17
ततो देवं महात्मानं शितिकण्ठं कपर्दिनम् ।
जगाम शरणं राजा सभृत्यबलवाहनः ॥ ७.८७.१७ ॥
પછી તે રાજા પોતાના સેવકો, સેના અને વાહનો સાથે મહાત્મા શિતિકંઠ, કપર્દી દેવની શરણે ગયો.
7.87.18
ततः प्रहस्य वरदः सह देव्या महेश्वरः ।
प्रजापतिसुतं वाक्यमुवाच वरदः स्वयम् ॥ ७.८७.१८ ॥
પછી વરદાતા મહેશ્વર દેવી સાથે હસીને પ્રજાપતિના પુત્રને પોતે આ વચન બોલ્યા.
7.87.19
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ राजर्षे कार्दमेय महाबल ।
पुरुषत्वमृते सौम्य वरं वरय सुव्रत ॥ ७.८७.१९ ॥
ઊઠ, ઊઠ, હે રાજર્ષિ, કર્દમના પુત્ર, હે મહાબળી. હે સૌમ્ય, હે સુવ્રત, પુરુષત્વ સિવાય બીજો વર માગ.
7.87.20
ततः स राजा दुःखार्तः प्रत्याख्यातो महात्मना ।
न च जग्राह स्त्रीभूतो वरमन्यं सुरोत्तमात् ॥ ७.८७.२० ॥
ત્યારે તે રાજા દુઃખથી પીડિત થયો. મહાત્માએ ના પાડતાં, સ્ત્રી બની જવાથી, દેવોત્તમ પાસેથી તેણે બીજો વર સ્વીકાર્યો નહીં.
7.87.21
ततः शोकेन महता शैलराजसुतां नृपः ।
प्रणिपत्य ह्युमां देवीं सर्वेणैवान्तरात्मना ॥ ७.८७.२१ ॥
ત્યારે મહાન શોકથી રાજાએ, પર્વતરાજની પુત્રી દેવી ઉમાને, પોતાના સમગ્ર અંતરાત્માથી પ્રણામ કર્યા.
7.87.22
ईशे वराणां वरदे लोकानामसि भामिनी ।
अमोघदर्शने देवी भज सौम्येन चक्षुषा ॥ ७.८७.२२ ॥
તમે વરોની સ્વામિની છો, વરદાતા છો, લોકોનાં પણ તમે જ સ્વામિની છો. હે ભામિની, અમોઘદર્શના દેવી, સૌમ્ય દૃષ્ટિથી મારા પર કૃપા કરો.
7.87.23
हृद्गतं तस्य राजर्षेर्विज्ञाय हरसन्निधौ ।
प्रत्युवाच शुभं वाक्यं देवी रुद्रस्य संमता ॥ ७.८७.२३ ॥
હરની સમીપે તે રાજર્ષિના હૃદયની વાત જાણીને, રુદ્રની પ્રિય દેવીએ શુભ વચન કહ્યાં.
7.87.24
अर्धस्य देवो वरदो वरार्धस्य तव ह्यहम् ।
तस्मादर्धं गृहाण त्वं स्त्रीपुंसोर्यावदिच्छसि ॥ ७.८७.२४ ॥
અર્ધ વરનો દેવ વરદાતા શિવ છે; તારા વરનો અર્ધ ભાગ પણ હું જ છું. તેથી તું અર્ધો ગ્રહણ કર, સ્ત્રી અને પુરુષમાંથી જેટલું ઇચ્છે તેટલું.
7.87.25
तदद्भुततरं श्रुत्वा देव्या वरमनुत्तमम् ।
सम्प्रहृष्टमना भूत्वा राजा वाक्यमथाब्रवीत् ॥ ७.८७.२५ ॥
દેવીનો આ અદ્ભુત અને શ્રેષ્ઠ વર સાંભળીને રાજા અત્યંત પ્રસન્ન મનથી આ વચન બોલ્યા.
7.87.26
यदि देवि प्रसन्ना मे रूपेणाप्रतिमा भुवि ।
मासं स्त्रीत्वमुपासित्वा मासं स्यां पुरुषः पुनः ॥ ७.८७.२६ ॥
હે દેવી, જો તમે મારા પર પ્રસન્ન હો, તો પૃથ્વી પર રૂપમાં અજોડ થઈ એક માસ સ્ત્રીત્વ ધારણ કરીને ફરી એક માસ પુરુષ થાઉં.
7.87.27
ईप्सितं तस्य विज्ञाय देवी सुरुचिरानना ।
प्रत्युवाच शुभं वाक्यमेवमेव भविष्यति ॥ ७.८७.२७ ॥
તેની ઇચ્છા જાણીને સુંદર મુખવાળી દેવીએ શુભ વચન વડે ઉત્તર આપ્યો, "એમ જ થશે."
7.87.28
राजन्पुरुषभूतस्त्वं स्त्रीभावं न स्मरिष्यसि ।
स्त्रीभूतश्च परं मासं न स्मरिष्यसि पौरुषम् ॥ ७.८७.२८ ॥
હે રાજન, પુરુષ થઈને તું સ્ત્રીભાવ યાદ નહીં રાખે, અને સ્ત્રી થઈને એક માસ સુધી પુરુષભાવ યાદ નહીં રાખે.
7.87.29
एवं स राजा पुरुषो मासं भूत्वाथ कार्दमिः ।
त्रैलोक्यसुन्दरी नारी मासमेकमिला ऽभवत् ॥ ७.८७.२९ ॥
આ રીતે તે રાજા એક માસ પુરુષ રહ્યો; પછી કર્દમના પુત્ર ત્રિલોકસુંદરી ઇલા નામની સ્ત્રી થઈને એક માસ રહ્યો.