વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.9.1
कस्यचित्त्वथ कालस्य सुमाली नाम राक्षसः ।
रसातलान्मर्त्यलोकं सर्वं वै विचचार ह ॥ ७.९.१ ॥
થોડા સમય પછી સુમાલી નામનો રાક્ષસ રસાતલમાંથી મર્ત્યલોકમાં સર્વત્ર વિચરવા લાગ્યો.
7.9.2
नीलजीमूतसङ्काशस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः ।
कन्यां दुहितरं गृह्य विना पद्ममिव श्रियम् ॥ ७.९.२ ॥
નીલમેઘ જેવો, તપેલા સોનાનાં કુંડળ પહેરેલો તે, કમળ પરની લક્ષ્મી જેવી પોતાની પુત્રીને લઈ ગયો.
7.9.3
राक्षसेन्द्रः स तु तदा विचरन्वै महीतलम् ।
तदापश्यत्स गच्छन्तं पुष्पकेण धनेश्वरम् ॥ ७.९.३ ॥
ત્યારે પૃથ્વી પર વિચરતા તે રાક્ષસરાજે પુષ્પક વિમાનમાં જતા ધનેશ્વર કુબેરને જોયા.
7.9.4
गच्छन्तं पितरं द्रष्टुं पुलस्त्यतनयं विभुम् ।
तं दृष्ट्वा ऽमरसङ्काशं स्वच्छन्दं तपनोपमम् ॥ ७.९.४ ॥
પિતા પુલસ્ત્યને મળવા જતા પુલસ્ત્યપુત્ર તે સમર્થ કુબેરને, દેવ જેવા અને સૂર્ય જેવા સ્વેચ્છાચારી તેને જોઈને...
7.9.5
रसातलं प्रविष्टः सन्मर्त्यलोकात्सविस्मयः ।
इत्येवं चिन्तयामास राक्षसानां महामतिः ॥ ७.९.५ ॥
મર્ત્યલોકમાંથી રસાતલમાં પ્રવેશીને, આશ્ચર્યચકિત થયેલો રાક્ષસોમાં મહામતિ તે આ પ્રમાણે વિચારવા લાગ્યો.
7.9.6
किं कृतं श्रेय इत्येवं वर्धेमहि कथं वयम् ।
अथाब्रवीत्सुतां रक्षः कैकसीं नाम नामतः ॥ ७.९.६ ॥
'આપણું કલ્યાણ શેમાં છે? આપણે કેવી રીતે વધીએ?' એમ વિચારીને તે રાક્ષસે કૈકસી નામની પોતાની પુત્રીને કહ્યું.
7.9.7
पुत्रि प्रदानकालो ऽयं यौवनं व्यतिवर्तते ।
प्रत्याख्यानाच्च भीतैस्त्वं न वरैः प्रतिगृह्यसे ॥ ७.९.७ ॥
દીકરી, આ લગ્નનો સમય છે, તારી યૌવનવય વીતી રહી છે. નકારના ભયથી વરો તને સ્વીકારતા નથી.
7.9.8
त्वत्कृते च वयं सर्वे यन्त्रिता धर्मबुद्धयः ।
त्वं हि सर्वगुणोपेता श्रीः साक्षादिव पुत्रिके ।
कन्यापितृत्वं दुःखं हि सर्वेषां मानकाङ्क्षिणाम् ॥ ७.९.८ ॥
તારા કારણે અમે સૌ ધર્મબુદ્ધિવાળા હોવા છતાં બંધાયેલા છીએ. તું સર્વગુણસંપન્ન છે, દીકરી, સાક્ષાત્ લક્ષ્મી જેવી છે. માન ઇચ્છનારા સૌ માટે દીકરીનો પિતા થવું દુઃખ છે.
7.9.9
न ज्ञायते च कः कन्यां वरयेदिति कन्यके ॥ ७.९.९ ॥
કન્યા, કોણ કન્યાને વરશે તે જાણી શકાતું નથી.
7.9.10
त्वं हि सर्वगुणोपेता श्रीः साक्षादिव पुत्रिके ।
मातुः कुलं पितृकुलं यत्र चैव प्रदीयते ।
कुलत्रयं सदा कन्या संशये स्थाप्य तिष्ठति ॥ ७.९.१० ॥
તું સર્વગુણસંપન્ન છે, દીકરી, સાક્ષાત્ લક્ષ્મી જેવી છે. માતાનું કુળ અને પિતાનું કુળ જ્યાં આપવામાં આવે છે, ત્યાં કન્યા હંમેશાં ત્રણે કુળને સંશયમાં રાખીને ઊભી રહે છે.
7.9.11
सा त्वं मुनिवरं श्रेष्ठं प्रजापतिकुलोद्भवम् ।
भज विश्रवसं पुत्रि पौलस्त्यं वरय स्वयम् ॥ ७.९.११ ॥
તેથી દીકરી, પ્રજાપતિના કુળમાં જન્મેલા, મુનિશ્રેષ્ઠ વિશ્રવસ પાસે જા; પુલસ્ત્યના પુત્રને તું પોતે વર.
7.9.12
ईदृशास्ते भविष्यन्ति पुत्राः पुत्रि न संशयः ।
तेजसा भास्करसमो यादृशो ऽयं धनेश्वरः ॥ ७.९.१२ ॥
દીકરી, તને આવા જ પુત્રો થશે, એમાં શંકા નથી; તેજમાં સૂર્ય સમાન, જેવો આ ધનેશ્વર છે.
7.9.13
सा तु तद्वचनं श्रुत्वा कन्यका पितृगौरवात् ।
तत्रोपागम्य सा तस्थौ विश्रवा यत्र तप्यते ॥ ७.९.१३ ॥
તે વચન સાંભળીને તે કન્યા પિતાના ગૌરવને કારણે, જ્યાં વિશ્રવા તપ કરતા હતા ત્યાં જઈને ઊભી રહી.
7.9.14
एतस्मिन्नन्तरे राम पुलस्त्यतनयो द्विजः ।
अग्निहोत्रमुपातिष्ठच्चतुर्थ इव पावकः ॥ ७.९.१४ ॥
રામ, એ દરમિયાન પુલસ્ત્યનો પુત્ર તે દ્વિજ ચોથા અગ્નિની જેમ અગ્નિહોત્રમાં લીન હતો.
7.9.15
अविचिन्त्य तु तां वेलां दारुणां पितृगौरवात् ।
उपसृत्याग्रतस्तस्य चरणाधोमुखी स्थिता ।
विलिखन्ती मुहुर्भूमिमङ्गुष्ठाग्रेण भामिनी ॥ ७.९.१५ ॥
પિતાના ગૌરવને કારણે તે ભયંકર સમયની પરવા કર્યા વિના, તે ભામિની તેમની આગળ જઈને, ચરણો તરફ મુખ નમાવીને ઊભી રહી, અને વારંવાર અંગૂઠાના અગ્રભાગથી ભૂમિ ખોતરતી રહી.
7.9.16
स तु तां वीक्ष्य सुश्रोणीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ।
अब्रवीत्परमोदारो दीप्यमानां स्वतेजसा ॥ ७.९.१६ ॥
સુંદર કટિવાળી, પૂર્ણચંદ્ર જેવા મુખવાળી, પોતાના તેજથી દીપતી તે કન્યાને જોઈને અત્યંત ઉદાર તેમણે કહ્યું.
7.9.17
भद्रे कस्यासि दुहिता कुतो वा त्वमिहागता ।
किं कार्यं कस्य वा हेतोस्तत्त्वतो ब्रूहि शोभने ॥ ७.९.१७ ॥
હે ભદ્રે, તું કોની પુત્રી છે? ક્યાંથી અહીં આવી છે? કયા કાર્ય માટે, કે કોના કારણે આવી છે? હે શોભને, સાચેસાચું કહે.
7.9.18
एवमुक्ता तु सा कन्या कृताञ्जलिरथाब्रवीत् ।
आत्मप्रभावेण मुने ज्ञातुमर्हसि मे मतम् ॥ ७.९.१८ ॥
આમ પૂછાતાં તે કન્યા હાથ જોડીને બોલી: હે મુનિ, આપ પોતાના પ્રભાવથી મારો અભિપ્રાય જાણી શકો છો.
7.9.19
किं तु मां विद्धि ब्रह्मर्षे शासनात्पितुरागताम् ।
कैकसी नाम नाम्नाहं शेषं त्वं ज्ञातुमर्हसि ॥ ७.९.१९ ॥
પરંતુ હે બ્રહ્મર્ષિ, પિતાની આજ્ઞાથી આવેલી મને જાણો. મારું નામ કૈકસી છે; બાકીનું આપ જાણવા યોગ્ય છો.
7.9.20
स तु गत्वा मुनिर्ध्यानं वाक्यमेतदुवाच ह ।
विज्ञातं ते मया भद्रे कारणं यन्मनोगतम् ॥ ७.९.२० ॥
તે મુનિ ધ્યાનમાં ગયા અને આ વચનો કહ્યાં: હે ભદ્રે, તારા મનમાં જે કારણ છે તે મેં જાણી લીધું છે.
7.9.21
सुताभिलाषो मत्तस्ते मत्तमातङ्गगामिनि ।
दारुणायां तु वेलायां यस्मात्त्वं मामुपस्थिता ॥ ७.९.२१ ॥
હે મદમસ્ત હાથી જેવી ચાલવાળી, તારી સંતાનની ઇચ્છા મારાથી છે; કારણ કે આ ભયંકર વેળાએ તું મારી પાસે આવી છે.
7.9.22
शृणु तस्मात्सुतान्भद्रे यादृशाञ्जनयिष्यसि ।
दारुणान्दारुणाकारान्दारुणाभिजनप्रियान् ॥ ७.९.२२ ॥
તેથી હે ભદ્રે, સાંભળ: તું કેવા પુત્રોને જન્મ આપીશ — ભયંકર, ભયંકર આકારવાળા, ભયંકર કુળને પ્રેમ કરનારા.
7.9.23
प्रसविष्यसि सुश्रोणि राक्षसान्क्रूरकर्मणः ।
सा तु तद्वचनं श्रुत्वा प्रणिपत्याब्रवीद्वचः ॥ ७.९.२३ ॥
હે સુંદર કટિવાળી, તું ક્રૂર કર્મ કરનારા રાક્ષસોને જન્મ આપીશ. તેણીએ તે વચનો સાંભળી પ્રણામ કરીને આમ કહ્યું.
7.9.24
भगवन्नीदृशान्पुत्रांस्त्वत्तो ऽहं ब्रह्मवादिनः ।
नेच्छामि सुदुराचारान्प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ७.९.२४ ॥
હે ભગવન્, હે બ્રહ્મવાદી, આપ પાસેથી મને આવા પુત્રો જોઈતા નથી; અતિ દુરાચારી પુત્રોની મને ઇચ્છા નથી. કૃપા કરવા આપ યોગ્ય છો.
7.9.25
कन्यया त्वेवमुक्तस्तु विश्रवा मुनिपुङ्गवः ।
उवाच कैकसीं भूयः पूर्णेन्दुरिव रोहिणीम् ॥ ७.९.२५ ॥
દીકરીએ એમ કહ્યા પછી મુનિશ્રેષ્ઠ વિશ્રવા, પૂર્ણચંદ્ર રોહિણીને કહે તેમ, કૈકસીને ફરી બોલ્યા.
7.9.26
पश्चिमो यस्तव सुतो भविष्यति शुभानने ।
मम वंशानुरूपः स धर्मात्मा च भविष्यति ॥ ७.९.२६ ॥
હે શુભાનના! તારો જે સૌથી નાનો પુત્ર થશે, તે મારા વંશને અનુરૂપ અને ધર્માત્મા થશે.
7.9.27
एवमुक्ता तु सा कन्या राम कालेन केनचित् ।
जनयामास बीभत्सं रक्षोरूपं सुदारुणम् ॥ ७.९.२७ ॥
હે રામ! એમ કહેવાયા પછી તે કન્યા કૈકસીએ થોડા સમય પછી અત્યંત ભયાનક અને બીભત્સ રાક્ષસ રૂપને જન્મ આપ્યો.
7.9.28
दशग्रीवं महादंष्ट्रं नीलाञ्जनचयोपमम् ।
ताम्रोष्ठं विंशतिभुजं महास्यं दीप्तमूर्धजम् ॥ ७.९.२८ ॥
તેને દસ ગરદન, મોટા દાંત, ભૂરા કાજળના ઢગલા જેવો દેહ, લાલ હોઠ, વીસ ભુજાઓ, મોટું મુખ અને ચમકતા વાળ હતા.
7.9.29
तस्मिञ्जाते तु तत्काले सज्वालकवलाः शिवाः ।
क्रव्यादाश्चापसव्यानि मण्डलानि प्रचक्रमुः ॥ ७.९.२९ ॥
તે જન્મ્યો કે તરત તે જ સમયે જ્વાળાયુક્ત કોળિયા સાથે શિયાળો અને માંસાહારી પ્રાણીઓ અપસવ્ય (ડાબી બાજુના) મંડળો ફરવા લાગ્યા.
7.9.30
ववर्ष रुधिरं देवो मेघाश्च खरनिःस्वनाः ।
प्रबभौ न च सूर्यो वै महोल्काश्चापतन्भुवि ॥ ७.९.३० ॥
દેવે રક્તની વર્ષા કરી; કઠોર ગર્જના કરતા મેઘ આવ્યા; સૂર્ય પ્રકાશ્યો નહીં; પૃથ્વી પર મોટી ઉલ્કાઓ પડી.
7.9.31
चकम्पे जगती चैव ववुर्वाताः सुदारुणाः ।
अक्षोभ्यः क्षुभितश्चैव समुद्रः सरितां पतिः ॥ ७.९.३१ ॥
પૃથ્વી ધ્રૂજી ઊઠી અને અત્યંત ભયંકર પવનો ફૂંકાવા લાગ્યા. અક્ષોભ્ય, નદીઓનો સ્વામી સમુદ્ર પણ ક્ષુબ્ધ થયો.
7.9.32
अथ नामाकरोत्तस्य पितामहसमः पिता ।
दशग्रीवः प्रसूतो ऽयं दशग्रीवो भविष्यति ॥ ७.९.३२ ॥
ત્યારે પિતામહ સમાન તેના પિતાએ તેનું નામ પાડ્યું — 'આ દશગ્રીવ જન્મ્યો છે, આ દશગ્રીવ જ થશે.'
7.9.33
तस्य त्वनन्तरं जातः कुम्भकर्णो महाबलः ।
प्रमाणाद्यस्य विपुलं प्रमाणं नेह विद्यते ॥ ७.९.३३ ॥
તેના પછી મહાબલી કુંભકર્ણ જન્મ્યો; જેના વિશાળ કદનું માપ અહીં નથી.
7.9.34
ततः शूर्पणखा नाम सञ्जज्ञे विकृतानना ।
विभीषणश्च धर्मात्मा कैकस्याः पश्चिमः सुतः ॥ ७.९.३४ ॥
પછી શૂર્પણખા નામની વિકૃત મુખવાળી કન્યા જન્મી; ધર્માત્મા વિભીષણ કૈકસીનો સૌથી નાનો પુત્ર થયો.
7.9.35
तस्मिञ्जाते महासत्त्वे पुष्पवर्षं पपात ह ॥ ७.९.३५ ॥
તે મહાત્મા જન્મ્યા ત્યારે પુષ્પવર્ષા થઈ.
7.9.36
नभःस्थाने दुन्दुभयो देवानां प्राणदंस्तदा ।
वाक्यं चैवान्तरिक्षे च साधु साध्विति तत्तदा ॥ ७.९.३६ ॥
ત્યારે આકાશમાં દેવતાઓની દુંદુભિ વાગી; અંતરિક્ષમાં "સાધુ, સાધુ" એવા શબ્દો ગુંજ્યા.
7.9.37
तौ तु तत्र महारण्ये ववृधाते महौजसौ ।
कुम्भकर्णदशग्रीवौ लोकोद्वेगकरौ तदा ॥ ७.९.३७ ॥
તે બંને મહાબલી કુંભકર્ણ અને દશગ્રીવ તે મહાઅરણ્યમાં ત્યારે વધ્યા; તેઓ લોકોમાં ભય ઉપજાવનારા હતા.
7.9.38
कुम्भकर्णः प्रमत्तस्तु महर्षीन्धर्मवत्सलान् ।
त्रैलोक्यं भक्षयन्नित्यासन्तुष्टो विचचार ह ॥ ७.९.३८ ॥
કુંભકર્ણ ઉન્મત્ત થઈને ધર્મપ્રિય મહર્ષિઓ અને ત્રણે લોકને સતત ભક્ષતો, કદી તૃપ્ત ન થતો, ભટકતો રહ્યો.
7.9.39
विभीषणस्तु धर्मात्मा नित्यं धर्मे व्यवस्थितः ।
स्वाध्यायनियताहार उवास विजितेन्द्रियः ॥ ७.९.३९ ॥
પરંતુ ધર્માત્મા વિભીષણ સદા ધર્મમાં સ્થિર રહેતો; સ્વાધ્યાય અને નિયમિત આહારમાં સંયમી થઈ, ઇન્દ્રિયોને જીતીને તે રહેતો.
7.9.40
अथ वैश्रवणो देवस्तत्र कालेन केनचित् ।
आगतः पितरं द्रष्टुं पुष्पकेण धनेश्वरः ॥ ७.९.४० ॥
પછી થોડા સમય બાદ દેવ વૈશ્રવણ, ધનેશ્વર કુબેર, પુષ્પક વિમાનમાં પોતાના પિતાને જોવા ત્યાં આવ્યો.
7.9.41
तं दृष्ट्वा कैकसी तत्र ज्वलन्तमिव तेजसा ।
आगम्य राक्षसी तत्र दशग्रीवमुवाच ह ॥ ७.९.४१ ॥
તેને તેજથી ઝળહળતો જોઈને રાક્ષસી કૈકસી ત્યાં આવી અને દશગ્રીવને બોલી.
7.9.42
पुत्र वैश्रवणं पश्य भ्रातरं तेजसा वृतम् ।
भ्रातृभावे समे चापि पश्यात्मानं त्वमीदृशम् ॥ ७.९.४२ ॥
"પુત્ર, તેજથી ઘેરાયેલા તારા ભાઈ વૈશ્રવણને જો. ભ્રાતૃભાવે તમે બંને સમાન છો; છતાં તું પોતાને જો, તું આવો છે?"
7.9.43
दशग्रीव तथा यत्नं कुरुष्वामितविक्रम ।
यथा त्वमसि मे पुत्र भव र्वैश्रवणोपमः ॥ ७.९.४३ ॥
હે દશગ્રીવ, હે અમિતવિક્રમ, એવો પ્રયત્ન કર; પુત્ર, તું વૈશ્રવણ સમાન થા.
7.9.44
मातुस्तद्वचनं श्रुत्वा दशग्रीवः प्रतापवान् ।
अमर्षमतुलं लेभे प्रतिज्ञां चाकरोत्तदा ॥ ७.९.४४ ॥
માતાના એ વચન સાંભળી પ્રતાપી દશગ્રીવને અતુલ રોષ થયો અને ત્યારે તેણે પ્રતિજ્ઞા કરી.
7.9.45
सत्यं ते प्रतिजानामि भ्रातृतुल्यो ऽधिको ऽपि वा ।
भविष्याम्योजसा चैव सन्तापं त्यज हृद्गतम् ॥ ७.९.४५ ॥
હું તને સાચું વચન આપું છું: ભાઈઓ સમાન કે તેમનાથી પણ અધિક થઈશ, મારા ઓજથી જ; તારા હૃદયનો આ સંતાપ ત્યજી દે.
7.9.46
ततस्तेनैव कोपेन दशग्रीवः सहानुजः ।
चिकीर्षुर्दुष्करं कर्म तपसे धृतमानसः ॥ ७.९.४६ ॥
પછી એ જ રોષથી દશગ્રીવ નાના ભાઈ સાથે દુષ્કર કર્મ કરવાની ઇચ્છાથી, તપ માટે દૃઢ મનવાળો થયો.
7.9.47
प्राप्स्यामि तपसा काममिति कृत्वा ऽध्यवस्य च ।
आगच्छदात्मसिद्ध्यर्थं गोकर्णस्याश्रमं शुभम् ॥ ७.९.४७ ॥
'તપથી હું મારી કામના પ્રાપ્ત કરીશ' એવો નિશ્ચય કરીને, આત્મસિદ્ધિ માટે એ શુભ ગોકર્ણના આશ્રમે ગયો.
7.9.48
स राक्षसस्तत्र सहानुजस्तदा तपश्चकारातुलमुग्रविक्रमः ।
अतोषयच्चापि पितामहं विभुं ददौ स तुष्टश्च वराञ्जयावहान् ॥ ७.९.४८ ॥
એ રાક્ષસે ત્યારે નાના ભાઈ સાથે ત્યાં અતુલ તપ કર્યું; વિભુ પિતામહ (બ્રહ્મા)ને પ્રસન્ન કર્યા, અને તેઓ સંતુષ્ટ થઈ વિજય અપાવનારા વરદાન આપ્યા.