वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.87.1
तच्छ्रुत्वा लक्ष्मणेनोक्तं वाक्यं वाक्यविशारदः ।
प्रत्युवाच महातेजाः प्रहसन्राघवो वचः ॥ ७.८७.१ ॥
लक्ष्मणाने सांगितलेले ते शब्द ऐकून, वाणीत निपुण असलेले महातेजस्वी राघव हसत उत्तरले.
7.87.2
एवमेव नरश्रेष्ठ यथा वदसि लक्ष्मण ।
वृत्रघातमशेषेण वाजिमेधफलं च यत् ॥ ७.८७.२ ॥
हे लक्ष्मणा, नरश्रेष्ठा, तू म्हणतोस तसेच आहे — वृत्रवध आणि अश्वमेध यज्ञाचे फळ पूर्णपणे तसेच आहे.
7.87.3
श्रूयते हि पुरा सौम्य कर्दमस्य प्रजापतेः ।
पुत्रो बाह्लीश्वरः श्रीमानिलो नाम महाशयाः ॥ ७.८७.३ ॥
हे सौम्या, पूर्वी प्रजापती कर्दमाचा पुत्र, बाह्लीकांचा राजा श्रीमान इल नावाचा होता, असे ऐकले आहे; तो महान संकल्पाचा होता.
7.87.4
स राजा पृथिवीं सर्वां वशे कृत्वा सुधार्मिकः ।
राज्यं चैव नरव्याघ्र पुत्रवत्पर्यपालयत् ॥ ७.८७.४ ॥
त्या अत्यंत धार्मिक राजाने सर्व पृथ्वी आपल्या ताब्यात आणून, पुत्रांप्रमाणे राज्याचे उत्तम पालन केले.
7.87.5
सुरैश्च परमोदारैर्दैतेयैश्च महाधनैः ।
नागराक्षसगन्धर्वैर्यक्षैश्च सुमहात्मभिः ॥ ७.८७.५ ॥
देवांनी, अत्यंत उदार दैत्यांनी, महाधनी नाग, राक्षस, गंधर्व आणि यक्षांनी — या महात्म्यांनी.
7.87.6
पूज्यते नित्यशः सौम्य भयार्तै रघुनन्दन ।
अबिभ्यंश्च त्रयो लोकाः सरोषस्य महात्मनः ॥ ७.८७.६ ॥
हे सौम्या, हे रघुनंदना, भयाने पीडित लोक त्याची नित्य पूजा करीत; आणि रागावलेल्या त्या महात्म्यामुळे तिन्ही लोक भिऊ नव्हते.
7.87.7
स राजा तादृशो ह्यासीद्धर्मे वीर्ये च निष्ठितः ।
बुद्ध्या च परमोदारो बाह्लीकेशो महायशाः ॥ ७.८७.७ ॥
तो राजा तसाच होता; धर्म आणि पराक्रमात स्थिर, बुद्धीने अत्यंत उदार, बाह्लीकाचा अधिपती, महायशस्वी.
7.87.8
स प्रचक्रे महाबाहुर्मृगयां रुचिरे वने ।
चैत्रे मनोरमे मासि सभृत्यबलवाहनः ॥ ७.८७.८ ॥
त्या महाबाहूने चैत्र मासातील मनोरम वेळी रमणीय अरण्यात सेवक, सेना आणि वाहनांसह शिकारीला सुरुवात केली.
7.87.9
प्रजघ्ने च नृपो ऽरण्ये मृगाञ्छतसहस्रशः ।
हत्वैव तृप्तिर्नाभूच्च राज्ञस्तस्य महात्मनः ॥ ७.८७.९ ॥
त्या राजाने अरण्यात शेकडो हजारो हरणे मारली; मारूनही त्या महात्म्या राजाला समाधान झाले नाही.
7.87.10
नानामृगाणामयुतं वध्यमानं महात्मना ।
यत्र जातो माहासेनस्तं देशमुपचक्रमे ॥ ७.८७.१० ॥
महात्म्याकडून विविध हरणांपैकी दहा हजार वधिले जात होते; जेथे महासेनाचा (कार्तिकेयाचा) जन्म झाला, त्या प्रदेशाकडे तो गेला.
7.87.11
तस्मिन्प्रदेशे देवेश शैलराजसुतां हरः ।
रमयामास दुर्धर्षः सर्वैरनुचरैः सह ॥ ७.८७.११ ॥
त्या प्रदेशात देवेश हर, दुर्धर्ष, सर्व अनुचरांसह शैलराजकन्येला रमवू लागला.
7.87.12
कृत्वा स्त्रीरूपमात्मानमुमेशो गोपतिध्वजः ।
देव्याः प्रियचिकीर्षुः संस्तस्मिन्पर्वतनिर्झरे ॥ ७.८७.१२ ॥
उमापती, गोपतिध्वज शिवाने स्वतःला स्त्रीरूप धारण करून देवीला प्रिय करण्याच्या इच्छेने त्या पर्वतझऱ्यावर वास केला.
7.87.13
ये तु तत्र वनोद्देशे सत्त्वाः पुरुषवादिनः ।
वृक्षाः पुरुषनामानस्ते ऽभवन् स्त्रीजनास्तदा ॥ ७.८७.१३ ॥
त्या वनप्रदेशातील जे पुल्लिंगी प्राणी आणि पुरुषनामांचे वृक्ष होते, ते तेव्हा स्त्रीरूप झाले.
7.87.14
यच्च किञ्चन तत्सर्वं नारीसञ्ज्ञं बभूव ह ।
एतस्मिन्नन्तरे राजा स इलः कर्दमात्मजः ।
निघ्नन्मृगसहस्राणि तं देशमुपचक्रमे ॥ ७.८७.१४ ॥
तेथे जे काही होते ते सर्व स्त्रीवाचक नावाचे झाले. याच वेळी कर्दमपुत्र राजा इल हजारो हरणांना मारत त्या प्रदेशात आला.
7.87.15
स दृष्ट्वा स्त्रीकृतं सर्वं सव्यालमृगपक्षकम् ।
आत्मनं स्त्रीकृतं चैव सानुगं रघुनन्दन ॥ ७.८७.१५ ॥
हे रघुनंदना! त्याने सर्प, पशू आणि पक्ष्यांसह सर्व काही स्त्रीरूपात झालेले पाहिले; स्वतःला आणि अनुचरांनाही स्त्रीरूपात पाहिले.
7.87.16
तस्य दुःखं महच्चासीद्दृष्ट्वा ऽ ऽत्मानं तथागतम् ।
उमापतेश्च तत्कर्म ज्ञात्वा त्रासमुपागमत् ॥ ७.८७.१६ ॥
स्वतःला तसे रूपांतरित झालेले पाहून त्याला फार दुःख झाले. उमापतीचे ते कृत्य जाणून त्याला भीती वाटली.
7.87.17
ततो देवं महात्मानं शितिकण्ठं कपर्दिनम् ।
जगाम शरणं राजा सभृत्यबलवाहनः ॥ ७.८७.१७ ॥
मग तो राजा आपल्या सेवक, सैन्य व वाहनांसह महात्मा शितिकंठ, कपर्दी देवाला शरण गेला.
7.87.18
ततः प्रहस्य वरदः सह देव्या महेश्वरः ।
प्रजापतिसुतं वाक्यमुवाच वरदः स्वयम् ॥ ७.८७.१८ ॥
मग वरदाता महेश्वर देवीसह हसून प्रजापतीच्या पुत्राला स्वतः हे शब्द बोलले.
7.87.19
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ राजर्षे कार्दमेय महाबल ।
पुरुषत्वमृते सौम्य वरं वरय सुव्रत ॥ ७.८७.१९ ॥
उठ, उठ, हे राजर्षी, कर्दमपुत्रा, महाबळी. हे सौम्या, हे सुव्रता, पुरुषत्वाव्यतिरिक्त दुसरा वर माग.
7.87.20
ततः स राजा दुःखार्तः प्रत्याख्यातो महात्मना ।
न च जग्राह स्त्रीभूतो वरमन्यं सुरोत्तमात् ॥ ७.८७.२० ॥
तेव्हा तो राजा दुःखाने पीडित झाला. महात्म्याने नकार दिल्यामुळे आणि स्त्री झाल्यामुळे त्याने देवश्रेष्ठाकडून दुसरा वर स्वीकारला नाही.
7.87.21
ततः शोकेन महता शैलराजसुतां नृपः ।
प्रणिपत्य ह्युमां देवीं सर्वेणैवान्तरात्मना ॥ ७.८७.२१ ॥
तेव्हा मोठ्या शोकाने राजाने, पर्वतराजाची कन्या देवी उमा हिला, आपल्या सर्व अंतरात्म्याने नमस्कार केला.
7.87.22
ईशे वराणां वरदे लोकानामसि भामिनी ।
अमोघदर्शने देवी भज सौम्येन चक्षुषा ॥ ७.८७.२२ ॥
तू वरांची स्वामिनी आहेस, वरदायिनी आहेस, लोकांचीही तूच स्वामिनी आहेस. हे भामिनी, अमोघदर्शना देवी, सौम्य दृष्टीने माझ्याकडे पाहा.
7.87.23
हृद्गतं तस्य राजर्षेर्विज्ञाय हरसन्निधौ ।
प्रत्युवाच शुभं वाक्यं देवी रुद्रस्य संमता ॥ ७.८७.२३ ॥
हराच्या सान्निध्यात त्या राजर्षीच्या मनातले जाणून, रुद्राची प्रिय असलेली देवी शुभ वचन बोलली.
7.87.24
अर्धस्य देवो वरदो वरार्धस्य तव ह्यहम् ।
तस्मादर्धं गृहाण त्वं स्त्रीपुंसोर्यावदिच्छसि ॥ ७.८७.२४ ॥
अर्ध वराचा देव वरदाता शिव आहे; तुझ्या वराचा अर्धा भागही मीच देते. म्हणून तू अर्धा घे, स्त्री आणि पुरुष यांपैकी जितके हवे तितके.
7.87.25
तदद्भुततरं श्रुत्वा देव्या वरमनुत्तमम् ।
सम्प्रहृष्टमना भूत्वा राजा वाक्यमथाब्रवीत् ॥ ७.८७.२५ ॥
देवीचा हा अद्भुत आणि श्रेष्ठ वर ऐकून राजा अत्यंत आनंदित मनाने हे बोलला.
7.87.26
यदि देवि प्रसन्ना मे रूपेणाप्रतिमा भुवि ।
मासं स्त्रीत्वमुपासित्वा मासं स्यां पुरुषः पुनः ॥ ७.८७.२६ ॥
हे देवी, जर तू माझ्यावर प्रसन्न असशील, तर पृथ्वीवर रूपाने अतुलनीय होऊन एक महिना स्त्रीत्व अनुभवून पुन्हा एक महिना पुरुष होईन.
7.87.27
ईप्सितं तस्य विज्ञाय देवी सुरुचिरानना ।
प्रत्युवाच शुभं वाक्यमेवमेव भविष्यति ॥ ७.८७.२७ ॥
त्याची इच्छा जाणून सुंदर मुखाची देवी शुभ शब्दांत उत्तरली, "असेच होईल."
7.87.28
राजन्पुरुषभूतस्त्वं स्त्रीभावं न स्मरिष्यसि ।
स्त्रीभूतश्च परं मासं न स्मरिष्यसि पौरुषम् ॥ ७.८७.२८ ॥
हे राजा, पुरुष असताना तू स्त्रीत्व आठवणार नाहीस, आणि स्त्री असताना एक महिनाभर पुरुषत्व आठवणार नाहीस.
7.87.29
एवं स राजा पुरुषो मासं भूत्वाथ कार्दमिः ।
त्रैलोक्यसुन्दरी नारी मासमेकमिला ऽभवत् ॥ ७.८७.२९ ॥
अशा रीतीने तो राजा एक महिना पुरुष झाला; नंतर कर्दमाचा पुत्र त्रैलोक्यसुंदरी इला नावाची स्त्री होऊन एक महिना राहिला.