वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.90.1
तथोक्तवति रामे तु तस्य जन्म तदद्भुतम् ।
उवाच लक्ष्मणो भूयो भरतश्च महायशाः ॥ ७.९०.१ ॥
राम असे बोलल्यावर, त्याचा तो अद्भुत जन्म ऐकून महायशस्वी लक्ष्मण आणि भरत पुन्हा बोलले.
7.90.2
इला सा सोमपुत्रस्य संवत्सरमथोषिता ।
अकरोत्किं नरश्रेष्ठ तत्त्वं शंसितुमर्हसि ॥ ७.९०.२ ॥
हे नरश्रेष्ठा, सोमपुत्रासह ती इला एक वर्ष राहिल्यानंतर काय करती झाली? ते सांगण्यास आपण योग्य आहात.
7.90.3
तयोस्तद्वाक्यमाधुर्यं निशम्य परिपृच्छतोः ।
रामः पुनरुवाचेमां प्रजापतिसुते कथाम् ॥ ७.९०.३ ॥
प्रश्न विचारणाऱ्या त्या दोघांचे ते मधुर बोलणे ऐकून, राम पुन्हा प्रजापतीच्या पुत्रांची ही कथा सांगू लागला.
7.90.4
पुरुषत्वं गते शूरे बुधः परमबुद्धिमान् ।
संवर्तं परमोदारमाजुहाव महायशाः ॥ ७.९०.४ ॥
तो शूर पुरुषत्व प्राप्त झाल्यावर, परमबुद्धिमान महायशस्वी बुधाने अत्यंत उदार संवर्ताला बोलावले.
7.90.5
च्यवनं भृगुपुत्रं च मुनिं चारिष्टनेमिनम् ।
प्रमोदनं मोदकरं ततो दुर्वाससं मुनिम् ॥ ७.९०.५ ॥
भृगूचा पुत्र च्यवन, मुनी अरिष्टनेमी, आनंद देणारा प्रमोदन आणि नंतर मुनी दुर्वासा यांना बोलावले.
7.90.6
एतान्सर्वान्समानीय वाक्यज्ञस्तत्त्वदर्शनः ।
उवाच सर्वान्सुहृदो धैर्येण सुसमाहितान् ॥ ७.९०.६ ॥
या सर्वांना एकत्र बोलावून, वाक्याचा मर्म जाणणारा तत्त्वदर्शी बुध धैर्याने एकाग्र झालेल्या सर्व सुहृदांना म्हणाला.
7.90.7
अयं राजा महाबाहुः कर्दमस्य इलः सुतः ।
जानीतैनं यथाभूतं श्रेयो ह्यत्र विधीयताम् ॥ ७.९०.७ ॥
हा महाबाहू राजा कर्दमाचा पुत्र इल आहे. याला यथार्थ रूपात जाणा; येथे जे श्रेयस्कर असेल ते करावे.
7.90.8
तेषां संवदतामेव तमाश्रममुपागमत् ।
कर्दमस्तु महातेजा द्विजैः सह महात्मभिः ॥ ७.९०.८ ॥
ते बोलत असतानाच महातेजस्वी कर्दम महात्मे द्विजांसह त्या आश्रमात आले.
7.90.9
पुलस्त्यश्च क्रतुश्चैव वषट्कारस्तथैव च ।
ओङ्कारश्च महातेजास्तमाश्रममुपागमत् ॥ ७.९०.९ ॥
पुलस्त्य, क्रतु, वषट्कार आणि तसाच महातेजस्वी ओंकार हेही त्या आश्रमात आले.
7.90.10
ते सर्वे हृष्टमनसः परस्परसमागमे ।
हितैषिणो बाल्हिपतेः पृथग्वाक्यान्यथाब्रुवन् ॥ ७.९०.१० ॥
ते सर्व आनंदित मनाने एकमेकांना भेटून बाह्लिपतीच्या हिताची इच्छा धरून वेगवेगळी वचने बोलले.
7.90.11
कर्दमस्त्वब्रवीद्वाक्यं सुतार्थं परमं हितम् ।
द्विजाः शृणुत मद्वाक्यं यच्छ्रेयः पार्थिवस्य हि ॥ ७.९०.११ ॥
तेव्हा कर्दम पुत्राच्या हितार्थ परम हितकारक वचन बोलले: "हे द्विजांनो, राजाचे जे श्रेय आहे ते माझे वचन ऐका."
7.90.12
नान्यं पश्यामि भैषज्यमन्तरा वृषभध्वजम् ।
नाश्वमेधात्परो यज्ञः प्रियश्चैव महात्मनः ।
तस्माद्यजामहे सर्वे पार्थिवार्थे दुरासदम् ॥ ७.९०.१२ ॥
वृषभध्वज (शिव) वाचून मला दुसरे औषध दिसत नाही. अश्वमेधाहून श्रेष्ठ यज्ञ नाही, आणि तो महात्म्यालाही प्रिय आहे. म्हणून आपण सर्वांनी राजासाठी त्या दुर्लभ यज्ञाचे अनुष्ठान करूया.
7.90.13
कर्दमेनैवमुक्तास्तु सर्व एव द्विजर्षभाः ।
रोचयन्ति स्म तं यज्ञं रुद्रस्याराधनं प्रति ॥ ७.९०.१३ ॥
कर्दमाने असे सांगितल्यावर सर्व श्रेष्ठ द्विजांनी रुद्राच्या आराधनेसाठी त्या यज्ञाला संमती दिली.
7.90.14
संवर्तस्य तु राजर्षेः शिष्यः पुरपुरञ्जयः ।
मरुत्त इति विख्यातस्तं यज्ञं समुपाहरत् ॥ ७.९०.१४ ॥
संवर्त राजर्षींचा शिष्य, नगरे जिंकणारा मरुत्त नावाने प्रसिद्ध राजा तो यज्ञ घेऊन आला.
7.90.15
ततो यज्ञो महानासीद्बुधाश्रमसमीपतः ।
रुद्रश्च परमं तोषमाजगाम महायशाः ॥ ७.९०.१५ ॥
नंतर बुधाच्या आश्रमाजवळ तो महान यज्ञ झाला, आणि महायशस्वी रुद्र अत्यंत संतुष्ट झाला.
7.90.16
अथ यज्ञे समाप्ते तु प्रीतः परमया मुदा ।
उमापतिर्द्विजान्सर्वानुवाच इलसन्निधौ ॥ ७.९०.१६ ॥
यज्ञ संपल्यावर परम आनंदाने प्रसन्न झालेले उमापती इलाच्या सान्निध्यात सर्व द्विजांना म्हणाले.
7.90.17
प्रीतो ऽस्मि हयमेधेन भक्त्या च द्विजसत्तमाः ।
अस्य बाह्लिपतेश्चैव किं करोमि प्रियं शुभम् ॥ ७.९०.१७ ॥
हे द्विजश्रेष्ठांनो, या अश्वमेधाने आणि भक्तीने मी प्रसन्न झालो आहे. या बाह्लिकाधिपतीचे कोणते शुभ प्रिय कार्य मी करू?
7.90.18
तथा वदति देवेशे द्विजास्ते सुसमाहिताः ।
प्रसादयन्ति देवेशं यथा स्यात्पुरुषस्त्विला ॥ ७.९०.१८ ॥
देवेश असे बोलल्यावर ते द्विज अत्यंत एकाग्रतेने देवेशाला प्रसन्न करू लागले, जेणेकरून इल पुरुष व्हावा.
7.90.19
ततः प्रीतो महादेवः पुरुषत्वं ददौ पुनः ।
इलायै सुमहातेजा दत्त्वा चान्तरधीयत ॥ ७.९०.१९ ॥
तेव्हा प्रसन्न झालेल्या महादेवांनी इलेला पुन्हा पुरुषत्व दिले; त्या महातेजस्वी देवाने वर देऊन अंतर्धान पावले.
7.90.20
निवृत्ते हयमेधे च गतश्चादर्शनं हरः ।
यथागतं द्विजाः सर्वे ह्यगच्छन्दीर्घदर्शिनः ॥ ७.९०.२० ॥
अश्वमेध संपल्यावर हर अदृश्य झाले; दूरदर्शी द्विज सर्व जसे आले होते तसेच परत गेले.
7.90.21
राजा तु बाह्लिमुत्सृज्य मध्यदेशे ह्यनुत्तमम् ।
निवेशयामास पुरं प्रतिष्ठानं यशस्करम् ॥ ७.९०.२१ ॥
राजाने बाह्लीचा त्याग करून मध्यदेशात अनुत्तम, यश देणारे प्रतिष्ठान नगर वसवले.
7.90.22
शशबिन्दुश्च राजर्षिर्बाह्लिं पुरपुरञ्जयः ।
प्रतिष्ठाने इलो राजा प्रजापतिसुतो बली ॥ ७.९०.२२ ॥
राजर्षी शशबिंदू बाह्लीची नगरे जिंकणारे होते; प्रतिष्ठानात इला राजा होता, प्रजापतीचा पुत्र आणि बलवान.
7.90.23
स काले प्राप्तवाँल्लोकमिलो ब्राह्ममनुत्तमम् ।
ऐलः पुरूरवा राजा प्रतिष्ठानमवाप्तवान् ॥ ७.९०.२३ ॥
योग्य काळी इला श्रेष्ठ ब्रह्मलोकास गेला; ऐल पुरूरवा राजाला प्रतिष्ठान प्राप्त झाले.
7.90.24
ईदृशो ह्यश्वमेधस्य प्रभावः पुरुषर्षभौ ।
स्त्रीभूतः पौरुषं लेभे यच्चान्यदपि दुर्लभम् ॥ ७.९०.२४ ॥
हे पुरुषश्रेष्ठांनो, अश्वमेधाचा प्रभाव असा आहे: स्त्रीरूप पावलेल्याला पुरुषत्व मिळाले, आणि इतर दुर्लभ गोष्टीही मिळाल्या.