ಮಹಾಭಾರತ महाभारत

ಇದು ಏನು

ಮಹಾಭಾರತ, ಅಂದರೆ "ಭರತರ ಮಹಾ ಕಥೆ", ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೀರ್ಘ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದರ ಪರಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಹರಿವಂಶವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 100,000 ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ. ಒಂದೇ ರಾಜವಂಶದ ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳಾದ ಐವರು ಪಾಂಡವ ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ಅವರ ನೂರು ಮಂದಿ ಕೌರವ ದಾಯಾದಿಗಳ ನಡುವಿನ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಇದು ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಆ ಪೈಪೋಟಿ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹದಿನೆಂಟು ದಿನಗಳ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಕಥೆಯ ಸುತ್ತ ಇದು ಪುರಾಣಕಥೆಗಳು, ಉಪದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಇತರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ; ಭಗವದ್ಗೀತೆಯೂ ಇದರ ಒಂದು ಭಾಗ.

ಇದನ್ನು ಹೇಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ

ಈ ಮಹಾಕಾವ್ಯವನ್ನು ಹದಿನೆಂಟು ಪರ್ವಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ — "ಆರಂಭ" ಎಂಬರ್ಥದ ಆದಿ ಪರ್ವದಿಂದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಾರೋಹಣದವರೆಗೆ. ಯುದ್ಧವೇ 6 ರಿಂದ 10 ರವರೆಗಿನ ಪರ್ವಗಳನ್ನು ತುಂಬಿದೆ; ಅವುಗಳಿಗೆ ಸೇನಾಪತಿಗಳಾದ ಭೀಷ್ಮ, ದ್ರೋಣ, ಕರ್ಣ ಮತ್ತು ಶಲ್ಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ, ಅನಂತರ ನಡೆಯುವ ರಾತ್ರಿಯ ದಾಳಿಯ ಹೆಸರನ್ನೂ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕಥೆಯೊಳಗಿನ ಕಥೆಯಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಪಾಂಡವರ ವಂಶಜನಾದ ಜನಮೇಜಯ ರಾಜನ ಸರ್ಪಯಾಗದಲ್ಲಿ ವೈಶಂಪಾಯನರು ತಮ್ಮ ಗುರು ವ್ಯಾಸರಿಂದ ಕಲಿತಂತೆ ಇದನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಾಸರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಗಣೇಶನು ಇದನ್ನು ಬರೆದುಕೊಂಡನೆಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದಂತಕಥೆಯೂ ಇದೆ.

ಇದು ಏನನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ

ಧರ್ಮ, ಅಂದರೆ ಸರಿಯಾದ ನಡೆ, ನಿಜವಾಗಿ ಏನು ಎಂದು ಮಹಾಭಾರತ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಳುತ್ತದೆ; ಅದರ ಸತ್ಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದು, ಕಾಣಲು ಕಷ್ಟವಾದುದು ಎಂದೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಸೂಯೆ, ಲೋಭ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಒಂದು ದ್ಯೂತದಾಟ ಹೇಗೆ ದ್ರೌಪದಿಯ ಅವಮಾನಕ್ಕೆ, ವನವಾಸಕ್ಕೆ, ಕೊನೆಗೆ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುವ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪಾತ್ರಗಳು ಕೇವಲ ಒಳ್ಳೆಯವರೋ ಕೆಟ್ಟವರೋ ಆಗಿರುವುದು ಅಪರೂಪ: ಕರ್ಣನ ನಿಷ್ಠೆ, ಭೀಷ್ಮನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಅವನ ದೌರ್ಬಲ್ಯ — ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಬೆಲೆ ತೆರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರೊಳಗೆ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಪದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಡಗಿವೆ: ಗೀತೆ, ಶರಶಯ್ಯೆಯಿಂದ ಭೀಷ್ಮನು ನೀಡಿದ ಉಪದೇಶಗಳು, ವಿದುರನ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಪ್ರಶ್ನೆಗಳು.

ನಿಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಇದರ ಅರ್ಥ ಏನಾಗಬಹುದು

ಕಠಿಣ ಆಯ್ಕೆಗಳಿಗೆ ಮಹಾಭಾರತ ಒಂದು ಕನ್ನಡಿ. ಒಳ್ಳೆಯ ಜನರು ತಪ್ಪು ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದನ್ನೂ, ತಪ್ಪು ನಿರ್ಧಾರಗಳು ತಲೆಮಾರುಗಳವರೆಗೆ ಫಲ ನೀಡುವುದನ್ನೂ ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಹೀಗೆ ನಾವು ಮಾಡುವುದರ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ನಾವೇ ಹೊಣೆ ಎಂದು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಿತಿಗಳು, ಅಭಿಮನ್ಯು ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿಯಂಥವರ ಧೈರ್ಯ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಬರುವ ದುಃಖ, ಮತ್ತು ಕ್ಷಮೆಯ ಅಗತ್ಯ — ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಇದು ಶೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಏನೇನು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದೆಲ್ಲ ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನರು ಆಗಾಗ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಎಲ್ಲಿಂದ ಆರಂಭಿಸಬೇಕು

ಇಡೀ ಗ್ರಂಥದ ಬದಲು ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಸಂಗಗಳಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ: ಸಭಾ ಪರ್ವದಲ್ಲಿನ ದ್ಯೂತದಾಟ; ವನ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಯಕ್ಷನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು; ಭೀಷ್ಮ ಪರ್ವದಲ್ಲಿನ ಭಗವದ್ಗೀತೆ; ದ್ರೋಣ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹದೊಳಗಿನ ಅಭಿಮನ್ಯು; ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಪರ್ವದಲ್ಲಿನ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಶೋಕ. Vedyatra ದಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರಸಹಿತ ಕಥೆಗಳು ಚಕ್ರವ್ಯೂಹದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ.

ಮೂಲ ಮತ್ತು ಕಾಲನಿರ್ಣಯ

ಕಥೆಯಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯಾಸ ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ ಇದರ ಕರ್ತೃ ಎಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಇದನ್ನು ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ — ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 400 ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. 400 ರ ನಡುವೆ — ರಚಿತವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾವ್ಯವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೂ ಮರುನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲೂ ತೆರೆಯ ಮೇಲೂ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

Vedyatra ದಲ್ಲಿರುವ ಪಠ್ಯ

ಇಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಠ್ಯವು ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್‌ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಅಧ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪುಟವಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶ್ಲೋಕವೂ ತಾನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ಪುಟದ ನಿಖರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗೆ ಕೊಂಡಿ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟಗಳು ಈ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣದ ಒಂದು ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ (ಆದಿ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ 260 ಅಧ್ಯಾಯಗಳು, ಶಾಂತಿ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ 375) ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಪಾಠಗಳು 1906ರಿಂದ 1910ರ ಕುಂಭಕೋಣಂ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ತೋರುತ್ತವೆ. ಅದು ದಕ್ಷಿಣದ ಒಂದು ದೀರ್ಘ ಪಾಠ. ಇದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಹದಿನೆಂಟು ಪರ್ವಗಳಲ್ಲಿ 2,311 ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 96,000 ಶ್ಲೋಕಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಕೃಷ್ಣನ ವಂಶದ ಕುರಿತಾದ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಅನುಬಂಧವಾದ ಹರಿವಂಶವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಲ್ಲ.

ಈ ಪುಟಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಟೈಪ್ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ Vedyatra ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿದೆ. ಪಠ್ಯದೊಳಗೆ ಟೈಪ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದ ಶ್ಲೋಕ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖಗಳು, ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಯ ಅಂಕಿಗಳು, ಆವರಣಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಅರ್ಥವಿವರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನಗತ್ಯ ವಿರಾಮಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಿಯಮವೂ ಮುಕ್ತ ಮೂಲದ ಆಮದು ಸಾಧನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕಾಣುವಂತಿದೆ. ಓದಲಾಗದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಪುಟವು ಗುರುತಿಸಿರುವಲ್ಲಿ, ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ "…" ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ದ್ರೋಣ ಪರ್ವದ ಪುಟಗಳು ತಮ್ಮ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಉದ್ಯೋಗ ಪರ್ವದವೋ ಎಂಬಂತೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಂಖ್ಯೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ Vedyatra ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೂ ಅದು ಇರುವ ಪುಟದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಖ್ಯೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕದ (ಶಾಂತಿ 257.1) ಪಠ್ಯ ಕಳೆದುಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಬಿಡಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುಟವೂ (ಶಾಂತಿ 290) ಖಾಲಿಯಾಗಿದೆ.

ಪುಣೆಯ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಆವೃತ್ತಿಯು (ಭಂಡಾರ್ಕರ್ ಓರಿಯಂಟಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, 1933ರಿಂದ 1966) ಭಾರತದಾದ್ಯಂತದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ, ಅವೆಲ್ಲವೂ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪಾಠವನ್ನು ಪುನರ್‌ರಚಿಸಿತು. ಅದು ಸುಮಾರು ಕಾಲುಭಾಗದಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕದು, ಸರಿಸುಮಾರು 75,000 ಶ್ಲೋಕಗಳು. ಕೆಲವು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅದರ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳಿಗೂ ಅನುಬಂಧಗಳಿಗೂ ಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕವು ದಕ್ಷಿಣದವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಅಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಶ್ಲೋಕ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಇಲ್ಲಿನವುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಭಗವದ್ಗೀತೆಯು ಇಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮ ಪರ್ವದ 25ರಿಂದ 42ನೇ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ 23ರಿಂದ 40. ಇಲ್ಲಿರುವ ಅದರ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಗ್ರಂಥವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ಗೀತೆಯತ್ತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಸುವ ಒಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಯಾವುದೇ ಭಾಗ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿ ಅದರ ಪಾಠ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ಅದನ್ನು ಆ ಭಾಗದ ಕುರಿತ ಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಪಠ್ಯದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆರಂಭಿಸಲು ಭಾಗಗಳು

• ಸಭಾ ಪರ್ವ: ದ್ಯೂತದಾಟ ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿಯ ಅವಮಾನ.
• ವನ ಪರ್ವ, ಯಕ್ಷಪ್ರಶ್ನೆ: ತನ್ನ ಸಹೋದರರನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಯಕ್ಷನ ಒಗಟುಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ.
• ಭೀಷ್ಮ ಪರ್ವ: ಭಗವದ್ಗೀತೆ: ಗೀತೆಯು ಆರನೆಯ ಪರ್ವದ ಒಂದು ಭಾಗ.
• ದ್ರೋಣ ಪರ್ವ: ಅಭಿಮನ್ಯು ಚಕ್ರವ್ಯೂಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ.
• ಸ್ತ್ರೀ ಪರ್ವ: ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮಡಿದವರಿಗಾಗಿ ಶೋಕಿಸುತ್ತಾರೆ.