Mahābhārata · Adhyāya 1.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत् ॥ १.१.१ ॥
Habiendo rendido homenaje a Nārāyaṇa, a Nara, el mejor de los hombres, y a la diosa Sarasvatī, se debe entonces proclamar 'Jaya'.
1.1.2
नारायणं सुरगुरुं जगदेकनाथं ।
भक्तप्रियं सकललोकनमस्कृतं च।
त्रैगुण्यवर्जितमजं विभुमाद्यमीशं ।
वन्दे भवघ्नममरासुरसिद्धवन्द्यम् ॥ १.१.२ ॥
Saludo a Nārāyaṇa, maestro de los dioses, señor único del mundo, querido por sus devotos, venerado por todos los mundos, libre de las tres cualidades, no nacido, omnipresente, el Señor primordial, destructor de la atadura mundana, adorado por dioses, demonios y seres perfectos.
1.1.3
नमो धर्माय महते नमः कृष्णाय वेधसे ।
ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान् ॥ १.१.३ ॥
Homenaje al gran Dharma; homenaje a Kṛṣṇa, el creador. Tras inclinarme ante los brahmanes, expondré los deberes eternos.
1.1.4
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ।
ॐ नमः पितामहाय। ॐ नमः प्रजापतिभ्यः।
ॐ नमः कृष्णद्वैपायनाय ।
ॐ नमः सर्वविघ्नविनायकेभ्यः ॥ १.१.४ ॥
Om, homenaje al Bienaventurado Vāsudeva. Om, homenaje al Abuelo. Om, homenaje a los Señores de las criaturas. Om, homenaje a Kṛṣṇa Dvaipāyana. Om, homenaje a los Vināyakas que remueven todos los obstáculos.
1.1.5
रोमहर्षणपुत्र उग्रश्रवाः सौतिः पौराणिको ।
नैमिशारण्ये शौनकस्य कुलपतेर्द्वादशवार्षिके सत्रे ॥ १.१.५ ॥
Ugraśravas, hijo de Romaharṣaṇa, el bardo Sauti, narrador de los Purāṇas, en el bosque de Naimiṣa, en la sesión sacrificial de doce años del jefe de clan Śaunaka.
1.1.6
सुखासीनानभ्यगच्छद्ब्रह्मर्षीन्संशितव्रतान् ।
विनयावनतो भूत्वा कदाचित्सूतनन्दनः ॥ १.१.६ ॥
Una vez, el hijo del auriga, inclinado con humildad, se acercó a los brahmarṣi sentados con sosiego, firmes en sus votos.
1.1.7
तमाश्रममनुप्राप्य नैमिशारण्यवासिनः ।
उवाच तानृषीन्सर्वान्धन्यो वोऽस्म्यद्यदर्शनात् ॥ १.१.७ ॥
Llegando a aquel ermitaño, dijo a todos aquellos sabios que habitaban el bosque de Naimiṣa: "Hoy, por veros, soy bendecido."
1.1.8
वेद वैयासिकीः सर्वाः कथा धर्मार्यैसंहिताः ।
वक्ष्यामि वो द्विजश्रेष्ठाः शृण्वन्त्वद्य तपोधनाः ॥ १.१.८ ॥
Conozco todos los relatos compuestos por Vyāsa, que contienen dharma y artha. Mejores de los dvija, ricos en austeridad, os los contaré; hoy, escuchad.
1.1.9
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नैमिशारण्यवासिनः ।
चित्रा श्रोतुं कथास्तत्र परिव्रुस्तपस्विनः ॥ १.१.९ ॥
Al oír sus palabras, los ascetas que habitaban el bosque de Naimiṣa se reunieron allí en torno a él para escuchar los relatos maravillosos.
1.1.10
अभिवाद्य मुनींस्तांस्तु सर्वानेव कुताञ्जलिः ।
अपृच्छत्स तपोवृद्धिं सद्भिश्चैवाभिपूजितः ॥ १.१.१० ॥
Tras saludar respetuosamente a todos aquellos sabios, con las palmas juntas, honrado por los buenos, les preguntó por el crecimiento de su austeridad.
1.1.11
अथ तेषूपविष्टेषु सर्वेष्वेव तपस्विषु ।
निर्दिष्टमासनं भेजे विनयाद्रौमहर्षणिः ॥ १.१.११ ॥
Entonces, cuando todos aquellos ascetas se sentaron, el hijo de Romaharṣaṇa, con humildad, tomó el asiento que le fue asignado.
1.1.12
सुखासीनं ततस्तं तु विश्रान्तमुपलक्ष्य च ।
अथापृच्छदृषिस्तत्र कश्चित्प्रस्तावयन्कथाः ॥ १.१.१२ ॥
Al verlo cómodamente sentado y descansado, algún sabio allí, introduciendo los relatos, le preguntó.
1.1.13
कुत आगम्यते सौते क्वचायं विहृतस्त्वया ।
कालः कमलपत्राक्ष शंसैतत्पृच्छतो मम ॥ १.१.१३ ॥
Sauti, ¿de dónde vienes y dónde has pasado este tiempo? Oh de ojos de loto, cuéntame esto, pues te pregunto.
1.1.14
एवं पृष्टोऽब्रवीत्सम्यग्यथावद्रौमहर्षणिः ।
वाक्यं वचनसंपन्नस्तेषां च चरिताश्रयम् ॥ १.१.१४ ॥
Así preguntado, Sauti, hijo de Romaharṣaṇa, diestro en la palabra, habló correctamente y tal como fue, de las acciones de aquellos.
1.1.15
तस्मिन्सदसि विस्तीर्णे मुनीनां भावितात्मनाम् ।
जनमेजयस्य राजर्षेः सर्पसत्रे महात्मनः ॥ १.१.१५ ॥
En aquella vasta asamblea de sabios de alma purificada, en el sacrificio de serpientes del rey sabio, el magnánimo Janamejaya.
1.1.16
समीपे पार्थिवेन्द्रस्य सम्यक्पारिक्षितस्य च ।
कृष्णद्वैपायनप्रोक्ताः सुपुण्या विविधाः कथाः ॥ १.१.१६ ॥
Cerca del señor de los reyes, el hijo de Parikṣit, correctamente narradas por Kṛṣṇa Dvaipāyana: relatos muy santos y diversos.
1.1.17
कथिताश्चापि विधिवद्या वैशंपायनेन वै ।
श्रुत्वाऽहं ता विचित्रार्था महाभारतसंश्रिताः ॥ १.१.१७ ॥
Y los relatos que Vaiśampāyana contó según el rito, de sentido maravilloso y pertenecientes al Mahābhārata, yo los escuché.
1.1.18
बहूनि संपरिक्रम्य तीर्थान्यायतनानि च ।
समन्तपञ्चकं नाम पुण्यं द्विजनिषेवितम् ॥ १.१.१८ ॥
Habiendo circunvalado muchos vados sagrados y santuarios, el lugar sagrado llamado Samantapañcaka, frecuentado por los dvija.
1.1.19
गतवानस्मि तं देशं युद्धं यत्राभवत्पुरा ।
कुरूणां पाण्डवानां च सर्वेषां च महीक्षिताम् ॥ १.१.१९ ॥
Fui a aquella tierra donde en otro tiempo tuvo lugar la batalla entre los Kurus, los Pāṇḍavas y todos los reyes.
1.1.20
दिदृक्षुंरागतस्तस्मात्समीपं भावतामिह ।
आयुष्मन्तः सर्व एव ब्रह्मभाता हि मे मताः
अस्मिन्यज्ञे महाभङ्गाः सूर्यपावकवर्चसः ॥ १.१.२० ॥
Deseando veros, he venido hasta vuestra presencia desde allí. Todos vosotros tenéis larga vida; os considero hermanos en el Brahman. En este sacrificio sois muy afortunados, resplandecientes como el sol y el fuego.
1.1.21
कृताभिषेकाः शुचयः कृतजप्या हुताग्नयः ।
भवन्त आसते स्वस्था ब्रवीमि किमहं द्विजाः ॥ १.१.२१ ॥
Habiendo hecho vuestras abluciones, purificados, recitado plegarias y ofrecido en los fuegos, estáis sentados con sosiego. Oh, nacidos dos veces, ¿qué debo decir?
1.1.22
पुराणसंहिताः पुण्याः कथा धर्मार्थसंश्रिताः ।
इतिवृत्तं नरेन्द्राणामृषीणां च महात्मनाम् ॥ १.१.२२ ॥
Las compilaciones purāṇicas, relatos sagrados fundados en el dharma y en la riqueza, la historia de los reyes y de los sabios magnánimos.
1.1.23
द्वैपायनेन यत्प्रोक्तं पुराणं परमर्षिणा ।
सुरैर्ब्रह्मर्षिभिश्चैव श्रुत्वा यदभिपूजितम् ॥ १.१.२३ ॥
El Purāṇa que recitó Dvaipāyana, el sabio supremo, y que los dioses y los sabios brahmanes escucharon y honraron.
1.1.24
तस्याख्यानवरिष्ठस्य विचित्रपदपर्वणः ।
सूक्ष्मार्थन्याययुक्तस्य वेदार्थैर्भूषितस्य च ॥ १.१.२४ ॥
De aquel excelso relato, de palabras y secciones variadas, dotado de sentido sutil y razonamiento, y adornado con los sentidos de los Vedas.
1.1.25
भारतस्येतिहासस्य पुण्यां ग्रन्थार्थसंयुताम् ।
संस्कारोपगतां ब्राह्मीं नानाशास्त्रोपबृंहिताम् ॥ १.१.२५ ॥
De la sagrada historia del Bhārata, dotada del sentido del texto, pulida, en lengua brāhmī y enriquecida por muchos tratados.
1.1.26
जनमेजयस्य यां राज्ञो वैशंपायन उक्तवान् ।
यथावत्स ऋषिः पृष्टः सत्रे द्वैपायनाज्ञया ॥ १.१.२६ ॥
Lo que Vaiśampāyana relató al rey Janamejaya, cuando aquel sabio fue interrogado debidamente en la sesión sacrificial por orden de Dvaipāyana.
1.1.27
वेदैश्चतुर्भिः सयुक्तां व्यासस्याद्भुतकर्मणः ।
संहितां श्रोतुमिच्छामः पुण्यां पापभयापहाम् ॥ १.१.२७ ॥
Deseamos oír la sagrada compilación de Vyāsa, de obras maravillosas, unida a los cuatro Vedas, que aleja el temor al pecado.
1.1.28
आद्यं पुरुषमीशानं पुरुहूतं पुरुष्टुतम् ।
ऋतमेकाक्षरं ब्रह्म व्यक्ताव्यक्तं सनातनम् ॥ १.१.२८ ॥
El Varón primordial, el Señor, invocado por muchos y alabado por muchos, Ṛta, el Brahman de una sola sílaba, manifiesto y no manifiesto, el eterno.
1.1.29
असच्च सच्चैव च यद्विश्वं सदसतः परम् ।
परावराणां स्रष्टारं पुराणं परमव्ययम् ॥ १.१.२९ ॥
Quien es el no-ser y el ser, el universo mismo, más allá del ser y el no-ser; el creador de lo alto y lo bajo; el antiguo, supremo e imperecedero.
1.1.30
मङ्गल्यं मङ्गलं विष्णुं वरेण्यमनघं शुचिम् ।
नमस्कृत्य हृषीकेशं चराचरगुरुं हरिम् ॥ १.१.३० ॥
Habiendo reverenciado a Hṛṣīkeśa, Hari, el auspicioso, la bendición, Viṣṇu, el más excelso, sin mácula y puro, maestro de los seres móviles e inmóviles.
1.1.31
महर्षेः पूजितस्येह सर्वलोकैर्महात्मनः ।
प्रवक्ष्यामि मतं पुण्यं व्यासस्याद्भुतकर्मणः ॥ १.१.३१ ॥
Recitaré la doctrina sagrada de Vyāsa, aquel gran sabio honrado aquí por todos los mundos, el magnánimo de hechos admirables.
1.1.32
नमो भगवते तस्मै व्यासायामिततेजसे ।
यस्य प्रसादाद्वक्ष्यामि नारायणकथामिमाम् ॥ १.१.३२ ॥
Homenaje a aquel bienaventurado Vyāsa de esplendor infinito, por cuya gracia recitaré esta historia de Nārāyaṇa.
1.1.33
सर्वाश्रमाभिशमनं सर्वतीर्थावगाहनम् ।
न तथा फलद सूते नारायणकथा यथा ॥ १.१.३३ ॥
Apaciguar todos los eremitorios y bañarse en todos los vados sagrados no dan el fruto que da la historia de Nārāyaṇa.
1.1.34
नास्ति नारायणसमं न भूतं न भविष्यति ।
एतेन सत्यवाक्येन सर्वार्थान्साधयाम्यहम् ॥ १.१.३४ ॥
No hay nadie igual a Nārāyaṇa, nunca lo hubo ni lo habrá. Con esta palabra verdadera cumplo todos los fines.
1.1.35
आचख्युः कवयः केचित्संप्रत्याचक्षते परे ।
आख्यास्यन्ति तथैवान्य इतिहासमिमं भुवि ॥ १.१.३५ ॥
Algunos poetas han relatado esta historia; otros la relatan ahora; y otros la relatarán así sobre la tierra.
1.1.36
इदं तु त्रिषु लोकेषु महज्ज्ञानं प्रतिष्ठितम् ।
विस्तरैश्च समासैश्च धार्यते यद्द्विजातिभिः ॥ १.१.३६ ॥
Este gran conocimiento está establecido en los tres mundos, y lo retienen los dvijas, tanto en forma extensa como resumida.
1.1.37
अलङ्कृतं शुभैः शब्दैः समयैर्दिव्यधनुषैः ।
छन्दोवृत्तैश्च विविधैरन्वितं विदुषांप्रियम् ॥ १.१.३७ ॥
Adornado con palabras auspiciosas, con convenciones fijas, con la precisión de un arco divino, y con diversos metros y formas de verso, es querido por los sabios.
1.1.38
तपसा ब्रह्मचर्येण व्यस्य वेदं सनातनम् ।
इतिहासमिमं चक्रे पुण्यं सत्यवतीसुतः ॥ १.१.३८ ॥
Mediante la austeridad y la disciplina de castidad, habiendo dividido el Veda eterno, el hijo de Satyavatī compuso esta sagrada historia.
1.1.39
पुण्ये हिमवतः पादे मेध्ये गिरिगुहालये ।
विशोध्य देहं धर्मात्मा दर्भसंस्तरमाश्रितः ॥ १.१.३९ ॥
En el pie sagrado del Himālaya, morando en una pura cueva de montaña, habiendo purificado su cuerpo, el de alma justa se sentó sobre un lecho de hierba darbha.
1.1.40
शुचिः सनियमो व्यासः शान्तात्मातपसि स्थितः ।
भारतस्येतिहासस्य धर्मेणान्वीक्ष्य तां गतिम् ॥ १.१.४० ॥
Puro, observando sus votos, Vyāsa, de alma apacible, establecido en la austeridad, examinó por medio del dharma el curso de la historia de los Bhāratas.
1.1.41
प्रविश्य योगं ज्ञानेन सोऽपश्यत्सर्वमन्ततः ॥ १.१.४१ ॥
Habiendo entrado en el yoga, vio todo por completo mediante el conocimiento.
1.1.42
निष्प्रभेऽस्मिन्निरालोके सर्वतस्तमसा वृते ।
बृहदण्डमभूदेकं प्रजानां बीजमव्ययम् ॥ १.१.४२ ॥
En este mundo sin luz, sin visión, envuelto por todas partes en tinieblas, surgió un gran huevo, la semilla imperecedera de los seres.
1.1.43
युगस्यादिनिमित्तं तन्महद्दिव्यं प्रचक्षत ।
व्यस्मिंस्तच्छ्रूयते सत्यंज्योतिर्ब्रह्म सनातनम् ॥ १.१.४३ ॥
Aquel gran huevo divino se declara causa del comienzo de la edad. En él se oye: verdad, luz, Brahman eterno.
1.1.44
अद्भुतं चाप्यचिन्त्यं च सर्वत्र समतां मतम् ।
अव्यक्तं कारणं सूक्ष्मं यत्तत्सदसदात्मकम् ॥ १.१.४४ ॥
Es maravilloso e inconcebible, considerado igual en todas partes. Es la causa no manifestada y sutil, de naturaleza tanto del ser como del no ser.
1.1.45
यस्मिन्पितामहो जज्ञे प्रभुरेकः प्रजापतिः ।
ब्रह्मा सुरगुरुः स्थाणुर्मनुः कः परमेष्ठ्यथ ॥ १.१.४५ ॥
De ello nació el abuelo, el señor único Prajāpati — Brahmā, maestro de los dioses, Sthāṇu, Manu, Ka y el supremo.
1.1.46
प्राचेतसस्तथा दक्षो दक्षपुत्राश्च सप्तवै ।
ततः प्रजानां पतयः प्राभवन्नेकविंशतिः ॥ १.१.४६ ॥
Prācetas, Dakṣa y los siete hijos de Dakṣa — luego surgieron los veintiún señores de las criaturas.
1.1.47
पुरुषश्चाप्रमेयात्मा यं सर्वऋषयो विदु ।
विश्वेदेवास्तथाऽऽदित्या वसवोऽथाश्विनावपि ॥ १.१.४७ ॥
Y Puruṣa, de alma inmensurable, a quien conocen todos los videntes; los Viśvedevas, los Ādityas, los Vasus y también los dos Aśvins.
1.1.48
यक्षाः साध्याः पिशाचाश्च गुह्यकाः पितरस्तथा ।
ततः प्रसूता विद्वांसः शिष्टा ब्रह्मर्षिसत्तमाः ॥ १.१.४८ ॥
Yakṣas, Sādhyas, Piśācas, Guhyakas, y también los Padres; luego nacieron los sabios, los excelentes, los mejores de los brahmarṣis.
1.1.49
महर्षयश्च बहवः सर्वैः समुदिता गुणैः ।
आतो द्यौः पृथिवी वायुरन्तरिक्षं दिशस्तया ॥ १.१.४९ ॥
Muchos grandes videntes, dotados de todas las virtudes, y asimismo el cielo, la tierra, el viento, la atmósfera y las direcciones surgieron.
1.1.50
संवत्सरर्तवो मासाः पक्षाहोरात्रयः क्रमात् ।
यच्चान्यदपि तत्सर्वं संभूतं लोकसाक्षिकम् ॥ १.१.५० ॥
Los años, las estaciones, los meses, las quincenas, los días y las noches surgieron en orden; y cuanto existe más, todo ello llegó a ser, testificado por los mundos.
1.1.51
यदिदं दृश्यते किंचिद्बूतं स्थावरजङ्गमम् ।
पुनःसंक्षिप्यते सर्वं जगत्प्राप्ते युगक्षये ॥ १.१.५१ ॥
Todo cuanto aquí se ve, los seres inmóviles y móviles, es de nuevo recogido cuando el mundo llega al fin de una edad.
1.1.52
यथर्तुष्वृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्यये ।
दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा भावा युगादिषु ॥ १.१.५२ ॥
Así como en las estaciones las señales de cada estación aparecen sucesivamente en diversas formas, así también en los comienzos de las edades aparecen de nuevo esos mismos estados.
1.1.53
एवमेतदनाद्यन्तं भूतसंघातकारकम् ।
अनादिनिधनं लोके चक्रं संपरिवर्तते ॥ १.१.५३ ॥
Así, esta rueda sin principio ni fin, causa de la reunión de los seres, gira en el mundo.
1.1.54
त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि त्रयस्त्रिंशच्छतानि च ।
त्रयस्त्रिंशच्च देवनां सृष्टिः संक्षेपलक्षणा ॥ १.१.५४ ॥
La creación de los dioses, treinta y tres mil, tres mil trescientos treinta y tres y treinta y tres, se describe brevemente.
1.1.55
दिवः पुत्रो बृहद्भानुश्चक्षुरात्मा विभावसुः ।
सविता स ऋचीकोऽर्को भानुराशावहो रविः ॥ १.१.५५ ॥
Los hijos del Cielo fueron Bṛhadbhānu, Cakṣus, Ātmā y Vibhāvasu; Savitṛ, el mismo Ṛcīka, Arka, Bhānu, Āśāvaha y Ravi.
1.1.56
पुत्रा विवस्वतः सर्वे मनुस्तेषां तथाऽवरः ।
देवभ्राट् तनयस्तस्य सुभ्राडिति ततः स्मृतः ॥ १.१.५६ ॥
Todos los hijos de Vivasvat; entre ellos Manu, y también el menor. Su hijo fue Devabhrāṭ, y después fue recordado como Subhrāṭ.
1.1.57
सुभ्राजस्तु त्रयः पुत्राः प्रजावन्तो बहुश्रुताः ।
दशज्योतिः शतज्योतिः सहस्रज्योतिरेव च ॥ १.१.५७ ॥
Subhrāj tuvo tres hijos, que tuvieron descendencia y eran muy sabios: Daśajyoti, Śatajyoti y Sahasrajyoti.
1.1.58
दशपुत्रसहस्राणि दशज्योतेर्महात्मनः ।
ततो दशगुणाश्चान्ये शतज्योतेरिहात्मजाः ॥ १.१.५८ ॥
El magnánimo Daśajyoti tuvo diez mil hijos; luego Śatajyoti tuvo aquí otros hijos, diez veces más.
1.1.59
भूयस्ततो दशगुणाः सहस्रज्योतिषः सुताः ।
तेभ्योऽयं कुरुवंशश्च यदूनां भरतस्य च ॥ १.१.५९ ॥
Luego Sahasrajyoti tuvo hijos diez veces más numerosos; de ellos surgieron esta estirpe kuru, la de los yadus y la de Bharata.
1.1.60
ययातीक्ष्वाकृवंशश्च राजर्षीणां च सर्वशः ।
संभूता बहवो वंशा भूतसर्गाः सुविस्तराः ॥ १.१.६० ॥
Surgieron las estirpes de Yayāti e Ikṣvāku, y muchas estirpes de reyes sabios de todas las formas; estas creaciones de seres son muy extensas.
1.1.61
भूतस्थानानि सर्वाणि रहस्यं त्रिविधं च यत् ।
वेदा योगः सविज्ञानो धर्मोऽर्थः काम एव च ॥ १.१.६१ ॥
Todos los lugares de los seres, y el secreto triple; los Vedas, el yoga, el dharma junto con el conocimiento, el artha y el kāma también.
1.1.62
धर्मार्थकामयुक्तानि शास्त्राणि विविधानि च ।
लोकयात्राविधान च सर्व तद्दृष्टवानृषिः ॥ १.१.६२ ॥
Los diversos tratados unidos al dharma, al artha y al kāma, y todas las normas para conducir la vida en el mundo: todo ello lo vio aquel sabio.
1.1.63
नीतिर्भरतवंशस्य विस्तारश्चैव सर्वशः ।
इतिहासाः सहव्याख्या विविधाश्रुतयोऽपि च ॥ १.१.६३ ॥
La política del linaje de Bharata y su expansión en todos los sentidos; las historias con sus explicaciones, y también las diversas tradiciones revelcadas.
1.1.64
इह सर्वमनुक्रान्तमुक्तं ग्रन्थस्य लक्षणम् ।
संक्षेपेणेतिहासस्य ततो वक्ष्यति विस्तरम् ॥ १.१.६४ ॥
Aquí se ha resumido en breve todo el contenido de la obra; este es su esquema. La historia en toda su extensión la contará después.
1.1.65
विस्तीर्यैतन्महज्ज्ञानमृषिः संक्षिप्य चाब्रवीत् ।
इष्टं हि विदुषां लोके समासव्यासधारणम् ॥ १.१.६५ ॥
Tras exponer ampliamente este gran saber, el sabio lo dijo también en breve; pues en el mundo a los sabios les agrada retener tanto el resumen como la exposición detallada.
1.1.66
मन्वादि भारतं केचिदास्तीकादि तथाऽपरे ।
तथोपरिचराद्यन्ये विप्राः सम्यगधीयिरे ॥ १.१.६६ ॥
Algunos brahmanes estudian bien el Bhārata que comienza con Manu, otros el que comienza con Āstīka, y otros el que comienza con Uparicara.
1.1.67
विविधं संहिताज्ञानं दीपयन्ति मनीषिणः ।
व्याख्यातुं कुशलाः केचिद्ग्रन्थान्धारयितुं परे ॥ १.१.६७ ॥
Los sabios iluminan el conocimiento variado de las saṃhitās; algunos son hábiles en explicarlo, otros en retener los textos en la memoria.
1.1.68
तपसा ब्रह्मचर्येण व्यस्य वेदं सनातनम् ।
इतिहासमिमं चक्रे पुण्यं सत्यवतीत्सुतः ॥ १.१.६८ ॥
Mediante la austeridad y la disciplina de castidad, el hijo de Satyavatī dividió el Veda eterno y compuso esta sagrada historia.
1.1.69
पराशरात्मजो विद्वान्ब्रह्मर्षिः संशितव्रतः ।
मातुर्नियोगाद्धर्मात्मा गाङ्गेयस्य च धीमतः ॥ १.१.६९ ॥
El erudito brahmarṣi, hijo de Parāśara, de votos firmes y alma justa, lo hizo por orden de su madre y por la petición del sabio Gāṅgeya (Bhīṣma).
1.1.70
क्षेत्रे विचित्रवीर्यस्य कृष्णद्वैपायनः पुरा ।
त्रीनग्नीनिव कौरव्याञ्जनयामास वीर्यवान् ॥ १.१.७० ॥
En tiempos antiguos, en el campo de Vicitravīrya, el poderoso Kṛṣṇa Dvaipāyana engendró a los descendientes de los Kuru, como tres fuegos.
1.1.71
उत्पाद्य धृतराष्ट्रं च पाण्डुं विदुरमेव च ।
जगाम तपसे धीमान्पुनरेवाश्रमं प्रति ॥ १.१.७१ ॥
Tras engendrar a Dhṛtarāṣṭra, Pāṇḍu y Vidura, el sabio partió de nuevo hacia su ermita para la austeridad.
1.1.72
तेषु जातेषु वृद्धेषु गतेषु परमां गतिम् ।
अब्रवीद्भारतं लोके मानुषेऽस्मिन्महानृषिः ॥ १.१.७२ ॥
Cuando ellos nacieron, envejecieron y alcanzaron el estado supremo, el gran sabio narró el Bhārata en este mundo humano.
1.1.73
जनमेजयेन पृष्टः सन्ब्राह्मणैश्च सहस्रशः ।
शशास शिष्यमासीनं वैशंपायनमन्तिके ॥ १.१.७३ ॥
Preguntado por Janamejaya y por miles de brahmanes, instruyó a su discípulo Vaiśaṃpāyana, que estaba sentado cerca.
1.1.74
स सदस्यैः सहासीनं श्रावयामास भारतम् ।
कर्मान्तरेषु यज्ञस्य चोद्यमानः पुनः पुनः ॥ १.१.७४ ॥
Sentado con los miembros de la asamblea, hizo oír el Bhārata, instado una y otra vez durante los intervalos del sacrificio.
1.1.75
विस्तारं कुरुवंशस्य गान्धार्या धर्मशीलताम् ।
क्षत्तुः प्रज्ञां धृतिं कुन्त्याः सम्यग्द्वैपायनोब्रवीत् ॥ १.१.७५ ॥
La extensión del linaje kuru, la naturaleza virtuosa de Gāndhārī, la sabiduría de Kṣattṛ y la firmeza de Kuntī fueron narradas plenamente por Dvaipāyana.
1.1.76
वासुदेवस्य माहात्म्यं पाण्डवानां च सत्यताम् ।
दुर्वृत्तं धार्तराष्ट्राणामुक्तवान्भगवानृषिः ॥ १.१.७६ ॥
La grandeza de Vāsudeva, la veracidad de los Pāṇḍavas y la conducta perversa de los hijos de Dhṛtarāṣṭra fueron narradas por el venerable sabio.
1.1.77
इदं शतसहस्रं तु श्लोकानां पुण्यकर्मणाम् ।
उपाख्यानैः सह ज्ञेयं श्राव्यं भारतमुत्तमम् ॥ १.१.७७ ॥
Este supremo Bhārata de cien mil versos, junto con sus episodios, debe conocerse y recitarse para quienes practican obras meritorias.
1.1.78
चतुर्विंशतिसाहस्रीं चक्रे भारतसंहिताम् ।
उपाख्यानैर्विना तावद्भारतं प्रोच्यते बुधैः ॥ १.१.७८ ॥
Compuso la Bhārata-saṃhitā de veinticuatro mil versos; sin sus episodios, los sabios llaman Bhārata solo a esa cantidad.
1.1.79
ततोऽध्यर्धशतं भूयः संक्षेपं कृतवानृषिः ।
अनुक्रमणिकाध्यायं वृत्तान्तं सर्वपर्वणाम् ॥ १.१.७९ ॥
Entonces el sabio hizo de nuevo un resumen en ciento cincuenta versos: el capítulo Anukramaṇikā, con el relato de todos los parvas.
1.1.80
तस्याख्यानवरिष्ठस्य कृत्वा द्वैपायनः प्रभुः ।
कथमध्यापयानीह शिष्यानित्यन्वचिन्तयत् ॥ १.१.८० ॥
Tras componer aquel mejor de los relatos, el señor Dvaipāyana reflexionó: "¿Cómo lo enseñaré aquí a mis discípulos?"
1.1.81
तस्य तच्चिन्तितं ज्ञात्वा ऋषेर्द्वैपायनस्य च ।
तत्राजगाम भगवान्ब्रह्मा लोकगुरुः स्वयम् ॥ १.१.८१ ॥
Al conocer el pensamiento del sabio Dvaipāyana, el bienaventurado Brahmā, maestro de los mundos, llegó allí en persona.
1.1.82
प्रीत्यर्थं तस्य चैवर्षेर्लोकानां हितकाम्यया ।
तं दृष्ट्वा विस्मितो भूत्वा प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः ॥ १.१.८२ ॥
Deseando complacerle a él y a aquel sabio y buscando el bien de los mundos, asombrado al verle, se quedó de pie con las manos juntas, inclinado en reverencia.
1.1.83
आसनं कल्पयामास सर्वैर्मुनिगणैर्वृतः ॥ १.१.८३ ॥
Rodeado por todos los grupos de sabios, hizo preparar un asiento.
1.1.84
हिरण्यमर्भमासीनं तस्मिंस्तु परमासने ।
परिवृत्यासनभ्याशे वासवेयः स्थितोऽभवत् ॥ १.१.८४ ॥
Cuando Hiraṇyagarbha se sentó en aquel asiento supremo, el hijo del linaje de Vasu (Vyāsa) dio la vuelta y se puso de pie cerca del asiento.
1.1.85
अनुज्ञातोऽथ कृष्णस्तु ब्रह्मणा परमेष्ठिना ।
निषसादासनाभ्याशे प्रीयमाणः शुचिस्मितः ॥ १.१.८५ ॥
Habiendo recibido permiso de Brahmā, el Señor Supremo, Kṛṣṇa se sentó cerca del asiento, complacido, con una sonrisa pura.
1.1.86
उवाच स महातेजा ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ।
कृतं मयेदं भगवन्काव्यं परमपूजितम् ॥ १.१.८६ ॥
Aquel de gran esplendor dijo a Brahmā, el Señor Supremo: 'Oh bendito señor, este poema compuesto por mí es muy venerado.'
1.1.87
ब्रह्मन्वेदरहस्य च यच्चान्यत्स्थापितं मया ।
साङ्गोपनिषदां चैव वेदानां विस्तरक्रिया ॥ १.१.८७ ॥
Oh Brahmā, los secretos de los Vedas, y cuanto otro he establecido, y la exposición amplia de los Vedas junto con sus miembros y Upaniṣads.
1.1.88
इतिहासपुरापानामुन्मेषं निमिषं च यत् ।
भूतं भव्यं भविष्यच्च त्रिविधं कालसंज्ञितम् ॥ १.१.८८ ॥
El despliegue y repliegue de las historias y Purāṇas, y lo que es pasado, presente y futuro: esto se llama tiempo en su triple forma.
1.1.89
जरामृत्युभयव्याधिभावाभावविनिश्चयः ।
विविधस्य च धर्मस्य ह्याश्रमाणां च लक्षणम् ॥ १.१.८९ ॥
La determinación del temor a la vejez, la muerte y la enfermedad, del ser y del no ser, y las características del dharma múltiple y de las etapas de la vida.
1.1.90
चातुर्वर्ण्यविधानं च पुराणानां च कृत्स्नशः ।
तपसो ब्रह्मचर्यस्य पृथिव्याश्चन्द्रसूर्ययोः ॥ १.१.९० ॥
La disposición de las cuatro órdenes sociales y de los Purāṇas en su totalidad; de la austeridad y el estudio célibe; de la tierra, la luna y el sol.
1.1.91
ग्रहनक्षत्रताराणां प्रमाणं च युगैः सह ।
ऋचो यजूषि सामानि वेदाध्यात्मं तथैव च ॥ १.१.९१ ॥
La medida de los planetas, constelaciones y estrellas, junto con las edades; los versos del Ṛg, los Yajus, los cantos Sāma, y asimismo el sentido interior de los Vedas.
1.1.92
न्यायशिक्षा चिकित्सा च दानं पाशुपतं तथा ।
इति नैकाश्रयं जन्म दिव्यमानुषसंज्ञितम् ॥ १.१.९२ ॥
La lógica, la instrucción, la medicina, las donaciones y asimismo el Pāśupata; así, su origen no descansa en una sola fuente, y se le llama divino y humano.
1.1.93
तीर्थानां चैव पुण्यानां देशानां चैव कीर्तनम् ।
नदीनां पर्वतानां च वनानां सागरस्य च ॥ १.१.९३ ॥
La narración de los tīrthas y regiones sagradas, y de los ríos, montañas, bosques y el océano.
1.1.94
पुराणां चैव दिव्यानां कल्पानां युद्धकौशलम् ।
वाक्यजातिविशेषाश्च लोकयात्राक्रमश्च यः ॥ १.१.९४ ॥
Las antiguas tradiciones y los kalpas divinos, la pericia en la guerra, las distinciones del habla y de las clases, y el orden de la conducta mundana.
1.1.95
यच्चापि सर्वगं वस्तु तच्चैव प्रतिपादितम् ।
परं न लेखकः कश्चिदेतस्य भुवि विद्यते ॥ १.१.९५ ॥
Y lo que todo lo penetra también ha sido expuesto en ella; no existe en la tierra otro escritor de esto.
1.1.96
तपोविशिष्टदपि वै वसिष्ठान्मुनिपुंगवात् ।
मन्ये श्रेष्ठव्यं त्वां वै रहस्यज्ञानवेदनात् ॥ १.१.९६ ॥
Incluso más que Vasiṣṭha, distinguido en el ascetismo, el mejor de los sabios, te considero el más excelente, pues conoces el saber secreto.
1.1.97
जन्मप्रभृति सत्यां ते वेद्मि गां ब्रह्मवादिनीम् ।
त्वयाच काव्यमित्युक्तं तस्मात्काव्यं भविष्यति ॥ १.१.९७ ॥
Desde el nacimiento conozco tu palabra verdadera, la palabra de quienes hablan de Brahman. Y como la has llamado «kāvya» (poesía), por eso será poesía.
1.1.98
अस्य काव्यस्य कवयो न समर्था विशेषणे ।
विशेषणे गृहस्थस्य शेषास्त्रय इवाश्रमाः ॥ १.१.९८ ॥
Los poetas no serán capaces de describir plenamente esta poesía, como las otras tres etapas de la vida no lo son respecto a la del cabeza de familia.
1.1.99
जडान्धबधिरोन्मत्तं तमोभूतं जगद्भवेत् ।
यदि ज्ञानहुताशेन त्वया नोज्ज्वलियं भवेत् ॥ १.१.९९ ॥
Si no lo hubieras encendido con el fuego del conocimiento, el mundo quedaría embotado, ciego, sordo, loco y sumido en la oscuridad.
1.1.100
तमसान्धस्य लोकस्य वेष्टितस्य स्वकर्मभिः ।
ज्ञानाञ्जनशलाकाभिर्बुद्धिनेत्रोत्सवः कृतः ॥ १.१.१०० ॥
Para el mundo, envuelto por sus propias acciones y cegado por la oscuridad, has hecho una fiesta para los ojos del intelecto con los bastoncillos del colirio del saber.
1.1.101
त्वया भारतसूर्येण नृणां विनिहतं तमः ॥ १.१.१०१ ॥
Por ti, sol de los Bhāratas, ha sido destruida la oscuridad de los hombres.
1.1.102
पुराणपूर्णचन्द्रेण श्रुतिज्योत्स्नाप्रकाशिना ।
नृणां कुमुदसौम्यानां कृतं बुद्धिप्रसादनम् ॥ १.१.१०२ ॥
Por la luna llena de los Purāṇas, que brilla con la luz de luna de la Śruti, se ha serenado la mente apacible de los hombres, como los loto nocturnos.
1.1.103
इतिहासप्रदीपेन मोहावरणघातिना ।
लोकगर्भगृहं कृत्स्नं यथावत्संप्रकाशितम् ॥ १.१.१०३ ॥
Con la lámpara de la historia, que destruye el velo de la ilusión, todo el santuario interior del mundo ha sido iluminado tal como es.
1.1.104
संग्रहाध्यायबीजो वै पौलोमास्तीकमूलवान् ।
संभवस्कन्धविस्तारः सभापर्वविटङ्कवान् ॥ १.१.१०४ ॥
Cuya semilla es el capítulo de resumen, cuyas raíces son los relatos de Pauloma y Āstīka, cuyo tronco y expansión es el Saṃbhava Parva, y cuyas ramas son el Sabhā Parva.
1.1.105
आरण्यपर्वरूपाढ्यो विराटोद्योगसारवान् ।
भीष्मपर्वमहाशाखो द्रोणपर्वपलाशवान् ॥ १.१.१०५ ॥
Rico en la forma del Āraṇyaka Parva, poseedor del duramen de los Virāṭa y Udyoga Parvas, con la gran rama del Bhīṣma Parva y las hojas del Droṇa Parva.
1.1.106
कर्णपर्वसितैः पुष्पैः शल्यपर्वसुगन्धिभिः ।
स्त्रीपर्वैषीकविश्रामः शान्तिपर्वमहाफलः ॥ १.१.१०६ ॥
Adornado con las flores blancas del Karṇa Parva y las flores fragantes del Śalya Parva, cuyo reposo es el Strī Parva, el astil de las flechas, y cuyo gran fruto es el Śānti Parva.
1.1.107
अश्वमेधामृतसस्त्वाश्रमस्थानसंश्रयः ।
मौसलश्रुतिसंक्षेपः शिष्टद्विजनिषेवितः ॥ १.१.१०७ ॥
Poseedor del néctar del Aśvamedha, apoyado en los lugares de refugio de los ermitaños, el breve relato del Mausala, frecuentado por los brahmanes instruidos.
1.1.108
सर्वेषां कविमुख्यानामुपजीव्यो भविष्यति ।
पर्जन्यइव भूतानामक्षयो भारद्रुमः ॥ १.१.१०८ ॥
Será el sustento de todos los principales poetas, y como una nube de lluvia para los seres vivos, el árbol del Bhārata será inagotable.
1.1.109
काव्यस्य लेखनार्थाय गणेशः स्मर्यतां मुने। ॥ १.१.१०९ ॥
Oh sabio, para la escritura de este poema, que se recuerde a Gaṇeśa.
1.1.110
एवमाभाष्य तं ब्रह्मा जगाम स्वं निवेशनम् ।
भगवान्स जगत्स्रष्टा ऋषिदेवगणैः सह ॥ १.१.११० ॥
Habiéndole hablado así, Brahmā se fue a su morada, el bienaventurado creador del mundo, junto con las huestes de sabios y dioses.
1.1.111
ततः सस्मार हेरम्बं व्यासः सत्यवतीसुतः ॥ १.१.१११ ॥
Entonces Vyāsa, hijo de Satyavatī, recordó a Heramba (Gaṇeśa).
1.1.112
स्मृतमात्रो गणेशानो भक्तचिन्तितपूरकः ।
तत्राजगाम विघ्नेशो वेदव्यासो यतः स्थितः ॥ १.१.११२ ॥
Tan pronto fue recordado, Gaṇeśa, señor de las huestes y cumplidor de los deseos de sus devotos, el señor de los obstáculos, llegó al lugar donde estaba Vedavyāsa.
1.1.113
पूजितश्चोपविष्टश्च व्यासेनोक्तस्तदानघ ।
लेखको भारतस्यास्य भव त्वं गणनायक
मयैव प्रोच्यमानस्य मनसा कल्पितस्य च ॥ १.१.११३ ॥
Honrado y sentado, oh sin mancha, entonces Vyāsa le habló: "Sé el escriba de este Bhārata, oh señor de las huestes, que recito tal como lo compongo en mi mente."
1.1.114
श्रुत्वैतत्प्राह विघ्नेशो यदि मे लेखनी क्षणम् ।
लिखतो नावतिष्ठेत तदा स्यां लेखको ह्यहम् ॥ १.१.११४ ॥
Al oír esto, el señor de los obstáculos dijo: "Si mi pluma no se detiene ni un instante mientras escribo, entonces seré el escriba."
1.1.115
व्यासोऽप्युवाच तं देवमबुद्ध्वा मा लिख क्वचित् ।
ओमित्युक्त्वा गणेशोपि बभूव किल लेखकः ॥ १.१.११५ ॥
Vyāsa también dijo a aquel dios: "No escribas en ningún lugar sin comprender." Diciendo "Om", Gaṇeśa también se convirtió en el escriba.
1.1.116
ग्रन्थग्रन्थिं तदा चक्रे मुनिर्गूढं कुतूहलात् ।
यस्मिन्प्रतिज्ञया प्राह मुनिर्द्वैपायनस्त्विदम् ॥ १.१.११६ ॥
Entonces el sabio, por curiosidad, hizo aquel nudo oculto en el texto, en el cual Dvaipāyana, por su voto, dijo esto.
1.1.117
अष्टौ श्लोकसहस्राणि अष्टौ श्लोकशतानि च ।
अहं वेद्मि शुको वेत्ति संजयो वेत्ति वा न वा ॥ १.१.११७ ॥
Ocho mil versos y ochocientos versos — yo los conozco; Śuka los conoce, y si Sañjaya los conoce o no, no lo sé.
1.1.118
तच्छ्लोककूटमद्यापि ग्रथितं सुदृढं मुने ।
भेत्तुं न शक्यतेऽर्थस्यं गूढत्वात्प्रश्रितस्य च ॥ १.१.११८ ॥
Oh sabio, aquel nudo de versos aún hoy está tejido con firmeza; su sentido, por estar oculto y ser humilde, no puede romperse.
1.1.119
सर्वज्ञोपि गणेशो यत्क्षणमास्ते विचारयन् ।
तावच्चकार व्यासोपि श्लोकानन्यान्बहूनपि ॥ १.१.११९ ॥
Mientras el omnisciente Gaṇeśa reflexionaba un momento, Vyāsa también compuso muchos otros versos.
1.1.120
तस्य वृक्षस्य वक्ष्यामि शाखापुष्पफलोदयम् ।
स्वादुमेध्यरसोपेतमच्छेद्यममरैरपि ॥ १.१.१२० ॥
De aquel árbol diré el brote de sus ramas, flores y frutos, dotado de savia dulce y pura, que ni siquiera los dioses pueden cortar.
1.1.121
अनुक्रमणिकाध्यायं वृत्तान्तं सर्वपर्वणाम् ।
इदं द्वैपायनः पूर्वं पुत्रमध्यापयच्छुकम् ॥ १.१.१२१ ॥
El capítulo introductorio, el relato de todos los parvans: esto lo enseñó antes Dvaipāyana a su hijo Śuka.
1.1.122
ततोऽन्येभ्योऽनुरूपेभ्यः शिष्येभ्यः प्रददौ प्रभु ।
षष्टिं शतसहस्राणि चकारान्यां स संहिताम्।
त्रिंशच्छतसहस्रं च देवलोके प्रतिष्ठितम् ॥ १.१.१२२ ॥
Luego la entregó a otros discípulos adecuados. El señor compuso otra saṃhitā de sesenta cientos de miles (versos); de ellos, trescientos mil residen en el mundo de los dioses.
1.1.123
पित्र्ये पञ्चदश प्रोक्तं रक्षोयक्षे चतुर्दश ।
एकं शतसहस्रं तु मानुषेषु प्रतिष्ठितम् ॥ १.१.१२३ ॥
En el reino de los antepasados se declaran quince (cientos de miles); en el reino de los demonios y yakṣas, catorce (cientos de miles); pero entre los humanos permanece cien mil.
1.1.124
नारदोऽश्रावयद्देवानसितो देवलः पितृन् ।
गन्धर्वयक्षरक्षांसि श्रावयामास वै शुकः ॥ १.१.१२४ ॥
Nārada lo hizo oír a los dioses; Asita y Devala a los antepasados; y Śuka hizo oír a los gandharvas, yakṣas y demonios.
1.1.125
वैशंपायनविप्रर्षिः श्रावयामास पार्थिवम् ।
पारिक्षितं महात्मानं नाम्ना तु जनमेजयम् ॥ १.१.१२५ ॥
El sabio brahmán Vaiśampāyana lo hizo oír al rey, el magnánimo hijo de Parīkṣit, de nombre Janamejaya.
1.1.126
अस्मिंस्तु मानुषे लोके वैशंपायन उक्तवान् ।
शिष्यो व्यासस्य धर्मात्मा सर्ववेदविदां वरः ॥ १.१.१२६ ॥
En este mundo humano lo recitó Vaiśampāyana — el discípulo de Vyāsa de alma recta, el mejor de cuantos conocen los Vedas.
1.1.127
एकं शतसहस्रं तु मयोक्तं वै निबोधत ॥ १.१.१२७ ॥
Yo he recitado cien mil versos; escuchad.
1.1.128
दुर्योधनो मन्युमयो महाद्रुमः ।
कर्णः स्कन्धः शकुनिस्तस्य शाखाः।
दुश्शासनः पुष्पफले समृद्धे ।
मूलं राजा धृतराष्ट्रोऽमनीषि। ॥ १.१.१२८ ॥
Duryodhana es un gran árbol hecho de ira; Karṇa es su tronco, Śakuni sus ramas, Duḥśāsana sus flores y frutos abundantes; su raíz es el rey Dhṛtarāṣṭra, el insensato.
1.1.129
युधिष्ठिरे धर्ममयो महाद्रुमः ।
स्कन्धोऽर्जुनो भीमसेनोऽस्य शाखाः।
माद्रीसुतौ पुष्पफले समृद्धे ।
मूलं कृष्णो ब्रह्म च ब्राह्मणाश्च ॥ १.१.१२९ ॥
En Yudhiṣṭhira hay un gran árbol hecho de dharma; Arjuna y Bhīmasena son su tronco, los dos hijos de Mādrī sus ramas, sus flores y frutos abundantes; su raíz son Kṛṣṇa, el Veda y los brāhmaṇas.
1.1.130
पाण्डुर्जित्वा बहून्देशान्युधा विक्रमणेन च ।
अरण्ये मृगयाशीलो न्यवसत्सजनस्तथा ॥ १.१.१३० ॥
Pāṇḍu, tras conquistar muchas tierras en batalla y con su valor, aficionado a la caza, vivió en el bosque junto con los suyos.
1.1.131
मृगव्यवायनिधनात्कृच्छ्रां प्राप स आपदम् ।
जन्मप्रभृति पार्थानां तत्राचारविधिक्रमः ॥ १.१.१३१ ॥
Por la muerte causada por la unión en forma de ciervo, sufrió una desgracia grave; y desde el nacimiento de los hijos de Pṛthā en adelante, allí comenzó el orden de la conducta y los ritos.
1.1.132
मात्रोरभ्युपपत्तिश्च धर्मोपनिषदं प्रति ।
धर्मानिलेन्द्रांस्ताभिः साऽऽजुहाव सुतवाञ्छया ॥ १.१.१३२ ॥
Ambas madres acudieron a la enseñanza secreta del dharma; deseando hijos, invocaron a Dharma, Vāyu e Indra.
1.1.133
ततो धर्मोपनिषदं भूत्वा भर्तुः प्रिया पृथा ।
धर्मानिलेन्द्रांस्ताभिः साऽऽजुहाव सुतवाञ्छया ॥ १.१.१३३ ॥
Entonces Pṛthā, querida de su esposo, habiendo recibido la Dharma-Upaniṣad (el mantra), deseando un hijo, invocó con esos mantras a Dharma, Anila e Indra.
1.1.134
तद्दत्तोपनिषन्माद्री चाश्विनावाजुहाव च ।
जाताः पार्थास्ततः सर्वे कुन्त्या माद्र्याश्च मन्त्रतः।
तापसैः सह संवृद्धा मातृभ्यां परिरक्षिताः ॥ १.१.१३४ ॥
Con aquel mantra dado por Kuntī, también Mādrī invocó a los dos Aśvins. Por el mantra nacieron todos los Pāṇḍavas de Kuntī y Mādrī. Criados entre los ascetas, fueron protegidos por ambas madres.
1.1.135
मेध्यारण्येषु पुण्येषु महतामाश्रमेषु च ।
तेषु जातेषु सर्वेषु पाण्डवेषु महात्मसु ॥ १.१.१३५ ॥
En bosques puros, en lugares sagrados y en los ermitaños de los grandes, cuando nacieron todos aquellos Pāṇḍavas magnánimos...
1.1.136
माद्र्या तु सह संगम्य ऋषिशापप्रभावतः ।
मृतः पाण्डुर्महापुण्ये शतशृङ्गे महागिरौ ॥ १.१.१३६ ॥
Pero, al unirse con Mādrī, Pāṇḍu murió en el santísimo gran monte Śatashṛṅga, por el poder de la maldición del sabio.
1.1.137
ऋषिभिश्च समानीता धार्तराष्ट्रान्प्रति स्वयम् ।
शिशवश्चाभिरूपाश्च जटिला ब्रह्मचारिणः ॥ १.१.१३७ ॥
Los sabios mismos los llevaron de regreso a los hijos de Dhṛtarāṣṭra: niños, apuestos, de cabello enmarañado, estudiantes célibes.
1.1.138
पुत्राश्च भ्रातरश्चेमे शिष्याश्च सुहृदश्च वः ।
पाण्डवा एत इत्युक्त्वा मुनयोऽन्तर्हितास्ततः ॥ १.१.१३८ ॥
Diciendo: «Estos son vuestros hijos, hermanos, discípulos y amigos; estos son los Pāṇḍavas», los sabios entonces desaparecieron.
1.1.139
तांस्तैर्निवेदितान्दृष्ट्वा पाण्डवान्कौरवास्तदा ।
शिष्टाश्च वर्णाः पौरा ये ते हर्षाच्चुक्रुशुर्भृशम् ॥ १.१.१३९ ॥
Al ver a los Pāṇḍavas así anunciados por aquellos sabios, los Kauravas y los ciudadanos de las demás castas gritaron con gran fuerza de alegría.
1.1.140
आहुः केचिन्न तस्यैते तस्यैत इति चापरे ।
यदा चिरमृतः पाण्डुः कथं तस्येतदि चापरे ॥ १.१.१४० ॥
Algunos decían: «No son suyos»; otros: «Son efectivamente suyos». Pero Pāṇḍu hace mucho que murió, ¿cómo podrían ser suyos?, decían otros también.
1.1.141
स्वागतं सर्वथा दिष्ट्या पाण्डोः पश्याम सन्ततिम् ।
उच्यतां स्वागतमिति वाचोऽश्रूयन्त सर्वशः ॥ १.१.१४१ ॥
«¡Por fortuna vemos a la descendencia de Pāṇḍu en todo, bienvenidos!». «¡Decid bienvenidos!». Tales voces se oían por todas partes.
1.1.142
तस्मिन्नुपरते शब्दे दिशः सर्वा निनादयन् ।
अन्तर्हितानां भूतानां निःस्वनस्तुमुलीऽभवत् ॥ १.१.१४२ ॥
Cuando aquel sonido cesó, el clamor de los seres invisibles, resonando por todas las direcciones, se convirtió en un tumulto.
1.1.143
पुष्पवृष्टिः शुभा गन्धाः शङ्खदुन्दुभिनिःस्वनाः ।
आसन्प्रवेशे पार्थानां तदद्भुतमिवाभवत् ॥ १.१.१४३ ॥
A la entrada de los Pārtha hubo una lluvia de flores, fragancias auspiciosas y sonidos de caracolas y tambores; aquello pareció algo maravilloso.
1.1.144
तत्प्रीत्या चैव सर्वेषां पौराणां हर्षसंभवः ।
शब्द आसीन्महांस्तत्र दिवस्पृक्कीर्तिवर्धनः ॥ १.१.१४४ ॥
De aquello nació alegría y deleite entre todos los ciudadanos, y hubo un gran clamor que alcanzó el cielo y acrecentó la gloria.
1.1.145
तेऽधीत्य निखिलान्वेदाञ्शास्त्राणि विविधानि च ।
न्यवसन्पाण्डवास्तत्र पूजिता अकुतोभयाः ॥ १.१.१४५ ॥
Habiendo estudiado todos los Vedas y los diversos tratados, los Pāṇḍavas vivieron allí, honrados y sin temor.
1.1.146
युधिष्ठिरस्य शौचेन प्रीताः प्रकृतयोऽभवन् ।
धृत्या च भीमसेनस्य विक्रमेणार्जुनस्य च ॥ १.१.१४६ ॥
Por la pureza de Yudhiṣṭhira los súbditos se complacieron, y por la firmeza de Bhīmasena y el valor de Arjuna.
1.1.147
गुरुशुश्रूषया कुन्त्या यमयोर्विनयेन च ।
तुतोष लोकः सकलस्तेषां शौर्यगुणेन च ॥ १.१.१४७ ॥
Por el servicio de Kuntī a sus mayores, por la humildad de los gemelos y por sus cualidades de valor, todo el pueblo quedó satisfecho.
1.1.148
समवाये ततो राज्ञां कन्यां भर्तृस्वयंवराम् ।
प्राप्तवानर्जुनः कृष्णां कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ १.१.१४८ ॥
Luego, en la asamblea de reyes, tras realizar una hazaña muy difícil, Arjuna obtuvo a la doncella Kṛṣṇā, que eligió a su propio esposo.
1.1.149
ततः प्रभृति लोकेऽस्मिन्पूज्यः सर्वधनुष्मताम् ।
आदित्य इव दुष्प्रेक्ष्यः समरेष्वपि चाभवत् ॥ १.१.१४९ ॥
Desde entonces fue venerado en este mundo entre todos los arqueros, y en las batallas se volvió difícil de mirar, como el sol.
1.1.150
स सर्वान्पार्थिवाञ्जित्वा सर्वांश्च महतो गणान् ।
आजहारार्जुनो राज्ञो राजसूयं महाक्रतुम् ॥ १.१.१५० ॥
Tras conquistar a todos los reyes y a todas las grandes huestes, Arjuna trajo para el rey el gran sacrificio llamado Rājasūya.
1.1.151
युधिष्ठिरेण संप्राप्तो राजसूयो महाक्रतुः ॥ १.१.१५१ ॥
Por Yudhiṣṭhira se llevó a cabo el gran sacrificio llamado Rājasūya.
1.1.152
सुनयाद्वासुदेवस्य भीमार्जुनबलेन च ।
घातयित्वा जरासन्धं चैद्यं च बलगर्वितम् ॥ १.१.१५२ ॥
Por el sabio consejo de Vāsudeva y la fuerza de Bhīma y Arjuna, habiendo causado la muerte de Jarāsandha y del Caidya, orgulloso de su poder.
1.1.153
दुर्योधनं समागच्छन्नर्हणानि ततस्ततः ।
मणिकाञ्चनरत्नानि गोहस्त्यश्वधनानि च ॥ १.१.१५३ ॥
A Duryodhana llegaban regalos de honor de aquí y de allá: joyas, oro y piedras preciosas, ganado, elefantes, caballos y riquezas.
1.1.154
विचित्राणि च वासांसि प्रावारावरणानि च ।
कम्बलाजिनरत्नानि राङ्कवास्तरणानि च ॥ १.१.१५४ ॥
Vestidos variados, capas y envolturas, mantas, pieles y joyas, y cubiertas de suave piel de rāṅkava.
1.1.155
समृद्धां तां तथा दृष्ट्वा पाण्डवानां तदा श्रियम् ।
ईर्ष्यासमुत्थः सुमहांस्तस्य मन्युरजायत ॥ १.१.१५५ ॥
Al ver así la gran prosperidad de los Pāṇḍavas, en él surgió una gran ira nacida de la envidia.
1.1.156
विमानप्रतिमां तत्र मयेन सुकृतां सभाम् ।
पाण्डवानामुपहृतां स दृष्ट्वा पर्यतप्यत ॥ १.१.१५६ ॥
Al ver allí la sala de asamblea, hábilmente construida por Maya, semejante a un vimāna celestial y ofrecida a los Pāṇḍavas, quedó profundamente atormentado.
1.1.157
तत्रावहसितश्चासीत्प्रस्कन्दन्निव संभ्रमात् ।
प्रत्यक्षं वासुदेवस्य भीमेनानभिजातवत् ॥ १.१.१५७ ॥
Allí, en presencia de Vāsudeva, Bhīma se burló de él; parecía correr hacia adelante en agitación, como alguien sin noble linaje.
1.1.158
स भोगान्विविधान्भुञ्जन्रत्नानि विविधानि च ।
कथितो धृतराष्ट्रस्य विवर्णो हरिणः कृशः ॥ १.१.१५८ ॥
Aunque disfrutaba de diversos placeres y de muchas joyas, se le dijo a Dhṛtarāṣṭra que había quedado pálido y delgado como un ciervo.
1.1.159
अन्वजानात्ततो द्यूतं धृतराष्ट्रः सुतप्रियः ।
तच्छ्रुत्वा वासुदेवस्य कोपः समभवन्महान् ॥ १.१.१५९ ॥
Entonces Dhṛtarāṣṭra, amante de sus hijos, permitió el juego de dados; al oírlo, Vāsudeva se llenó de gran ira.
1.1.160
नातिप्रीतमनाश्चासीद्विवादांश्चान्वमोदत ।
द्यूतादीननयान्घोरान्विविधांश्चाप्युपैक्षत ॥ १.१.१६० ॥
Su ánimo no estaba muy complacido, pero aprobó las disputas y pasó por alto las terribles e variadas injusticias, comenzando por el juego de dados.
1.1.161
निरस्य विदुरं भीष्मं द्रोणं शारद्वतं कृपम् ।
विग्रहे तुमुले तस्मिन्दहन्क्षत्रं परस्परम् ॥ १.१.१६१ ॥
Tras apartar a Vidura, Bhīṣma, Droṇa y Kṛpa, hijo de Śaradvat, en aquella tumultuosa contienda quemaba a los guerreros unos contra otros.
1.1.162
जयत्सु पाण्डुपुत्रेषु श्रुत्वा सुमहदप्रियम् ।
दुर्योधनमतं ज्ञात्वा कर्णस्य शकुनेस्तथा ॥ १.१.१६२ ॥
Al oír que los hijos de Pāṇḍu iban venciendo, sabiendo que era una noticia sumamente desagradable, y conociendo el parecer de Duryodhana, de Karṇa y también de Śakuni...
1.1.163
धृतराष्ट्रश्चिरं ध्यात्वा संजयं वाक्यमब्रवीत् ।
शृणु संजय सर्वं मे नचासूयितुमर्हसि ॥ १.१.१६३ ॥
Tras largo rato de reflexión, Dhṛtarāṣṭra habló así a Sañjaya: «Escucha, Sañjaya, todo lo que te digo, y no debes censurarme.»
1.1.164
श्रुतवानसि मेधावी बुद्धिमान्प्राज्ञसंमतः ।
न विग्रहे मम मतिर्न च प्रीये कुलक्षये ॥ १.१.१६४ ॥
Eres erudito, inteligente, sabio y estimado por los sabios. Mi mente no está en la guerra, y no me complace la destrucción de la familia.
1.1.165
न मे विशेषः पुत्रेषु स्वेषु पाम्डुसुतेषु वा ।
वृद्धं मामभ्यसूयन्ति पुत्रा मन्युपरायणाः ॥ १.१.१६५ ॥
No hago distinción entre mis propios hijos y los hijos de Pāṇḍu. Sin embargo, mis hijos, entregados a la ira, me reprochan, a mí, el anciano.
1.1.166
अहं त्वचक्षुः कार्पण्यात्पुत्रप्रीत्या सहामि तत् ।
मुह्यन्तं चानुमुह्यामि दुर्योधनमचेतनम् ॥ १.१.१६६ ॥
Siendo ciego, por lastimosa debilidad y amor a mi hijo lo soporto; y también sigo la ofuscación de Duryodhana, ofuscado e insensato.
1.1.167
राजसूये श्रियं दृष्ट्वा पाण्डवस्य महौजसः ।
तच्चावहसनं प्राप्य सभारोहणदर्शने ॥ १.१.१६७ ॥
Habiendo visto la magnificencia del poderoso Pāṇḍava en el sacrificio Rājasūya, y habiendo sufrido la burla al contemplar el ascenso a la sala de asamblea...
1.1.168
अमर्षितः स्वयं जेतुमशक्तः पाण्डवान्रणे ।
निरुत्साहश्च संप्राप्तुं सुश्रियं क्षत्रियोऽपि सन् ॥ १.१.१६८ ॥
Resentido él mismo, incapaz de vencer a los Pāṇḍavas en batalla y carente de ánimo para alcanzar gran esplendor, aunque era un guerrero kṣatriya.
1.1.169
गान्धारराजसहितश्छद्मद्यूतममन्त्रयत् ।
तत्र यद्यद्यथा ज्ञातं मयां संजय तच्छृणु ॥ १.१.१६९ ॥
Junto con el rey de Gāndhāra, planeó un juego de dados fraudulento. Oh Sañjaya, escucha lo que de ello supe allí, tal como fue.
1.1.170
श्रुत्वा तु मम वाक्यानि बुद्धियुक्तानि तत्त्वतः ।
ततो ज्ञास्यसि मां सौते प्रज्ञाटचक्षुषमित्युत ॥ १.१.१७० ॥
Habiendo escuchado mis palabras, dotadas de entendimiento y fieles a la verdad, entonces, oh Sauti, me conocerás como aquel cuyo ojo es la sabiduría.
1.1.171
यदाऽश्रौषं धनुरायम्य चित्रं ।
विद्धं लक्ष्यं पातितं वै पृथिव्याम्।
कृष्णां हृतां प्रेक्षतां सर्वराज्ञां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७१ ॥
Cuando oí que, tensando el arco, el maravilloso blanco fue atravesado y derribado al suelo, y que Kṛṣṇā (Draupadī) fue llevada mientras todos los reyes miraban, entonces, oh Sañjaya, no abrigué esperanza de victoria.
1.1.172
यदाऽश्रौषं द्वारकायां सुभद्रां ।
प्रसह्योढां माधवीमर्जुनेन।
इन्द्रप्रस्थं वृष्णिवीरौ च यातौ ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७२ ॥
Cuando oí que en Dvārakā Arjuna se llevó por la fuerza a Subhadrā, la hija de Mādhava, como esposa, y que los dos héroes de los Vṛṣṇis fueron a Indraprastha, entonces, oh Sañjaya, no abrigué esperanza de victoria.
1.1.173
यदाऽश्रौषं देवराजं प्रवृष्टं ।
शरैर्दिव्यैर्वारितं चार्जुनेन।
अग्निं तथा तर्पितं खाण्डवे च ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७३ ॥
Cuando oí que el rey de los dioses, Indra, que descargaba lluvia, fue contenido por Arjuna con flechas divinas, y que Agni quedó saciado en el bosque de Khāṇḍava, entonces, oh Sañjaya, no abrigué esperanza de victoria.
1.1.174
यदाऽश्रौषं जातुषाद्वेश्मनस्ता-
न्मुक्तान्पार्थान्पञ्च कुन्त्या समेतान्।
युक्तं चैषां विदुरं स्वार्थसिद्ध्यै ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७४ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que los cinco hijos de Pṛthā habían sido liberados de la casa de laca y se habían reunido con Kuntī, y que Vidura se había unido a ellos para cumplir sus propios fines, entonces no esperé la victoria para ellos.
1.1.175
यदाऽश्रौषं द्रौपदीं रङ्गमध्ये ।
लक्ष्यं भित्त्वा निर्जितामर्जुनेन।
शूरान्पञ्चालान्पाण्डवेयांश्च युक्तां-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७५ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que Arjuna, habiendo atravesado el blanco en medio de la arena, había ganado a Draupadī, y que los valientes Pañcālas y los hijos de Pāṇḍu se le habían unido, entonces no esperé la victoria para ellos.
1.1.176
यदाऽश्रौषं मागधानां वरिष्ठं ।
जरासन्धं क्ष्वमध्ये ज्वलन्तम्।
दोर्भ्यां हतं भीमसेनेन गत्वा ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७६ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que Jarāsandha, el más destacado de los Māgadhas, ardiendo en medio de … , fue muerto por Bhīmasena, que fue y lo derribó con sus brazos, entonces no esperé la victoria para ellos.
1.1.177
यदाऽश्रौषं दिग्जये पाण्डुपुत्रै-
र्वशीकृतान्भूमिपालान्प्रसह्य।
महाक्रतुं राजसूयं कृतं च ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७७ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que en la conquista de las direcciones los hijos de Pāṇḍu sometieron por la fuerza a los reyes y realizaron el gran sacrificio, el Rājasūya, entonces no esperé la victoria para ellos.
1.1.178
यदाऽश्रौषं द्रौपदीमश्रुकण्ठीं ।
सभां नीतां दुःखितामेकवस्त्राम्।
रजस्वलां नाथवतीमनाथव-
त्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७८ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que Draupadī, con la garganta ahogada en lágrimas, afligida, vestida con una sola prenda y en su estado menstrual, fue llevada a la asamblea, ella que tenía protectores pero era como si no los tuviera, entonces no esperé la victoria para ellos.
1.1.179
यदाऽश्रौषं वाससां तत्र राशिं ।
समाक्षिपत्कितवो मन्दबुद्धिः।
दुःशासनो गतवान्नैवं चान्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७९ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que allí el jugador de mente necia Duḥśāsana arrastró el montón de vestiduras y que no tuvo fin, entonces no espero la victoria.
1.1.180
यदाऽश्रौषं हृतराज्यं युधिष्ठिरं ।
पराजितं सौबलेनाक्षवत्याम्।
अन्वागतं भ्रातृभिरप्रमेयै-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८० ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que Yudhiṣṭhira, vencido en el juego de dados por el hijo de Subala, había perdido su reino y estaba acompañado por sus hermanos incalculables, entonces no espero la victoria.
1.1.181
यदाश्रौषं विविधास्तत्र चेष्टा ।
धर्मात्मनां प्रस्थितानां वनाय।
ज्येष्ठप्रीत्या क्लिश्यतां पाण्डवानां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८१ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que los Pāṇḍava, de alma justa, por amor a su hermano mayor, habían partido hacia el bosque y sufrían muchas aflicciones, entonces no espero la victoria.
1.1.182
यदाऽश्रौषं स्नातकानां सहस्रै-
रन्वागतं धर्मराजं वनस्थम्। ॥ १.१.१८२ ॥
Cuando oí que miles de brahmanes graduados acompañaban al rey de la justicia Yudhiṣṭhira, que vive en el bosque.
1.1.183
भिक्षाभुजां ब्राह्मणानां महात्मनां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८३ ॥
Oh Sañjaya, con los brahmanes magnánimos que viven de limosna (los Pāṇḍava están en el bosque), entonces no espero la victoria.
1.1.184
यदाऽश्रौषं वनवासेन पार्था-
न्समागतान्महर्षिभिः पुराणैः।
उपास्यमानान्सगणैर्जातसख्यां-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजर्य ॥ १.१.१८४ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que los hijos de Pṛthā, en su exilio en el bosque, se habían reunido con los antiguos grandes sabios, eran atendidos por ellos con sus séquitos y habían formado amistades, entonces no espero la victoria.
1.1.185
यदाश्रौषं त्रिदिवस्थं धनंजयं ।
शक्रात्साक्षाद्दिव्यमस्त्रं यथावत्।
अधीयानं शंसितं सत्यसन्धं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८५ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que Dhanañjaya, morando en el cielo, aprendía de Indra directamente y como es debido las armas divinas, y que era alabado por ser fiel a su palabra, entonces no albergué esperanza de victoria.
1.1.186
यदाऽश्रोषं कालकेयास्ततस्ते ।
पौलोमानो वरदानाच्च दृप्ताः।
देवैरजेया निर्जिताश्चार्जुनेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८६ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que los Kālakeyas y los Paulomas, orgullosos por sus dones y invencibles para los dioses, fueron derrotados por Arjuna, entonces no albergué esperanza de victoria.
1.1.187
यदाऽश्रौषमसुराणां वधार्थे ।
किरीटिनं यान्तममित्रकर्शनम्।
कृतार्थं चाप्यागतं शक्रलोका-
त्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८७ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que el de la diadema, el domador de enemigos, partía para la matanza de los asuras y había regresado del mundo de Indra habiendo cumplido su propósito, entonces no albergué esperanza de victoria.
1.1.188
यदाऽश्रौषं तीर्थयात्राप्रवृत्तं ।
पाण्डोः सुतं सहितं लोमशेन।
बृहदश्वादक्षहृदयं च प्राप्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८८ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que el hijo de Pāṇḍu estaba emprendido en una peregrinación, acompañado por Lomaśa, y que había recibido de Bṛhadaśva el conocimiento de los dados, entonces no albergué esperanza de victoria.
1.1.189
यदाऽश्रौषं वैश्रवणेन सार्धं ।
समागतं भीमन्यांश्च पार्थान्।
तस्मिन्देशे मानुषाणामगम्ये ।
तदा नाशंसि विजयाय संजया ॥ १.१.१८९ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que los Pārthas, junto con Bhīma y los demás, se habían reunido con Vaiśravaṇa en aquel lugar inaccesible para los hombres, entonces no albergué esperanza de victoria.
1.1.190
यदाऽश्रौषं घोषयात्रागतानां ।
बन्धं गन्धर्वैर्मोक्षणं चार्जुनेन।
स्वेषां सुतानां कर्णबुद्धौ रतानां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९० ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que nuestros hijos, que habían partido en la expedición de los rebaños, fueron apresados por los Gandharvas y que Arjuna los liberó, y de quienes estaban entregados al consejo de Karṇa, entonces no esperé la victoria.
1.1.191
यदाऽश्रौषं यक्षरूपेण धर्मं ।
समागतं धर्मराजेन सूत।
प्रश्नान्कांश्चिद्विब्रुवाणं च सम्यक् ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९१ ॥
Oh auriga Sañjaya, cuando oí que Dharma, en forma de Yakṣa, se encontró con el rey del dharma y formuló correctamente algunas preguntas, entonces no esperé la victoria.
1.1.192
यदाऽश्रौषं न विदुर्मामकास्तान् ।
प्रच्छन्नरूपान्वसतः पाण्डवेयान्।
विराटराष्ट्रे सह कृष्णया च ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९२ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que mi gente no los reconoció, a los hijos de Pāṇḍu que vivían en forma oculta en el reino de Virāṭa junto con Kṛṣṇā, entonces no esperé la victoria.
1.1.193
यदाऽश्रौषं कीचकानां वरिष्ठं ।
निषूदितं भ्रातृशतेन सार्धम्।
द्रौपद्यर्थे भीमसेनेन सङ्ख्ये ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९३ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que por causa de Draupadī Bhīmasena mató en batalla al primero de los Kīcakas junto con sus cien hermanos, entonces no esperé la victoria.
1.1.194
यदाऽश्रौषं मामकानां वरिष्ठा-
न्धनंजयेनैकरथेन भग्नान्।
विराटराष्ट्रे वसता महात्मना ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९४ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que el magnánimo Dhanañjaya, morando en el reino de Virāṭa, derrotó con un solo carro a los primeros de mi pueblo, entonces no esperé la victoria.
1.1.195
यदाऽश्रौषं सत्कृतं मत्स्यराज्ञा ।
सुतां दत्तामुत्तरामर्जुनाय।
तां चार्जुनः प्रत्यगृह्णात्सुतार्थे ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९५ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que el rey de los Matsya había entregado honorablemente a su hija Uttarā a Arjuna, y que Arjuna la aceptó por el bien de un hijo, entonces no abrigué esperanza de victoria.
1.1.196
यदाऽश्रौषं निर्जितस्याधनस्य ।
प्रव्राजितस्य स्वजनात्प्रच्युतस्य।
अक्षौहिणीः सप्त युधिष्ठिरस्य ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९६ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que Yudhiṣṭhira, vencido, sin riquezas, exiliado y separado de sus parientes, tenía siete akṣauhiṇī, entonces no abrigué esperanza de victoria.
1.1.197
यदाऽश्रौषं माधवं वासुदेवं ।
सर्वात्मना पाण्डवार्थे निविष्टम्।
यस्येमां गां विक्रममेकमाहु-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९७ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que Mādhava Vāsudeva, entregado por completo al bien de los Pāṇḍava, aquel de quien dicen que esta tierra fue medida en un solo paso, se había puesto de su lado, entonces no abrigué esperanza de victoria.
1.1.198
यदाऽश्रौषं नरनारायणौ तौ ।
कृष्णार्जुनौ वदतो नारदस्य।
अहं द्रष्टा ब्रह्मलोके च सम्यक् ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९८ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí a Nārada decir que Nara y Nārāyaṇa, es decir Kṛṣṇa y Arjuna, son aquellos dos, y que yo lo vería plenamente en el mundo de Brahmā, entonces no abrigué esperanza de victoria.
1.1.199
यदाऽश्रौषं लोकहिताय कृष्णं ।
शमार्थिनमुपयातं कुरूणाम्।
शमं कुर्वाणमकृतार्थं च यातं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९९ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que Kṛṣṇa, por el bien del mundo y buscando la paz, llegó a los Kuru, hizo la paz, pero se marchó sin cumplir su propósito, entonces no abrigué esperanza de victoria.
1.1.200
बुद्धिं कृतां निग्रहे केशवस्य ।
तं चात्मानं बहुधा दर्शयानं
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०० ॥
Cuando oí que Keśava (Kṛṣṇa) había trazado un plan de contención y se mostró de muchas maneras, entonces, oh Sañjaya, no esperé la victoria.
1.1.201
यदाऽश्रौषं वासुदेवे प्रयाते ।
रथस्यैकामग्रतस्तिष्ठमानाम्।
आर्तां पृथां सान्त्वितां केशवेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०१ ॥
Cuando oí que Vāsudeva (Kṛṣṇa) había partido, y que Keśava había consolado a la afligida Pṛthā (Kuntī), que estaba de pie ante el carro, entonces, oh Sañjaya, no esperé la victoria.
1.1.202
यदाऽश्रौषं मन्त्रिणं वासुदेवं ।
तथा भीष्मं शान्तनवं च तेषाम्।
भारद्वाजं चाशिषोऽनुब्रुवाणं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०२ ॥
Cuando oí que el consejero Vāsudeva (Kṛṣṇa), y asimismo Bhīṣma, hijo de Śantanu, y Droṇa, hijo de Bharadvāja, pronunciaban bendiciones para ellos, entonces, oh Sañjaya, no esperé la victoria.
1.1.203
यदा कर्णो भीष्ममुवाच वाक्यं ।
नाहं योत्स्ये युध्यमाने त्वयीति।
हित्वा सेनामपचक्राम चापि ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०३ ॥
Cuando Karṇa dijo a Bhīṣma estas palabras, "no lucharé mientras tú luches", y, habiendo abandonado el ejército, se retiró, entonces, oh Sañjaya, no esperé la victoria.
1.1.204
यदाऽश्रौषं वासुदेवार्जुनौ तौ ।
तथा धनुर्गाण्डिवमप्रमेयम्।
त्रीण्युग्रवीर्याणि समागतानि ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०४ ॥
Cuando oí que Vāsudeva y Arjuna, aquellos dos, y el arco inmensurable Gāṇḍīva, estos tres de fiero valor, se habían reunido, entonces, oh Sañjaya, no esperé la victoria.
1.1.205
यदाऽश्रौषं कश्ललेनाभिपन्ने ।
रथोपस्थे सीदमानेऽर्जुने वै।
कृष्णं लोकान्दर्शयानं शरीरे ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०५ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que Arjuna, abrumado por la compasión, se hundía en el asiento del carro, y que Kṛṣṇa mostraba los mundos dentro de su cuerpo, entonces no esperé la victoria.
1.1.206
यदाऽश्रौषं भीष्ममित्रकर्शनं ।
निघ्नन्तमाजावयुतं रथानाम्।
नैषां कश्चिद्वध्यते ख्यातरूप-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०६ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que Bhīṣma, domeñador de enemigos, derribaba diez mil carros en batalla, y que ninguno de ellos, de figura famosa, era muerto, entonces no esperé la victoria.
1.1.207
यदाऽश्रौषं चापगेयेन सङ्ख्ये ।
स्वयं मृत्युं विहितं धार्मिकेण।
तच्चाकार्षुः पाण्डवेयाः प्रहृष्टा-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०७ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que el justo hijo de Gaṅgā mismo declaró en la batalla el medio de su propia muerte, y que los hijos de Pāṇḍu, regocijados, hicieron precisamente eso, entonces no esperé la victoria.
1.1.208
यदाऽश्रौषं भीष्ममत्यन्तशूरं ।
हतं पार्थेनाहवेष्वप्रधृष्यम्।
शिखण्डिनं पुरतः स्थापयित्वा ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०८ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que Bhīṣma, sumamente heroico e invencible en las batallas, fue muerto por el hijo de Pṛthā, quien colocó a Śikhaṇḍin al frente, entonces no esperé la victoria.
1.1.209
यदाऽश्रौषं शरतल्पे शयानं ।
वृद्धं वीरं सादितं चित्रपुङ्खैः।
भीष्मं कृत्वा सोमकानल्पशेषां-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०९ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que el anciano héroe Bhīṣma, derribado por flechas de plumas brillantes, yacía en un lecho de flechas, y que los Somakas habían quedado reducidos a unos pocos, entonces no esperé la victoria.
1.1.210
यदाऽश्रौषं शान्तनवे शयाने ।
पानीयार्थे चोदितेनार्जुनेन।
भूमिं भित्त्वा तर्पितं तत्र भीष्मं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१० ॥
Cuando oí que Bhīṣma, hijo de Śantanu, yacía en su lecho de flechas, y que, instigado por Arjuna, se perforó la tierra en busca de agua y allí se saciaron a Bhīṣma, entonces, oh Sañjaya, no abrigué esperanza de victoria.
1.1.211
यदाश्रौषं शुक्रसूर्यौ च युक्तौ ।
कौन्तेयानामनुलोमौ जयाय।
नित्यं चास्माञ्श्वापदा भीषयन्ति ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२११ ॥
Cuando oí que Venus y el Sol estaban conjuntados, favorables a los hijos de Kuntī para la victoria, y que las bestias salvajes como los chacales nos asustaban constantemente, entonces, oh Sañjaya, no abrigué esperanza de victoria.
1.1.212
यदा द्रोणो विविधानस्त्रमार्गा-
न्निदर्शयन्समरे चित्रयोधी।
न पाण्डवाञ्श्रेष्ठतरान्निहन्ति ।
तदा नाशंसे विजयायं संजय ॥ १.१.२१२ ॥
Cuando oí que Droṇa, mostrando en la batalla los diversos caminos de sus armas, siendo un guerrero prodigioso, no mataba a los excelentísimos Pāṇḍavas, entonces, oh Sañjaya, no abrigué esperanza de victoria.
1.1.213
यदाऽश्रौषं चास्मदीयान्महारथा-
न्व्यवस्थितानर्जुनस्यान्तकाय।
संशप्तकान्निहतानर्जुनेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१३ ॥
Cuando oí que nuestros grandes guerreros de carro, apostados para la muerte de Arjuna, los Saṃśaptakas, fueron abatidos por Arjuna, entonces, oh Sañjaya, no abrigué esperanza de victoria.
1.1.214
यदाऽश्रौषं व्यूहमभेद्यमन्यै-
र्भारद्वाजेनात्तशस्त्रेण गुप्तम्।
भित्त्वा सौभद्रं वीरमेकं प्रविष्टं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१४ ॥
Cuando oí que la formación impenetrable para otros, custodiada por el hijo de Bharadvāja (Droṇa), armado, fue rota, y que el héroe Saubhadra (Abhimanyu) entró solo en ella, entonces, oh Sañjaya, no abrigué esperanza de victoria.
1.1.215
यदाऽभिमन्युं परिवार्य बालं ।
सर्वे हत्त्वा हृष्टरूपा बभूवुः।
महारथाः पार्थमशक्नुवन्त-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१५ ॥
Cuando, rodeando al joven Abhimanyu, todos lo mataron y se llenaron de alegría, pero no pudieron vencer a Pārtha, entonces, oh Sañjaya, no esperé la victoria.
1.1.216
यदाऽश्रौषमभिमन्युं निहत्य ।
हर्षान्मूढान्क्रोशतो धार्तराष्ट्रान्।
क्रोधादुक्तं सैन्धवे चार्जुनेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१६ ॥
Cuando oí de los hijos de Dhṛtarāṣṭra, ofuscados por la alegría y gritando tras haber dado muerte a Abhimanyu, y de lo que Arjuna, enfurecido, dijo a Saindhava, entonces, oh Sañjaya, no esperé la victoria.
1.1.217
यदाऽश्रौषं सैन्धवार्थे प्रतिज्ञां ।
प्रतिज्ञातां तद्वधायार्जुनेन।
सत्यां तीर्णां शत्रुमध्ये च तेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१७ ॥
Cuando oí que el voto que Arjuna hizo para dar muerte a Saindhava fue cumplido verdaderamente por él en medio de los enemigos, entonces, oh Sañjaya, no esperé la victoria.
1.1.218
यदाऽश्रौषं श्रान्तहये धनंजये ।
मुक्त्वा हयान्पाययित्वोपवृत्तान्।
पुनर्युक्त्वा वासुदेवं प्रयातं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१८ ॥
Cuando oí que Dhanaṃjaya, con sus caballos cansados, soltó los caballos, les dio de beber, los uncio de nuevo y partió con Vāsudeva, entonces, oh Sañjaya, no esperé la victoria.
1.1.219
यदाऽश्रौषं वाहनेष्वक्षमेषु ।
रथोपस्थे तिष्ठता पाण्डवेन।
सर्वान्योधान्वारितानर्जुनेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१९ ॥
Cuando oí que, inutilizados los vehículos, el Pāṇḍava Arjuna, de pie en el suelo de su carro, contuvo a todos los guerreros, entonces, oh Sañjaya, no esperé la victoria.
1.1.220
यदाऽश्रौषं नागबलैः सुदुःसहं ।
द्रोणानीकं युयुधानं प्रमथ्य।
यातं वार्ष्णेयं यत्र तौ कृष्णपार्थौ ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२० ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que Yuyudhāna había aplastado el ejército de Droṇa, tan difícil de resistir con sus fuerzas de elefantes, y que el descendiente de Vṛṣṇi había ido donde estaban aquellos dos, Kṛṣṇa y Pārtha, entonces no espero la victoria.
1.1.221
यदाऽश्रौषं कर्णमासाद्य मुक्तं ।
वधाद्भीमं कुत्सयित्वा वचोभिः।
धनुष्कोट्याऽऽतुद्य कर्णेन वीरं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२१ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que Bhīma, enfrentado a Karṇa, escapó de la muerte, y que Karṇa lo injurió con palabras y golpeó a aquel héroe con la punta de su arco, entonces no espero la victoria.
1.1.222
यदा द्रोणः कृतवर्मा कृपश्च ।
कर्णो द्रौणिर्मद्रराजश्च शूरः।
अमर्षयन्सैन्धवं वध्यमानं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२२ ॥
Oh Sañjaya, cuando Droṇa, Kṛtavarman, Kṛpa, Karṇa, el hijo de Droṇa y el héroe rey de los Madras, enfurecidos porque el rey de Sindhu era abatido, no pudieron salvarlo, entonces no espero la victoria.
1.1.223
यदाऽश्रौषं देवराजेन दत्तां ।
दिव्यां शक्तिं व्यंसितां माधवेन।
घटोत्कचे राक्षसे घोररूपे ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२३ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que el arma divina de poder dada por Indra fue apartada por Mādhava (Kṛṣṇa) del rākṣasa Ghaṭotkaca, de forma terrible, entonces no espero la victoria.
1.1.224
यदाऽश्रौषं कर्णघटोत्कचाभ्यां ।
युद्धे मुक्तां सूतपुत्रेण शक्तिम्।
यया वध्यः समरे सव्यसाची ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२४ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que en la batalla entre Karṇa y Ghaṭotkaca el hijo del cochero lanzó aquella arma de poder con la que el diestro en ambas manos, Arjuna, había de ser abatido en batalla, entonces no espero la victoria.
1.1.225
यदाऽश्रौषं द्रोणमाचार्यमेकं ।
धृष्टद्युम्नेनाभ्यतिक्रम्य धर्मम्।
रथोपस्थे प्रायगतं विशस्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२५ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que el maestro Droṇa, estando solo, fue derribado en su carro con armas por Dhṛṣṭadyumna, quien había transgredido la ley de la guerra y lo envió al camino de la muerte, entonces no tuve esperanza de victoria.
1.1.226
यदाऽश्रौषं द्रौणिना द्वैरथस्थं ।
माद्रीसुतं नकुलं लोकमध्ये।
समं युद्धे मण्डलेभ्यश्चरन्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२६ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que el hijo de Droṇa se enfrentó a Nakula, hijo de Mādrī, de pie en combate singular, moviéndose con igualdad en maniobras circulares en la batalla, entonces no tuve esperanza de victoria.
1.1.227
यदा द्रोणे निहते द्रोणपुत्रो ।
नारायणं दिव्यमस्त्रं विकुर्वन्।
नैषामन्तं गतवान्पाण्डवानां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२७ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que, después de haber sido muerto Droṇa, el hijo de Droṇa desató el arma divina Nārāyaṇa y, sin embargo, no logró acabar con los Pāṇḍavas, entonces no tuve esperanza de victoria.
1.1.228
यदाऽश्रौषं भीमसेनेन पीतं ।
रक्तं भ्रातुर्युधि दुःशासनस्य।
निवारितं नान्यतमेन भीमं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२८ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que Bhīmasena bebió en la batalla la sangre de su hermano Duḥśāsana, y que a Bhīma nadie más lo detuvo, entonces no tuve esperanza de victoria.
1.1.229
यदाऽश्रौषं कर्णमत्यन्तशूरं ।
हतं पार्थेनाहवेष्वप्रधृष्यम्।
तस्मिन्भ्रातृणां विग्रहे देवगुह्ये ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२९ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que Karṇa, sumamente heroico e invencible en las batallas, fue muerto por Pārtha en aquel conflicto de hermanos, un secreto divino, entonces no tuve esperanza de victoria.
1.1.230
यदाऽश्रौषं द्रोणपुत्रं च शूरं ।
दुःशासनं कृतवर्माणमुग्रम्।
युधिष्टिरं धर्मराजं जयन्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३० ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que el hijo de Droṇa, el heroico Duḥśāsana, el feroz Kṛtavarman y Yudhiṣṭhira, rey del dharma, vencían, entonces no espero la victoria.
1.1.231
यदाऽश्रौषं निहतं मद्रराजं ।
रणे शूरं धर्मराजेन सूत।
सदा सङ्ग्रामे स्प्रधते यस्तु कृष्णं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३१ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que el héroe, rey de los Madras, fue muerto en batalla por el rey del dharma, y que aquel que siempre contiende con Kṛṣṇa en la batalla, entonces no espero la victoria.
1.1.232
यदाऽश्रौषं कलहद्यूतमूलं ।
मायाबलं सौबलं पाण्डवेन।
हतं सङ्ग्रामे सहदेवेन पापं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३२ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que Saubala, raíz de la disputa y del juego de dados, dueño del poder de la ilusión, fue muerto en batalla por Sahadeva, el Pāṇḍava, aquel malvado, entonces no espero la victoria.
1.1.233
यदाऽश्रौषं श्रान्तमेकं शयानं ।
ह्रदं गत्वा स्तम्भयित्वा तदम्भः।
दुर्योधनं विरथं भग्नशक्तिं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३३ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que Duryodhana, cansado y tendido solo, tras ir al lago y detener su agua, está sin carro y con la fuerza rota, entonces no espero la victoria.
1.1.234
यदाऽश्रौषं पाण्डवांस्तिष्ठमानान् ।
गत्वा ह्रदे वासुदेवेन सार्धम्।
अमर्षणं धर्षयतः सुतं मे ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३४ ॥
Oh Sañjaya, cuando oí que los Pāṇḍavas, habiendo ido al lago junto con Vāsudeva y de pie allí, están insultando a mi impaciente hijo, entonces no espero la victoria.
1.1.235
यदाऽश्रौषं विविधांश्चित्रमार्गान् ।
गदायुद्धे मण्डलशश्चरन्तम्।
मिथ्या हतं वासुदेवस्य बुद्ध्या ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३५ ॥
Cuando oí que Vāsudeva, moviéndose en círculos por senderos variados y maravillosos en el combate de maza, fue muerto falsamente por astucia, entonces, oh Sañjaya, no espero la victoria.
1.1.236
यदाऽश्रौषं द्रोणपुत्रादिभिस्तै-
र्हतान्पञ्चालान्द्रौपदेयांश्च सुप्तान्।
कृतं बीभत्समयशस्यं च कर्म ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३६ ॥
Cuando oí que el hijo de Droṇa y los demás mataron a los Pañcālas y a los hijos de Draupadī mientras dormían, y que se cometió una acción abominable y vergonzosa, entonces, oh Sañjaya, no espero la victoria.
1.1.237
यदाऽश्रौषं भीमसेनानुयाते-
नाश्वत्थाम्ना परमास्त्रं प्रयुक्तम्।
क्रुद्धेनैषीकमवधीद्येन गर्भं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३७ ॥
Cuando oí que Aśvatthāman, enfurecido mientras Bhīmasena lo perseguía, lanzó el arma suprema, con la cual el proyectil de caña mató al embrión, entonces, oh Sañjaya, no espero la victoria.
1.1.238
यदाऽश्रौषं ब्रह्मशिरोऽर्जुनेन ।
स्वस्तीत्युक्त्वाऽस्त्रमस्त्रेण शान्तम्।
अश्वत्थाम्ना मणिरत्नं च दत्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३८ ॥
Cuando oí que Arjuna, diciendo 'svasti', apaciguó el arma Brahmaśiras con un arma, y que Aśvatthāman entregó su joya, entonces, oh Sañjaya, no espero la victoria.
1.1.239
यदाऽश्रौषं द्रोणपुत्रेण गर्भे ।
वैराट्या वै पात्यमाने महास्त्रैः।
संजीवयामीति हरेः प्रतिज्ञां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३९ ॥
Cuando oí que el hijo de Droṇa, con grandes armas, golpeaba al niño en el vientre de la hija de Virāṭa, aunque Hari había jurado: 'Lo reviviré', entonces, oh Sañjaya, perdí la esperanza de la victoria.
1.1.240
द्वैपायनः केशवो द्रोणपुत्रं ।
परस्पेरणाभिशापैः शशाप।
बुद्ध्वा चाहं बुद्धिहीनोऽद्य सूत ।
संतप्ये वै पुत्रपौत्रैश्च हीनः ॥ १.१.२४० ॥
Dvaipāyana y Keśava maldijeron al hijo de Droṇa con maldiciones mutuas. Oh auriga, aunque ahora lo comprendo, hoy he perdido el juicio y me lamento, privado de hijos y nietos.
1.1.241
शोच्या गान्धारी पुत्रपौत्रैर्विहीना ।
तथा वध्वा पितृभिर्भ्रातृभिश्च।
कृतं कार्यं दुष्करं पाण्डवेयैः ।
प्राप्तं राज्यमसपत्नं पुनस्तैः ॥ १.१.२४१ ॥
Gāndhārī, privada de hijos y nietos, es digna de lástima, y lo mismo con las nueras, los padres y los hermanos. Los Pāṇḍavas realizaron una tarea difícil y de nuevo obtuvieron un reino sin rivales.
1.1.242
कष्टं युद्धे दश शेषाः श्रुता मे ।
त्रयोऽस्माकं पाण्डवानां च सप्त।
द्व्यूना विंशतिराहताऽक्षौहिणीनां ।
तस्मिन्सङ्ग्रामे भैरवे क्षत्रियाणाम् ॥ १.१.२४२ ॥
En aquella espantosa batalla fueron aniquiladas veinte akṣauhiṇī de los kṣatriyas; oí que diez sobrevivieron: tres de los nuestros y siete de los Pāṇḍavas. Fue algo doloroso.
1.1.243
तमस्त्वतीव विस्तीर्णं मोह आविशतीव माम् ।
संज्ञां नोपलभे सूत मनो विह्वलतीव मे ॥ १.१.२४३ ॥
Una oscuridad muy vasta, y la ofuscación parece entrar en mí. Oh auriga, no percibo la consciencia; mi mente parece desorientada.
1.1.244
इत्युक्त्वा धृतराष्ट्रोऽथ विलप्य बहु दुःखितः ।
मूर्च्छितः पुनराश्वस्तः संजयं वाक्यमब्रवीत् ॥ १.१.२४४ ॥
Así habló Dhṛtarāṣṭra, profundamente afligido, y se lamentó largamente. Desmayándose de nuevo, y recobrándose, dijo estas palabras a Sañjaya.
1.1.245
संजयैवं गते प्राणांस्त्यक्तुमिच्छामि मा चिरम् ।
स्तोकं ह्यपि न पश्यामि फलं जीवितधारणे ॥ १.१.२४५ ॥
Oh Sañjaya, puesto que ha llegado a esto, deseo abandonar mi vida sin demora; no veo ni el menor provecho en sostener la vida.
1.1.246
तं तथा वादिनं दीनं विलपन्तं महीपतिम् ।
निःश्वसन्तं यथा नागं मुह्यमानं पुनः पुनः ॥ १.१.२४६ ॥
A aquel soberano que así hablaba, miserable, lamentándose, suspirando como un elefante y desvaneciéndose una y otra vez.
1.1.247
गावल्गणिरिदं धीमान्महार्थं वाक्यमब्रवीत् ।
श्रुतवानसि वै राजन्महोत्साहान्महाबलान् ॥ १.१.२४७ ॥
Sañjaya, el sabio hijo de Gavalgaṇa, pronunció estas palabras de gran significado: "Oh rey, ciertamente has oído de aquellos de gran ardor y gran fuerza."
1.1.248
द्वैपायनस्य वदतो नारदस्य च धीमतः ।
महत्सु राजवंशेषु गुणैः समुदितेषु च ॥ १.१.२४८ ॥
Has oído lo que dijeron Dvaipāyana (Vyāsa) y el sabio Nārada, acerca de las grandes estirpes reales dotadas de virtudes.
1.1.249
जातान्दिव्यास्त्रविदुषः शक्रप्रतिमतेजसः ।
धर्मेण पृथिवीं जित्वा यज्ञैरिष्ट्वाप्तदक्षिणैः ॥ १.१.२४९ ॥
(Los que nacieron), conocedores de las armas divinas, de esplendor igual al de Indra, que conquistaron la tierra con el dharma y honraron con sacrificios de abundantes ofrendas.
1.1.250
अस्मिँल्लोके यशः प्राप्य ततः कालवशं गतान् ।
शैब्यं महारथं वीरं सृंजयं जयतां वरम् ॥ १.१.२५० ॥
Habiendo alcanzado la fama en este mundo y luego caído bajo el dominio del tiempo: el gran guerrero Śaibya, el héroe, y Sṛñjaya, el mejor de los vencedores.
1.1.251
बाह्लीकं दमनं चैद्यं शर्यातिमजितं नलम् ॥ १.१.२५१ ॥
Bāhlīka, Damana, Caidya, Śaryāti, el invicto Ajita y Nala.
1.1.252
विश्वामित्रममित्रघ्नमम्बरीषं महाबलम् ।
मरुत्तं मनुमिक्ष्वाकुं गयं भरतमेव च ॥ १.१.२५२ ॥
Viśvāmitra, el matador de enemigos Ambarīṣa de gran fuerza, Marutta, Manu, Ikṣvāku, Gaya y Bharata.
1.1.253
रामं दाशरथिं चैव शशबिन्दुं भगीरथम् ।
कृतवीर्यं महाभागं तथैव जनमेजयम् ॥ १.१.२५३ ॥
Rāma, hijo de Daśaratha, Śaśabindu, Bhagīratha, el muy afortunado Kṛtavīrya y también Janamejaya.
1.1.254
ययातिं शुभकर्माणं देवैर्यो याजितः स्वयम् ।
चैत्ययूपाङ्किता भूमिर्यस्येयं सवनाकरा ॥ १.१.२५४ ॥
Yayāti, de obras virtuosas, a quien los propios dioses hicieron sacrificar, y cuya tierra está marcada con postes de sacrificio y es una mina de ritos de soma.
1.1.255
इति राज्ञां चतुर्विंशन्नारदेन सुरर्षिणा ।
पुत्रशोकाभितप्ताय पुरा श्वैत्याय कीर्तितम् ॥ १.१.२५५ ॥
Así, los veinticuatro reyes fueron relatados por el sabio divino Nārada, en tiempos antiguos, a Śvaitya, atormentado por el dolor por su hijo.
1.1.256
तेभ्यश्चान्ये गताः पूर्वं राजानो बलवत्तराः ।
महारथा महात्मानः सर्वैः समुदिता गुणैः ॥ १.१.२५६ ॥
Antes que ellos pasaron otros reyes aún más poderosos: grandes guerreros de carro, de alma grande, dotados de todas las virtudes.
1.1.257
पूरुः कुरुर्यदुः शूरो विष्वगश्वो महाद्युतिः ।
अणुहो युवनाश्वश्च ककुत्स्थो विक्रमी रघुः ॥ १.१.२५७ ॥
Pūru, Kuru, Yadu, el valiente Viṣvagaśva de gran esplendor, Aṇuha, Yuvanāśva, Kakutstha y el valiente Raghu.
1.1.258
विजयो वीतिहोत्रोऽह्गो भवः श्वेतो बृहद्गुरुः ।
उशीनरः शतरथः कङ्को दुलिदुहो द्रुमः ॥ १.१.२५८ ॥
Vijaya, Vītihotra, Aṅga, Bhava, Śveta, Bṛhadguru, Uśīnara, Śatratha, Kaṅka, Duliduha y Druma.
1.1.259
दम्भोद्भवः परो वेनः सगरः संकृतिर्निमिः ।
अजेयः परशुः पुण्ड्रः शंभुर्देवावृधोऽनघः ॥ १.१.२५९ ॥
Dambhodbhava, el supremo Vena, Sagara, Saṅkṛti, Nimi, el invencible Paraśu, Puṇḍra, Śambhu, Devāvṛdha y el sin mancha Anagha.
1.1.260
देवाह्वयः सुप्रतिमः सुप्रतीको बृहद्रथः ।
महोत्साहो विनीतात्मा सुक्रतुर्नैषधो नलः ॥ १.१.२६० ॥
Devāhvaya, Supratima, Supratīka, Bṛhadratha, Mahotsāha de alma disciplinada, Sukratu y Nala de los Naiṣadha.
1.1.261
सत्यव्रतः शान्तभयः सुमित्रः सुबलः प्रभुः ।
जानुजङ्घोऽनरण्योऽर्कः प्रियभृत्यः शुचिव्रतः ॥ १.१.२६१ ॥
Satyavrata, Śāntabhaya, Sumitra, Subala, el señor Jānujaṅgha, Anaraṇya, Arka, Priyabhṛtya y Śucivrata.
1.1.262
बलबन्धुर्निरामर्दः केतुशृङ्गो बृहद्बलः ।
धृष्टकेतुर्बृहत्केतुर्दीप्तकेतुर्निरामयः ॥ १.१.२६२ ॥
Balabandhu, Nirāmarda, Ketuśṛṅga, Bṛhadbala, Dhṛṣṭaketu, Bṛhatketu, Dīptaketu y Nirāmaya.
1.1.263
अविक्षिच्चपलो धूर्तः कृतबन्धुर्दृढेषुधिः ।
महापुराणसंभाव्यः प्रत्यङ्गः परहा श्रुतिः ॥ १.१.२६३ ॥
Avikṣit, Capala, Dhūrta, Kṛtabandhu, Dṛḍheṣudhi, Mahāpurāṇasaṃbhāvya, Pratyaṅga, Parahā y Śruti.
1.1.264
एते चान्ये च राजानः शतशोऽथ सहस्रशः ।
श्रूयन्ते शतशश्चान्ये सङ्ख्याताश्चैव पद्मशः ॥ १.१.२६४ ॥
Estos y otros reyes, cientos y miles; se oye de otros cientos, y otros se cuentan por millones de padmas.
1.1.265
हित्वा सुविपुलान्भोगान्बुद्धिमन्तो महाबलाः ।
राजानो निधनं प्राप्तास्तव पुत्रैर्महत्तरः ॥ १.१.२६५ ॥
Habiendo abandonado sus vastos placeres, los reyes sabios y poderosos hallaron la muerte en gran medida a manos de tus hijos.
1.1.266
येषां दिव्यानि कर्माणि विक्रमस्त्याग एव च ।
माहात्म्यमपि चास्तिक्यं सत्यं शौचं दयाऽर्जवम् ॥ १.१.२६६ ॥
Cuyas acciones eran divinas, cuyo valor y renuncia, grandeza, fe, verdad, pureza, compasión y rectitud eran todos presentes.
1.1.267
विद्वद्भिः कथ्यते लोके पुराणैः कविसत्तमैः ।
सर्वर्द्धिगुणसंपन्नास्ते चापि निधनं गताः ॥ १.१.२६७ ॥
Son mencionados en el mundo por los sabios, los Purāṇas y los mejores poetas; dotados de toda prosperidad y virtud, también ellos hallaron la muerte.
1.1.268
तव पुत्रा दुरात्मानः प्रतप्ताश्चैव मन्युना ।
लुब्धा दुर्वृत्तभूयिष्ठा न ताञ्छोचितुमर्हसि ॥ १.१.२६८ ॥
Tus hijos eran de mente malvada, atormentados por la ira, codiciosos y en su mayoría de conducta perversa; no deberías afligirte por ellos.
1.1.269
श्रुतवानसि मेधावी बुद्धिमान्प्राज्ञसंमतः ।
येषां शास्त्रानुगा बुद्धिर्न ते मुह्यन्ति भारत ॥ १.१.२६९ ॥
Tú eres erudito, inteligente, sabio y estimado por los sabios; oh Bhārata, quienes tienen un intelecto que sigue las escrituras no se confunden.
1.1.270
निग्रहानुग्रहौ चापि विदितौ ते नराधिप ।
नात्यन्तमेवानुवृत्तिः कार्या ते पुत्ररक्षणे ॥ १.१.२७० ॥
Oh señor de los hombres, conoces tanto el castigo como el favor; en la protección de tus hijos no debes ceder en exceso.
1.1.271
भवितव्यं तथा तच्च नानुशोचितुमर्हसि ।
दैवं पुरुषकारेण को निवर्तितुमर्हति ॥ १.१.२७१ ॥
Lo que tenía que suceder ha sucedido, así que no deberías afligirte; ¿quién puede hacer retroceder al destino con el esfuerzo humano?
1.1.272
विधातृविहितं मार्गं न कश्चिदतिवर्तते ।
कालमूलमिदं सर्वं भावाभावौ सुखासुखे ॥ १.१.२७२ ॥
Nadie transgrede el camino ordenado por el Creador; todo esto tiene su raíz en el tiempo: la existencia y la no existencia, el placer y el dolor.
1.1.273
कालः सृजति भूतानि कालः संहरते प्रजाः ।
संहरन्तं प्रजाः कालं कालः शमयते पुनः ॥ १.१.२७३ ॥
El tiempo crea los seres, el tiempo destruye a las criaturas; y el tiempo, que destruye, vuelve a ser apaciguado por el tiempo.
1.1.274
कालो विकुरुते भावान्सर्वांल्लोके शुभाशुभान् ।
कालः संक्षिपते सर्वाः प्रजा विसृजते पुनः ॥ १.१.२७४ ॥
El tiempo transforma en el mundo todos los estados, auspiciosos e inauspiciosos; el tiempo recoge a todas las criaturas y luego las vuelve a liberar.
1.1.275
कालः सुप्तेषु जागर्ति कालो हि दुरतिक्रमः ।
कालः सर्वेषु भूतेषु चरत्यविधतः समः ॥ १.१.२७५ ॥
El tiempo vela entre los que duermen; el tiempo, en verdad, es difícil de vencer. El tiempo recorre a todos los seres por igual, sin ley ni orden.
1.1.276
अतीतानागता भावा ये च वर्तन्ति सांप्रतम् ।
तान्कालनिर्मितान्बुद्ध्वा न संज्ञां हातुमर्हसि ॥ १.१.२७६ ॥
Sabiendo que los estados pasados, futuros y presentes son todos creados por el tiempo, no debes perder tu serenidad.
1.1.277
इत्येवं पुत्रशोकार्तं धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ।
आश्वास्य स्वस्थमकरोत्सूतो गावल्गणिस्तदा ॥ १.१.२७७ ॥
Así, tras consolar a Dhṛtarāṣṭra, señor de los pueblos, afligido por el dolor de sus hijos, el auriga Gāvalgaṇi lo restableció entonces en la calma.
1.1.278
धृतराष्ट्रोऽपि तच्छ्रुत्वा धृतिमेव समाश्रयत् ।
दिष्ट्येदमागतमिति मत्त्वा स प्राज्ञसत्तमः ॥ १.१.२७८ ॥
Dhṛtarāṣṭra también, al oír esto, se refugió únicamente en la firmeza; pensando que esto había llegado por el destino, él, el mejor de los sabios, se mantuvo firme.
1.1.279
लोकानां च हितार्थाय कारुण्यान्मुनिसत्तमः ।
अत्रोपनिषदं पुण्यां कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ १.१.२७९ ॥
Por compasión, para el bien de los mundos, el mejor de los sabios, Kṛṣṇa Dvaipāyana, pronunció aquí esta sagrada upanişad.
1.1.280
विद्वद्भिः कथ्यते लोके पुराणे कविसत्तमैः ।
भारताध्ययनं पुण्यमपि पादमधीयतः।
श्रद्दधानस्य पूयन्ते सर्वपापान्यशेषतः ॥ १.१.२८० ॥
En el mundo, los sabios lo dicen, como declararon los mejores poetas en el Purāṇa: el estudio del Bhārata es meritorio. Para quien lo estudia, aunque sea un cuarto, con fe, todos los pecados quedan completamente purificados.
1.1.281
देवा देवर्षयो ह्यत्र तथा ब्रह्मर्षयोऽमलाः ।
कीर्त्यन्ते शुमकर्माणस्तथा यक्षा महोरगाः ॥ १.१.२८१ ॥
Aquí se celebran los dioses, los sabios divinos y los brahmarṣis sin mancha; y también se celebran los yakṣas y las grandes serpientes de obras auspiciosas.
1.1.282
भगवान्वासुदेवश्च कीर्त्यतेऽत्र सनातनः ।
स हि सत्यमृतं चैव पवित्रं पुण्यमेव च ॥ १.१.२८२ ॥
Aquí se celebra al bienaventurado Vāsudeva, el eterno. Él es en verdad la verdad y el orden cósmico, puro y meritorio en su esencia.
1.1.283
शाश्वतं ब्रह्म परमं ध्रुवं ज्योतिः सनातनम् ।
यस्य दिव्यानि कर्माणि कथन्ति मनीषिणः ॥ १.१.२८३ ॥
Brahman es la luz eterna, suprema, firme y perdurable; sus obras divinas son relatadas por los sabios.
1.1.284
असत्सत्सदसच्चैव यस्माद्विश्वं प्रवर्तते ।
सन्ततिश्च प्रवृत्तिश्च जन्ममृत्युपुनर्भवाः ॥ १.१.२८४ ॥
De quien procede el universo: el no-ser, el ser, y el ser y no-ser; y de quien proceden la continuidad, la actividad, el nacimiento, la muerte y el renacer.
1.1.285
अध्यात्मं श्रूयतें यत्र पञ्चभूतगुणात्मकम् ।
अव्यक्तादि परं यच्च स एव परिगीयते ॥ १.१.२८५ ॥
Donde se oye la doctrina interior compuesta de las cualidades de los cinco elementos, y lo supremo más allá de lo no manifestado y demás, es Él quien es cantado.
1.1.286
यं ध्यायन्ति सदा मुक्ता ध्यानयोगबलान्विताः ।
प्रतिबिम्बमिवादर्शे पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् ॥ १.१.२८६ ॥
Aquel en quien siempre meditan los liberados, dotados del poder del yoga de la meditación, y lo ven establecido en su propio ser como un reflejo en un espejo.
1.1.287
श्रद्दधानः सदा युक्तः सदा धर्मपरायणः ।
आसेवन्निममध्यायं नरः पापात्प्रमुच्यते ॥ १.१.२८७ ॥
El hombre lleno de fe, siempre dominado y siempre entregado al dharma, que estudia este capítulo, se libera del pecado.
1.1.288
अनुक्रमणिकाध्यायं भारतस्येममादितः ।
आस्तिकः सततं शृण्वन्न कृच्छ्रेष्ववसीदति ॥ १.१.२८८ ॥
El creyente que escucha constantemente este capítulo de índice del Mahābhārata desde el principio no se hunde en las dificultades.
1.1.289
उभे सन्ध्ये जपन्किंचित्सद्यो मुच्येत किल्बिषात् ।
अनुक्रमण्या यावत्स्यादह्नारात्र्या च संचितम् ॥ १.१.२८९ ॥
Recitando algo del índice en ambos crepúsculos, uno queda de inmediato libre del pecado acumulado de día y de noche.
1.1.290
भारतस्य वपुर्ह्येतत्सत्यं चामृतमेव च ।
नवनीतं यथा दध्नो द्विपदां ब्राह्मणो यथा ॥ १.१.२९० ॥
Este es, en verdad, el cuerpo del Mahābhārata, verdad y néctar, como la mantequilla lo es del yogur, y como el brahmán entre los bípedos.
1.1.291
आरण्यकं च वेदेभ्य ओषधिभ्योऽमृतं यथा ।
ह्रदानामुदधिः श्रेष्ठो गौर्वरिष्ठा चतुष्पदाम् ॥ १.१.२९१ ॥
Como el Āraṇyaka entre los Vedas, y el néctar entre las hierbas, y el océano es el mejor de los lagos, así la vaca es la mejor de los cuadrúpedos.
1.1.292
यथैतानीतिहासानां तथा भारतमुच्यते ।
यश्चैनं श्रावयेच्छ्राद्धे ब्राह्मणान्पादमन्ततः ॥ १.१.२९२ ॥
Así como estos son llamados itihāsas, así también se dice el Bhārata. Quien haga oír a los brahmanes en el śrāddha al menos un cuarto de él.
1.1.293
अक्षय्यमन्नपानं वै पितृंस्तस्योपतिष्ठते ।
इतिहासपुराणाभ्यां वेदं समुपबृंहयेत् ॥ १.१.२९३ ॥
Sus antepasados reciben alimento y bebida imperecederos. Con los itihāsas y los Purāṇas se debe ampliar plenamente el Veda.
1.1.294
बिभेत्यल्पश्रुताद्वेदो मामयं प्रतरिष्यति ।
कार्ष्णं वेदमिमं विद्वाञ्श्रावयित्वार्थमश्नुते ॥ १.१.२९४ ॥
El Veda teme al de poco saber, pensando: 'Este me superará.' El sabio que hace oír este Veda de Kṛṣṇa alcanza su fin.
1.1.295
भ्रूणहत्यादिकं चापि पापं जह्यादसंशयम् ।
य इमं शुचिरध्यायं पठेत्पर्वणि पर्वणि ॥ १.१.२९५ ॥
Sin duda abandona también pecados como el aborto de un embrión, quien, puro, recita este capítulo en cada parva.
1.1.296
अधीतं भारतं तेन कृत्स्नं स्यादिति मे मतिः ।
यश्चैनं शृणुयान्नित्यमार्षं श्रद्धासमन्वितः ॥ १.१.२९६ ॥
Según mi parecer, por él se ha estudiado el Bhārata entero. Y quien, dotado de fe, escucha constantemente esta obra de los videntes.
1.1.297
स दीर्घमायुः कीर्तिं च स्वर्गतिं चाप्नुयान्नरः ।
एकतश्चतुरो वेदा भारतं चैतदेकतः ॥ १.१.२९७ ॥
Ese hombre alcanza larga vida, renombre y el destino celestial. Por un lado están los cuatro Vedas; por otro, este Bhārata.
1.1.298
पुरा किल सुरैः सर्वैः समेत्य तुलया धृतम् ।
चतुर्भ्यः सरहस्येभ्यो वेदेभ्यो ह्यधिकं यदा ॥ १.१.२९८ ॥
En tiempos antiguos, cuando todos los dioses se reunieron y lo pesaron en una balanza, resultó ser más pesado que los cuatro Vedas con sus enseñanzas secretas.
1.1.299
तदाप्रभृति लोकेऽस्मिन्महाभारतमुच्यते ।
महत्त्वे च गुरुत्वे च ध्रियमाणं यतोऽधिकम् ॥ १.१.२९९ ॥
Desde entonces, en este mundo, se le llama Mahābhārata, porque en grandeza y peso fue considerado superior.
1.1.300
महत्त्वाद्भारवत्त्वाच्च महाभारतमुच्यते ।
निरुक्तमस्य यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १.१.३०० ॥
Por su grandeza y su peso se llama Mahābhārata. Quien conoce su etimología queda liberado de todos los pecados.
1.1.301
तपो नकल्कोऽध्ययनं नकल्कः ।
स्वाभाविको वेदविधिर्नकल्कः।
प्रसह्य वित्ताहरणं नकल्क-
स्तान्येव भावोपहतानि कल्कः ॥ १.१.३०१ ॥
La ascesis no es una mancha; el estudio no es una mancha; el rito védico natural no es una mancha; arrebatar riquezas por la fuerza no es una mancha. Pero esas mismas cosas, cuando se corrompen por la intención, se convierten en mancha.