Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

उपनिषद् · Aitareya 3.1

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

Aitareya 3.1.1

कोऽयमात्मेति वयमुपास्महे कतरः स आत्मा । येन वा पश्यति येन वा शृणोति येन वा गन्धानाजिघ्रति येन वा वाचं व्याकरोति येन वा स्वादु चास्वादु च विजानाति ॥ ३.१.१ ॥

यह आत्मा कौन है, जिसकी हम उपासना करें? वह आत्मा कौन-सा है? जिससे व्यक्ति देखता है, जिससे सुनता है, जिससे गन्ध सूँघता है, जिससे वाणी बोलता है, जिससे मीठा और कड़वा पहचानता है?

Aitareya 3.1.2

यदेतद्धृदयं मनश्चैतत् । सञ्ज्ञानमाज्ञानं विज्ञानं प्रज्ञानं मेधा दृष्टिधृर्तिमतिर्मनीषा जूतिः स्मृतिः सङ्कल्पः क्रतुरसुः कामो वश इति । सर्वाण्येवैतानि प्रज्ञानस्य नामधेयानि भवन्ति ॥ ३.१.२ ॥

यह जो हृदय और मन है, यह सञ्ज्ञान, आज्ञान, विज्ञान, प्रज्ञान, मेधा, दृष्टि, धृति, मति, मनीषा, जूति, स्मृति, सङ्कल्प, क्रतु, असु, काम और वश है। ये सब प्रज्ञान के ही नाम हैं।

Aitareya 3.1.3

एष ब्रह्मैष इन्द्र एष प्रजापतिरेते सर्वे देवा इमानि च पञ्चमहाभूतानि पृथिवी वायुराकाश आपो ज्योतींषीत्येतानीमानि च क्षुद्रमिश्राणीव । बीजानीतराणि चेतराणि चाण्डजानि च जारुजानि च स्वेदजानि चोद्भिज्जानि चाश्वा गावः पुरुषा हस्तिनो यत्किञ्चेदं प्राणि जङ्गमं च पतत्रि च यच्च स्थावरं सर्वं तत्प्रज्ञानेत्रं प्रज्ञाने प्रतिष्ठितं प्रज्ञानेत्रो लोकः प्रज्ञा प्रतिष्ठा प्रज्ञानं ब्रह्म ॥ ३.१.३ ॥

यह ब्रह्म है, यह इन्द्र है, यह प्रजापति है, और ये सब देवता, ये पाँच महाभूत — पृथिवी, वायु, आकाश, जल, ज्योति — और जो छोटे-बड़े मिश्रित हैं, जो बीज हैं और अन्य हैं, अण्डज, जरायुज, स्वेदज और उद्भिज्ज हैं, घोड़े, गायें, मनुष्य, हाथी, इस संसार में जो भी चलने-फिरने वाले प्राणी, पंखवाले और जो स्थिर हैं, वह सब प्रज्ञा को नेत्र बनाकर प्रज्ञा में प्रतिष्ठित है। प्रज्ञा ही लोक का नेत्र है, प्रज्ञा ही प्रतिष्ठा है। प्रज्ञान ही ब्रह्म है।

Aitareya 3.1.4

स एतेन प्राज्ञेनाऽऽत्मनाऽस्माल्लोकादुत्क्रम्यामुष्मिन्स्वर्गे लोके सर्वान् कामानाप्त्वाऽमृतः समभवत् समभवत् ॥ ३.१.४ ॥

वह इस प्रज्ञावान आत्मा के साथ इस लोक से प्रस्थान करके उस स्वर्गलोक में सभी कामनाओं को प्राप्त करके अमर हो गया, अमर हो गया।