ઉપનિષદો · Bṛhadāraṇyaka 2.3

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

શબ્દાર્થ સાથે વાંચો

Bṛhadāraṇyaka 2.3.1

(मूर्तामूर्तब्राह्मणम्)
द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे ।
मूर्तं चैवामूर्तं च ।
मर्त्यं चामृतं च ।
स्थितं च यच्च ।
सच्च त्यं च ॥ २.३.१ ॥

બ્રહ્મનાં બે રૂપો છે. મૂર્ત અને અમૂર્ત, મર્ત્ય અને અમૃત, સ્થિત અને સત્, અને ત્ય.

Bṛhadāraṇyaka 2.3.2

तदेतन्मूर्तं यदन्यद्वायोश्चान्तरिक्षाच्च ।
एतन्मर्त्यम् ।
एतत्स्थितम् ।
एतत्सत् ।
तस्यैतस्य मूर्तस्यैतस्य मर्त्यस्यैतस्य स्थितस्यैतस्य सत एष रसो य एष तपति ।
सतो ह्येष रसः ॥ २.३.२ ॥

વાયુ અને અંતરિક્ષથી ભિન્ન જે છે તે મૂર્ત છે. આ મર્ત્ય છે, આ સ્થિત છે, આ સત્ છે. આ મૂર્ત, મર્ત્ય, સ્થિત, સતનો રસ આ જ છે જે તપે છે. સતનો રસ આ જ છે.

Bṛhadāraṇyaka 2.3.3

अथामूर्तम् ।
वायुश्चान्तरिक्षश्च ।
एतदमृतम् ।
एतद्यत् ।
एतत्त्यम् ।
तस्यैतस्यामूर्तस्यैतस्यामृतस्यैतस्य यत एतस्य त्यस्यैष रसो य एष एतस्मिन्मण्डले पुरुषः ।
त्यस्य ह्येष रस ।
इत्यधिदैवतम् ॥ २.३.३ ॥

હવે અમૂર્ત: વાયુ અને અંતરિક્ષ. આ અમૃત છે. આ જે છે તે ત્ય છે. તે અમૂર્ત, અમૃત અને જેમાંથી છે તે ત્યનો રસ આ મંડળમાંનો પુરુષ છે. ત્યનો રસ ખરેખર આ જ છે. આ અધિદૈવત છે.

अथाध्यात्मम् ।
इदमेव मूर्तं यदन्यत्प्राणाच्च यश्चायमन्तरात्मन्नाकाशः ।
एतन्मर्त्यम् ।
एतत्स्थितम् ।
एतत्सत् ।
तस्यैतस्य मूर्तस्यैतस्य मर्त्यस्यैतस्य स्थितस्यैतस्य सत एष रसो यच्चक्षुः ।
सतो ह्येष रसः ॥ २.३.४ ॥

હવે અધ્યાત્મ: પ્રાણથી ભિન્ન જે છે તે મૂર્ત છે; અને અંતરાત્મામાંનું આ આકાશ પણ. આ મર્ત્ય છે, આ સ્થિત છે, આ સત્ છે. આ મૂર્ત, મર્ત્ય, સ્થિત, સતનો રસ ચક્ષુ છે. સતનો રસ ખરેખર આ જ છે.

Bṛhadāraṇyaka 2.3.5

अथामूर्तं प्राणश्च यश्चायमन्तरात्मन्नाकाशः ।
एतदमृतम् ।
एतद्यत् ।
एतत्त्यत् ।
तस्यैतस्यामूर्तस्यैतस्यामृतस्यैतस्य यत एतस्य त्यस्यैष रसो योऽयं दक्षिणेऽक्षन् पुरुषः ।
त्यस्य ह्येष रसः ॥ २.३.५ ॥

હવે અમૂર્ત પ્રાણ અને અંતરાત્મામાંનું આકાશ એ અમૃત છે. આ તે જ; તે જ આ. તે અમૂર્તનો, તે અમૃતનો જે રસ, તે જ જમણી આંખમાં રહેલો પુરુષ છે. તેનો જ આ રસ છે.

Bṛhadāraṇyaka 2.3.6

तस्य हैतस्य पुरुषस्य रूपम् ।
यथा माहारजनं वासो यथा पाण्ड्वाविकं यथेन्द्रगोपो यथाग्न्यर्चिर्यथा पुण्डरीकं यथा सकृद्विद्युत्तम् ।
सकृद्विद्युत्तेव ह वा अस्य श्रीर्भवति य एवं वेद ।
अथात आदेशो नेति नेति ।
न ह्येतस्मादिति नेत्यन्यत्परमस्ति ।
अथ नामधेयं सत्यस्य सत्यमिति ।
प्राणा वै सत्यम् ।
तेषामेष सत्यम् ॥ २.३.६ ॥

તે પુરુષનું રૂપ આ છે: ઘેરા કેસરી વસ્ત્ર જેવું, સફેદ ઊનના વસ્ત્ર જેવું, ઇન્દ્રગોપ જંતુ જેવું, અગ્નિની જ્વાળા જેવું, સફેદ કમળ જેવું, એકવાર ચમકેલી વીજળી જેવું. આ રીતે જાણનારની શોભા એકવાર ચમકેલી વીજળી જેવી થાય છે. હવે તેનો ઉપદેશ: 'ના, ના'. આનાથી પર બીજું કંઈ ઊંચું નથી, તેથી 'ના, ના' કહેવાયું. હવે સત્યનું નામ 'સત્ય' છે. પ્રાણો જ સત્ય છે; તેમને માટે આ સત્ય છે.