उपनिषदे · Bṛhadāraṇyaka 3.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 3.3.1
(भुज्युब्राह्मणम्)
अथ हैनं भुज्युर्लाह्यायनिः पप्रच्छ याज्ञवल्क्येति होवाच मद्रेषु चरकाः पर्यव्रजाम ।
ते पतञ्चलस्य काप्यस्य गृहानैम ।
तस्यासीद्दुहिता गन्धर्वगृहीता ।
तमपृच्छाम कोऽसीति ।
सोऽब्रवीत्सुधन्वाङ्गिरस इति ।
तं यदा लोकानामन्तानपृच्छाम ।
अथैनमब्रूम क्व पारिक्षिता अभवन्निति ।
क्व पारिक्षिता अभवन् ।
स त्वा पृच्छामि याज्ञवल्क्य ।
क्व पारिक्षिता अभवन्निति ॥ ३.३.१ ॥
तेव्हा लाह्यायनि भुज्यूने त्यांना विचारले: हे याज्ञवल्क्या! आम्ही मद्र देशात फिरणारे चरक होतो. आम्ही पतंचल काप्याच्या घरी गेलो. त्याला एक कन्या होती जिला गंधर्वाने पकडले होते. आम्ही तिला विचारले, 'तू कोण आहेस?' ती म्हणाली, 'मी अंगिरसाचा पुत्र सुधन्वा आहे.' लोकांच्या अंताबद्दल विचारले तेव्हा त्याला म्हणालो, 'पारिक्षित कुठे गेले?' पारिक्षित कुठे होते? हे याज्ञवल्क्या, मी तुला विचारतो: पारिक्षित कुठे होते?
Bṛhadāraṇyaka 3.3.2
स होवाच उवाच वै सः ।
अगच्छन् वै ते तद्यत्राश्वमेधयाजिनो गच्छन्तीति ।
क्व न्वश्वमेधयाजिनो गच्छन्तीति ।
द्वात्रिंशतं वै देवरथाह्न्यान्ययं लोकः ।
तं समन्तं पृथिवी द्विस्तावत्पर्येति ।
तां समन्तं पृथिवीं द्विस्तावत्समुद्रः पर्येति ।
तद्यावती क्षुरस्य धारा यावद्वा मक्षिकायाः पत्त्रं तावानन्तरेणाकाशः तानैन्द्रः सुपर्णो भूत्वा वायवे प्रायच्छत् ।
तान् वायुरात्मनि धित्वा तत्रागमयद्यत्राश्वमेधयाजिनोऽभवन्निति ।
एवमिव वै स वायुमेव प्रशशंस तस्माद्वायुरेव व्यष्टिर्वायुः समष्टिः ।
अप पुनर्मृत्युं जयति य एवं वेद ।
ततो ह भुज्युर्लाह्यायनिरुपरराम ॥ ३.३.२ ॥
ते म्हणाले, खरोखर ते म्हणाले: अश्वमेध यज्ञ करणारे जिथे जातात, तिथे आम्ही गेलो. अश्वमेध यज्ञ करणारे कुठे जातात? बत्तीस देवरथ आहेत; तेच हे जग आहे. पृथ्वी त्याला सर्व बाजूंनी दुप्पट वेढते; समुद्र त्या पृथ्वीला सर्व बाजूंनी दुप्पट वेढतो. वस्त्राच्या धारेएवढे किंवा माशीच्या पंखाएवढे जे अंतर आहे, तेवढेच त्यांच्यामधील आकाश आहे. इंद्राचे गरुड होऊन त्यांनी ते वायूला दिले. वायूने ते आपल्यात धारण करून जिथे अश्वमेध यज्ञ करणारे होते तिथे आणले. अशा प्रकारे त्याने वायूचीच स्तुती केली. म्हणून वायूच व्यष्टी आहे, वायूच समष्टी आहे. असे जाणणारा पुन्हा मृत्यूवर विजय मिळवतो. मग लाह्यायनि भुज्यु गप्प बसले.