अथर्ववेद · सूक्त 10.7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.7.1
कस्मिन्न् अङ्गे तपो अस्याधि तिष्ठति कस्मिन्न् अङ्ग ऋतमस्याध्याहितम् ।
क्व व्रतं क्व श्रद्धास्य तिष्ठति कस्मिन्न् अङ्गे सत्यमस्य प्रतिष्ठितम् ॥ १०.७.१ ॥
याच्या कोणत्या अंगात याचे तप राहते? कोणत्या अंगात याचा ऋत ठेवलेला आहे? व्रत कुठे, श्रद्धा कुठे राहते? कोणत्या अंगात याचे सत्य प्रतिष्ठित आहे?
10.7.2
कस्मादङ्गाद्दीप्यते अग्निरस्य कस्मादङ्गात्पवते मातरिश्व ।
कस्मादङ्गाद्वि मिमीतेऽधि चन्द्रमा मह स्कम्भस्य मिमानो अङ्गम् ॥ १०.७.२ ॥
याच्या कोणत्या अंगातून अग्नी प्रकाशतो? कोणत्या अंगातून मातरिश्वा वाहतो? कोणत्या अंगातून चंद्र मोजत विस्तारतो? महान स्कम्भाचे अंग मोजत.
10.7.3
कस्मिन्न् अङ्गे तिष्ठति भूमिरस्य कस्मिन्न् अङ्गे तिष्ठत्यन्तरिक्षम् ।
कस्मिन्न् अङ्गे तिष्ठत्याहिता द्यौः कस्मिन्न् अङ्गे तिष्ठत्युत्तरं दिवः ॥ १०.७.३ ॥
याच्या कोणत्या अंगात भूमी राहते? कोणत्या अंगात अंतरिक्ष राहते? कोणत्या अंगात स्थापित द्यौ राहते? कोणत्या अंगात दिवाच्या वरचा भाग राहतो?
10.7.4
क्व प्रेप्सन् दीप्यत ऊर्ध्वो अग्निः क्व प्रेप्सन् पवते मातरिश्वा ।
यत्र प्रेप्सन्तीरभियन्त्यावृतः स्कम्भं तं ब्रूहि कतमः स्विदेव सः ॥ १०.७.४ ॥
कुठे इच्छित ऊर्ध्व अग्नी प्रकाशतो? कुठे इच्छित मातरिश्वा वाहतो? जिथे इच्छिणाऱ्या आवृतापाशी जातात, त्या स्कम्भाला सांग — तो कोणता?
10.7.5
क्वार्धमासाः क्व यन्ति मासाः संवत्सरेण सह संविदानाः ।
यत्र यन्त्यृतवो यत्रार्तवाः स्कम्भं तं ब्रूहि कतमः स्विदेव सः ॥ १०.७.५ ॥
अर्धमास कुठे जातात, मास संवत्सरासह एकमताने कुठे जातात? ऋतू जिथे जातात, आर्तव जिथे जातात, तो स्कम्भ सांग, तो कोण आहे?
10.7.6
क्व प्रेप्सन्ती युवती विरूपे अहोरात्रे द्रवतः संविदाने ।
यत्र प्रेप्सन्तीरभियन्त्यापः स्कम्भं तं ब्रूहि कतमः स्विदेव सः ॥ १०.७.६ ॥
मिळवू इच्छिणाऱ्या, भिन्न रूपांच्या तरुण दिवस-रात्री एकमताने कुठे धावतात? मिळवू इच्छिणारी पाणी जिथे पोहोचतात, तो स्कम्भ सांग, तो कोण आहे?
10.7.7
यस्मिन्त्स्तब्ध्वा प्रजापतिर्लोकान्त्सर्वामधारयत् ।
स्कम्भं तं ब्रूहि कतमः स्विदेव सः ॥ १०.७.७ ॥
ज्यात स्थिर करून प्रजापतीने सर्व लोकांना धारण केले, तो स्कम्भ सांग, तो कोण आहे?
10.7.8
यत्परममवमं यच्च मध्यमं प्रजापतिः ससृजे विश्वरूपम् ।
कियता स्कम्भः प्र विवेश तत्र यन् न प्राविशत्कियत्तद्बभूव ॥ १०.७.८ ॥
प्रजापतीने जे परम, जे अवम आणि जे मध्यम विश्वरूप निर्माण केले, त्यात स्कम्भ किती प्रविष्ट झाला? जे तिथे प्रविष्ट झाले नाही, ते किती झाले?
10.7.9
कियता स्कम्भः प्र विवेश भूतं कियद्भविष्यदन्वाशयेऽस्य ।
एकं यदङ्गमकृणोत्सहस्रधा कियता स्कम्भः प्र विवेश तत्र ॥ १०.७.९ ॥
स्कम्भ भूतकाळात किती प्रविष्ट झाला, भविष्यात किती? याच्या आश्रयात ज्या एका अंगाला त्याने हजार प्रकारे केले, त्यात स्कम्भ किती प्रविष्ट झाला?
10.7.10
यत्र लोकाम्श्च कोशांश्चापो ब्रह्म जना विदुः ।
असच्च यत्र सच्चान्त स्कम्भं तं ब्रूहि कतमः स्विदेव सः ॥ १०.७.१० ॥
जिथे लोक, कोश, जल आणि ब्रह्म लोक जाणतात, आणि जिथे असत् व सत् यांचा अंत होतो — तो स्कम्भ सांग, तो कोणता?
10.7.11
यत्र तपः पराक्रम्य व्रतं धारयत्युत्तरम् ।
ऋतं च यत्र श्रद्धा चापो ब्रह्म समाहिताः स्कम्भं तं ब्रूहि कतमः स्विदेव सः ॥ १०.७.११ ॥
जिथे तपाने पराक्रम करून व्रत उत्तम रूपाने धारण केले जाते, आणि जिथे ऋत, श्रद्धा, जल व ब्रह्म एकत्र आहेत — तो स्कम्भ सांग, तो कोणता?
10.7.12
यस्मिन् भूमिरन्तरिक्षं द्यौर्यस्मिन्न् अध्याहिता ।
यत्राग्निश्चन्द्रमाः सूर्यो वातस्तिष्ठन्त्यार्पिताः स्कम्भं तं ब्रूहि कतमः स्विदेव सः ॥ १०.७.१२ ॥
ज्यात पृथ्वी, अंतरिक्ष आणि द्यौ स्थिर आहेत, ज्यात अग्नी, चंद्र, सूर्य, वायू जोडलेले उभे आहेत — तो स्कम्भ सांग, तो कोणता?
10.7.13
यस्य त्रयस्त्रिंशद्देवा अङ्गे सर्वे समाहिताः ।
स्कम्भं तं ब्रूहि कतमः स्विदेव सः ॥ १०.७.१३ ॥
ज्याच्या अंगात तेहतीस देव सर्व एकत्र आहेत — तो स्कम्भ सांग, तो कोणता?
10.7.14
यत्र ऋषयः प्रथमजा ऋचः साम यजुर्मही ।
एकर्षिर्यस्मिन्न् आर्पितः स्कम्भं तं ब्रूहि कतमः स्विदेव सः ॥ १०.७.१४ ॥
जिथे प्रथमजात ऋषी, ऋचा, साम, यजुः आणि महान एकर्षी ज्यात अर्पित आहेत — तो स्कम्भ सांग, तो कोणता?
10.7.15
यत्रामृतं च मृत्युश्च पुरुषेऽधि समाहिते ।
समुद्रो यस्य नाड्यः पुरुषेऽधि समाहिताः स्कम्भं तं ब्रूहि कतमः स्विदेव सः ॥ १०.७.१५ ॥
ज्या पुरुषात अमृत आणि मृत्यू एकत्र ठेवलेले आहेत, ज्याच्या नाड्या समुद्र होऊन पुरुषात ठेवल्या आहेत — त्या स्कम्भाला सांग, तो कोण आहे?
10.7.16
यस्य चतस्रः प्रदिशो नाड्यस्तिष्ठन्ति प्रथमाः ।
यज्ञो यत्र पराक्रान्तः स्कम्भं तं ब्रूहि कतमः स्विदेव सः ॥ १०.७.१६ ॥
ज्याच्या चार दिशांच्या प्रथम नाड्या उभ्या आहेत, जिथे यज्ञ पुढे गेला आहे — त्या स्कम्भाला सांग, तो कोण आहे?
10.7.17
ये पुरुषे ब्रह्म विदुस्ते विदुः परमेष्ठिनम् ।
यो वेद परमेष्ठिनं यश्च वेद प्रजापतिम् ।
ज्येष्ठं ये ब्राह्मणं विदुस्ते स्कम्भमनुसंविदुः ॥ १०.७.१७ ॥
जे पुरुषात ब्रह्म जाणतात ते परमेष्ठी जाणतात; जो परमेष्ठी जाणतो आणि जो प्रजापती जाणतो, जे ज्येष्ठ ब्राह्मण जाणतात ते स्कम्भाला अनुसरून जाणतात.
10.7.18
यस्य शिरो वैश्वानरश्चक्षुरङ्गिरसोऽभवन् ।
अङ्गानि यस्य यातवः स्कम्भं तं ब्रूहि कतमः स्विदेव सः ॥ १०.७.१८ ॥
ज्याचे शिर वैश्वानर, डोळे आङ्गिरस झाले, ज्याचे अवयव यातू आहेत — त्या स्कम्भाला सांग, तो कोण आहे?
10.7.19
यस्य ब्रह्म मुखमाहुर्जिह्वां मधुकशामुत ।
विराजमूधो यस्याहुः स्कम्भं तं ब्रूहि कतमः स्विदेव सः ॥ १०.७.१९ ॥
ज्याच्या मुखाला ब्रह्म म्हणतात, जिभेला मधुकशा आणि कासेला विराज म्हणतात — त्या स्कम्भाला सांग, तो कोण आहे?
10.7.20
यस्मादृचो अपातक्षन् यजुर्यस्मादपाकषन् ।
सामानि यस्य लोमान्यथर्वाङ्गिरसो मुखं स्कम्भं तं ब्रूहि कतमः स्विदेव सः ॥ १०.७.२० ॥
ज्यापासून ऋचा कापल्या गेल्या, ज्यापासून यजुः काढले गेले, साम ज्याचे रोम, अथर्वा-अंगिरस ज्याचे मुख — त्या स्कम्भाला सांग, तो कोण?
10.7.21
असच्शाखां प्रतिष्ठन्तीं परममिव जना विदुः ।
उतो सन्मन्यन्तेऽवरे ये ते शाखामुपासते ॥ १०.७.२१ ॥
असत् या स्थिर शाखेला लोक परम मानून जाणतात; आणि जे कनिष्ठ आहेत ते तिला सत् मानून त्या शाखेची उपासना करतात.
10.7.22
यत्रादित्याश्च रुद्राश्च वसवश्च समाहिताः ।
भूतं च यत्र भव्यं च सर्वे लोकाः प्रतिष्ठिताः स्कम्भं तं ब्रूहि कतमः स्विदेव सः ॥ १०.७.२२ ॥
जिथे आदित्य, रुद्र आणि वसू एकत्र आहेत, जिथे भूत आणि भव्य व सर्व लोक स्थिर आहेत — त्या स्कम्भाला सांग, तो कोण?
10.7.23
यस्य त्रयस्त्रिंशद्देवा निधिं रक्षन्ति सर्वदा ।
निधिं तमद्य को वेद यं देवा अभिरक्षथ ॥ १०.७.२३ ॥
तेहतीस देव ज्याचा निधी सदैव रक्षितात — हे देवांनो, ज्याचे रक्षण तुम्ही करता तो निधी आज कोणाला माहीत आहे?
10.7.24
यत्र देवा ब्रह्मविदो ब्रह्म ज्येष्ठमुपासते ।
यो वै तान् विद्यात्प्रत्यक्षं स ब्रह्मा वेदिता स्यात् ॥ १०.७.२४ ॥
ब्रह्मज्ञ देव जिथे ज्येष्ठ ब्रह्माची उपासना करतात, त्यांना जो प्रत्यक्ष जाणतो, तो ब्रह्मा आणि ज्ञाता होवो.
10.7.25
बृहन्तो नाम ते देवा येऽसतः परि जज्ञिरे ।
एकं तदङ्गं स्कम्भस्यासदाहुः परो जनाः ॥ १०.७.२५ ॥
असत् पासून जन्मलेले ते महान देव बृहन्त नावाने ओळखले जातात; स्कम्भाचा एक अंग असत् आहे असे इतर लोक म्हणतात.
10.7.26
यत्र स्कम्भः प्रजनयन् पुराणं व्यवर्तयत् ।
एकं तदङ्गं स्कम्भस्य पुराणमनुसंविदुः ॥ १०.७.२६ ॥
जिथे स्कम्भ निर्माण करत असताना पुरातनाला फिरवले, स्कम्भाचा तो एक अवयव पुरातन आहे असे ते जाणतात.
10.7.27
यस्य त्रयस्त्रिंशद्देवा अङ्गे गात्रा विभेजिरे ।
तान् वै त्रयस्त्रिंशद्देवान् एके ब्रहमविदो विदुः ॥ १०.७.२७ ॥
ज्याच्या अवयवांमध्ये तेहतीस देवांनी आपापले अवयव वाटून घेतले, त्या तेहतीस देवांना काही ब्रह्मज्ञानीच जाणतात.
10.7.28
हिरण्यगर्भं परममनत्युद्यं जना विदुः ।
स्कम्भस्तदग्रे प्रासिञ्चद्धिरण्यं लोके अन्तरा ॥ १०.७.२८ ॥
परम हिरण्यगर्भाला — जो उदित होऊन श्वास घेतो — लोक जाणतात; स्कम्भाने प्रथम त्याला लोकांच्या मध्ये सोन्याप्रमाणे शिंपडले.
10.7.29
स्कम्भे लोकाः स्कम्भे तपः स्कम्भेऽध्यृतमाहितम् ।
स्कम्भ त्वा वेद प्रत्यक्षमिन्द्रे सर्वं समाहितम् ॥ १०.७.२९ ॥
स्कम्भात लोक, स्कम्भात तप, स्कम्भात ऋत स्थापित आहे. हे स्कम्भा, मी तुला प्रत्यक्ष जाणतो; इंद्रात सर्व काही एकत्र आहे.
10.7.30
इन्द्रे लोका इन्द्रे तप इन्द्रेऽध्यृतमाहितम् ।
इन्द्रं त्वा वेद प्रत्यक्षं स्कम्भे सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १०.७.३० ॥
इंद्रात लोक, इंद्रात तप, इंद्रात ऋत स्थापित आहे. हे इंद्रा, मी तुला प्रत्यक्ष जाणतो; स्कम्भात सर्व प्रतिष्ठित आहे.
10.7.31
नाम नाम्ना जोहवीति पुरा सूर्यात्पुरोषसः ।
यदजः प्रथमं संबभूव स ह तत्स्वराज्यमियाय यस्मान् नान्यत्परमस्ति भूतम् ॥ १०.७.३१ ॥
नाम नावाने हाक मारते, सूर्यापूर्वी, उषेपूर्वी. जो अजन्मा प्रथम उत्पन्न झाला, तो आपल्या स्वराज्याला प्राप्त झाला; ज्याच्यापेक्षा श्रेष्ठ दुसरे कोणतेही प्राणी नाही.
10.7.32
यस्य भूमिः प्रमान्तरिक्षमुतोदरम् ।
दिवं यश्चक्रे मूर्धानं तस्मै ज्येष्ठाय ब्रह्मणे नमः ॥ १०.७.३२ ॥
ज्याची भूमी, प्रमा, अंतरिक्ष हे उदर आहे; ज्याने द्युलोकाला मस्तक बनवले, त्या ज्येष्ठ ब्रह्माला नमस्कार.
10.7.33
यस्य सूर्यश्चक्षुश्चन्द्रमाश्च पुनर्णवः ।
अग्निं यश्चक्र आस्यं तस्मै ज्येष्ठाय ब्रह्मणे नमः ॥ १०.७.३३ ॥
ज्याचा डोळा सूर्य व पुनर्नव चंद्र आहे; ज्याने अग्नीला मुख केले, त्या ज्येष्ठ ब्रह्माला नमस्कार.
10.7.34
यस्य वातः प्राणापानौ चक्षुरङ्गिरसोऽभवन् ।
दिशो यश्चक्रे प्रज्ञानीस्तस्मै ज्येष्ठाय ब्रह्मणे नमः ॥ १०.७.३४ ॥
ज्याचे प्राण-अपान वायू, अंगिरस हे डोळे झाले; ज्याने दिशांना प्रज्ञानी केले, त्या ज्येष्ठ ब्रह्माला नमस्कार.
10.7.35
स्कम्भो दाधार द्यावापृथिवी उभे इमे स्कम्भो दाधारोर्वन्तरिक्षम् ।
स्कम्भो दाधार प्रदिशः षडुर्वीः स्कम्भ इदं विश्वं भुवनमा विवेश ॥ १०.७.३५ ॥
स्कम्भाने हे द्यावापृथिवी दोन्ही धारण केल्या; स्कम्भाने विशाल अंतरिक्ष धारण केले; स्कम्भाने सहा विस्तीर्ण दिशा धारण केल्या; स्कम्भ या संपूर्ण भुवनात प्रविष्ट झाला.
10.7.36
यः श्रमात्तपसो जातो लोकान्त्सर्वान्त्समानशे ।
सोमं यश्चक्रे केवलं तस्मै ज्येष्ठाय ब्रह्मणे नमः ॥ १०.७.३६ ॥
श्रम व तपातून जन्मलेला, सर्व लोकांना व्यापलेला, केवळ सोम निर्माण करणारा; त्या ज्येष्ठ ब्रह्माला नमस्कार.
10.7.37
कथं वातो नेलयति कथं न रमते मनः ।
किमापः सत्यं प्रेप्सन्तीर्नेलयन्ति कदा चन ॥ १०.७.३७ ॥
वारा कसा विसावत नाही? मन कसे रमत नाही? सत्याची इच्छा करणारे पाणी कधीच का थांबत नाही?
10.7.38
महद्यक्षं भुवनस्य मध्ये तपसि क्रान्तं सलिलस्य पृष्ठे ।
तस्मिन् छ्रयन्ते य उ के च देवा वृक्षस्य स्कन्धः परित इव शाखाः ॥ १०.७.३८ ॥
विश्वाच्या मध्यभागी, तपात प्रकट झालेला महान यक्ष जलाच्या पृष्ठभागावर आहे. त्याच्यामध्ये जे कोणी देव आहेत ते त्यावर विसावले आहेत, जसे वृक्षाच्या खोडाभोवती फांद्या.
10.7.39
यस्मै हस्ताभ्यां पादाभ्यां वाचा श्रोत्रेण चक्षुषा ।
यस्मै देवाः सदा बलिं प्रयच्छन्ति विमितेऽमितं स्कम्भं तं ब्रूहि कतमः स्विदेव सः ॥ १०.७.३९ ॥
ज्याच्यासाठी हातांनी, पायांनी, वाणीने, कानाने, डोळ्याने (कर्मे होतात), ज्याला देव सदा बलि अर्पण करतात, मर्यादितातील अमर्याद त्या स्कंभाला सांग, तो कोण आहे?
10.7.40
अप तस्य हतं तमो व्यावृत्तः स पाप्मना ।
सर्वाणि तस्मिन् ज्योतींषि यानि त्रीणि प्रजापतौ ॥ १०.७.४० ॥
त्याच्याद्वारे अंधार नष्ट झाला; तो पापापासून दूर झाला. त्याच्यामध्ये सर्व ज्योती आहेत, त्या तीन, प्रजापतीमध्ये.
10.7.41
यो वेतसं हिरण्ययं तिष्ठन्तं सलिले वेद ।
स वै गुह्यः प्रजापतिः ॥ १०.७.४१ ॥
पाण्यात उभा असलेला सुवर्ण वेतस जो जाणतो, तोच निश्चितच गुह्य प्रजापती.
10.7.42
तन्त्रमेके युवती विरूपे अभ्याक्रामं वयतः षण्मयूखम् ।
प्रान्या तन्तूंस्तिरते धत्ते अन्या नाप वृञ्जाते न गमातो अन्तम् ॥ १०.७.४२ ॥
काही लोक दोन तरुणींना भिन्न रूपांत विणत सहा-किरणांच्या ताण्याकडे जातात. एक धागे पुढे ओढते, दुसरी धरून ठेवते; ते उलगडत नाहीत आणि अंताला पोहोचत नाहीत.
10.7.43
तयोरहं परिनृत्यन्त्योरिव न वि जानामि यतरा परस्तात् ।
पुमान् एनद्वयत्युद्गृणन्ति पुमान् एनद्वि जभाराधि नाके ॥ १०.७.४३ ॥
नाचणाऱ्या त्या दोघींपैकी कोण पूर्वी आहे हे मला स्पष्टपणे कळत नाही. पुरुष हे विणतो, लोक याची स्तुती करतात; पुरुषाने हे स्वर्गात पसरवले आहे.
10.7.44
इमे मयूखा उप तस्तभुर्दिवं सामानि चक्रुस्तसराणि वातवे ॥ १०.७.४४ ॥
या किरणांच्या दांड्यांनी आकाशाला आधार दिला आहे; वाऱ्यासाठी त्यांनी सामांना फिरणारे तकू बनवले आहे.