ଉପନିଷଦ · Maitrāyaṇī 3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Maitrāyaṇī 3.1
ते होचुर्भगवन्यद्येवमस्यात्मनो महिमानं सूचयसीत्यन्यो वा परः कोऽयमात्मा सितासितैः कर्मफलैरभिभूयमानः सदसद्योनिमापद्यत इत्यवाचीं वोर्ध्वां वा गतं द्वन्द्वैरभिभूयमानः परिभ्रमतीति कतम एष इति तान्होवाच ॥ ३.१ ॥
ସେମାନେ କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ଯଦି ଆପଣ ଏହି ଆତ୍ମାର ମହିମା ଏପରି ସୂଚାଉଛନ୍ତି, ତେବେ ଧଳା ଓ କଳା କର୍ମଫଳରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ସତ୍-ଅସତ୍ ଯୋନି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଥିବା ଏ କ'ଣ ଅନ୍ୟ କେହି, ନା ପର? ତଳକୁ ବା ଉପରକୁ ଯାଇ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ଘୂରୁଥିବା ଏ କିଏ? ସେ କିଏ? ତେବେ ସେ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
Maitrāyaṇī 3.2
अस्ति खल्वन्योऽपरो भूतात्मा योऽयं सितासितैः कर्मफलैरभिभूयमानः सदसदयोनिमापद्यत इत्यवाचीं वोर्ध्वां गतिं द्वन्द्वैरभिभूयमानः परिभ्रमतीत्यस्योपव्याख्यानं पञ्च तन्मात्राणि भूतशब्देनोच्यन्ते पञ्च महाभूतानि भूतशब्देनोच्यन्तेऽथ तेषां यः समुदायः शरीरमित्युक्तमथ यो ह खलु वाव शरीरमित्युक्तं स भूतात्मेत्युक्तमथास्ति तस्यात्मा बिन्दुरिव पुष्कर इति स वा एषोऽभिभूतः प्राकृत्यैर्गुणैरित्यतोऽभिभूतत्वात्संमूढत्वं प्रयात्यसंमूढस्त्वादात्मस्थं प्रभुं भगवन्तं कारयितारं नापश्यद्गुणौघैस्तृप्यमानः कलुषीकृतास्थिरश्चञ्चलो लोलुप्यमानः सस्पृहो व्यग्रश्चाभिमानत्वं प्रयात इत्यहं सो ममेदमित्येवं मन्यमानो निबध्नात्यात्मनात्मानं जालेनैव खचरः कृतस्यानुफलैरभिभूयमानः परिभ्रमतीति ॥ ३.२ ॥
ଧଳା ଓ କଳା କର୍ମଫଳରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ସତ୍-ଅସତ୍ ଯୋନି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଥିବା, ତଳକୁ ବା ଉପରକୁ ଗତିରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ଘୂରୁଥିବା ଆଉ ଏକ ନିମ୍ନ ଭୂତାତ୍ମା ଅଛି। ଏହାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ପଞ୍ଚ ତନ୍ମାତ୍ରାକୁ 'ଭୂତ' ଶବ୍ଦରେ କୁହାଯାଏ, ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତକୁ ମଧ୍ୟ 'ଭୂତ' ଶବ୍ଦରେ କୁହାଯାଏ; ସେମାନଙ୍କ ଯେଉଁ ସମୁଦାୟ, ତାହା ଶରୀର ବୋଲି କୁହାଗଲା; ଏବଂ ଯାହାକୁ ଶରୀର କୁହାଗଲା, ତାହାକୁ 'ଭୂତାତ୍ମା' କୁହାଗଲା। ତାହାର ଆତ୍ମା ପଦ୍ମପତ୍ର ଉପରର ଜଳବିନ୍ଦୁ ପରି। ସେ ପ୍ରାକୃତ ଗୁଣରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ମୋହ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଅଭିଭୂତ ହେତୁ ସମ୍ମୋହ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଅସମ୍ମୂଢ଼ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥିତ ପ୍ରଭୁ, ଭଗବାନ, କାରୟିତାଙ୍କୁ ସେ ଦେଖେ ନାହିଁ। ଗୁଣ-ପ୍ରବାହରେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ, କଳୁଷିତ, ଅସ୍ଥିର, ଚଞ୍ଚଳ, ଲୋଭୀ, ଇଚ୍ଛୁକ ଓ ବ୍ୟଗ୍ର ହୋଇ ସେ ଅଭିମାନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। 'ମୁଁ ସେ, ଏହା ମୋର' ଏପରି ଭାବି ସେ ନିଜ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଜାଲରେ ପକ୍ଷୀ ପରି ବାନ୍ଧେ; କୃତ କର୍ମର ଅନୁଫଳରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ଘୂରେ।
Maitrāyaṇī 3.3
अथान्यत्राप्युक्तं यः कर्ता सोऽयं वै भूतात्मा करणैः कारयितान्तःपुरुषोऽथ यथाग्निनायःपिण्डो वाभिभूतः कर्तृभिर्हन्यमानो नानात्वमुपैत्येवं वाव खल्वसौ भूतात्मान्तःपुरुषेणाभिभूतो गुणैर्हन्यमानो नानात्वमुपैत्यथ यत्त्रिगुणं चतुरशीतिलक्षयोनिपरिणतं भूतत्रिगुणमेतद्वै नानात्वस्य रूपं तानि ह वा इमानि गुणानि पुरुषेणेरितानि चक्रमिव चक्रिणेत्यथ यथायःपिण्डे हन्यमाने नाग्निरभिभूयत्येवं नाभिभूयत्यसौ पुरुषोऽभिभूयत्ययं भूतात्मोपसंश्लिष्टत्वादिति ॥ ३.३ ॥
ଏଠାରେ ଅନ୍ୟତ୍ର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି: ଯେ କର୍ତ୍ତା, ସେ ହିଁ ଏହି ଭୂତାତ୍ମା; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରାଏ; ଅନ୍ତଃପୁରୁଷ ତାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ। ଅଗ୍ନିରେ ତପ୍ତ ଲୌହପିଣ୍ଡ ଆଘାତ ପାଇଲେ ଯେପରି ନାନା ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ସେହିପରି ଏହି ଭୂତାତ୍ମା ଅନ୍ତଃପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହୋଇ ନାନାତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ତ୍ରିଗୁଣମୟ ଏହା ଚୌରାଶି ଲକ୍ଷ ଯୋନିରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି; ଏହା ହିଁ ନାନାତ୍ୱର ରୂପ। ସେହି ଗୁଣସମୂହ ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ର ପରି ପ୍ରେରିତ ହୁଏ। ଆଘାତ ପାଉଥିବା ଲୌହପିଣ୍ଡରେ ଅଗ୍ନି ଯେପରି ଅଭିଭୂତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେପରି ସେ ପୁରୁଷ ଅଭିଭୂତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହି ଭୂତାତ୍ମା ସଂଯୁକ୍ତ ହେବା ହେତୁ ଅଭିଭୂତ ହୁଏ।
Maitrāyaṇī 3.4
अथान्यत्राप्युक्तं शरीरमिदं मैथुनादेवोद्भूतं संविदपेतं निरय एव मूत्रद्वारेण निष्क्रामन्तमस्थिभिश्चितं मांसेनानुलिप्तं चर्मणावबद्धं विण्मूत्रपित्तकफमज्जामेदोवसाभिरन्यैश्च मलैर्बहुभिः परिपूर्णं कोश इवावसन्नेति ॥ ३.४ ॥
ଏଠାରେ ଅନ୍ୟତ୍ର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି: ଏହି ଶରୀର ମୈଥୁନରୁ ହିଁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଚେତନାହୀନ; ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ନରକ। ଏହା ମୂତ୍ରଦ୍ୱାର ଦେଇ ବାହାରକୁ ଯାଏ; ହାଡ଼ରେ ଗଢ଼ା, ମାଂସରେ ଲିପା, ଚର୍ମରେ ବାନ୍ଧା; ମଳ, ମୂତ୍ର, ପିତ୍ତ, କଫ, ମଜ୍ଜା, ମେଦ, ବସା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ମଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ଯେପରି ଏକ କୋଶରେ ପଡ଼ିଥାଏ।
Maitrāyaṇī 3.5
अथान्यत्राप्युक्तं संमोहो भयं विषादो निद्रा तन्द्री व्रणो जरा शोकः क्षुत्पिपासा कार्पण्यं क्रोधो नास्तिक्यमज्ञानं मात्सर्यं वैकारुण्यं मूढत्वं निर्व्रीडत्वं निकृतत्वमुद्धातत्वमसमत्वमिति तामसान्वितस्तृष्णा स्नेहो रागो लोभो हिंसा रतिर्दृष्टिव्यापृतत्वमीर्ष्या काममवस्थितत्वं चञ्चलत्वं जिहीर्षार्थोपार्जनं मित्रानुग्रहणं परिग्रहावलम्बोऽनिष्टेष्विन्द्रियार्थेषु द्विष्टिरिष्टेश्वभिषण्ग इति राजसान्वितैः परिपूर्ण एतैरभिभूत इत्ययं भूतात्मा तस्मान्नानारूपाण्याप्नोतीत्याप्नोतीति ॥ ३.५ ॥
ଏଠାରେ ଅନ୍ୟତ୍ର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି: ସମ୍ମୋହ, ଭୟ, ବିଷାଦ, ନିଦ୍ରା, ତନ୍ଦ୍ରା, ବ୍ରଣ, ଜରା, ଶୋକ, କ୍ଷୁଧା-ପିପାସା, କୃପଣତା, କ୍ରୋଧ, ନାସ୍ତିକ୍ୟ, ଅଜ୍ଞାନ, ମାତ୍ସର୍ଯ୍ୟ, କରୁଣାହୀନତା, ମୂଢ଼ତା, ନିର୍ଲଜ୍ଜତା, ପ୍ରତାରଣା, ଅହଙ୍କାର ଏବଂ ଅସମତା ଦ୍ୱାରା ତାମସରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ; ତୃଷ୍ଣା, ସ୍ନେହ, ରାଗ, ଲୋଭ, ହିଂସା, ରତି, ଦୃଷ୍ଟିବ୍ୟାପୃତି, ଈର୍ଷା, କାମ, ସ୍ଥିରତାହୀନତା, ଚଞ୍ଚଳତା, ଛଡ଼ାଇ ନେବାର ଇଚ୍ଛା, ଧନୋପାର୍ଜନ, ମିତ୍ରଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ, ପରିଗ୍ରହର ଆଶ୍ରୟ, ଅନିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ବିଷୟରେ ଦ୍ୱେଷ ଏବଂ ଇଷ୍ଟରେ ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ରାଜସରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏଥିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅଭିଭୂତ ଏହି ଭୂତାତ୍ମା ସେଥିପାଇଁ ନାନା ରୂପ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।