उपनिषदे · Bṛhadāraṇyaka 2.3

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

शब्दार्थांसह वाचा

Bṛhadāraṇyaka 2.3.1

(मूर्तामूर्तब्राह्मणम्)
द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे ।
मूर्तं चैवामूर्तं च ।
मर्त्यं चामृतं च ।
स्थितं च यच्च ।
सच्च त्यं च ॥ २.३.१ ॥

ब्रह्माची दोन रूपे आहेत. मूर्त आणि अमूर्त, मर्त्य आणि अमृत, स्थित आणि सत्, आणि त्य.

Bṛhadāraṇyaka 2.3.2

तदेतन्मूर्तं यदन्यद्वायोश्चान्तरिक्षाच्च ।
एतन्मर्त्यम् ।
एतत्स्थितम् ।
एतत्सत् ।
तस्यैतस्य मूर्तस्यैतस्य मर्त्यस्यैतस्य स्थितस्यैतस्य सत एष रसो य एष तपति ।
सतो ह्येष रसः ॥ २.३.२ ॥

वायू आणि अंतरिक्षाहून भिन्न जे आहे ते मूर्त होय. हे मर्त्य, हे स्थित, हे सत् होय. या मूर्त, मर्त्य, स्थित, सताचा रस हाच आहे, जो तापतो. सताचा रस खरोखर हाच आहे.

Bṛhadāraṇyaka 2.3.3

अथामूर्तम् ।
वायुश्चान्तरिक्षश्च ।
एतदमृतम् ।
एतद्यत् ।
एतत्त्यम् ।
तस्यैतस्यामूर्तस्यैतस्यामृतस्यैतस्य यत एतस्य त्यस्यैष रसो य एष एतस्मिन्मण्डले पुरुषः ।
त्यस्य ह्येष रस ।
इत्यधिदैवतम् ॥ २.३.३ ॥

आता अमूर्त: वायू आणि अंतरिक्ष. हे अमृत आहे. हे जे आहे ते त्य. त्या अमूर्त, अमृत आणि ज्यापासून आहे त्या त्याचा रस या मंडलातील पुरुष आहे. त्याचा रस खरोखर हाच आहे. हे अधिदैवत.

अथाध्यात्मम् ।
इदमेव मूर्तं यदन्यत्प्राणाच्च यश्चायमन्तरात्मन्नाकाशः ।
एतन्मर्त्यम् ।
एतत्स्थितम् ।
एतत्सत् ।
तस्यैतस्य मूर्तस्यैतस्य मर्त्यस्यैतस्य स्थितस्यैतस्य सत एष रसो यच्चक्षुः ।
सतो ह्येष रसः ॥ २.३.४ ॥

आता अध्यात्म: प्राणाहून भिन्न जे मूर्त; आणि अंतरात्म्यातील हे आकाशही. हे मर्त्य, हे स्थित, हे सत्. या मूर्त, मर्त्य, स्थित, सताचा रस डोळा आहे. सताचा रस खरोखर हाच आहे.

Bṛhadāraṇyaka 2.3.5

अथामूर्तं प्राणश्च यश्चायमन्तरात्मन्नाकाशः ।
एतदमृतम् ।
एतद्यत् ।
एतत्त्यत् ।
तस्यैतस्यामूर्तस्यैतस्यामृतस्यैतस्य यत एतस्य त्यस्यैष रसो योऽयं दक्षिणेऽक्षन् पुरुषः ।
त्यस्य ह्येष रसः ॥ २.३.५ ॥

आता अमूर्त प्राण आणि अंतरात्म्यातील आकाश हे अमृत आहे. हे तेच; तेच हे. त्या अमूर्ताचा, त्या अमृताचा जो रस, तोच उजव्या डोळ्यातील पुरुष. त्याचाच हा रस.

Bṛhadāraṇyaka 2.3.6

तस्य हैतस्य पुरुषस्य रूपम् ।
यथा माहारजनं वासो यथा पाण्ड्वाविकं यथेन्द्रगोपो यथाग्न्यर्चिर्यथा पुण्डरीकं यथा सकृद्विद्युत्तम् ।
सकृद्विद्युत्तेव ह वा अस्य श्रीर्भवति य एवं वेद ।
अथात आदेशो नेति नेति ।
न ह्येतस्मादिति नेत्यन्यत्परमस्ति ।
अथ नामधेयं सत्यस्य सत्यमिति ।
प्राणा वै सत्यम् ।
तेषामेष सत्यम् ॥ २.३.६ ॥

त्या पुरुषाचे रूप असे: गाढ केशरी वस्त्रासारखे, पांढऱ्या लोकरी वस्त्रासारखे, इंद्रगोप कीटकासारखे, अग्नीच्या ज्वालेसारखे, पांढऱ्या कमळासारखे, एकदा चमकलेल्या विजेसारखे. असे जाणणाऱ्याची शोभा एकदा चमकलेल्या विजेसारखी होते. आता याचा उपदेश: 'नाही, नाही'. यापेक्षा वरचे दुसरे काही नाही म्हणून 'नाही, नाही' म्हटले. आता सत्याचे नाव 'सत्य'. प्राणच सत्य आहेत; त्यांच्यासाठी हे सत्य आहे.