वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.91.1
एतदाख्याय काकुत्स्थो भ्रातृभ्याममितप्रभः ।
लक्ष्मणं पुनरेवाह धर्मयुक्तमिदं वचः ॥ ७.९१.१ ॥
हे सांगून अमित तेजस्वी काकुत्स्थ (राम) दोन्ही बंधूंना, आणि पुन्हा लक्ष्मणाला हे धर्मयुक्त वचन म्हणाला.
7.91.2
वसिष्ठं वामदेवं च जाबालिमथ कश्यपम् ।
द्विजांश्च सर्वप्रवरानश्वमेधपुरस्कृतान् ॥ ७.९१.२ ॥
वसिष्ठ, वामदेव, जाबालि, नंतर कश्यप, आणि अश्वमेधाला प्रधान मानणारे सर्व श्रेष्ठ द्विज (यांना बोलवा).
7.91.3
एतान्सर्वान्समानीय मन्त्रयित्वा च लक्ष्मण ।
हयं लक्षणसम्पन्नं विमोक्ष्यामि समाधिना ॥ ७.९१.३ ॥
या सर्वांना एकत्र करून विचारविनिमय करून, हे लक्ष्मणा, लक्षणसंपन्न त्या अश्वाला मी यथाविधी सोडीन.
7.91.4
तद्वाक्यं राघवेणोक्तं श्रुत्वा त्वरितविक्रमः ।
द्विजान्सर्वान्समाहूय दर्शयामास राघवम् ॥ ७.९१.४ ॥
राघवाचे ते वचन ऐकून, त्वरित पराक्रमी (लक्ष्मणाने) सर्व द्विजांना बोलावून राघवाला दाखवले.
7.91.5
ते दृष्ट्वा देवसङ्काशं कृतपादाभिवन्दनम् ।
राघवं सुदुराधर्षमाशीर्भिः समपूजयन् ॥ ७.९१.५ ॥
देवतुल्य, चरणी वंदन केलेल्या, अत्यंत दुर्धर्ष राघवाला पाहून त्यांनी आशीर्वादांनी त्याचा सन्मान केला.
7.91.6
प्राञ्जलिः स तदा भूत्वा राघवो द्विजसत्तमान् ।
आचचक्षे ऽश्वमेधस्य ह्यभिप्रायं महायशाः ॥ ७.९१.६ ॥
तेव्हा हात जोडून उभे राहून महायशस्वी राघवाने श्रेष्ठ द्विजांना अश्वमेधाचा आपला हेतू सांगितला.
7.91.7
ते तु रामस्य तच्छ्रुत्वा नमस्कृत्वा वृषध्वजम् ।
अश्वमेधं द्विजाः सर्वे पूजयन्ति स्म सर्वशः ॥ ७.९१.७ ॥
रामाचे ते बोलणे ऐकून, वृषध्वजाला (शिवाला) नमस्कार करून, सर्व ब्राह्मणांनी अश्वमेध यज्ञाचा सर्व प्रकारे सन्मान केला.
7.91.8
स तेषां द्विजमुख्यानां वाक्यमद्भुतदर्शनम् ।
अश्वमेधाश्रितं श्रुत्वा भृशं प्रीतो ऽभवत्तदा ॥ ७.९१.८ ॥
त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणांचे अश्वमेधाशी संबंधित अद्भुत वाक्य ऐकून तो तेव्हा अत्यंत प्रसन्न झाला.
7.91.9
विज्ञाय कर्म तत्तेषां रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ।
प्रेषयस्व द्रुतं दूतान् सुग्रीवाय महात्मने ॥ ७.९१.९ ॥
त्यांचे ते कार्य जाणून राम लक्ष्मणाला म्हणाला, "महात्मा सुग्रीवाकडे लवकर दूत पाठव."
7.91.10
यथा महद्भिर्हरिभिर्बहुभिश्च वनौकसाम् ।
सार्धमागच्छ भद्रं ते ह्यनुभोक्तुं महोत्सवम् ॥ ७.९१.१० ॥
मोठ्या वानरांसह आणि अनेक वनवासींसह ये; तुझे कल्याण असो; या महोत्सवाचा आनंद घेण्यासाठी ये.
7.91.11
बिभीषणश्च रक्षोभिः कामगैर्बहुभिर्वृतः ।
अश्वमेधं महायज्ञमायात्वतुलविक्रमः ॥ ७.९१.११ ॥
अतुल पराक्रमी विभीषणाने इच्छेप्रमाणे संचार करणाऱ्या अनेक राक्षसांसह या महान अश्वमेध यज्ञाला यावे.
7.91.12
राजानश्च महाभागा ये मे प्रियचिकीर्षवः ।
सानुगाः क्षिप्रमायान्तु यज्ञं द्रष्टुमनुत्तमम् ॥ ७.९१.१२ ॥
माझे प्रिय करू इच्छिणारे जे महाभाग्यवान राजे आहेत, त्यांनी आपल्या अनुचरांसह या उत्तम यज्ञाचे दर्शन घेण्यासाठी लवकर यावे.
7.91.13
देशान्तरगता ये च द्विजा धर्मसमाहिताः ।
आमन्त्रयस्व तान्सर्वानश्वमेधाय लक्ष्मण ॥ ७.९१.१३ ॥
परदेशात गेलेल्या, धर्मात स्थिर असलेल्या सर्व द्विजांना, हे लक्ष्मणा, अश्वमेधासाठी आमंत्रित कर.
7.91.14
ऋषयश्च महाबाहो आहूयन्तां तपोधनाः ।
देशान्तरगताः सर्वे सदाराश्च द्विजातयः ।
तथैव तालावचरास्तथैव नटनर्तकाः ॥ ७.९१.१४ ॥
हे महाबाहू, तपोधन ऋषींनाही बोलवावे; परदेशात गेलेले सर्व द्विज पत्नींसह, तसेच ताल-नर्तक आणि नट-नर्तकही बोलवावेत.
7.91.15
यज्ञवाटश्च सुमहान्गोमत्या नैमिशे वने ।
आज्ञाप्यतां महाबाहो तद्धि पुण्यमनुत्तमम् ॥ ७.९१.१५ ॥
गोमतीच्या काठी नैमिष वनात विशाल यज्ञमंडप उभारण्याची आज्ञा द्यावी; हे महाबाहू, ते स्थान अत्यंत पुण्यमय व सर्वोत्तम आहे.
7.91.16
शान्तयश्च महाबाहो प्रवर्त्यन्तां समन्ततः ॥ ७.९१.१६ ॥
हे महाबाहू, सर्वत्र शांतिकर्मेही सुरू करावीत.
7.91.17
शतशश्चापि धर्मज्ञाः क्रतुमुख्यमनुत्तमम् ।
अनुभूय महायज्ञं नैमिशे रघुनन्दन ॥ ७.९१.१७ ॥
हे रघुनंदना, नैमिषात शेकडो धर्मज्ञही या श्रेष्ठ, यज्ञांमध्ये प्रधान अशा महायज्ञाचा अनुभव घेवोत.
7.91.18
तुष्टः पुष्टश्च सर्वो ऽसौ मानितश्च यथाविधि ।
प्रीतिं यास्यति धर्मज्ञ शीघ्रमामन्त्र्यतां जनः ॥ ७.९१.१८ ॥
यथाविधी सन्मानित झालेले, तृप्त व पुष्ट झालेले ते सर्व लोक आनंद पावतील; हे धर्मज्ञा, लोकांना लवकर आमंत्रण द्यावे.
7.91.19
शतं वाहसहस्राणां तण्डुलानां वपुष्मताम् ।
अयुतं तिलमुद्गानां प्रयात्वग्रे महाबल ॥ ७.९१.१९ ॥
शंभर हजार ओझी तांदूळ, उत्तम आणि भरीव; दहा हजार तीळ आणि मूग; हे पुढे जावोत, हे महाबली.
7.91.20
चणकानां कुलित्थानां माषाणां लवणस्य च ।
अतो ऽनुरूपं स्नेहं च गन्धं सङ्क्षिप्तमेव च ॥ ७.९१.२० ॥
हरभरे, कुळीथ, उडीद आणि मीठ; त्यास योग्य तूप, तेल व सुगंधी द्रव्येही थोडक्यात.
7.91.21
सुवर्णकोट्यो बहुला हिरण्यस्य शतोत्तराः ।
अग्रतो भरतः कृत्वा गच्छत्वग्रे समाधिना ॥ ७.९१.२१ ॥
अनेक कोटी सोन्याची नाणी आणि शंभराहून अधिक चांदीची नाणी; भरतास पुढे ठेवून ती स्थिरपणे पुढे जावोत.
7.91.22
अन्तरा पण्यवीथ्यश्च सर्वे च नटनर्तकाः ।
सूदा नार्यश्च बहवो नित्यं यौवनशालिनः ॥ ७.९१.२२ ॥
मध्येमध्ये बाजाराचे मार्ग, सर्व नट-नर्तक, स्वयंपाकी आणि यौवनसंपन्न अनेक स्त्रिया.
7.91.23
भरतेन तु सार्धं ते यान्तु सैन्यानि चाग्रतः ।
नैगमा बलवृद्धाश्च द्विजाश्च सुसमाहिताः ॥ ७.९१.२३ ॥
भरतासह ते, सैन्ये पुढे जावोत; नगरजन, अनुभवी वीर आणि सुसंयमी ब्राह्मण.
7.91.24
कर्मान्तिकान्वर्धकिनः कोशाध्यक्षांश्च नैगमान् ।
मम मातऽस्तथा सर्वाः कुमारान्तःपुराणि च ॥ ७.९१.२४ ॥
कर्माध्यक्ष, सुतार, कोषाध्यक्ष आणि व्यापारी, माझ्या सर्व माता, राजकुमार आणि अंतःपुरेही.
7.91.25
काञ्चनीं मम पत्नीं च दीक्षायां ज्ञांश्च कर्मणि ।
अग्रतो भरतः कृत्वा गच्छत्वग्रे महायशाः ॥ ७.९१.२५ ॥
सोन्याची माझी पत्नीमूर्ती आणि दीक्षाकर्मात निपुण ज्ञानी जनांना पुढे ठेवून, महायशस्वी भरताने पुढे चालावे.
7.91.26
उपकार्या महार्हाश्च पार्थिवानां महौजसाम् ।
सानुगानां नरश्रेष्ठो व्यादिदेश महाबलः ॥ ७.९१.२६ ॥
महाबली नरश्रेष्ठ (राम) यांनी महातेजस्वी राजांसाठी व त्यांच्या अनुचरांसाठी उपयुक्त व मौल्यवान वस्तू सिद्ध करण्याची आज्ञा दिली.