বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 7.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.90.1
तथोक्तवति रामे तु तस्य जन्म तदद्भुतम् ।
उवाच लक्ष्मणो भूयो भरतश्च महायशाः ॥ ७.९०.१ ॥
রাম এরূপ বললে, তাঁর সেই অদ্ভুত জন্ম শুনে মহাযশা লক্ষ্মণ ও ভরত আবার বললেন।
7.90.2
इला सा सोमपुत्रस्य संवत्सरमथोषिता ।
अकरोत्किं नरश्रेष्ठ तत्त्वं शंसितुमर्हसि ॥ ७.९०.२ ॥
হে নরশ্রেষ্ঠ, সোমপুত্রের সঙ্গে সেই ইলা এক বছর বাস করে পরে কী করল? তা বলতে আপনি যোগ্য।
7.90.3
तयोस्तद्वाक्यमाधुर्यं निशम्य परिपृच्छतोः ।
रामः पुनरुवाचेमां प्रजापतिसुते कथाम् ॥ ७.९०.३ ॥
প্রশ্নকারী সেই দুজনের মধুর বাক্য শুনে, রাম প্রজাপতির পুত্রদের এই কাহিনি আবার বললেন।
7.90.4
पुरुषत्वं गते शूरे बुधः परमबुद्धिमान् ।
संवर्तं परमोदारमाजुहाव महायशाः ॥ ७.९०.४ ॥
বীর পুরুষত্ব লাভ করার পর, পরম বুদ্ধিমান মহাযশা বুধ অত্যন্ত উদার সংবর্তকে আহ্বান করলেন।
7.90.5
च्यवनं भृगुपुत्रं च मुनिं चारिष्टनेमिनम् ।
प्रमोदनं मोदकरं ततो दुर्वाससं मुनिम् ॥ ७.९०.५ ॥
ভৃগুপুত্র চ্যবন, মুনি অরিষ্টনেমি, আনন্দদায়ক প্রমোদন এবং তারপর মুনি দুর্বাসাকে আহ্বান করলেন।
7.90.6
एतान्सर्वान्समानीय वाक्यज्ञस्तत्त्वदर्शनः ।
उवाच सर्वान्सुहृदो धैर्येण सुसमाहितान् ॥ ७.९०.६ ॥
এঁদের সকলকে একত্র করে, বাক্যের মর্ম জানা তত্ত্বদর্শী বুধ ধৈর্যের সঙ্গে সুসমাহিত সেই সুহৃদদের বললেন।
7.90.7
अयं राजा महाबाहुः कर्दमस्य इलः सुतः ।
जानीतैनं यथाभूतं श्रेयो ह्यत्र विधीयताम् ॥ ७.९०.७ ॥
এই মহাবাহু রাজা কর্দমের পুত্র ইল। একে যথার্থরূপে জানো; এখানে যা কল্যাণকর তা বিধান করা হোক।
7.90.8
तेषां संवदतामेव तमाश्रममुपागमत् ।
कर्दमस्तु महातेजा द्विजैः सह महात्मभिः ॥ ७.९०.८ ॥
তাঁরা যখন আলাপ করছিলেন, তখন মহাতেজা কর্দম মহাত্মা দ্বিজগণের সঙ্গে সেই আশ্রমে উপস্থিত হলেন।
7.90.9
पुलस्त्यश्च क्रतुश्चैव वषट्कारस्तथैव च ।
ओङ्कारश्च महातेजास्तमाश्रममुपागमत् ॥ ७.९०.९ ॥
পুলস্ত্য, ক্রতু, বষট্কার এবং মহাতেজা ওঙ্কারও সেই আশ্রমে এলেন।
7.90.10
ते सर्वे हृष्टमनसः परस्परसमागमे ।
हितैषिणो बाल्हिपतेः पृथग्वाक्यान्यथाब्रुवन् ॥ ७.९०.१० ॥
তাঁরা সকলে হৃষ্টচিত্তে পরস্পর মিলিত হয়ে বাহ্লিপতির হিতকামনায় পৃথক পৃথক কথা বললেন।
7.90.11
कर्दमस्त्वब्रवीद्वाक्यं सुतार्थं परमं हितम् ।
द्विजाः शृणुत मद्वाक्यं यच्छ्रेयः पार्थिवस्य हि ॥ ७.९०.११ ॥
তখন কর্দম পুত্রের জন্য পরম হিতকর কথা বললেন: "হে দ্বিজগণ, রাজার যা কল্যাণ, আমার সেই কথা শুনুন।"
7.90.12
नान्यं पश्यामि भैषज्यमन्तरा वृषभध्वजम् ।
नाश्वमेधात्परो यज्ञः प्रियश्चैव महात्मनः ।
तस्माद्यजामहे सर्वे पार्थिवार्थे दुरासदम् ॥ ७.९०.१२ ॥
বৃষভধ্বজ (শিব) ছাড়া অন্য কোনো ঔষধ আমি দেখছি না। অশ্বমেধের চেয়ে শ্রেষ্ঠ যজ্ঞ নেই, আর তা মহাত্মারও প্রিয়। অতএব রাজার জন্য আমরা সকলে সেই দুর্লভ যজ্ঞ করি।
7.90.13
कर्दमेनैवमुक्तास्तु सर्व एव द्विजर्षभाः ।
रोचयन्ति स्म तं यज्ञं रुद्रस्याराधनं प्रति ॥ ७.९०.१३ ॥
কর্দম এভাবে বললে শ্রেষ্ঠ দ্বিজগণ সকলে রুদ্রের আরাধনার জন্য সেই যজ্ঞে সম্মত হলেন।
7.90.14
संवर्तस्य तु राजर्षेः शिष्यः पुरपुरञ्जयः ।
मरुत्त इति विख्यातस्तं यज्ञं समुपाहरत् ॥ ७.९०.१४ ॥
সংবর্তের শিষ্য, নগর-বিজয়ী মরুত্ত নামে খ্যাত রাজা সেই যজ্ঞ আয়োজন করলেন।
7.90.15
ततो यज्ञो महानासीद्बुधाश्रमसमीपतः ।
रुद्रश्च परमं तोषमाजगाम महायशाः ॥ ७.९०.१५ ॥
তারপর বুধের আশ্রমের নিকটে সেই মহান যজ্ঞ অনুষ্ঠিত হলো; মহাযশা রুদ্র পরম সন্তোষ লাভ করলেন।
7.90.16
अथ यज्ञे समाप्ते तु प्रीतः परमया मुदा ।
उमापतिर्द्विजान्सर्वानुवाच इलसन्निधौ ॥ ७.९०.१६ ॥
যজ্ঞ সমাপ্ত হলে পরম আনন্দে প্রীত উমাপতি ইলের সান্নিধ্যে সমস্ত দ্বিজকে বললেন।
7.90.17
प्रीतो ऽस्मि हयमेधेन भक्त्या च द्विजसत्तमाः ।
अस्य बाह्लिपतेश्चैव किं करोमि प्रियं शुभम् ॥ ७.९०.१७ ॥
হে শ্রেষ্ঠ দ্বিজগণ, এই অশ্বমেধ ও ভক্তিতে আমি প্রীত হয়েছি। বাহ্লিকের এই অধিপতির কী মঙ্গলকর প্রিয়কার্য করব?
7.90.18
तथा वदति देवेशे द्विजास्ते सुसमाहिताः ।
प्रसादयन्ति देवेशं यथा स्यात्पुरुषस्त्विला ॥ ७.९०.१८ ॥
দেবেশ এরূপ বললে সেই দ্বিজগণ একাগ্রচিত্তে দেবেশকে প্রসন্ন করলেন, যাতে ইল পুরুষ হয়ে যায়।
7.90.19
ततः प्रीतो महादेवः पुरुषत्वं ददौ पुनः ।
इलायै सुमहातेजा दत्त्वा चान्तरधीयत ॥ ७.९०.१९ ॥
তখন সন্তুষ্ট মহাদেব ইলাকে পুনরায় পুরুষত্ব দান করলেন; সেই মহাতেজা বর দিয়ে অন্তর্হিত হলেন।
7.90.20
निवृत्ते हयमेधे च गतश्चादर्शनं हरः ।
यथागतं द्विजाः सर्वे ह्यगच्छन्दीर्घदर्शिनः ॥ ७.९०.२० ॥
অশ্বমেধ সমাপ্ত হলে হর অদৃশ্য হলেন; দূরদর্শী দ্বিজগণ সকলেই যেভাবে এসেছিলেন সেভাবেই ফিরে গেলেন।
7.90.21
राजा तु बाह्लिमुत्सृज्य मध्यदेशे ह्यनुत्तमम् ।
निवेशयामास पुरं प्रतिष्ठानं यशस्करम् ॥ ७.९०.२१ ॥
রাজা বাহ্লিকে ত্যাগ করে মধ্যদেশে অনুপম, যশস্কর প্রতিষ্ঠান নগরী স্থাপন করলেন।
7.90.22
शशबिन्दुश्च राजर्षिर्बाह्लिं पुरपुरञ्जयः ।
प्रतिष्ठाने इलो राजा प्रजापतिसुतो बली ॥ ७.९०.२२ ॥
রাজর্ষি শশবিন্দু বাহ্লির নগরবিজয়ী ছিলেন; প্রতিষ্ঠানে ইল রাজা, প্রজাপতির পুত্র ও বলশালী।
7.90.23
स काले प्राप्तवाँल्लोकमिलो ब्राह्ममनुत्तमम् ।
ऐलः पुरूरवा राजा प्रतिष्ठानमवाप्तवान् ॥ ७.९०.२३ ॥
যথাসময়ে ইল শ্রেষ্ঠ ব্রহ্মলোক লাভ করলেন; ঐল রাজা পুরূরবা প্রতিষ্ঠান লাভ করলেন।
7.90.24
ईदृशो ह्यश्वमेधस्य प्रभावः पुरुषर्षभौ ।
स्त्रीभूतः पौरुषं लेभे यच्चान्यदपि दुर्लभम् ॥ ७.९०.२४ ॥
হে পুরুষশ্রেষ্ঠদ্বয়, অশ্বমেধের প্রভাব এমনই: নারীরূপ পেয়েও তিনি পুরুষত্ব লাভ করলেন, এবং অন্যান্য দুর্লভ বস্তুও লাভ করলেন।