বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 7.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.91.1
एतदाख्याय काकुत्स्थो भ्रातृभ्याममितप्रभः ।
लक्ष्मणं पुनरेवाह धर्मयुक्तमिदं वचः ॥ ७.९१.१ ॥
এই কথা বলে অমিতপ্রভ কাকুৎস্থ (রাম) দুই ভাইকে, এবং পুনরায় লক্ষ্মণকে এই ধর্মসম্মত বাক্য বললেন।
7.91.2
वसिष्ठं वामदेवं च जाबालिमथ कश्यपम् ।
द्विजांश्च सर्वप्रवरानश्वमेधपुरस्कृतान् ॥ ७.९१.२ ॥
বশিষ্ঠ, বামদেব, জাবালি, তারপর কশ্যপ এবং অশ্বমেধকে প্রধান করে রাখা সমস্ত শ্রেষ্ঠ দ্বিজদের (আহ্বান করো)।
7.91.3
एतान्सर्वान्समानीय मन्त्रयित्वा च लक्ष्मण ।
हयं लक्षणसम्पन्नं विमोक्ष्यामि समाधिना ॥ ७.९१.३ ॥
এঁদের সকলকে একত্র করে পরামর্শ করে, হে লক্ষ্মণ, লক্ষণসম্পন্ন সেই অশ্বকে যথাবিধি মুক্ত করব।
7.91.4
तद्वाक्यं राघवेणोक्तं श्रुत्वा त्वरितविक्रमः ।
द्विजान्सर्वान्समाहूय दर्शयामास राघवम् ॥ ७.९१.४ ॥
রাঘবের সেই বাক্য শুনে, দ্রুতবিক্রম (লক্ষ্মণ) সমস্ত দ্বিজকে আহ্বান করে রাঘবকে দেখালেন।
7.91.5
ते दृष्ट्वा देवसङ्काशं कृतपादाभिवन्दनम् ।
राघवं सुदुराधर्षमाशीर्भिः समपूजयन् ॥ ७.९१.५ ॥
দেবতুল্য, চরণে প্রণত, অতি দুর্ধর্ষ রাঘবকে দেখে তাঁরা আশীর্বাদের দ্বারা তাঁর সম্মান করলেন।
7.91.6
प्राञ्जलिः स तदा भूत्वा राघवो द्विजसत्तमान् ।
आचचक्षे ऽश्वमेधस्य ह्यभिप्रायं महायशाः ॥ ७.९१.६ ॥
তখন করজোড়ে দাঁড়িয়ে মহাযশা রাঘব শ্রেষ্ঠ দ্বিজদের কাছে অশ্বমেধের তাঁর অভিপ্রায় ব্যক্ত করলেন।
7.91.7
ते तु रामस्य तच्छ्रुत्वा नमस्कृत्वा वृषध्वजम् ।
अश्वमेधं द्विजाः सर्वे पूजयन्ति स्म सर्वशः ॥ ७.९१.७ ॥
রামের সেই কথা শুনে, বৃষধ্বজকে (শিবকে) প্রণাম করে, সকল ব্রাহ্মণ সর্বপ্রকারে অশ্বমেধ যজ্ঞের সম্মান করলেন।
7.91.8
स तेषां द्विजमुख्यानां वाक्यमद्भुतदर्शनम् ।
अश्वमेधाश्रितं श्रुत्वा भृशं प्रीतो ऽभवत्तदा ॥ ७.९१.८ ॥
সেই শ্রেষ্ঠ ব্রাহ্মণদের অশ্বমেধ যজ্ঞ সম্পর্কিত অদ্ভুতদর্শন বাক্য শুনে তিনি তখন অত্যন্ত প্রীত হলেন।
7.91.9
विज्ञाय कर्म तत्तेषां रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ।
प्रेषयस्व द्रुतं दूतान् सुग्रीवाय महात्मने ॥ ७.९१.९ ॥
তাঁদের সেই কাজ বুঝে রাম লক্ষ্মণকে বললেন, "মহাত্মা সুগ্রীবের কাছে শীঘ্র দূত পাঠাও।"
7.91.10
यथा महद्भिर्हरिभिर्बहुभिश्च वनौकसाम् ।
सार्धमागच्छ भद्रं ते ह्यनुभोक्तुं महोत्सवम् ॥ ७.९१.१० ॥
বিশাল বানরদল ও বহু বনবাসীর সঙ্গে এসো; তোমার মঙ্গল হোক; এই মহোৎসবে যোগ দিতে এসো।
7.91.11
बिभीषणश्च रक्षोभिः कामगैर्बहुभिर्वृतः ।
अश्वमेधं महायज्ञमायात्वतुलविक्रमः ॥ ७.९१.११ ॥
অতুল পরাক্রমী বিভীষণ ইচ্ছামতো বিচরণকারী বহু রাক্ষসের সঙ্গে পরিবৃত হয়ে এই মহান অশ্বমেধ যজ্ঞে আসুন।
7.91.12
राजानश्च महाभागा ये मे प्रियचिकीर्षवः ।
सानुगाः क्षिप्रमायान्तु यज्ञं द्रष्टुमनुत्तमम् ॥ ७.९१.१२ ॥
যে মহাভাগ রাজারা আমার প্রিয়সাধনে ইচ্ছুক, তাঁরা অনুচরসহ এই অনুত্তম যজ্ঞ দেখতে শীঘ্র আসুন।
7.91.13
देशान्तरगता ये च द्विजा धर्मसमाहिताः ।
आमन्त्रयस्व तान्सर्वानश्वमेधाय लक्ष्मण ॥ ७.९१.१३ ॥
অন্য দেশে গমন করা ধর্মে নিবিষ্ট সকল দ্বিজদের, হে লক্ষ্মণ, অশ্বমেধে আমন্ত্রণ জানাও।
7.91.14
ऋषयश्च महाबाहो आहूयन्तां तपोधनाः ।
देशान्तरगताः सर्वे सदाराश्च द्विजातयः ।
तथैव तालावचरास्तथैव नटनर्तकाः ॥ ७.९१.१४ ॥
হে মহাবাহু, তপস্যাই যাঁদের ধন সেই ঋষিগণকেও আহ্বান করা হোক; অন্য দেশে গমনকারী সকল দ্বিজকে স্ত্রীসহ, এবং তালনর্তক ও নটনর্তকদেরও একইভাবে আহ্বান করা হোক।
7.91.15
यज्ञवाटश्च सुमहान्गोमत्या नैमिशे वने ।
आज्ञाप्यतां महाबाहो तद्धि पुण्यमनुत्तमम् ॥ ७.९१.१५ ॥
গোমতীর তীরে নৈমিষ অরণ্যে বৃহৎ যজ্ঞমণ্ডপ নির্মাণের আদেশ দেওয়া হোক; হে মহাবাহু, সেই স্থান অতি পুণ্যময় ও সর্বোত্তম।
7.91.16
शान्तयश्च महाबाहो प्रवर्त्यन्तां समन्ततः ॥ ७.९१.१६ ॥
হে মহাবাহু, চারদিকে শান্তিকর্মও আরম্ভ করা হোক।
7.91.17
शतशश्चापि धर्मज्ञाः क्रतुमुख्यमनुत्तमम् ।
अनुभूय महायज्ञं नैमिशे रघुनन्दन ॥ ७.९१.१७ ॥
হে রঘুনন্দন, নৈমিষে শত শত ধর্মজ্ঞও এই উত্তম, যজ্ঞশ্রেষ্ঠ মহাযজ্ঞের অনুভব লাভ করুন।
7.91.18
तुष्टः पुष्टश्च सर्वो ऽसौ मानितश्च यथाविधि ।
प्रीतिं यास्यति धर्मज्ञ शीघ्रमामन्त्र्यतां जनः ॥ ७.९१.१८ ॥
যথাবিধি সম্মানিত হয়ে, তুষ্ট ও পুষ্ট হয়ে সেই সকল মানুষ প্রীতি লাভ করবে; হে ধর্মজ্ঞ, শীঘ্রই মানুষদের আমন্ত্রণ জানানো হোক।
7.91.19
शतं वाहसहस्राणां तण्डुलानां वपुष्मताम् ।
अयुतं तिलमुद्गानां प्रयात्वग्रे महाबल ॥ ७.९१.१९ ॥
একশো হাজার বোঝা চাল, উত্তম ও পুষ্ট; দশ হাজার তিল ও মুগ; এগুলি আগে যাক, হে মহাবল।
7.91.20
चणकानां कुलित्थानां माषाणां लवणस्य च ।
अतो ऽनुरूपं स्नेहं च गन्धं सङ्क्षिप्तमेव च ॥ ७.९१.२० ॥
ছোলা, কুলথ, মাষ ও লবণ; এর উপযুক্ত ঘি, তেল ও সুগন্ধি দ্রব্যও সংক্ষেপে।
7.91.21
सुवर्णकोट्यो बहुला हिरण्यस्य शतोत्तराः ।
अग्रतो भरतः कृत्वा गच्छत्वग्रे समाधिना ॥ ७.९१.२१ ॥
বহু কোটি স্বর্ণমুদ্রা, আর একশোরও বেশি রৌপ্যমুদ্রা; ভরতকে সামনে রেখে সেগুলি মনোযোগ সহকারে আগে যাক।
7.91.22
अन्तरा पण्यवीथ्यश्च सर्वे च नटनर्तकाः ।
सूदा नार्यश्च बहवो नित्यं यौवनशालिनः ॥ ७.९१.२२ ॥
মাঝে মাঝে বাজারের পথ, সকল অভিনেতা ও নর্তক, রাঁধুনি, এবং নিত্য যৌবনসম্পন্না বহু নারী।
7.91.23
भरतेन तु सार्धं ते यान्तु सैन्यानि चाग्रतः ।
नैगमा बलवृद्धाश्च द्विजाश्च सुसमाहिताः ॥ ७.९१.२३ ॥
ভরতের সঙ্গে তারা, সেনাবাহিনী আগে যাক; নগরবাসী, বলবৃদ্ধ যোদ্ধা ও সুসংযত ব্রাহ্মণরাও।
7.91.24
कर्मान्तिकान्वर्धकिनः कोशाध्यक्षांश्च नैगमान् ।
मम मातऽस्तथा सर्वाः कुमारान्तःपुराणि च ॥ ७.९१.२४ ॥
কর্মাধ্যক্ষ, ছুতার, কোষাধ্যক্ষ ও বণিকেরা, আমার সকল মাতা, কুমারগণ, এবং অন্তঃপুরও।
7.91.25
काञ्चनीं मम पत्नीं च दीक्षायां ज्ञांश्च कर्मणि ।
अग्रतो भरतः कृत्वा गच्छत्वग्रे महायशाः ॥ ७.९१.२५ ॥
সোনার আমার পত্নীপ্রতিমা এবং দীক্ষাকর্মে জ্ঞানী ব্যক্তিদের সামনে রেখে, মহাযশা ভরত অগ্রে গমন করুন।
7.91.26
उपकार्या महार्हाश्च पार्थिवानां महौजसाम् ।
सानुगानां नरश्रेष्ठो व्यादिदेश महाबलः ॥ ७.९१.२६ ॥
মহাবল নরশ্রেষ্ঠ (রাম) মহাতেজস্বী রাজাদের ও তাঁদের অনুচরদের জন্য উপযোগী বহুমূল্য সামগ্রী প্রস্তুত করার আদেশ দিলেন।