ऋग्वेद · सूक्त 4.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.23.1
क॒था म॒हाम॑वृध॒त्कस्य॒ होतु॑र्य॒ज्ञं जु॑षा॒णो अ॒भि सोम॒मूधः॑ ।
पिब॑न्नुशा॒नो जु॒षमा॑णो॒ अन्धो॑ वव॒क्ष ऋ॒ष्वः शु॑च॒ते धना॑य ॥
तो महान कसा वाढला? कोणत्या होत्याचा यज्ञ आनंदाने स्वीकारून त्याने सोमाच्या कलशाकडे लक्ष दिले? सोम पिऊन, इच्छा करून, अन्न ग्रहण करून, तो वीर तेजस्वी धनासाठी पुढे सरसावला.
4.23.2
को अ॑स्य वी॒रः स॑ध॒माद॑माप॒ समा॑नंश सुम॒तिभिः॒ को अ॑स्य ।
कद॑स्य चि॒त्रं चि॑किते॒ कदू॒ती वृ॒धे भु॑वच्छशमा॒नस्य॒ यज्योः॑ ॥
त्याचा कोणता वीर सदमाद (सहभोजी) झाला? कोणी त्याच्या सुमतीने त्याला मिळवले? केव्हा त्याचे अद्भुत रूप प्रकटले? केव्हा त्याच्या साहाय्याने स्तोत्रकर्त्याच्या वाढीसाठी तो झाला?
4.23.3
क॒था शृ॑णोति हू॒यमा॑न॒मिन्द्रः॑ क॒था शृ॒ण्वन्नव॑सामस्य वेद ।
का अ॑स्य पू॒र्वीरुप॑मातयो ह क॒थैन॑माहुः॒ पपु॑रिं जरि॒त्रे ॥
आवाहन केल्यावर इंद्र कसा ऐकतो? ऐकून त्याची मदत कशी जाणतो? त्याची पूर्वीची उपमाने कोणती? गायकासाठी त्याला पापुरी (पुष्ट) कसे म्हणतात?
4.23.4
क॒था स॒बाधः॑ शशमा॒नो अ॑स्य॒ नश॑द॒भि द्रवि॑णं॒ दीध्या॑नः ।
दे॒वो भु॑व॒न्नवे॑दा म ऋ॒तानां॒ नमो॑ जगृ॒भ्वाँ अ॒भि यज्जुजो॑षत् ॥
त्याची स्तुती करणारा संकटात कसा नष्ट होणार नाही? धनाकडे तेजाने चमकणारा तो देव होवो. तो माझ्या ऋतांचा जाणकार होवो. नमस्कार स्वीकारून तो प्रसन्न होवो.
4.23.5
क॒था कद॒स्या उ॒षसो॒ व्यु॑ष्टौ दे॒वो मर्त॑स्य स॒ख्यं जु॑जोष ।
क॒था कद॑स्य स॒ख्यं सखि॑भ्यो॒ ये अ॑स्मि॒न्कामं॑ सु॒युजं॑ तत॒स्रे ॥
त्या उषेच्या उदयात देवाने मर्त्याच्या मैत्रीचा उपभोग कधी घेतला? त्याची मैत्री कधी त्या मित्रांसाठी होते जे त्याच्यात सुयोजित इच्छा पसरवतात?
4.23.6
किमादम॑त्रं स॒ख्यं सखि॑भ्यः क॒दा नु ते॑ भ्रा॒त्रं प्र ब्र॑वाम ।
श्रि॒ये सु॒दृशो॒ वपु॑रस्य॒ सर्गाः॒ स्व॑र्ण चि॒त्रत॑ममिष॒ आ गोः ॥
मग मित्रांच्या मैत्रीला तुझ्याशी बंधुत्व म्हणून कधी घोषित करू? सुदृशाच्या श्रीसाठी त्याचे रूप सूर्यासारखे प्रवाहित होते; गायींच्या (प्रकाशाच्या) सर्वात तेजस्वी प्रवाहाची मी इच्छा करतो.
4.23.7
द्रुहं॒ जिघां॑सन्ध्व॒रस॑मनि॒न्द्रां तेति॑क्ते ति॒ग्मा तु॒जसे॒ अनी॑का ।
ऋ॒णा चि॒द्यत्र॑ ऋण॒या न॑ उ॒ग्रो दू॒रे अज्ञा॑ता उ॒षसो॑ बबा॒धे ॥
यज्ञाचा नाश करू इच्छिणाऱ्या द्रोह्याला आणि इंद्राला न मानणाऱ्याला—बलासाठी इंद्र आपली तीक्ष्ण शस्त्रे धार लावतो; जिथे उग्र इंद्राने दूरच्या अनोळखी उषांनाही हुसकावून लावले.
4.23.8
ऋ॒तस्य॒ हि शु॒रुधः॒ सन्ति॑ पू॒र्वीर्ऋ॒तस्य॑ धी॒तिर्वृ॑जि॒नानि॑ हन्ति ।
ऋ॒तस्य॒ श्लोको॑ बधि॒रा त॑तर्द॒ कर्णा॑ बुधा॒नः शु॒चमा॑न आ॒योः ॥
ऋताचे अनेक आज्ञाधारी प्रवाह आहेत; ऋताची बुद्धी वक्रतेचा नाश करते. ऋताचे स्तुतिवचन बधिर कान उघडते—जागृत आणि तेजस्वी माणसासाठी.
4.23.9
ऋ॒तस्य॑ दृ॒ळ्हा ध॒रुणा॑नि सन्ति पु॒रूणि॑ च॒न्द्रा वपु॑षे॒ वपूं॑षि ।
ऋ॒तेन॑ दी॒र्घमि॑षणन्त॒ पृक्ष॑ ऋ॒तेन॒ गाव॑ ऋ॒तमा वि॑वेशुः ॥
ऋताचे दृढ आधार अनेक आहेत; सौंदर्यासाठी तेजस्वी रूपे अनेक आहेत. ऋताने माणसे दीर्घ मार्ग सोडतात; ऋताने गायी ऋतात प्रवेश करतात.
4.23.10
ऋ॒तं ये॑मा॒न ऋ॒तमिद्व॑नोति ऋ॒तस्य॒ शुष्म॑स्तुर॒या उ॑ ग॒व्युः ।
ऋ॒ताय॑ पृ॒थ्वी ब॑हु॒ले ग॑भी॒रे ऋ॒ताय॑ धे॒नू प॑र॒मे दु॑हाते ॥
ऋताला धरून ठेवणारा ऋताची सेवा करतो; ऋताचे बळ, गायींची इच्छा करणारा वेगवान. ऋतासाठी विस्तीर्ण, खोल, विशाल पृथ्वी आणि द्युलोक; ऋतासाठी दोन परम दुधाळ गायी दूध वाहतात.
4.23.11
नू ष्टु॒त इ॑न्द्र॒ नू गृ॑णा॒न इषं॑ जरि॒त्रे न॒द्यो॑ न पी॑पेः ।
अका॑रि ते हरिवो॒ ब्रह्म॒ नव्यं॑ धि॒या स्या॑म र॒थ्यः॑ सदा॒साः ॥
आता, हे इंद्रा, स्तुत होऊन आता कीर्तन होऊन, गायकाला अन्नाने भर—नद्या भरून याव्यात तसे. हे हरिवान्, तुझ्यासाठी नवी प्रार्थना रचली गेली; बुद्धीने आम्ही रथी आणि सदा दानी होऊ.