മഹാഭാരതം · അധ്യായം 1.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत् ॥ १.१.१ ॥
നാരായണനെയും മനുഷ്യരിൽ ഉത്തമനായ നരനെയും ദേവി സരസ്വതിയെയും നമസ്കരിച്ച ശേഷം 'ജയ' എന്ന് ഉച്ചരിക്കണം.
1.1.2
नारायणं सुरगुरुं जगदेकनाथं ।
भक्तप्रियं सकललोकनमस्कृतं च।
त्रैगुण्यवर्जितमजं विभुमाद्यमीशं ।
वन्दे भवघ्नममरासुरसिद्धवन्द्यम् ॥ १.१.२ ॥
ദേവഗുരുവും ജഗത്തിന്റെ ഏകനാഥനും ഭക്തപ്രിയനും സകലലോകങ്ങളാലും നമസ്കൃതനും ത്രിഗുണരഹിതനും അജനും വിഭുവും ആദ്യനായ ഈശ്വരനുമായ നാരായണനെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു; ഭവബന്ധം നശിപ്പിക്കുന്നവനും ദേവാസുരസിദ്ധന്മാരാൽ വന്ദ്യനുമായവനെ.
1.1.3
नमो धर्माय महते नमः कृष्णाय वेधसे ।
ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान् ॥ १.१.३ ॥
മഹത്തായ ധർമ്മത്തിന് നമസ്കാരം; സൃഷ്ടികർത്താവായ കൃഷ്ണന് നമസ്കാരം. ബ്രാഹ്മണരെ നമസ്കരിച്ച് ശാശ്വതധർമ്മങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം.
1.1.4
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ।
ॐ नमः पितामहाय। ॐ नमः प्रजापतिभ्यः।
ॐ नमः कृष्णद्वैपायनाय ।
ॐ नमः सर्वविघ्नविनायकेभ्यः ॥ १.१.४ ॥
ഓം, ഭഗവാൻ വാസുദേവന് നമസ്കാരം. ഓം, പിതാമഹന് നമസ്കാരം. ഓം, പ്രജാപതികൾക്ക് നമസ്കാരം. ഓം, കൃഷ്ണദ്വൈപായനന് നമസ്കാരം. ഓം, സർവവിഘ്നവിനായകന്മാർക്ക് നമസ്കാരം.
1.1.5
रोमहर्षणपुत्र उग्रश्रवाः सौतिः पौराणिको ।
नैमिशारण्ये शौनकस्य कुलपतेर्द्वादशवार्षिके सत्रे ॥ १.१.५ ॥
രോമഹർഷണന്റെ പുത്രനായ ഉഗ്രശ്രവസ്സ്, സൗതി, പൗരാണികൻ, നൈമിശാരണ്യത്തിൽ കുലപതിയായ ശൗനകന്റെ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തെ സത്രത്തിൽ.
1.1.6
सुखासीनानभ्यगच्छद्ब्रह्मर्षीन्संशितव्रतान् ।
विनयावनतो भूत्वा कदाचित्सूतनन्दनः ॥ १.१.६ ॥
സുഖമായിരുന്ന, കഠിനവ്രതന്മാരായ ബ്രഹ്മർഷികളെ ഒരിക്കൽ സൂതപുത്രൻ വിനയത്തോടെ വണങ്ങി സമീപിച്ചു.
1.1.7
तमाश्रममनुप्राप्य नैमिशारण्यवासिनः ।
उवाच तानृषीन्सर्वान्धन्यो वोऽस्म्यद्यदर्शनात् ॥ १.१.७ ॥
ആ ആശ്രമത്തിലെത്തി നൈമിശാരണ്യവാസികളായ ആ ഋഷിമാരോടെല്ലാം അവൻ പറഞ്ഞു, "ഇന്ന് നിങ്ങളുടെ ദർശനത്താൽ ഞാൻ ധന്യനായി."
1.1.8
वेद वैयासिकीः सर्वाः कथा धर्मार्यैसंहिताः ।
वक्ष्यामि वो द्विजश्रेष्ठाः शृण्वन्त्वद्य तपोधनाः ॥ १.१.८ ॥
വ്യാസരചിതമായ ധർമ്മാർത്ഥങ്ങളടങ്ങിയ എല്ലാ കഥകളും ഞാൻ അറിയുന്നു. ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരേ, തപോധനരേ, ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറയാം; ഇന്ന് നിങ്ങൾ കേൾക്കുക.
1.1.9
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नैमिशारण्यवासिनः ।
चित्रा श्रोतुं कथास्तत्र परिव्रुस्तपस्विनः ॥ १.१.९ ॥
അവന്റെ ആ വാക്ക് കേട്ട് നൈമിശാരണ്യവാസികളായ തപസ്വികൾ അത്ഭുതകഥകൾ കേൾക്കാൻ അവിടെ ചുറ്റും കൂടി.
1.1.10
अभिवाद्य मुनींस्तांस्तु सर्वानेव कुताञ्जलिः ।
अपृच्छत्स तपोवृद्धिं सद्भिश्चैवाभिपूजितः ॥ १.१.१० ॥
ആ മുനിമാരെയെല്ലാം വണങ്ങി, കൈകൂപ്പി, സജ്ജനങ്ങളാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടവനായി അവൻ അവരുടെ തപോവൃദ്ധിയെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു.
1.1.11
अथ तेषूपविष्टेषु सर्वेष्वेव तपस्विषु ।
निर्दिष्टमासनं भेजे विनयाद्रौमहर्षणिः ॥ १.१.११ ॥
അപ്പോൾ ആ തപസ്വികളെല്ലാം ഇരുന്നശേഷം, രോമഹർഷണന്റെ പുത്രൻ വിനയത്തോടെ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ട ആസനം സ്വീകരിച്ചു.
1.1.12
सुखासीनं ततस्तं तु विश्रान्तमुपलक्ष्य च ।
अथापृच्छदृषिस्तत्र कश्चित्प्रस्तावयन्कथाः ॥ १.१.१२ ॥
അവൻ സുഖമായി ഇരുന്ന് വിശ്രമിക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഒരു ഋഷി കഥകളെക്കുറിച്ച് സംസാരം തുടങ്ങിക്കൊണ്ട് അവനോട് ചോദിച്ചു.
1.1.13
कुत आगम्यते सौते क्वचायं विहृतस्त्वया ।
कालः कमलपत्राक्ष शंसैतत्पृच्छतो मम ॥ १.१.१३ ॥
സൗതേ, നീ എവിടെനിന്നാണ് വരുന്നത്? ഈ കാലം നീ എവിടെയാണ് ചെലവഴിച്ചത്? താമരക്കണ്ണാ, ചോദിക്കുന്ന എനിക്ക് ഇത് പറയുക.
1.1.14
एवं पृष्टोऽब्रवीत्सम्यग्यथावद्रौमहर्षणिः ।
वाक्यं वचनसंपन्नस्तेषां च चरिताश्रयम् ॥ १.१.१४ ॥
ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, വാക്കുകളിൽ സമർഥനായ രോമഹർഷണന്റെ പുത്രൻ സൗതി, അവരുടെ ചരിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വാക്കുകൾ ശരിയായും യഥാവിധിയും പറഞ്ഞു.
1.1.15
तस्मिन्सदसि विस्तीर्णे मुनीनां भावितात्मनाम् ।
जनमेजयस्य राजर्षेः सर्पसत्रे महात्मनः ॥ १.१.१५ ॥
ആ വിശാലമായ സദസ്സിൽ, ശുദ്ധമനസ്കരായ മുനിമാരുടെ മധ്യേ, രാജർഷിയായ മഹാത്മാവ് ജനമേജയന്റെ സർപ്പസത്രത്തിൽ.
1.1.16
समीपे पार्थिवेन्द्रस्य सम्यक्पारिक्षितस्य च ।
कृष्णद्वैपायनप्रोक्ताः सुपुण्या विविधाः कथाः ॥ १.१.१६ ॥
രാജാധിരാജനായ പാരിക്ഷിതന്റെ സമീപത്ത്, യഥാവിധി, കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ പറഞ്ഞ അതിപുണ്യമായ പലവിധ കഥകൾ.
1.1.17
कथिताश्चापि विधिवद्या वैशंपायनेन वै ।
श्रुत्वाऽहं ता विचित्रार्था महाभारतसंश्रिताः ॥ १.१.१७ ॥
വൈശമ്പായനൻ വിധിപ്രകാരം പറഞ്ഞ, വിചിത്രാർഥങ്ങളുള്ള, മഹാഭാരതത്തോട് ബന്ധപ്പെട്ട ആ കഥകൾ ഞാൻ കേട്ടു.
1.1.18
बहूनि संपरिक्रम्य तीर्थान्यायतनानि च ।
समन्तपञ्चकं नाम पुण्यं द्विजनिषेवितम् ॥ १.१.१८ ॥
പല തീർഥങ്ങളെയും ആയതനങ്ങളെയും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, ദ്വിജന്മാർ സേവിക്കുന്ന സമന്തപഞ്ചകം എന്ന പുണ്യസ്ഥലത്തെ.
1.1.19
गतवानस्मि तं देशं युद्धं यत्राभवत्पुरा ।
कुरूणां पाण्डवानां च सर्वेषां च महीक्षिताम् ॥ १.१.१९ ॥
മുൻപ് കുരുക്കൾക്കും പാണ്ഡവർക്കും എല്ലാ രാജാക്കന്മാർക്കും യുദ്ധം നടന്ന ആ ദേശത്തേക്ക് ഞാൻ പോയിരുന്നു.
1.1.20
दिदृक्षुंरागतस्तस्मात्समीपं भावतामिह ।
आयुष्मन्तः सर्व एव ब्रह्मभाता हि मे मताः
अस्मिन्यज्ञे महाभङ्गाः सूर्यपावकवर्चसः ॥ १.१.२० ॥
കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ അവിടെനിന്ന് ഞാൻ നിങ്ങളുടെ അടുത്തെത്തി. നിങ്ങളെല്ലാവരും ദീർഘായുസ്സുള്ളവരാണ്; ഞാൻ നിങ്ങളെ ബ്രഹ്മസഹോദരന്മാരായി കരുതുന്നു. ഈ യജ്ഞത്തിൽ നിങ്ങൾ മഹാഭാഗ്യവാന്മാരാണ്, സൂര്യാഗ്നികളെപ്പോലെ തേജസ്സുള്ളവരാണ്.
1.1.21
कृताभिषेकाः शुचयः कृतजप्या हुताग्नयः ।
भवन्त आसते स्वस्था ब्रवीमि किमहं द्विजाः ॥ १.१.२१ ॥
സ്നാനം ചെയ്ത്, ശുദ്ധരായി, ജപം ചെയ്ത്, അഗ്നികളിൽ ഹോമം ചെയ്ത് നിങ്ങൾ സുഖമായി ഇരിക്കുന്നു. ഓ ദ്വിജന്മാരേ, ഞാൻ എന്താണ് പറയേണ്ടത്?
1.1.22
पुराणसंहिताः पुण्याः कथा धर्मार्थसंश्रिताः ।
इतिवृत्तं नरेन्द्राणामृषीणां च महात्मनाम् ॥ १.१.२२ ॥
പുരാണ സംഹിതകൾ, ധർമ്മത്തിലും അർത്ഥത്തിലും അധിഷ്ഠിതമായ പുണ്യകഥകൾ, രാജാക്കന്മാരുടെയും മഹാത്മാക്കളായ ഋഷിമാരുടെയും ചരിത്രം.
1.1.23
द्वैपायनेन यत्प्रोक्तं पुराणं परमर्षिणा ।
सुरैर्ब्रह्मर्षिभिश्चैव श्रुत्वा यदभिपूजितम् ॥ १.१.२३ ॥
പരമർഷിയായ ദ്വൈപായനൻ (വ്യാസൻ) പറഞ്ഞ പുരാണം ദേവന്മാരും ബ്രഹ്മർഷിമാരും കേട്ട് ആദരിച്ചു.
1.1.24
तस्याख्यानवरिष्ठस्य विचित्रपदपर्वणः ।
सूक्ष्मार्थन्याययुक्तस्य वेदार्थैर्भूषितस्य च ॥ १.१.२४ ॥
ആ ശ്രേഷ്ഠമായ ആഖ്യാനത്തിന്റെ, വിചിത്രമായ പദങ്ങളും പർവങ്ങളും ഉള്ളതും, സൂക്ഷ്മാർത്ഥവും ന്യായവും ചേർന്നതും, വേദാർത്ഥങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ.
1.1.25
भारतस्येतिहासस्य पुण्यां ग्रन्थार्थसंयुताम् ।
संस्कारोपगतां ब्राह्मीं नानाशास्त्रोपबृंहिताम् ॥ १.१.२५ ॥
ഭാരതേതിഹാസത്തിലെ പുണ്യമായതും ഗ്രന്ഥാർത്ഥത്താൽ സമ്പന്നവും സംസ്കാരമുള്ളതും ബ്രാഹ്മീ ഭാഷയിലുള്ളതും അനേകശാസ്ത്രങ്ങളാൽ പുഷ്ടവുമായ ഇതിഹാസം.
1.1.26
जनमेजयस्य यां राज्ञो वैशंपायन उक्तवान् ।
यथावत्स ऋषिः पृष्टः सत्रे द्वैपायनाज्ञया ॥ १.१.२६ ॥
ജനമേജയ രാജാവിനോട് വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞത്; സത്രത്തിൽ ദ്വൈപായനന്റെ കല്പനയാൽ ആ ഋഷി യഥാവത് ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ.
1.1.27
वेदैश्चतुर्भिः सयुक्तां व्यासस्याद्भुतकर्मणः ।
संहितां श्रोतुमिच्छामः पुण्यां पापभयापहाम् ॥ १.१.२७ ॥
അദ്ഭുതകർമ്മിയായ വ്യാസന്റെ, നാലു വേദങ്ങളോടു ചേർന്ന, പാപഭയം അകറ്റുന്ന പുണ്യസംഹിത കേൾക്കാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
1.1.28
आद्यं पुरुषमीशानं पुरुहूतं पुरुष्टुतम् ।
ऋतमेकाक्षरं ब्रह्म व्यक्ताव्यक्तं सनातनम् ॥ १.१.२८ ॥
ആദിപുരുഷനും ഈശാനനും പുരുഹൂതനും പുരുഷ്ടുതനും ഋതവും ഏകാക്ഷര ബ്രഹ്മവും വ്യക്താവ്യക്തവും സനാതനനുമായവനെ.
1.1.29
असच्च सच्चैव च यद्विश्वं सदसतः परम् ।
परावराणां स्रष्टारं पुराणं परमव्ययम् ॥ १.१.२९ ॥
അസത്തും സത്തും വിശ്വവുമായവനും; സത്-അസത്തുകൾക്കപ്പുറമുള്ളവനും; പരാവരങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും; പുരാണനും പരമാവ്യയനുമായവനെ.
1.1.30
मङ्गल्यं मङ्गलं विष्णुं वरेण्यमनघं शुचिम् ।
नमस्कृत्य हृषीकेशं चराचरगुरुं हरिम् ॥ १.१.३० ॥
മംഗളകരനും മംഗളവും വിഷ്ണുവും വരേണ്യനും നിർമ്മലനും ശുചിയുമായ, ചരാചരഗുരുവായ ഹൃഷീകേശനും ഹരിയുമായവന് നമസ്കരിച്ച്.
1.1.31
महर्षेः पूजितस्येह सर्वलोकैर्महात्मनः ।
प्रवक्ष्यामि मतं पुण्यं व्यासस्याद्भुतकर्मणः ॥ १.१.३१ ॥
ഇവിടെ എല്ലാ ലോകങ്ങളാലും പൂജിതനായ ആ മഹർഷിയും മഹാത്മാവും അദ്ഭുതകർമ്മിയുമായ വ്യാസന്റെ പുണ്യമായ മതം ഞാൻ പറയാം.
1.1.32
नमो भगवते तस्मै व्यासायामिततेजसे ।
यस्य प्रसादाद्वक्ष्यामि नारायणकथामिमाम् ॥ १.१.३२ ॥
ആ ഭഗവാനും അമിത തേജസ്സുള്ളവനുമായ വ്യാസന് നമസ്കാരം; അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃപയാൽ ഈ നാരായണകഥ ഞാൻ പറയും.
1.1.33
सर्वाश्रमाभिशमनं सर्वतीर्थावगाहनम् ।
न तथा फलद सूते नारायणकथा यथा ॥ १.१.३३ ॥
എല്ലാ ആശ്രമങ്ങളെയും ശാന്തമാക്കുന്നതും എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്യുന്നതും നാരായണകഥ നൽകുന്ന ഫലം തരില്ല.
1.1.34
नास्ति नारायणसमं न भूतं न भविष्यति ।
एतेन सत्यवाक्येन सर्वार्थान्साधयाम्यहम् ॥ १.१.३४ ॥
നാരായണനു സമനായി ആരുമില്ല, ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഉണ്ടാവുകയുമില്ല. ഈ സത്യവാക്യത്താൽ ഞാൻ എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും സാധിക്കുന്നു.
1.1.35
आचख्युः कवयः केचित्संप्रत्याचक्षते परे ।
आख्यास्यन्ति तथैवान्य इतिहासमिमं भुवि ॥ १.१.३५ ॥
ചില കവികൾ ഈ ഇതിഹാസം പറഞ്ഞു; ചിലർ ഇപ്പോൾ പറയുന്നു; മറ്റുള്ളവരും ഭൂമിയിൽ ഇപ്രകാരം പറയും.
1.1.36
इदं तु त्रिषु लोकेषु महज्ज्ञानं प्रतिष्ठितम् ।
विस्तरैश्च समासैश्च धार्यते यद्द्विजातिभिः ॥ १.१.३६ ॥
ഈ മഹത്തായ ജ്ഞാനം മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്; ദ്വിജന്മാർ ഇതിനെ വിസ്താരമായും സംക്ഷേപമായും ധരിക്കുന്നു.
1.1.37
अलङ्कृतं शुभैः शब्दैः समयैर्दिव्यधनुषैः ।
छन्दोवृत्तैश्च विविधैरन्वितं विदुषांप्रियम् ॥ १.१.३७ ॥
ശുഭമായ വാക്കുകളാലും ചിട്ടയായ നിയമങ്ങളാലും ദിവ്യധനുസ്സുപോലുള്ള സൂക്ഷ്മരീതികളാലും വിവിധ ഛന്ദസ്സുകളും വൃത്തങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും പണ്ഡിതന്മാർക്ക് പ്രിയമായതുമാണ് ഇത്.
1.1.38
तपसा ब्रह्मचर्येण व्यस्य वेदं सनातनम् ।
इतिहासमिमं चक्रे पुण्यं सत्यवतीसुतः ॥ १.१.३८ ॥
തപസ്സിനാലും ബ്രഹ്മചര്യത്താലും സനാതനമായ വേദത്തെ വിഭജിച്ച്, സത്യവതിയുടെ പുത്രൻ ഈ പുണ്യേതിഹാസം രചിച്ചു.
1.1.39
पुण्ये हिमवतः पादे मेध्ये गिरिगुहालये ।
विशोध्य देहं धर्मात्मा दर्भसंस्तरमाश्रितः ॥ १.१.३९ ॥
ഹിമാലയത്തിന്റെ പുണ്യമായ താഴ്വരയിൽ, പവിത്രമായ മലഗുഹയിൽ വസിച്ച്, ശരീരം ശുദ്ധമാക്കി, ധർമ്മാത്മാവ് ദർഭപ്പായയിൽ ഇരുന്നു.
1.1.40
शुचिः सनियमो व्यासः शान्तात्मातपसि स्थितः ।
भारतस्येतिहासस्य धर्मेणान्वीक्ष्य तां गतिम् ॥ १.१.४० ॥
ശുദ്ധനും നിയമനിഷ്ഠനും ശാന്താത്മാവുമായ വ്യാസൻ തപസ്സിൽ ഉറച്ചിരുന്നു; ധർമ്മത്താൽ ഭാരതേതിഹാസത്തിന്റെ ആ ഗതി അദ്ദേഹം പരിശോധിച്ചു.
1.1.41
प्रविश्य योगं ज्ञानेन सोऽपश्यत्सर्वमन्ततः ॥ १.१.४१ ॥
യോഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, ജ്ഞാനത്താൽ അദ്ദേഹം എല്ലാം പൂർണ്ണമായി കണ്ടു.
1.1.42
निष्प्रभेऽस्मिन्निरालोके सर्वतस्तमसा वृते ।
बृहदण्डमभूदेकं प्रजानां बीजमव्ययम् ॥ १.१.४२ ॥
പ്രകാശമില്ലാത്ത, കാഴ്ചയില്ലാത്ത, എല്ലാ ഭാഗത്തും ഇരുട്ടാൽ മൂടപ്പെട്ട ഇതിൽ, ജീവികളുടെ അക്ഷയബീജമായ ഒരു മഹാണ്ഡം ഉണ്ടായി.
1.1.43
युगस्यादिनिमित्तं तन्महद्दिव्यं प्रचक्षत ।
व्यस्मिंस्तच्छ्रूयते सत्यंज्योतिर्ब्रह्म सनातनम् ॥ १.१.४३ ॥
യുഗാരംഭത്തിന്റെ കാരണമായ ആ മഹത്തായ ദിവ്യാണ്ഡം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അതിൽ ഇത് കേൾക്കപ്പെടുന്നു: സത്യം, ജ്യോതിസ്, സനാതന ബ്രഹ്മം.
1.1.44
अद्भुतं चाप्यचिन्त्यं च सर्वत्र समतां मतम् ।
अव्यक्तं कारणं सूक्ष्मं यत्तत्सदसदात्मकम् ॥ १.१.४४ ॥
അത് അത്ഭുതവും അചിന്ത്യവും സർവത്ര സമവുമായി കരുതപ്പെടുന്നു. അത് അവ്യക്തവും സൂക്ഷ്മവുമായ കാരണമാണ്; സത്തും അസത്തും സ്വരൂപമായത്.
1.1.45
यस्मिन्पितामहो जज्ञे प्रभुरेकः प्रजापतिः ।
ब्रह्मा सुरगुरुः स्थाणुर्मनुः कः परमेष्ठ्यथ ॥ १.१.४५ ॥
അതിൽനിന്ന് പിതാമഹനും ഏകനായ പ്രഭുവുമായ പ്രജാപതി ജനിച്ചു — ബ്രഹ്മാവ്, സുരഗുരു, സ്ഥാണു, മനു, ക, പരമേഷ്ഠി.
1.1.46
प्राचेतसस्तथा दक्षो दक्षपुत्राश्च सप्तवै ।
ततः प्रजानां पतयः प्राभवन्नेकविंशतिः ॥ १.१.४६ ॥
പ്രാചേതസനും ദക്ഷനും ദക്ഷന്റെ ഏഴു പുത്രന്മാരും — പിന്നെ പ്രജകളുടെ ഇരുപത്തൊന്ന് പതികൾ ഉണ്ടായി.
1.1.47
पुरुषश्चाप्रमेयात्मा यं सर्वऋषयो विदु ।
विश्वेदेवास्तथाऽऽदित्या वसवोऽथाश्विनावपि ॥ १.१.४७ ॥
അളക്കാനാകാത്ത ആത്മാവുള്ള പുരുഷനും, എല്ലാ ഋഷിമാരും അറിയുന്നവനും; വിശ്വദേവന്മാരും ആദിത്യന്മാരും വസുക്കളും രണ്ട് അശ്വിനികളും.
1.1.48
यक्षाः साध्याः पिशाचाश्च गुह्यकाः पितरस्तथा ।
ततः प्रसूता विद्वांसः शिष्टा ब्रह्मर्षिसत्तमाः ॥ १.१.४८ ॥
യക്ഷന്മാർ, സാധ്യന്മാർ, പിശാചന്മാർ, ഗുഹ്യകന്മാർ, പിതൃക്കൾ; പിന്നെ പണ്ഡിതരും ശിഷ്ടരും ബ്രഹ്മർഷിമാരിൽ ഉത്തമരും ജനിച്ചു.
1.1.49
महर्षयश्च बहवः सर्वैः समुदिता गुणैः ।
आतो द्यौः पृथिवी वायुरन्तरिक्षं दिशस्तया ॥ १.१.४९ ॥
പല മഹർഷിമാരും എല്ലാ ഗുണങ്ങളാലും സമ്പന്നരായിരുന്നു; അതുപോലെ ആകാശം, ഭൂമി, വായു, അന്തരീക്ഷം, ദിശകൾ എന്നിവയും ഉണ്ടായി.
1.1.50
संवत्सरर्तवो मासाः पक्षाहोरात्रयः क्रमात् ।
यच्चान्यदपि तत्सर्वं संभूतं लोकसाक्षिकम् ॥ १.१.५० ॥
സംവത്സരം, ഋതുക്കൾ, മാസങ്ങൾ, പക്ഷങ്ങൾ, പകലും രാത്രിയും ക്രമത്തിൽ ഉണ്ടായി; മറ്റെല്ലാം ലോകസാക്ഷിയായി ഉത്ഭവിച്ചു.
1.1.51
यदिदं दृश्यते किंचिद्बूतं स्थावरजङ्गमम् ।
पुनःसंक्षिप्यते सर्वं जगत्प्राप्ते युगक्षये ॥ १.१.५१ ॥
ഇവിടെ കാണുന്ന സ്ഥാവരജംഗമ ജീവികളെല്ലാം യുഗാന്ത്യത്തിൽ ലോകം വീണ്ടും സംഹരിക്കപ്പെടുന്നു.
1.1.52
यथर्तुष्वृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्यये ।
दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा भावा युगादिषु ॥ १.१.५२ ॥
ഋതുക്കളിൽ ഋതുലക്ഷണങ്ങൾ ക്രമത്തിൽ പലരൂപങ്ങളിൽ കാണുന്നതുപോലെ, യുഗാദികളിൽ ഭാവങ്ങളും അതുപോലെ വീണ്ടും കാണപ്പെടുന്നു.
1.1.53
एवमेतदनाद्यन्तं भूतसंघातकारकम् ।
अनादिनिधनं लोके चक्रं संपरिवर्तते ॥ १.१.५३ ॥
ഇങ്ങനെ, ആദ്യവും അന്ത്യവുമില്ലാത്ത, ജീവസമൂഹത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഈ ചക്രം ലോകത്തിൽ തിരിഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
1.1.54
त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि त्रयस्त्रिंशच्छतानि च ।
त्रयस्त्रिंशच्च देवनां सृष्टिः संक्षेपलक्षणा ॥ १.१.५४ ॥
മുപ്പത്തിമൂവായിരം, മൂവായിരത്തി മുന്നൂറ്റിമുപ്പത്തിമൂന്ന്, മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവന്മാരുടെ സൃഷ്ടി സംക്ഷേപമായി പറയപ്പെടുന്നു.
1.1.55
दिवः पुत्रो बृहद्भानुश्चक्षुरात्मा विभावसुः ।
सविता स ऋचीकोऽर्को भानुराशावहो रविः ॥ १.१.५५ ॥
സ്വർലോകത്തിന്റെ പുത്രന്മാർ: ബൃഹദ്ഭാനു, ചക്ഷുസ്, ആത്മാവ്, വിഭാവസു; സവിതാവ്, അവൻ തന്നെ ഋചീകൻ, അർക്കൻ, ഭാനു, ആശാവഹൻ, രവി.
1.1.56
पुत्रा विवस्वतः सर्वे मनुस्तेषां तथाऽवरः ।
देवभ्राट् तनयस्तस्य सुभ्राडिति ततः स्मृतः ॥ १.१.५६ ॥
വിവസ്വാന്റെ പുത്രന്മാരെല്ലാവരും; അവരിൽ മനുവും ഇളയവനും. അവന്റെ പുത്രൻ ദേവഭ്രാട്; പിന്നീട് അവൻ സുഭ്രാട് എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെട്ടു.
1.1.57
सुभ्राजस्तु त्रयः पुत्राः प्रजावन्तो बहुश्रुताः ।
दशज्योतिः शतज्योतिः सहस्रज्योतिरेव च ॥ १.१.५७ ॥
സുഭ്രാജന് മൂന്ന് പുത്രന്മാരുണ്ടായിരുന്നു; അവർ സന്താനവാന്മാരും ബഹുശ്രുതരുമായിരുന്നു: ദശജ്യോതി, ശതജ്യോതി, സഹസ്രജ്യോതി.
1.1.58
दशपुत्रसहस्राणि दशज्योतेर्महात्मनः ।
ततो दशगुणाश्चान्ये शतज्योतेरिहात्मजाः ॥ १.१.५८ ॥
മഹാത്മാവായ ദശജ്യോതിക്ക് പതിനായിരം പുത്രന്മാർ; പിന്നെ ശതജ്യോതിക്ക് അതിന്റെ പത്തിരട്ടി മറ്റു പുത്രന്മാർ ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
1.1.59
भूयस्ततो दशगुणाः सहस्रज्योतिषः सुताः ।
तेभ्योऽयं कुरुवंशश्च यदूनां भरतस्य च ॥ १.१.५९ ॥
പിന്നെ സഹസ്രജ്യോതിക്ക് അതിന്റെ പത്തിരട്ടി പുത്രന്മാർ. അവരിൽ നിന്നാണ് ഈ കുരുവംശവും യദുവംശവും ഭരതന്റെ വംശവും ഉണ്ടായത്.
1.1.60
ययातीक्ष्वाकृवंशश्च राजर्षीणां च सर्वशः ।
संभूता बहवो वंशा भूतसर्गाः सुविस्तराः ॥ १.१.६० ॥
യയാതിയുടെയും ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെയും വംശങ്ങളും, രാജർഷികളുടെ എല്ലാ വിധ വംശങ്ങളും ഉണ്ടായി; ജീവികളുടെ ഈ സൃഷ്ടികൾ അതിവിപുലമാണ്.
1.1.61
भूतस्थानानि सर्वाणि रहस्यं त्रिविधं च यत् ।
वेदा योगः सविज्ञानो धर्मोऽर्थः काम एव च ॥ १.१.६१ ॥
ജീവികളുടെ എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളും, മൂന്നുവിധമുള്ള രഹസ്യവും, വേദങ്ങളും, യോഗവും, വിജ്ഞാനത്തോടുകൂടിയ ധർമ്മവും, അർത്ഥവും, കാമവും.
1.1.62
धर्मार्थकामयुक्तानि शास्त्राणि विविधानि च ।
लोकयात्राविधान च सर्व तद्दृष्टवानृषिः ॥ १.१.६२ ॥
ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവയോടുകൂടിയ വിവിധ ശാസ്ത്രങ്ങളും, ലോകവ്യവഹാരത്തിന്റെ എല്ലാ വിധികളും—അവയെല്ലാം ആ ഋഷി കണ്ടു.
1.1.63
नीतिर्भरतवंशस्य विस्तारश्चैव सर्वशः ।
इतिहासाः सहव्याख्या विविधाश्रुतयोऽपि च ॥ १.१.६३ ॥
ഭരതവംശത്തിന്റെ നീതിയും അതിന്റെ സർവത്ര വിസ്താരവും, വ്യാഖ്യാനത്തോടുകൂടിയ ഇതിഹാസങ്ങളും, വിവിധ ശ്രുതികളും.
1.1.64
इह सर्वमनुक्रान्तमुक्तं ग्रन्थस्य लक्षणम् ।
संक्षेपेणेतिहासस्य ततो वक्ष्यति विस्तरम् ॥ १.१.६४ ॥
ഇവിടെ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ സർവവും സംക്ഷേപത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇതാണ് ഗ്രന്ഥലക്ഷണം. ഇതിഹാസത്തിന്റെ വിസ്താരം അദ്ദേഹം പിന്നീട് വിവരിക്കും.
1.1.65
विस्तीर्यैतन्महज्ज्ञानमृषिः संक्षिप्य चाब्रवीत् ।
इष्टं हि विदुषां लोके समासव्यासधारणम् ॥ १.१.६५ ॥
ഈ മഹത്തായ ജ്ഞാനം വിസ്തരിച്ച് ഋഷി സംക്ഷേപിച്ചും പറഞ്ഞു; ലോകത്തിൽ പണ്ഡിതർക്ക് സംക്ഷേപവും വിസ്താരവും ഒരുപോലെ ഓർമ്മയിൽ വയ്ക്കുന്നതാണ് ഇഷ്ടം.
1.1.66
मन्वादि भारतं केचिदास्तीकादि तथाऽपरे ।
तथोपरिचराद्यन्ये विप्राः सम्यगधीयिरे ॥ १.१.६६ ॥
ചിലർ മനുവിൽ തുടങ്ങുന്ന ഭാരതവും, ചിലർ ആസ്തീകത്തിൽ തുടങ്ങുന്നതും, മറ്റു ചിലർ ഉപരിചരനിൽ തുടങ്ങുന്നതും നന്നായി പഠിച്ചു.
1.1.67
विविधं संहिताज्ञानं दीपयन्ति मनीषिणः ।
व्याख्यातुं कुशलाः केचिद्ग्रन्थान्धारयितुं परे ॥ १.१.६७ ॥
ജ്ഞാനികൾ സംഹിതയിലെ വിവിധ അറിവുകളെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു; ചിലർ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നതിൽ സമർഥരാണ്, മറ്റുചിലർ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ഓർമ്മയിൽ നിർത്തുന്നതിൽ.
1.1.68
तपसा ब्रह्मचर्येण व्यस्य वेदं सनातनम् ।
इतिहासमिमं चक्रे पुण्यं सत्यवतीत्सुतः ॥ १.१.६८ ॥
തപസ്സിനാലും ബ്രഹ്മചര്യത്താലും സത്യവതിയുടെ പുത്രൻ സനാതനമായ വേദത്തെ വിഭജിച്ച് ഈ പുണ്യേതിഹാസം രചിച്ചു.
1.1.69
पराशरात्मजो विद्वान्ब्रह्मर्षिः संशितव्रतः ।
मातुर्नियोगाद्धर्मात्मा गाङ्गेयस्य च धीमतः ॥ १.१.६९ ॥
പരാശരന്റെ പുത്രനും വിദ്വാനും ബ്രഹ്മർഷിയും കഠിനവ്രതനും ധർമ്മാത്മാവുമായവൻ, അമ്മയുടെ ആജ്ഞയാലും ബുദ്ധിമാനായ ഗാംഗേയന്റെ (ഭീഷ്മന്റെ) വാക്കാലും ഇതു ചെയ്തു.
1.1.70
क्षेत्रे विचित्रवीर्यस्य कृष्णद्वैपायनः पुरा ।
त्रीनग्नीनिव कौरव्याञ्जनयामास वीर्यवान् ॥ १.१.७० ॥
മുൻകാലത്ത് വിചിത്രവീര്യന്റെ ക്ഷേത്രത്തിൽ വീര്യവാനായ കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ മൂന്ന് അഗ്നികളെപ്പോലെ കൗരവ്യന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു.
1.1.71
उत्पाद्य धृतराष्ट्रं च पाण्डुं विदुरमेव च ।
जगाम तपसे धीमान्पुनरेवाश्रमं प्रति ॥ १.१.७१ ॥
ധൃതരാഷ്ട്രനെയും പാണ്ഡുവിനെയും വിദുരനെയും ജനിപ്പിച്ച ശേഷം ബുദ്ധിമാൻ തപസ്സിനായി വീണ്ടും ആശ്രമത്തിലേക്കു പോയി.
1.1.72
तेषु जातेषु वृद्धेषु गतेषु परमां गतिम् ।
अब्रवीद्भारतं लोके मानुषेऽस्मिन्महानृषिः ॥ १.१.७२ ॥
അവർ ജനിച്ച്, വളർന്ന്, പരമഗതി പ്രാപിച്ച ശേഷം, ആ മഹർഷി ഈ മനുഷ്യലോകത്തിൽ ഭാരതം പറഞ്ഞു.
1.1.73
जनमेजयेन पृष्टः सन्ब्राह्मणैश्च सहस्रशः ।
शशास शिष्यमासीनं वैशंपायनमन्तिके ॥ १.१.७३ ॥
ജനമേജയനും ആയിരക്കണക്കിന് ബ്രാഹ്മണരും ചോദിച്ചപ്പോൾ, അരികിലിരുന്ന തന്റെ ശിഷ്യനായ വൈശമ്പായനനെ അദ്ദേഹം പഠിപ്പിച്ചു.
1.1.74
स सदस्यैः सहासीनं श्रावयामास भारतम् ।
कर्मान्तरेषु यज्ञस्य चोद्यमानः पुनः पुनः ॥ १.१.७४ ॥
സദസ്യരോടൊപ്പം ഇരുന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹം ഭാരതം കേൾപ്പിച്ചു; യജ്ഞത്തിന്റെ ഇടവേളകളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ആവശ്യപ്പെടപ്പെട്ടപ്പോൾ.
1.1.75
विस्तारं कुरुवंशस्य गान्धार्या धर्मशीलताम् ।
क्षत्तुः प्रज्ञां धृतिं कुन्त्याः सम्यग्द्वैपायनोब्रवीत् ॥ १.१.७५ ॥
കുരുവംശത്തിന്റെ വിസ്താരം, ഗാന്ധാരിയുടെ ധർമ്മശീലത, ക്ഷത്താവിന്റെ (വിദുരന്റെ) പ്രജ്ഞ, കുന്തിയുടെ ധൈര്യം എന്നിവ ദ്വൈപായനൻ (വ്യാസൻ) യഥാവിധി വിവരിച്ചു.
1.1.76
वासुदेवस्य माहात्म्यं पाण्डवानां च सत्यताम् ।
दुर्वृत्तं धार्तराष्ट्राणामुक्तवान्भगवानृषिः ॥ १.१.७६ ॥
വാസുദേവന്റെ (കൃഷ്ണന്റെ) മാഹാത്മ്യം, പാണ്ഡവരുടെ സത്യനിഷ്ഠ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ ദുർവൃത്തി — ഭഗവാനായ ഋഷി പറഞ്ഞു.
1.1.77
इदं शतसहस्रं तु श्लोकानां पुण्यकर्मणाम् ।
उपाख्यानैः सह ज्ञेयं श्राव्यं भारतमुत्तमम् ॥ १.१.७७ ॥
പുണ്യകർമ്മികൾക്കായി ഈ ഒരു ലക്ഷം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ഉത്തമമായ ഭാരതം ഉപാഖ്യാനങ്ങളോടൊപ്പം അറിയേണ്ടതും കേൾപ്പിക്കേണ്ടതുമാണ്.
1.1.78
चतुर्विंशतिसाहस्रीं चक्रे भारतसंहिताम् ।
उपाख्यानैर्विना तावद्भारतं प्रोच्यते बुधैः ॥ १.१.७८ ॥
ഇരുപത്തിനാലായിരം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ഭാരതസംഹിത അദ്ദേഹം രചിച്ചു; ഉപാഖ്യാനങ്ങളില്ലാതെ അത്രയും മാത്രം പണ്ഡിതന്മാർ ഭാരതമെന്ന് പറയുന്നു.
1.1.79
ततोऽध्यर्धशतं भूयः संक्षेपं कृतवानृषिः ।
अनुक्रमणिकाध्यायं वृत्तान्तं सर्वपर्वणाम् ॥ १.१.७९ ॥
അനന്തരം ആ ഋഷി വീണ്ടും നൂറ്റമ്പത് ശ്ലോകങ്ങളിൽ സംക്ഷേപിച്ചു; അത് എല്ലാ പർവങ്ങളുടെയും വിവരങ്ങളുള്ള അനുക്രമണികാധ്യായം.
1.1.80
तस्याख्यानवरिष्ठस्य कृत्वा द्वैपायनः प्रभुः ।
कथमध्यापयानीह शिष्यानित्यन्वचिन्तयत् ॥ १.१.८० ॥
ആ ശ്രേഷ്ഠമായ ആഖ്യാനം രചിച്ച പ്രഭുവായ ദ്വൈപായനൻ "ഇത് ഇവിടെ ശിഷ്യന്മാരെ എങ്ങനെ പഠിപ്പിക്കും?" എന്ന് ചിന്തിച്ചു.
1.1.81
तस्य तच्चिन्तितं ज्ञात्वा ऋषेर्द्वैपायनस्य च ।
तत्राजगाम भगवान्ब्रह्मा लोकगुरुः स्वयम् ॥ १.१.८१ ॥
ദ്വൈപായന ഋഷിയുടെ ആ ചിന്ത അറിഞ്ഞ്, ലോകഗുരുവായ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് തന്നെ അവിടെ എത്തി.
1.1.82
प्रीत्यर्थं तस्य चैवर्षेर्लोकानां हितकाम्यया ।
तं दृष्ट्वा विस्मितो भूत्वा प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः ॥ १.१.८२ ॥
അദ്ദേഹത്തെയും ആ ഋഷിയെയും പ്രസാദിപ്പിക്കാനും ലോകങ്ങളുടെ ഹിതം കാംക്ഷിച്ചും, അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് വിസ്മയിച്ച് കൈകൂപ്പി പ്രണമിച്ചു നിന്നു.
1.1.83
आसनं कल्पयामास सर्वैर्मुनिगणैर्वृतः ॥ १.१.८३ ॥
എല്ലാ മുനിഗണങ്ങളാലും ചുറ്റപ്പെട്ട് അദ്ദേഹം ഒരു ആസനം ഒരുക്കി.
1.1.84
हिरण्यमर्भमासीनं तस्मिंस्तु परमासने ।
परिवृत्यासनभ्याशे वासवेयः स्थितोऽभवत् ॥ १.१.८४ ॥
ആ പരമാസനത്തിൽ ഹിരണ്യഗർഭൻ ഇരുന്നപ്പോൾ, വാസവേയൻ (വ്യാസൻ) പ്രദക്ഷിണം വച്ച് ആസനത്തിനടുത്ത് നിന്നു.
1.1.85
अनुज्ञातोऽथ कृष्णस्तु ब्रह्मणा परमेष्ठिना ।
निषसादासनाभ्याशे प्रीयमाणः शुचिस्मितः ॥ १.१.८५ ॥
പരമേഷ്ഠിയായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനുമതി ലഭിച്ച കൃഷ്ണൻ, സന്തോഷത്തോടെ നിർമ്മലമായ പുഞ്ചിരിയോടെ ആസനത്തിനരികെ ഇരുന്നു.
1.1.86
उवाच स महातेजा ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ।
कृतं मयेदं भगवन्काव्यं परमपूजितम् ॥ १.१.८६ ॥
ആ മഹാതേജസ്വി പരമേഷ്ഠിയായ ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ഭഗവാനേ, ഞാൻ രചിച്ച ഈ കാവ്യം അത്യന്തം പൂജനീയമാണ്.'
1.1.87
ब्रह्मन्वेदरहस्य च यच्चान्यत्स्थापितं मया ।
साङ्गोपनिषदां चैव वेदानां विस्तरक्रिया ॥ १.१.८७ ॥
ബ്രഹ്മാവേ, വേദരഹസ്യങ്ങളും ഞാൻ സ്ഥാപിച്ച മറ്റു വിഷയങ്ങളും, അംഗങ്ങളും ഉപനിഷത്തുകളുമടങ്ങിയ വേദങ്ങളുടെ വിസ്തൃത വിവരണവും.
1.1.88
इतिहासपुरापानामुन्मेषं निमिषं च यत् ।
भूतं भव्यं भविष्यच्च त्रिविधं कालसंज्ञितम् ॥ १.१.८८ ॥
ഇതിഹാസപുരാണങ്ങളുടെ ഉന്മേഷവും നിമേഷവും, ഭൂതം, ഭവ്യം, ഭവിഷ്യത്ത് എന്ന മൂന്നുവിധമായി കാലം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നതും.
1.1.89
जरामृत्युभयव्याधिभावाभावविनिश्चयः ।
विविधस्य च धर्मस्य ह्याश्रमाणां च लक्षणम् ॥ १.१.८९ ॥
വാർദ്ധക്യം, മരണം, ഭയം, രോഗം, ഉണ്ടാകലും ഇല്ലായ്മയും എന്നിവയുടെ നിശ്ചയം, വിവിധ ധർമ്മവും ആശ്രമങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങളും.
1.1.90
चातुर्वर्ण्यविधानं च पुराणानां च कृत्स्नशः ।
तपसो ब्रह्मचर्यस्य पृथिव्याश्चन्द्रसूर्ययोः ॥ १.१.९० ॥
ചാതുർവർണ്യത്തിന്റെ വിധാനം, പുരാണങ്ങളുടെ സമഗ്രവിവരണം, തപസ്സും ബ്രഹ്മചര്യവും, ഭൂമി, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും.
1.1.91
ग्रहनक्षत्रताराणां प्रमाणं च युगैः सह ।
ऋचो यजूषि सामानि वेदाध्यात्मं तथैव च ॥ १.१.९१ ॥
ഗ്രഹങ്ങളുടെയും നക്ഷത്രങ്ങളുടെയും താരകളുടെയും അളവും യുഗങ്ങളോടൊപ്പമുള്ള അളവും; ഋക്കുകൾ, യജുസ്സുകൾ, സാമങ്ങൾ, വേദങ്ങളുടെ ആധ്യാത്മികാർത്ഥവും.
1.1.92
न्यायशिक्षा चिकित्सा च दानं पाशुपतं तथा ।
इति नैकाश्रयं जन्म दिव्यमानुषसंज्ञितम् ॥ १.१.९२ ॥
ന്യായം, ശിക്ഷ, ചികിത്സ, ദാനം, പാശുപതം; ഇങ്ങനെ ഇതിന്റെ ജന്മം ഒരൊറ്റ ആശ്രയത്തിലല്ല; ദിവ്യമെന്നും മാനുഷമെന്നും ഇത് വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
1.1.93
तीर्थानां चैव पुण्यानां देशानां चैव कीर्तनम् ।
नदीनां पर्वतानां च वनानां सागरस्य च ॥ १.१.९३ ॥
തീർത്ഥങ്ങളുടെയും പുണ്യദേശങ്ങളുടെയും കീർത്തനം; നദികൾ, പർവതങ്ങൾ, വനങ്ങൾ, സമുദ്രം എന്നിവയുടെയും.
1.1.94
पुराणां चैव दिव्यानां कल्पानां युद्धकौशलम् ।
वाक्यजातिविशेषाश्च लोकयात्राक्रमश्च यः ॥ १.१.९४ ॥
പുരാണങ്ങളും ദിവ്യകല്പങ്ങളും, യുദ്ധകൗശലം, വാക്യ-ജാതി വിശേഷങ്ങൾ, ലോകയാത്രയുടെ ക്രമം.
1.1.95
यच्चापि सर्वगं वस्तु तच्चैव प्रतिपादितम् ।
परं न लेखकः कश्चिदेतस्य भुवि विद्यते ॥ १.१.९५ ॥
സർവവ്യാപിയായ വസ്തുവും ഇതിൽ പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇതിന് തുല്യനായ ലേഖകൻ ഭൂമിയിൽ മറ്റാരുമില്ല.
1.1.96
तपोविशिष्टदपि वै वसिष्ठान्मुनिपुंगवात् ।
मन्ये श्रेष्ठव्यं त्वां वै रहस्यज्ञानवेदनात् ॥ १.१.९६ ॥
തപസ്സിൽ വിശിഷ്ടനായ വസിഷ്ഠമുനിയെക്കാൾ പോലും, മുനിശ്രേഷ്ഠാ, രഹസ്യജ്ഞാനം അറിയുന്ന നിന്നെയാണ് ഞാൻ ശ്രേഷ്ഠനായി കരുതുന്നത്.
1.1.97
जन्मप्रभृति सत्यां ते वेद्मि गां ब्रह्मवादिनीम् ।
त्वयाच काव्यमित्युक्तं तस्मात्काव्यं भविष्यति ॥ १.१.९७ ॥
ജനനം മുതൽ നിന്റെ സത്യമായ, ബ്രഹ്മവാദിനിയായ വാക്കിനെ ഞാൻ അറിയുന്നു. നീ അതിനെ 'കാവ്യം' എന്നു പറഞ്ഞതിനാൽ അത് കാവ്യമാകും.
1.1.98
अस्य काव्यस्य कवयो न समर्था विशेषणे ।
विशेषणे गृहस्थस्य शेषास्त्रय इवाश्रमाः ॥ १.१.९८ ॥
ഈ കാവ്യത്തെ വിശദീകരിക്കുന്നതിൽ കവികൾക്കു കഴിവില്ല; ഗൃഹസ്ഥനെ ഒഴിച്ചുള്ള മറ്റു മൂന്ന് ആശ്രമങ്ങൾ പോലെ.
1.1.99
जडान्धबधिरोन्मत्तं तमोभूतं जगद्भवेत् ।
यदि ज्ञानहुताशेन त्वया नोज्ज्वलियं भवेत् ॥ १.१.९९ ॥
നീ ജ്ഞാനാഗ്നിയാൽ ഇതിനെ പ്രകാശിപ്പിച്ചില്ലെങ്കിൽ, ലോകം ജഡവും അന്ധവും ബധിരവും ഭ്രാന്തുള്ളതുമായി ഇരുട്ടിൽ മുങ്ങിയിരിക്കും.
1.1.100
तमसान्धस्य लोकस्य वेष्टितस्य स्वकर्मभिः ।
ज्ञानाञ्जनशलाकाभिर्बुद्धिनेत्रोत्सवः कृतः ॥ १.१.१०० ॥
സ്വകർമ്മങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ഇരുട്ടിനാൽ അന്ധമായ ലോകത്തിന്, ജ്ഞാനാഞ്ജനശലാകകളാൽ ബുദ്ധിനേത്രങ്ങൾക്ക് നീ ഉത്സവമൊരുക്കി.
1.1.101
त्वया भारतसूर्येण नृणां विनिहतं तमः ॥ १.१.१०१ ॥
ഭരതവംശത്തിലെ സൂര്യനേ, നീ മനുഷ്യരുടെ ഇരുട്ട് നശിപ്പിച്ചു.
1.1.102
पुराणपूर्णचन्द्रेण श्रुतिज्योत्स्नाप्रकाशिना ।
नृणां कुमुदसौम्यानां कृतं बुद्धिप्रसादनम् ॥ १.१.१०२ ॥
ശ്രുതിയുടെ നിലാവിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന പുരാണപൂർണ്ണചന്ദ്രൻ, മനുഷ്യരുടെ കുമുദം പോലുള്ള സൗമ്യബുദ്ധിയെ തെളിയിച്ചു.
1.1.103
इतिहासप्रदीपेन मोहावरणघातिना ।
लोकगर्भगृहं कृत्स्नं यथावत्संप्रकाशितम् ॥ १.१.१०३ ॥
മോഹത്തിന്റെ മറ നശിപ്പിക്കുന്ന ഇതിഹാസദീപത്താൽ ലോകത്തിന്റെ അകഗർഭഗൃഹം മുഴുവൻ യഥാവത്തായി പ്രകാശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.
1.1.104
संग्रहाध्यायबीजो वै पौलोमास्तीकमूलवान् ।
संभवस्कन्धविस्तारः सभापर्वविटङ्कवान् ॥ १.१.१०४ ॥
സംഗ്രഹാധ്യായം അതിന്റെ വിത്ത്, പൗലോമ-ആസ്തീക കഥകൾ അതിന്റെ വേരുകൾ, സംഭവപർവം അതിന്റെ തടിയും വിസ്താരവും, സഭാപർവം അതിന്റെ ശാഖകൾ.
1.1.105
आरण्यपर्वरूपाढ्यो विराटोद्योगसारवान् ।
भीष्मपर्वमहाशाखो द्रोणपर्वपलाशवान् ॥ १.१.१०५ ॥
ആരണ്യകപർവത്തിന്റെ രൂപത്താൽ സമൃദ്ധം, വിരാട-ഉദ്യോഗപർവങ്ങളുടെ സാരം ഉള്ളത്, ഭീഷ്മപർവം അതിന്റെ വലിയ ശാഖ, ദ്രോണപർവം അതിന്റെ ഇലകൾ.
1.1.106
कर्णपर्वसितैः पुष्पैः शल्यपर्वसुगन्धिभिः ।
स्त्रीपर्वैषीकविश्रामः शान्तिपर्वमहाफलः ॥ १.१.१०६ ॥
കർണപർവത്തിന്റെ വെളുത്ത പൂക്കളാലും ശല്യപർവത്തിന്റെ സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങളാലും കൂടിയത്; സ്ത്രീപർവം അതിന്റെ വിശ്രമവും അമ്പുകോലും; ശാന്തിപർവം അതിന്റെ മഹാഫലം.
1.1.107
अश्वमेधामृतसस्त्वाश्रमस्थानसंश्रयः ।
मौसलश्रुतिसंक्षेपः शिष्टद्विजनिषेवितः ॥ १.१.१०७ ॥
അശ്വമേധത്തിന്റെ അമൃതത്തോടു കൂടിയതും, ആശ്രമസ്ഥാനങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചതും, മൗസലശ്രുതിയുടെ സംക്ഷേപവും, ശിഷ്ടരായ ദ്വിജന്മാർ സേവിക്കുന്നതും.
1.1.108
सर्वेषां कविमुख्यानामुपजीव्यो भविष्यति ।
पर्जन्यइव भूतानामक्षयो भारद्रुमः ॥ १.१.१०८ ॥
ഈ ഭാരതവൃക്ഷം എല്ലാ പ്രധാന കവികൾക്കും ഉപജീവനമാകും; ജീവജാലങ്ങൾക്ക് മേഘം പോലെ ഇത് ക്ഷയമില്ലാത്തതാണ്.
1.1.109
काव्यस्य लेखनार्थाय गणेशः स्मर्यतां मुने। ॥ १.१.१०९ ॥
മുനേ, ഈ കാവ്യം എഴുതുന്നതിനായി ഗണേശനെ സ്മരിക്കുക.
1.1.110
एवमाभाष्य तं ब्रह्मा जगाम स्वं निवेशनम् ।
भगवान्स जगत्स्रष्टा ऋषिदेवगणैः सह ॥ १.१.११० ॥
ഇങ്ങനെ അവനോട് പറഞ്ഞ ശേഷം ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് പോയി. ആ ഭഗവാൻ, ലോകസ്രഷ്ടാവ്, ഋഷിമാരോടും ദേവഗണങ്ങളോടും കൂടി.
1.1.111
ततः सस्मार हेरम्बं व्यासः सत्यवतीसुतः ॥ १.१.१११ ॥
അപ്പോൾ സത്യവതിയുടെ പുത്രനായ വ്യാസൻ ഹേരംബനെ (ഗണേശനെ) സ്മരിച്ചു.
1.1.112
स्मृतमात्रो गणेशानो भक्तचिन्तितपूरकः ।
तत्राजगाम विघ्नेशो वेदव्यासो यतः स्थितः ॥ १.१.११२ ॥
സ്മരിച്ച ഉടനെ, ഭക്തരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്ന ഗണനായകനായ വിഘ്നേശൻ, വേദവ്യാസൻ നിന്നിരുന്നിടത്തേക്ക് വന്നു.
1.1.113
पूजितश्चोपविष्टश्च व्यासेनोक्तस्तदानघ ।
लेखको भारतस्यास्य भव त्वं गणनायक
मयैव प्रोच्यमानस्य मनसा कल्पितस्य च ॥ १.१.११३ ॥
പാപരഹിതനേ, പൂജിതനായി ഇരുന്ന അവനോട് വ്യാസൻ അപ്പോൾ പറഞ്ഞു: ഗണനായകാ, ഞാൻ മനസ്സിൽ രചിച്ച് പറയുന്ന ഈ ഭാരതത്തിന്റെ ലേഖകനാകൂ.
1.1.114
श्रुत्वैतत्प्राह विघ्नेशो यदि मे लेखनी क्षणम् ।
लिखतो नावतिष्ठेत तदा स्यां लेखको ह्यहम् ॥ १.१.११४ ॥
ഇതു കേട്ട് വിഘ്നേശൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ എഴുതുമ്പോൾ എന്റെ എഴുത്താണി ഒരു നിമിഷവും നിൽക്കാതിരുന്നാൽ, അപ്പോൾ ഞാൻ ലേഖകനാകാം.
1.1.115
व्यासोऽप्युवाच तं देवमबुद्ध्वा मा लिख क्वचित् ।
ओमित्युक्त्वा गणेशोपि बभूव किल लेखकः ॥ १.१.११५ ॥
വ്യാസനും ആ ദേവനോട് പറഞ്ഞു: "മനസ്സിലാക്കാതെ ഒരിടത്തും എഴുതരുത്." "ഓം" എന്ന് പറഞ്ഞ് ഗണേശനും ലേഖകനായി.
1.1.116
ग्रन्थग्रन्थिं तदा चक्रे मुनिर्गूढं कुतूहलात् ।
यस्मिन्प्रतिज्ञया प्राह मुनिर्द्वैपायनस्त्विदम् ॥ १.१.११६ ॥
അപ്പോൾ മുനി കൗതുകത്താൽ ആ ഗൂഢമായ കെട്ടു ചേർത്തു; അതിൽ പ്രതിജ്ഞയോടെ ദ്വൈപായന മുനി ഇത് പറഞ്ഞു.
1.1.117
अष्टौ श्लोकसहस्राणि अष्टौ श्लोकशतानि च ।
अहं वेद्मि शुको वेत्ति संजयो वेत्ति वा न वा ॥ १.१.११७ ॥
എണ്ണായിരം ശ്ലോകങ്ങളും എണ്ണൂറ് ശ്ലോകങ്ങളും — ഞാൻ അറിയുന്നു; ശുകൻ അറിയുന്നു, സഞ്ജയൻ അറിയുന്നുവോ ഇല്ലയോ.
1.1.118
तच्छ्लोककूटमद्यापि ग्रथितं सुदृढं मुने ।
भेत्तुं न शक्यतेऽर्थस्यं गूढत्वात्प्रश्रितस्य च ॥ १.१.११८ ॥
ഹേ മുനേ, ആ ശ്ലോകക്കൂട്ടം ഇന്നും അതിദൃഢമായി ഗ്രഥിതമാണ്; അതിന്റെ അർത്ഥം ഗൂഢവും വിനയപൂർണ്ണവുമായതിനാൽ അത് ഭേദിക്കാനാവില്ല.
1.1.119
सर्वज्ञोपि गणेशो यत्क्षणमास्ते विचारयन् ।
तावच्चकार व्यासोपि श्लोकानन्यान्बहूनपि ॥ १.१.११९ ॥
സർവജ്ഞനായ ഗണേശൻ ഒരു നിമിഷം ചിന്തിച്ചിരുന്നപ്പോൾ, വ്യാസനും മറ്റ് പല ശ്ലോകങ്ങളും രചിച്ചു.
1.1.120
तस्य वृक्षस्य वक्ष्यामि शाखापुष्पफलोदयम् ।
स्वादुमेध्यरसोपेतमच्छेद्यममरैरपि ॥ १.१.१२० ॥
ആ വൃക്ഷത്തിന്റെ ശാഖകളും പുഷ്പങ്ങളും ഫലങ്ങളും ഉദയിക്കുന്നത് ഞാൻ പറയാം; മധുരവും പവിത്രവുമായ രസം നിറഞ്ഞത്, ദേവന്മാർക്കുപോലും മുറിക്കാനാവാത്തത്.
1.1.121
अनुक्रमणिकाध्यायं वृत्तान्तं सर्वपर्वणाम् ।
इदं द्वैपायनः पूर्वं पुत्रमध्यापयच्छुकम् ॥ १.१.१२१ ॥
എല്ലാ പർവങ്ങളുടെയും വൃത്താന്തമടങ്ങിയ അനുക്രമണികാധ്യായം — ഇത് മുൻപ് ദ്വൈപായനൻ തന്റെ പുത്രനായ ശുകനെ പഠിപ്പിച്ചു.
1.1.122
ततोऽन्येभ्योऽनुरूपेभ्यः शिष्येभ्यः प्रददौ प्रभु ।
षष्टिं शतसहस्राणि चकारान्यां स संहिताम्।
त्रिंशच्छतसहस्रं च देवलोके प्रतिष्ठितम् ॥ १.१.१२२ ॥
പിന്നീട് അദ്ദേഹം യോഗ്യരായ മറ്റു ശിഷ്യന്മാർക്ക് അത് നൽകി. പ്രഭു മറ്റൊരു സംഹിത ഉണ്ടാക്കി — അറുപത് ലക്ഷം (ശ്ലോകങ്ങൾ); അവയിൽ മുപ്പത് ലക്ഷം ദേവലോകത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
1.1.123
पित्र्ये पञ्चदश प्रोक्तं रक्षोयक्षे चतुर्दश ।
एकं शतसहस्रं तु मानुषेषु प्रतिष्ठितम् ॥ १.१.१२३ ॥
പിതൃലോകത്ത് പതിനഞ്ചു (ലക്ഷം) പറയപ്പെടുന്നു; രാക്ഷസ-യക്ഷ ലോകത്ത് പതിനാലു (ലക്ഷം); എന്നാൽ മനുഷ്യരിൽ ഒരു ലക്ഷം നിലനിൽക്കുന്നു.
1.1.124
नारदोऽश्रावयद्देवानसितो देवलः पितृन् ।
गन्धर्वयक्षरक्षांसि श्रावयामास वै शुकः ॥ १.१.१२४ ॥
നാരദൻ ദേവന്മാരെ കേൾപ്പിച്ചു; അസിതനും ദേവലനും പിതൃക്കളെ കേൾപ്പിച്ചു; ശുകൻ ഗന്ധർവന്മാരെയും യക്ഷന്മാരെയും രാക്ഷസന്മാരെയും കേൾപ്പിച്ചു.
1.1.125
वैशंपायनविप्रर्षिः श्रावयामास पार्थिवम् ।
पारिक्षितं महात्मानं नाम्ना तु जनमेजयम् ॥ १.१.१२५ ॥
ബ്രാഹ്മണ ഋഷിയായ വൈശമ്പായനൻ രാജാവിനെ കേൾപ്പിച്ചു — പരീക്ഷിത്തിന്റെ മഹാത്മാവായ പുത്രൻ, പേരിൽ ജനമേജയൻ.
1.1.126
अस्मिंस्तु मानुषे लोके वैशंपायन उक्तवान् ।
शिष्यो व्यासस्य धर्मात्मा सर्ववेदविदां वरः ॥ १.१.१२६ ॥
ഈ മനുഷ്യലോകത്ത് വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു — വ്യാസന്റെ ധർമാത്മാവായ ശിഷ്യൻ, സർവവേദജ്ഞരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ.
1.1.127
एकं शतसहस्रं तु मयोक्तं वै निबोधत ॥ १.१.१२७ ॥
ഒരു ലക്ഷം ശ്ലോകങ്ങൾ ഞാൻ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; കേട്ടാലും.
1.1.128
दुर्योधनो मन्युमयो महाद्रुमः ।
कर्णः स्कन्धः शकुनिस्तस्य शाखाः।
दुश्शासनः पुष्पफले समृद्धे ।
मूलं राजा धृतराष्ट्रोऽमनीषि। ॥ १.१.१२८ ॥
ദുര്യോധനൻ ക്രോധത്താൽ നിർമ്മിതമായ മഹാവൃക്ഷമാണ്; കർണൻ അതിന്റെ തടി, ശകുനി അതിന്റെ ശാഖകൾ, ദുശ്ശാസനൻ സമൃദ്ധമായ പൂവും ഫലവും; അതിന്റെ വേര് വിവേകമില്ലാത്ത രാജാവ് ധൃതരാഷ്ട്രൻ.
1.1.129
युधिष्ठिरे धर्ममयो महाद्रुमः ।
स्कन्धोऽर्जुनो भीमसेनोऽस्य शाखाः।
माद्रीसुतौ पुष्पफले समृद्धे ।
मूलं कृष्णो ब्रह्म च ब्राह्मणाश्च ॥ १.१.१२९ ॥
യുധിഷ്ഠിരനിൽ ധർമ്മത്താൽ നിറഞ്ഞ മഹാവൃക്ഷം; അർജുനനും ഭീമസേനനും അതിന്റെ തടി, മാദ്രിയുടെ ഇരുമക്കൾ അതിന്റെ ശാഖകൾ, സമൃദ്ധമായ പൂവും ഫലവും; അതിന്റെ വേര് കൃഷ്ണൻ, ബ്രഹ്മം, ബ്രാഹ്മണർ.
1.1.130
पाण्डुर्जित्वा बहून्देशान्युधा विक्रमणेन च ।
अरण्ये मृगयाशीलो न्यवसत्सजनस्तथा ॥ १.१.१३० ॥
പാണ്ഡു യുദ്ധത്തിലും വീര്യത്താലും പല ദേശങ്ങളും ജയിച്ച്, വേട്ടയിൽ തത്പരനായി, തന്റെ ജനങ്ങളോടൊപ്പം കാട്ടിൽ വസിച്ചു.
1.1.131
मृगव्यवायनिधनात्कृच्छ्रां प्राप स आपदम् ।
जन्मप्रभृति पार्थानां तत्राचारविधिक्रमः ॥ १.१.१३१ ॥
മാനിന്റെ രൂപത്തിൽ സംഭോഗവേളയിലെ മരണം മൂലം അദ്ദേഹത്തിന് കഠിന ആപത്ത് ഉണ്ടായി; പൃഥയുടെ മക്കളുടെ ജനനം മുതൽ ആചാരവിധികളുടെ ക്രമം അവിടെ ആരംഭിച്ചു.
1.1.132
मात्रोरभ्युपपत्तिश्च धर्मोपनिषदं प्रति ।
धर्मानिलेन्द्रांस्ताभिः साऽऽजुहाव सुतवाञ्छया ॥ १.१.१३२ ॥
ഇരു മാതാക്കളും ധർമ്മത്തിന്റെ രഹസ്യോപദേശത്തിലേക്ക് ചെന്നു; പുത്രരെ ആഗ്രഹിച്ച് അവർ ധർമ്മൻ, വായു, ഇന്ദ്രൻ എന്നിവരെ വിളിച്ചു.
1.1.133
ततो धर्मोपनिषदं भूत्वा भर्तुः प्रिया पृथा ।
धर्मानिलेन्द्रांस्ताभिः साऽऽजुहाव सुतवाञ्छया ॥ १.१.१३३ ॥
പിന്നെ ഭർത്താവിന് പ്രിയയായ പൃഥ ധർമോപനിഷത്ത് (മന്ത്രം) നേടി, പുത്രകാമനയോടെ ആ മന്ത്രങ്ങളാൽ ധർമ്മനെയും അനിലനെയും ഇന്ദ്രനെയും ആവാഹിച്ചു.
1.1.134
तद्दत्तोपनिषन्माद्री चाश्विनावाजुहाव च ।
जाताः पार्थास्ततः सर्वे कुन्त्या माद्र्याश्च मन्त्रतः।
तापसैः सह संवृद्धा मातृभ्यां परिरक्षिताः ॥ १.१.१३४ ॥
കുന്തി നൽകിയ ആ ഉപനിഷത്തിനാൽ മാദ്രിയും രണ്ട് അശ്വിനീദേവന്മാരെ ആവാഹിച്ചു. മന്ത്രബലത്താൽ കുന്തിക്കും മാദ്രിക്കും പാണ്ഡവരെല്ലാം ജനിച്ചു. തപസ്വികളോടൊപ്പം വളർന്ന അവർ ഇരു മാതാക്കളാലും സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.
1.1.135
मेध्यारण्येषु पुण्येषु महतामाश्रमेषु च ।
तेषु जातेषु सर्वेषु पाण्डवेषु महात्मसु ॥ १.१.१३५ ॥
പുണ്യവനങ്ങളിലും പുണ്യസ്ഥലങ്ങളിലും മഹാത്മാക്കളുടെ ആശ്രമങ്ങളിലും, ആ മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവരെല്ലാം ജനിച്ചപ്പോൾ...
1.1.136
माद्र्या तु सह संगम्य ऋषिशापप्रभावतः ।
मृतः पाण्डुर्महापुण्ये शतशृङ्गे महागिरौ ॥ १.१.१३६ ॥
മാദ്രിയുമായി സംഗമിച്ചതിനാൽ ഋഷിശാപത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ പാണ്ഡു അത്യന്തം പുണ്യമായ ശതശൃംഗം എന്ന മഹാപർവതത്തിൽ മരിച്ചു.
1.1.137
ऋषिभिश्च समानीता धार्तराष्ट्रान्प्रति स्वयम् ।
शिशवश्चाभिरूपाश्च जटिला ब्रह्मचारिणः ॥ १.१.१३७ ॥
ഋഷിമാർ തന്നെ അവരെ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ അടുത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു — ചെറിയവരും സുന്ദരരും ജടാധാരികളും ബ്രഹ്മചാരികളുമായി.
1.1.138
पुत्राश्च भ्रातरश्चेमे शिष्याश्च सुहृदश्च वः ।
पाण्डवा एत इत्युक्त्वा मुनयोऽन्तर्हितास्ततः ॥ १.१.१३८ ॥
"ഇവർ നിങ്ങളുടെ പുത്രന്മാരും സഹോദരന്മാരും ശിഷ്യന്മാരും സുഹൃത്തുക്കളുമാണ്; ഇവർ പാണ്ഡവരാണ്" എന്നു പറഞ്ഞ് മുനിമാർ പിന്നീട് മറഞ്ഞുപോയി.
1.1.139
तांस्तैर्निवेदितान्दृष्ट्वा पाण्डवान्कौरवास्तदा ।
शिष्टाश्च वर्णाः पौरा ये ते हर्षाच्चुक्रुशुर्भृशम् ॥ १.१.१३९ ॥
മുനിമാരാൽ അറിയിക്കപ്പെട്ട പാണ്ഡവരെ കണ്ടപ്പോൾ കൗരവരും ശേഷിച്ച വർണ്ണക്കാരായ പൗരന്മാരും സന്തോഷത്താൽ ഉച്ചത്തിൽ ആർത്തുവിളിച്ചു.
1.1.140
आहुः केचिन्न तस्यैते तस्यैत इति चापरे ।
यदा चिरमृतः पाण्डुः कथं तस्येतदि चापरे ॥ १.१.१४० ॥
ചിലർ "ഇവർ അവന്റേതല്ല" എന്നു പറഞ്ഞു; മറ്റു ചിലർ "ഇവർ അവന്റേത് തന്നെ" എന്നു പറഞ്ഞു. പാണ്ഡു വളരെക്കാലം മുൻപേ മരിച്ചതാണല്ലോ, പിന്നെ ഇവർ അവന്റേതാകുന്നതെങ്ങനെ എന്ന് വേറെ ചിലരും പറഞ്ഞു.
1.1.141
स्वागतं सर्वथा दिष्ट्या पाण्डोः पश्याम सन्ततिम् ।
उच्यतां स्वागतमिति वाचोऽश्रूयन्त सर्वशः ॥ १.१.१४१ ॥
"ഭാഗ്യവശാൽ പാണ്ഡുവിന്റെ സന്തതിയെ എല്ലാവിധത്തിലും കാണുന്നു, സ്വാഗതം!" "സ്വാഗതം എന്നു പറയൂ!" എന്ന വാക്കുകൾ എല്ലായിടത്തുനിന്നും കേൾക്കപ്പെട്ടു.
1.1.142
तस्मिन्नुपरते शब्दे दिशः सर्वा निनादयन् ।
अन्तर्हितानां भूतानां निःस्वनस्तुमुलीऽभवत् ॥ १.१.१४२ ॥
ആ ശബ്ദം നിലച്ചപ്പോൾ എല്ലാ ദിക്കുകളെയും മുഴക്കിക്കൊണ്ട്, മറഞ്ഞിരുന്ന ജീവികളുടെ ശബ്ദം ഘോരമായ കോലാഹലമായി.
1.1.143
पुष्पवृष्टिः शुभा गन्धाः शङ्खदुन्दुभिनिःस्वनाः ।
आसन्प्रवेशे पार्थानां तदद्भुतमिवाभवत् ॥ १.१.१४३ ॥
പാണ്ഡവരുടെ പ്രവേശനസമയത്ത് പുഷ്പവൃഷ്ടിയുണ്ടായി, ശുഭഗന്ധങ്ങൾ പരന്നു, ശംഖിന്റെയും ദുന്ദുഭിയുടെയും ശബ്ദം മുഴങ്ങി; അത് അദ്ഭുതം പോലെയായി.
1.1.144
तत्प्रीत्या चैव सर्वेषां पौराणां हर्षसंभवः ।
शब्द आसीन्महांस्तत्र दिवस्पृक्कीर्तिवर्धनः ॥ १.१.१४४ ॥
അതിനാൽ എല്ലാ പൗരന്മാർക്കും പ്രീതിയും സന്തോഷവും ഉണ്ടായി; അവിടെ ആകാശത്തെ തൊടുന്ന മഹാശബ്ദമുയർന്നു, അത് കീർത്തി വർധിപ്പിക്കുന്നതായിരുന്നു.
1.1.145
तेऽधीत्य निखिलान्वेदाञ्शास्त्राणि विविधानि च ।
न्यवसन्पाण्डवास्तत्र पूजिता अकुतोभयाः ॥ १.१.१४५ ॥
അവർ എല്ലാ വേദങ്ങളും വിവിധ ശാസ്ത്രങ്ങളും പഠിച്ചു. അവിടെ ആദരിക്കപ്പെട്ട പാണ്ഡവർ ഭയരഹിതരായി വസിച്ചു.
1.1.146
युधिष्ठिरस्य शौचेन प्रीताः प्रकृतयोऽभवन् ।
धृत्या च भीमसेनस्य विक्रमेणार्जुनस्य च ॥ १.१.१४६ ॥
യുധിഷ്ഠിരന്റെ ശുദ്ധിയാൽ പ്രജകൾ സന്തുഷ്ടരായി; ഭീമസേനന്റെ ധൈര്യത്താലും അർജുനന്റെ വിക്രമത്താലും.
1.1.147
गुरुशुश्रूषया कुन्त्या यमयोर्विनयेन च ।
तुतोष लोकः सकलस्तेषां शौर्यगुणेन च ॥ १.१.१४७ ॥
കുന്തിയുടെ ഗുരുശുശ്രൂഷയാലും ഇരട്ടകളുടെ വിനയത്താലും അവരുടെ ശൗര്യഗുണത്താലും സകല ലോകവും സന്തുഷ്ടമായി.
1.1.148
समवाये ततो राज्ञां कन्यां भर्तृस्वयंवराम् ।
प्राप्तवानर्जुनः कृष्णां कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ १.१.१४८ ॥
പിന്നീട് രാജാക്കന്മാരുടെ സഭയിൽ, അതിദുഷ്കരമായ കർമ്മം ചെയ്ത് സ്വയംവരത്തിലൂടെ ഭർത്താവിനെ വരിക്കുന്ന കന്യ കൃഷ്ണയെ അർജുനൻ നേടി.
1.1.149
ततः प्रभृति लोकेऽस्मिन्पूज्यः सर्वधनुष्मताम् ।
आदित्य इव दुष्प्रेक्ष्यः समरेष्वपि चाभवत् ॥ १.१.१४९ ॥
അന്നുമുതൽ ഈ ലോകത്തിൽ അവൻ സകല വില്ലാളികൾക്കിടയിലും പൂജ്യനായി; യുദ്ധങ്ങളിൽ സൂര്യനെപ്പോലെ നോക്കാനാവാത്തവനുമായി.
1.1.150
स सर्वान्पार्थिवाञ्जित्वा सर्वांश्च महतो गणान् ।
आजहारार्जुनो राज्ञो राजसूयं महाक्रतुम् ॥ १.१.१५० ॥
അവൻ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരെയും എല്ലാ മഹാഗണങ്ങളെയും ജയിച്ച്, അർജുനൻ രാജാവിനുവേണ്ടി രാജസൂയം എന്ന മഹായജ്ഞം കൊണ്ടുവന്നു.
1.1.151
युधिष्ठिरेण संप्राप्तो राजसूयो महाक्रतुः ॥ १.१.१५१ ॥
യുധിഷ്ഠിരൻ രാജസൂയം എന്ന മഹായാഗം നടത്തി.
1.1.152
सुनयाद्वासुदेवस्य भीमार्जुनबलेन च ।
घातयित्वा जरासन्धं चैद्यं च बलगर्वितम् ॥ १.१.१५२ ॥
വാസുദേവന്റെ സുനീതിയാലും ഭീമാർജുനന്മാരുടെ ബലത്താലും ജരാസന്ധനെയും ബലഗർവിതനായ ചൈദ്യനെയും വധിപ്പിച്ച്.
1.1.153
दुर्योधनं समागच्छन्नर्हणानि ततस्ततः ।
मणिकाञ्चनरत्नानि गोहस्त्यश्वधनानि च ॥ १.१.१५३ ॥
ദുര്യോധനന്റെ അടുത്ത് പലയിടങ്ങളിൽ നിന്നും ബഹുമാനോപഹാരങ്ങൾ എത്തി — മണി, സ്വർണം, രത്നങ്ങൾ, പശുക്കൾ, ആനകൾ, കുതിരകൾ, ധനം.
1.1.154
विचित्राणि च वासांसि प्रावारावरणानि च ।
कम्बलाजिनरत्नानि राङ्कवास्तरणानि च ॥ १.१.१५४ ॥
വിചിത്രമായ വസ്ത്രങ്ങൾ, പുതപ്പുകൾ, കമ്പളങ്ങൾ, തോലുകൾ, രത്നങ്ങൾ, രാങ്കവ തോൽ വിരികൾ.
1.1.155
समृद्धां तां तथा दृष्ट्वा पाण्डवानां तदा श्रियम् ।
ईर्ष्यासमुत्थः सुमहांस्तस्य मन्युरजायत ॥ १.१.१५५ ॥
പാണ്ഡവരുടെ ആ സമൃദ്ധി കണ്ടപ്പോൾ അസൂയയിൽ നിന്നുയർന്ന വലിയ കോപം അവനിൽ ഉണ്ടായി.
1.1.156
विमानप्रतिमां तत्र मयेन सुकृतां सभाम् ।
पाण्डवानामुपहृतां स दृष्ट्वा पर्यतप्यत ॥ १.१.१५६ ॥
അവിടെ മയൻ നന്നായി നിർമ്മിച്ച്, വിമാനസദൃശമായി പാണ്ഡവർക്ക് സമർപ്പിച്ച സഭ കണ്ട് അവൻ അത്യന്തം സന്താപിച്ചു.
1.1.157
तत्रावहसितश्चासीत्प्रस्कन्दन्निव संभ्रमात् ।
प्रत्यक्षं वासुदेवस्य भीमेनानभिजातवत् ॥ १.१.१५७ ॥
അവിടെ വാസുദേവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഭീമൻ അവനെ പരിഹസിച്ചു; ഭ്രമത്താൽ ഓടുന്നവനെപ്പോലെ, കുലഹീനനെപ്പോലെ അവൻ ആയി.
1.1.158
स भोगान्विविधान्भुञ्जन्रत्नानि विविधानि च ।
कथितो धृतराष्ट्रस्य विवर्णो हरिणः कृशः ॥ १.१.१५८ ॥
വിവിധ ഭോഗങ്ങളും വിവിധ രത്നങ്ങളും അനുഭവിച്ചിട്ടും അവൻ മാനിനെപ്പോലെ വിളറി മെലിഞ്ഞവനായി എന്ന് ധൃതരാഷ്ട്രനോട് പറയപ്പെട്ടു.
1.1.159
अन्वजानात्ततो द्यूतं धृतराष्ट्रः सुतप्रियः ।
तच्छ्रुत्वा वासुदेवस्य कोपः समभवन्महान् ॥ १.१.१५९ ॥
അപ്പോൾ പുത്രപ്രിയനായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ ചൂതുകളിക്ക് അനുമതി നൽകി; അത് കേട്ട് വാസുദേവന് വലിയ കോപം ഉണ്ടായി.
1.1.160
नातिप्रीतमनाश्चासीद्विवादांश्चान्वमोदत ।
द्यूतादीननयान्घोरान्विविधांश्चाप्युपैक्षत ॥ १.१.१६० ॥
അവന്റെ മനസ്സ് വളരെ സന്തോഷത്തിലായിരുന്നില്ല; എന്നിട്ടും തർക്കങ്ങളെ അനുവദിച്ചു; ചൂതാട്ടം മുതലായ ഭയങ്കരവും വിവിധവുമായ അനീതികളെ അവഗണിച്ചു.
1.1.161
निरस्य विदुरं भीष्मं द्रोणं शारद्वतं कृपम् ।
विग्रहे तुमुले तस्मिन्दहन्क्षत्रं परस्परम् ॥ १.१.१६१ ॥
വിദുരനെയും ഭീഷ്മനെയും ദ്രോണനെയും ശാരദ്വതനായ കൃപനെയും പുറന്തള്ളി, ആ ഭയങ്കര യുദ്ധത്തിൽ ക്ഷത്രിയരെ പരസ്പരം ദഹിപ്പിച്ചു.
1.1.162
जयत्सु पाण्डुपुत्रेषु श्रुत्वा सुमहदप्रियम् ।
दुर्योधनमतं ज्ञात्वा कर्णस्य शकुनेस्तथा ॥ १.१.१६२ ॥
പാണ്ഡുപുത്രന്മാർ ജയിക്കുന്നു എന്ന് കേട്ട്, അത് വലിയ അപ്രിയവാർത്തയെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ദുര്യോധനന്റെയും കർണന്റെയും ശകുനിയുടെയും അഭിപ്രായം മനസ്സിലാക്കി...
1.1.163
धृतराष्ट्रश्चिरं ध्यात्वा संजयं वाक्यमब्रवीत् ।
शृणु संजय सर्वं मे नचासूयितुमर्हसि ॥ १.१.१६३ ॥
ധൃതരാഷ്ട്രൻ ഏറെ നേരം ചിന്തിച്ച ശേഷം സഞ്ജയനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ഹേ സഞ്ജയാ, എന്റെ വാക്കുകളെല്ലാം കേൾക്കുക; കുറ്റം കാണരുത്.
1.1.164
श्रुतवानसि मेधावी बुद्धिमान्प्राज्ञसंमतः ।
न विग्रहे मम मतिर्न च प्रीये कुलक्षये ॥ १.१.१६४ ॥
നീ പഠിച്ചവനും മേധാവിയും ബുദ്ധിമാനും ജ്ഞാനികളാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടവനുമാണ്. എനിക്ക് യുദ്ധത്തിൽ താൽപര്യമില്ല; കുലനാശത്തിൽ ഞാൻ സന്തോഷിക്കുന്നുമില്ല.
1.1.165
न मे विशेषः पुत्रेषु स्वेषु पाम्डुसुतेषु वा ।
वृद्धं मामभ्यसूयन्ति पुत्रा मन्युपरायणाः ॥ १.१.१६५ ॥
എന്റെ സ്വന്തം പുത്രന്മാരോടും പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാരോടും എനിക്ക് വ്യത്യാസമില്ല. എന്നാൽ കോപത്തിൽ മുഴുകിയ എന്റെ പുത്രന്മാർ ഈ വൃദ്ധനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നു.
1.1.166
अहं त्वचक्षुः कार्पण्यात्पुत्रप्रीत्या सहामि तत् ।
मुह्यन्तं चानुमुह्यामि दुर्योधनमचेतनम् ॥ १.१.१६६ ॥
ഞാൻ കാഴ്ചയില്ലാത്തവനാണ്; ദീനമായ ദൗർബല്യത്താലും പുത്രസ്നേഹത്താലും ഞാനത് സഹിക്കുന്നു. മോഹിച്ചുഴലുന്ന, ബോധമില്ലാത്ത ദുര്യോധനന്റെ മോഹത്തെ ഞാനും പിന്തുടരുന്നു.
1.1.167
राजसूये श्रियं दृष्ट्वा पाण्डवस्य महौजसः ।
तच्चावहसनं प्राप्य सभारोहणदर्शने ॥ १.१.१६७ ॥
രാജസൂയത്തിൽ മഹാതേജസ്വിയായ പാണ്ഡവന്റെ ശ്രീ കണ്ട്, സഭയിലേക്ക് കയറുന്ന കാഴ്ചയിൽ പരിഹാസം നേരിട്ട്...
1.1.168
अमर्षितः स्वयं जेतुमशक्तः पाण्डवान्रणे ।
निरुत्साहश्च संप्राप्तुं सुश्रियं क्षत्रियोऽपि सन् ॥ १.१.१६८ ॥
സ്വയം അസഹിഷ്ണുവായി, യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡവരെ ജയിക്കാനാകാതെ, മഹാശ്രീ നേടാൻ ഉത്സാഹമില്ലാതെ - ക്ഷത്രിയനായിരുന്നിട്ടും.
1.1.169
गान्धारराजसहितश्छद्मद्यूतममन्त्रयत् ।
तत्र यद्यद्यथा ज्ञातं मयां संजय तच्छृणु ॥ १.१.१६९ ॥
ഗാന്ധാരരാജാവിനോടൊപ്പം അവൻ കപടദ്യൂതം ആസൂത്രണം ചെയ്തു. സഞ്ജയാ, അവിടെ ഞാൻ അറിഞ്ഞതെല്ലാം എങ്ങനെയെന്ന് കേൾക്കുക.
1.1.170
श्रुत्वा तु मम वाक्यानि बुद्धियुक्तानि तत्त्वतः ।
ततो ज्ञास्यसि मां सौते प्रज्ञाटचक्षुषमित्युत ॥ १.१.१७० ॥
എന്റെ ബുദ്ധിയുള്ള വാക്കുകൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ കേട്ടശേഷം, സൗതേ, നീ എന്നെ പ്രജ്ഞാചക്ഷുസ്സായി അറിയും.
1.1.171
यदाऽश्रौषं धनुरायम्य चित्रं ।
विद्धं लक्ष्यं पातितं वै पृथिव्याम्।
कृष्णां हृतां प्रेक्षतां सर्वराज्ञां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७१ ॥
അത്ഭുതലക്ഷ്യം വില്ലുവലിച്ച് ഭേദിച്ച് നിലത്തിട്ടുവെന്നും, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും നോക്കിനിൽക്കെ കൃഷ്ണയെ (ദ്രൗപദിയെ) അപഹരിച്ചുവെന്നും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, സഞ്ജയാ, ഞാൻ വിജയത്തിൽ പ്രതീക്ഷ വെച്ചില്ല.
1.1.172
यदाऽश्रौषं द्वारकायां सुभद्रां ।
प्रसह्योढां माधवीमर्जुनेन।
इन्द्रप्रस्थं वृष्णिवीरौ च यातौ ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७२ ॥
ദ്വാരകയിൽ അർജുനൻ ബലമായി മാധവന്റെ മകൾ സുഭദ്രയെ വിവാഹത്തിനായി അപഹരിച്ചുവെന്നും, വൃഷ്ണിയുടെ രണ്ട് വീരന്മാർ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലേക്ക് പോയെന്നും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, സഞ്ജയാ, ഞാൻ വിജയത്തിൽ പ്രതീക്ഷ വെച്ചില്ല.
1.1.173
यदाऽश्रौषं देवराजं प्रवृष्टं ।
शरैर्दिव्यैर्वारितं चार्जुनेन।
अग्निं तथा तर्पितं खाण्डवे च ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७३ ॥
മഴ പെയ്യിച്ച ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രനെ അർജുനൻ ദിവ്യശരങ്ങളാൽ തടഞ്ഞുവെന്നും, ഖാണ്ഡവവനത്തിൽ അഗ്നി തൃപ്തനായെന്നും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, സഞ്ജയാ, ഞാൻ വിജയത്തിൽ പ്രതീക്ഷ വെച്ചില്ല.
1.1.174
यदाऽश्रौषं जातुषाद्वेश्मनस्ता-
न्मुक्तान्पार्थान्पञ्च कुन्त्या समेतान्।
युक्तं चैषां विदुरं स्वार्थसिद्ध्यै ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७४ ॥
സഞ്ജയാ, അരക്കുമാളികയിൽ നിന്ന് പാണ്ഡവരായ അഞ്ചുപേരും മോചിതരായി കുന്തിയോടൊപ്പം ചേർന്നുവെന്നും വിദുരൻ അവരുടെ സ്വാർത്ഥസിദ്ധിക്കായി അവരോടൊപ്പം ചേർന്നുവെന്നും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, അവർക്ക് വിജയം ഉണ്ടാകുമെന്ന് ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.175
यदाऽश्रौषं द्रौपदीं रङ्गमध्ये ।
लक्ष्यं भित्त्वा निर्जितामर्जुनेन।
शूरान्पञ्चालान्पाण्डवेयांश्च युक्तां-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७५ ॥
സഞ്ജയാ, രംഗമധ്യത്തിൽ ലക്ഷ്യം ഭേദിച്ച് അർജുനൻ ദ്രൗപദിയെ നേടിയെന്നും ശൂരരായ പാഞ്ചാലരും പാണ്ഡവരും അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ചേർന്നുവെന്നും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, അവർക്ക് വിജയം ഉണ്ടാകുമെന്ന് ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.176
यदाऽश्रौषं मागधानां वरिष्ठं ।
जरासन्धं क्ष्वमध्ये ज्वलन्तम्।
दोर्भ्यां हतं भीमसेनेन गत्वा ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७६ ॥
സഞ്ജയാ, മാഗധരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ജരാസന്ധൻ … മധ്യത്തിൽ ജ്വലിച്ചുനിൽക്കവേ, ഭീമസേനനാൽ ചെന്ന് സ്വന്തം ബാഹുക്കളാൽ വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, അവർക്ക് വിജയം ഉണ്ടാകുമെന്ന് ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.177
यदाऽश्रौषं दिग्जये पाण्डुपुत्रै-
र्वशीकृतान्भूमिपालान्प्रसह्य।
महाक्रतुं राजसूयं कृतं च ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७७ ॥
സഞ്ജയാ, ദിഗ്വിജയത്തിൽ പാണ്ഡുപുത്രന്മാർ ബലാൽ ഭൂപാലന്മാരെ വശത്താക്കി മഹായജ്ഞമായ രാജസൂയം നടത്തി എന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, അവർക്ക് വിജയം ഉണ്ടാകുമെന്ന് ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.178
यदाऽश्रौषं द्रौपदीमश्रुकण्ठीं ।
सभां नीतां दुःखितामेकवस्त्राम्।
रजस्वलां नाथवतीमनाथव-
त्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७८ ॥
സഞ്ജയാ, കണ്ണീരിൽ കണ്ഠമിടറിയ, ദുഃഖിതയായ, ഒരേ വസ്ത്രമണിഞ്ഞ, രജസ്വലയായ ദ്രൗപദിയെ സഭയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നുവെന്നും, രക്ഷകരുണ്ടായിട്ടും അനാഥയെപ്പോലെ അവൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, അവർക്ക് വിജയം ഉണ്ടാകുമെന്ന് ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.179
यदाऽश्रौषं वाससां तत्र राशिं ।
समाक्षिपत्कितवो मन्दबुद्धिः।
दुःशासनो गतवान्नैवं चान्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७९ ॥
സഞ്ജയാ, അവിടെ മന്ദബുദ്ധിയായ ചൂതാട്ടക്കാരൻ ദുശ്ശാസനൻ വസ്ത്രക്കൂമ്പാരം വലിച്ചുവെന്നും അത് അവസാനിച്ചില്ലെന്നും കേട്ടപ്പോൾ ഞാൻ വിജയം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.
1.1.180
यदाऽश्रौषं हृतराज्यं युधिष्ठिरं ।
पराजितं सौबलेनाक्षवत्याम्।
अन्वागतं भ्रातृभिरप्रमेयै-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८० ॥
സഞ്ജയാ, സൗബലനാൽ ചൂതിൽ തോറ്റ് യുധിഷ്ഠിരൻ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടുവെന്നും അളവറ്റ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം അവൻ ഉണ്ടെന്നും കേട്ടപ്പോൾ ഞാൻ വിജയം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.
1.1.181
यदाश्रौषं विविधास्तत्र चेष्टा ।
धर्मात्मनां प्रस्थितानां वनाय।
ज्येष्ठप्रीत्या क्लिश्यतां पाण्डवानां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८१ ॥
സഞ്ജയാ, ധർമ്മാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവർ ജ്യേഷ്ഠനോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ കാട്ടിലേക്ക് പുറപ്പെട്ട് പലവിധ ക്ലേശങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നുവെന്ന് കേട്ടപ്പോൾ ഞാൻ വിജയം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.
1.1.182
यदाऽश्रौषं स्नातकानां सहस्रै-
रन्वागतं धर्मराजं वनस्थम्। ॥ १.१.१८२ ॥
കാട്ടിൽ കഴിയുന്ന ധർമ്മരാജാവായ യുധിഷ്ഠിരനോടൊപ്പം ആയിരക്കണക്കിന് സ്നാതക ബ്രാഹ്മണർ അനുഗമിക്കുന്നുവെന്ന് കേട്ടപ്പോൾ.
1.1.183
भिक्षाभुजां ब्राह्मणानां महात्मनां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८३ ॥
സഞ്ജയാ, ഭിക്ഷകൊണ്ട് ജീവിക്കുന്ന മഹാത്മാക്കളായ ബ്രാഹ്മണരോടൊപ്പം (പാണ്ഡവർ കാട്ടിലുണ്ട്), അപ്പോൾ ഞാൻ വിജയം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.
1.1.184
यदाऽश्रौषं वनवासेन पार्था-
न्समागतान्महर्षिभिः पुराणैः।
उपास्यमानान्सगणैर्जातसख्यां-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजर्य ॥ १.१.१८४ ॥
സഞ്ജയാ, വനവാസത്തിൽ പൃഥയുടെ പുത്രന്മാർ പുരാതന മഹർഷിമാരെ കണ്ടുമുട്ടി, തങ്ങളുടെ പരിവാരത്തോടൊപ്പം അവരാൽ സേവിക്കപ്പെട്ട് സൗഹൃദം സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നുവെന്ന് കേട്ടപ്പോൾ ഞാൻ വിജയം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.
1.1.185
यदाश्रौषं त्रिदिवस्थं धनंजयं ।
शक्रात्साक्षाद्दिव्यमस्त्रं यथावत्।
अधीयानं शंसितं सत्यसन्धं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८५ ॥
സഞ്ജയാ, സ്വർഗത്തിൽ വസിച്ച് ഇന്ദ്രനിൽനിന്ന് നേരിട്ട് ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ യഥാവിധി പഠിക്കുന്നവനും സത്യപ്രതിജ്ഞനായി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നവനുമായ ധനഞ്ജയനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, അന്ന് ഞാൻ വിജയത്തിനായി പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.186
यदाऽश्रोषं कालकेयास्ततस्ते ।
पौलोमानो वरदानाच्च दृप्ताः।
देवैरजेया निर्जिताश्चार्जुनेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८६ ॥
സഞ്ജയാ, വരദാനത്താൽ ഗർവിതരായ കാലകേയരും പൗലോമരും ദേവന്മാർക്കും ജയിക്കാനാവാത്തവരായിരുന്നിട്ടും അർജുനനാൽ പരാജയപ്പെട്ടു എന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, അന്ന് ഞാൻ വിജയത്തിനായി പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.187
यदाऽश्रौषमसुराणां वधार्थे ।
किरीटिनं यान्तममित्रकर्शनम्।
कृतार्थं चाप्यागतं शक्रलोका-
त्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८७ ॥
സഞ്ജയാ, അസുരന്മാരെ വധിക്കാൻ പോകുന്ന കിരീടിയും ശത്രുക്കളെ അടക്കുന്നവനുമായവൻ ലക്ഷ്യം സാധിച്ച് ഇന്ദ്രലോകത്തുനിന്ന് മടങ്ങിയെത്തി എന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, അന്ന് ഞാൻ വിജയത്തിനായി പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.188
यदाऽश्रौषं तीर्थयात्राप्रवृत्तं ।
पाण्डोः सुतं सहितं लोमशेन।
बृहदश्वादक्षहृदयं च प्राप्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८८ ॥
സഞ്ജയാ, പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രൻ തീർഥയാത്രയിൽ മുഴുകി ലോമശനോടൊപ്പമുണ്ടെന്നും ബൃഹദശ്വനിൽനിന്ന് അക്ഷഹൃദയം (പകിടവിദ്യ) നേടിയെന്നും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, അന്ന് ഞാൻ വിജയത്തിനായി പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.189
यदाऽश्रौषं वैश्रवणेन सार्धं ।
समागतं भीमन्यांश्च पार्थान्।
तस्मिन्देशे मानुषाणामगम्ये ।
तदा नाशंसि विजयाय संजया ॥ १.१.१८९ ॥
സഞ്ജയാ, പാർഥന്മാരും ഭീമനും മറ്റുള്ളവരും വൈശ്രവണനോടൊപ്പം മനുഷ്യർക്ക് അഗമ്യമായ ആ സ്ഥലത്ത് സമാഗമിച്ചു എന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, അന്ന് ഞാൻ വിജയത്തിനായി പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.190
यदाऽश्रौषं घोषयात्रागतानां ।
बन्धं गन्धर्वैर्मोक्षणं चार्जुनेन।
स्वेषां सुतानां कर्णबुद्धौ रतानां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९० ॥
സഞ്ജയാ, ഘോഷയാത്രയ്ക്ക് പോയിരുന്ന എന്റെ പുത്രന്മാരെ ഗന്ധർവന്മാർ ബന്ധിച്ചതും അർജുനൻ അവരെ മോചിപ്പിച്ചതും, കർണന്റെ ചിന്തയിൽ മുഴുകിയിരുന്നവരെക്കുറിച്ചും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, അന്നു ഞാൻ വിജയം പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.191
यदाऽश्रौषं यक्षरूपेण धर्मं ।
समागतं धर्मराजेन सूत।
प्रश्नान्कांश्चिद्विब्रुवाणं च सम्यक् ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९१ ॥
സൂതാ സഞ്ജയാ, യക്ഷരൂപത്തിൽ ധർമൻ ധർമരാജനോടു കൂടിച്ചേർന്ന് ചില ചോദ്യങ്ങൾ നന്നായി ചോദിച്ചതു ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, അന്നു ഞാൻ വിജയം പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.192
यदाऽश्रौषं न विदुर्मामकास्तान् ।
प्रच्छन्नरूपान्वसतः पाण्डवेयान्।
विराटराष्ट्रे सह कृष्णया च ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९२ ॥
സഞ്ജയാ, വിരാടരാജ്യത്തിൽ കൃഷ്ണയോടൊപ്പം ഗൂഢരൂപത്തിൽ വസിക്കുന്ന പാണ്ഡവപുത്രന്മാരെ എന്റെ ആളുകൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ലെന്നു ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, അന്നു ഞാൻ വിജയം പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.193
यदाऽश्रौषं कीचकानां वरिष्ठं ।
निषूदितं भ्रातृशतेन सार्धम्।
द्रौपद्यर्थे भीमसेनेन सङ्ख्ये ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९३ ॥
സഞ്ജയാ, ദ്രൗപദിക്കുവേണ്ടി ഭീമസേനൻ യുദ്ധത്തിൽ കീചകന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനെ അവന്റെ നൂറു സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം വധിച്ചെന്നു ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, അന്നു ഞാൻ വിജയം പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.194
यदाऽश्रौषं मामकानां वरिष्ठा-
न्धनंजयेनैकरथेन भग्नान्।
विराटराष्ट्रे वसता महात्मना ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९४ ॥
സഞ്ജയാ, വിരാടരാജ്യത്തിൽ വസിക്കുന്ന മഹാത്മാവായ ധനഞ്ജയൻ ഒരേ രഥംകൊണ്ട് എന്റെ ആളുകളിലെ ശ്രേഷ്ഠരെ തോല്പിച്ചെന്നു ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, അന്നു ഞാൻ വിജയം പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.195
यदाऽश्रौषं सत्कृतं मत्स्यराज्ञा ।
सुतां दत्तामुत्तरामर्जुनाय।
तां चार्जुनः प्रत्यगृह्णात्सुतार्थे ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९५ ॥
സഞ്ജയാ, മത്സ്യരാജാവ് ആദരപൂർവം തന്റെ മകൾ ഉത്തരയെ അർജുനന് നൽകിയെന്നും, പുത്രനുവേണ്ടി അർജുനൻ അവളെ സ്വീകരിച്ചുവെന്നും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.196
यदाऽश्रौषं निर्जितस्याधनस्य ।
प्रव्राजितस्य स्वजनात्प्रच्युतस्य।
अक्षौहिणीः सप्त युधिष्ठिरस्य ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९६ ॥
സഞ്ജയാ, തോറ്റവനും ധനമില്ലാത്തവനും പ്രവാസിയും സ്വജനങ്ങളിൽനിന്ന് വേർപെട്ടവനുമായ യുധിഷ്ഠിരന് ഏഴ് അക്ഷൗഹിണികൾ ഉണ്ടെന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.197
यदाऽश्रौषं माधवं वासुदेवं ।
सर्वात्मना पाण्डवार्थे निविष्टम्।
यस्येमां गां विक्रममेकमाहु-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९७ ॥
സഞ്ജയാ, പാണ്ഡവർക്കുവേണ്ടി പൂർണമനസ്സോടെ നിലകൊള്ളുന്ന മാധവ വാസുദേവൻ, ആരുടെ ഒരൊറ്റ ചുവടിൽ ഈ ഭൂമി അളക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നുവോ അവനെന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.198
यदाऽश्रौषं नरनारायणौ तौ ।
कृष्णार्जुनौ वदतो नारदस्य।
अहं द्रष्टा ब्रह्मलोके च सम्यक् ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९८ ॥
സഞ്ജയാ, നാരദൻ പറയുമ്പോൾ നരനാരായണന്മാർ, അതായത് കൃഷ്ണാർജുനന്മാർ ആ രണ്ടുപേരാണെന്നും, ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ അത് പൂർണമായി കാണുന്നവൻ ഞാനാണെന്നും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.199
यदाऽश्रौषं लोकहिताय कृष्णं ।
शमार्थिनमुपयातं कुरूणाम्।
शमं कुर्वाणमकृतार्थं च यातं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९९ ॥
സഞ്ജയാ, ലോകഹിതത്തിനായി, ശാന്തി ആഗ്രഹിച്ച് കൃഷ്ണൻ കൗരവരുടെ അടുത്തേക്ക് വന്ന്, ശാന്തി സ്ഥാപിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ തന്റെ ലക്ഷ്യം നേടാതെ മടങ്ങിപ്പോയെന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.200
बुद्धिं कृतां निग्रहे केशवस्य ।
तं चात्मानं बहुधा दर्शयानं
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०० ॥
കേശവൻ (കൃഷ്ണൻ) നിഗ്രഹത്തിനായി പദ്ധതി ഒരുക്കി തന്നെ പലവിധത്തിൽ കാണിച്ചു എന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, ഓ സഞ്ജയാ, വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.201
यदाऽश्रौषं वासुदेवे प्रयाते ।
रथस्यैकामग्रतस्तिष्ठमानाम्।
आर्तां पृथां सान्त्वितां केशवेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०१ ॥
വാസുദേവൻ (കൃഷ്ണൻ) പോയപ്പോൾ, രഥത്തിന് മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന ദുഃഖിതയായ പൃഥയെ (കുന്തി) കേശവൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചു എന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, ഓ സഞ്ജയാ, വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.202
यदाऽश्रौषं मन्त्रिणं वासुदेवं ।
तथा भीष्मं शान्तनवं च तेषाम्।
भारद्वाजं चाशिषोऽनुब्रुवाणं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०२ ॥
മന്ത്രിയായ വാസുദേവൻ (കൃഷ്ണൻ), ശന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മർ, ഭരദ്വാജന്റെ മകൻ (ദ്രോണർ) എന്നിവർ അവർക്കായി ആശംസ ചൊല്ലി എന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, ഓ സഞ്ജയാ, വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.203
यदा कर्णो भीष्ममुवाच वाक्यं ।
नाहं योत्स्ये युध्यमाने त्वयीति।
हित्वा सेनामपचक्राम चापि ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०३ ॥
കർണൻ ഭീഷ്മരോട് "നീ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നിടത്തോളം ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യില്ല" എന്ന് പറഞ്ഞ് സേനയെ വിട്ട് തിരിച്ചുപോയപ്പോൾ, ഓ സഞ്ജയാ, വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.204
यदाऽश्रौषं वासुदेवार्जुनौ तौ ।
तथा धनुर्गाण्डिवमप्रमेयम्।
त्रीण्युग्रवीर्याणि समागतानि ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०४ ॥
വാസുദേവനും അർജുനനും ആ ഇരുവരും, അളക്കാനാകാത്ത ഗാണ്ഡീവ വില്ലും ഈ മൂന്ന് ഉഗ്രവീര്യങ്ങൾ ഒന്നിച്ചുചേർന്നു എന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, ഓ സഞ്ജയാ, വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.205
यदाऽश्रौषं कश्ललेनाभिपन्ने ।
रथोपस्थे सीदमानेऽर्जुने वै।
कृष्णं लोकान्दर्शयानं शरीरे ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०५ ॥
സഞ്ജയാ, അർജ്ജുനൻ കാരുണ്യത്താൽ അഭിഭൂതനായി രഥത്തട്ടിൽ തളർന്നു വീഴുന്നുവെന്നും കൃഷ്ണൻ തന്റെ ശരീരത്തിൽ ലോകങ്ങളെ കാണിക്കുന്നുവെന്നും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ വിജയം ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.206
यदाऽश्रौषं भीष्ममित्रकर्शनं ।
निघ्नन्तमाजावयुतं रथानाम्।
नैषां कश्चिद्वध्यते ख्यातरूप-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०६ ॥
സഞ്ജയാ, ശത്രുക്കളെ അടക്കുന്ന ഭീഷ്മർ യുദ്ധത്തിൽ പതിനായിരം രഥങ്ങളെ സംഹരിക്കുന്നുവെന്നും, അവരിൽ പ്രസിദ്ധരൂപനായ ഒരാൾപോലും കൊല്ലപ്പെടുന്നില്ലെന്നും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ വിജയം ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.207
यदाऽश्रौषं चापगेयेन सङ्ख्ये ।
स्वयं मृत्युं विहितं धार्मिकेण।
तच्चाकार्षुः पाण्डवेयाः प्रहृष्टा-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०७ ॥
സഞ്ജയാ, ഗംഗാപുത്രനായ ധാർമ്മികനായ ഭീഷ്മർ യുദ്ധത്തിൽ തന്റെ മരണോപായം താൻതന്നെ പറഞ്ഞുവെന്നും പാണ്ഡവപുത്രന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ അതു ചെയ്തുവെന്നും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ വിജയം ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.208
यदाऽश्रौषं भीष्ममत्यन्तशूरं ।
हतं पार्थेनाहवेष्वप्रधृष्यम्।
शिखण्डिनं पुरतः स्थापयित्वा ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०८ ॥
സഞ്ജയാ, അത്യന്തം ശൂരനും യുദ്ധങ്ങളിൽ അജേയനുമായ ഭീഷ്മരെ ശിഖണ്ഡിയെ മുന്നിൽ നിറുത്തി പൃഥാപുത്രനായ അർജ്ജുനൻ വധിച്ചുവെന്നു ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ വിജയം ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.209
यदाऽश्रौषं शरतल्पे शयानं ।
वृद्धं वीरं सादितं चित्रपुङ्खैः।
भीष्मं कृत्वा सोमकानल्पशेषां-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०९ ॥
സഞ്ജയാ, വൃദ്ധനായ വീരൻ ഭീഷ്മർ വിചിത്രച്ചിറകുള്ള അമ്പുകളാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട് അമ്പുകിടക്കയിൽ കിടക്കുന്നുവെന്നും, സോമകന്മാർ കുറച്ചുപേർ മാത്രമേ ശേഷിച്ചിട്ടുള്ളൂ എന്നും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ വിജയം ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.210
यदाऽश्रौषं शान्तनवे शयाने ।
पानीयार्थे चोदितेनार्जुनेन।
भूमिं भित्त्वा तर्पितं तत्र भीष्मं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१० ॥
ശന്തനുവിന്റെ പുത്രനായ ഭീഷ്മർ അമ്പുകിടക്കയിൽ കിടക്കുന്നു എന്നും, അർജുനന്റെ പ്രേരണയാൽ വെള്ളത്തിനായി ഭൂമി പിളർന്ന് അവിടെ ഭീഷ്മർ ദാഹം ശമിപ്പിച്ചു എന്നും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, ഓ സഞ്ജയാ, ഞാൻ വിജയം പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.211
यदाश्रौषं शुक्रसूर्यौ च युक्तौ ।
कौन्तेयानामनुलोमौ जयाय।
नित्यं चास्माञ्श्वापदा भीषयन्ति ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२११ ॥
ശുക്രനും സൂര്യനും കൗന്തേയർക്ക് വിജയത്തിന് അനുകൂലമായി യോജിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നും, കുറുക്കന്മാർ പോലുള്ള വന്യമൃഗങ്ങൾ ഞങ്ങളെ എപ്പോഴും ഭയപ്പെടുത്തുന്നു എന്നും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, ഓ സഞ്ജയാ, ഞാൻ വിജയം പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.212
यदा द्रोणो विविधानस्त्रमार्गा-
न्निदर्शयन्समरे चित्रयोधी।
न पाण्डवाञ्श्रेष्ठतरान्निहन्ति ।
तदा नाशंसे विजयायं संजय ॥ १.१.२१२ ॥
ദ്രോണർ യുദ്ധത്തിൽ വിവിധ അസ്ത്രമാർഗങ്ങൾ കാണിച്ചും അത്ഭുത യോദ്ധാവായിട്ടും ശ്രേഷ്ഠരായ പാണ്ഡവരെ കൊല്ലുന്നില്ല എന്നും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, ഓ സഞ്ജയാ, ഞാൻ വിജയം പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.213
यदाऽश्रौषं चास्मदीयान्महारथा-
न्व्यवस्थितानर्जुनस्यान्तकाय।
संशप्तकान्निहतानर्जुनेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१३ ॥
അർജുനന്റെ മരണത്തിനായി നിർത്തപ്പെട്ട ഞങ്ങളുടെ മഹാരഥന്മാരായ സംശപ്തകർ അർജുനനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്നും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, ഓ സഞ്ജയാ, ഞാൻ വിജയം പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.214
यदाऽश्रौषं व्यूहमभेद्यमन्यै-
र्भारद्वाजेनात्तशस्त्रेण गुप्तम्।
भित्त्वा सौभद्रं वीरमेकं प्रविष्टं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१४ ॥
മറ്റുള്ളവർക്ക് ഭേദിക്കാനാവാത്ത വ്യൂഹം, ഭാരദ്വാജന്റെ (ദ്രോണരുടെ) ആയുധധാരികളാൽ സംരക്ഷിതമായിരുന്നത്, അത് ഭേദിച്ച് വീരനായ സൗഭദ്രൻ (അഭിമന്യു) ഒറ്റയ്ക്ക് പ്രവേശിച്ചു എന്നും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, ഓ സഞ്ജയാ, ഞാൻ വിജയം പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.215
यदाऽभिमन्युं परिवार्य बालं ।
सर्वे हत्त्वा हृष्टरूपा बभूवुः।
महारथाः पार्थमशक्नुवन्त-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१५ ॥
ബാലനായ അഭിമന്യുവിനെ വളഞ്ഞ് എല്ലാവരും അവനെ കൊന്ന് സന്തുഷ്ടരായപ്പോൾ, പാർത്ഥനെ തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയാതിരുന്നപ്പോൾ, ഹേ സഞ്ജയാ, അപ്പോൾ ഞാൻ വിജയം പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.216
यदाऽश्रौषमभिमन्युं निहत्य ।
हर्षान्मूढान्क्रोशतो धार्तराष्ट्रान्।
क्रोधादुक्तं सैन्धवे चार्जुनेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१६ ॥
അഭിമന്യുവിനെ കൊന്ന് സന്തോഷത്താൽ മൂഢരായി ആർത്തുവിളിച്ച ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെക്കുറിച്ചും, കോപത്തിൽ അർജുനൻ സൈന്ധവനോട് പറഞ്ഞതും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, ഹേ സഞ്ജയാ, അപ്പോൾ ഞാൻ വിജയം പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.217
यदाऽश्रौषं सैन्धवार्थे प्रतिज्ञां ।
प्रतिज्ञातां तद्वधायार्जुनेन।
सत्यां तीर्णां शत्रुमध्ये च तेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१७ ॥
സൈന്ധവനെ വധിക്കാൻ അർജുനൻ ചെയ്ത പ്രതിജ്ഞ ശത്രുക്കൾക്ക് നടുവിൽ അവൻ സത്യമായി നിറവേറ്റിയെന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, ഹേ സഞ്ജയാ, അപ്പോൾ ഞാൻ വിജയം പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.218
यदाऽश्रौषं श्रान्तहये धनंजये ।
मुक्त्वा हयान्पाययित्वोपवृत्तान्।
पुनर्युक्त्वा वासुदेवं प्रयातं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१८ ॥
ക്ഷീണിച്ച കുതിരകളുള്ള ധനഞ്ജയൻ കുതിരകളെ അഴിച്ച്, വെള്ളം കുടിപ്പിച്ച്, വീണ്ടും കെട്ടി വാസുദേവനെ പൂട്ടി യാത്ര തിരിച്ചു എന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, ഹേ സഞ്ജയാ, അപ്പോൾ ഞാൻ വിജയം പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.219
यदाऽश्रौषं वाहनेष्वक्षमेषु ।
रथोपस्थे तिष्ठता पाण्डवेन।
सर्वान्योधान्वारितानर्जुनेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१९ ॥
വാഹനങ്ങൾ ഉപയോഗശൂന്യമായപ്പോൾ രഥത്തട്ടിൽ നിന്ന പാണ്ഡവനായ അർജുനൻ എല്ലാ യോദ്ധാക്കളെയും തടഞ്ഞു എന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, ഹേ സഞ്ജയാ, അപ്പോൾ ഞാൻ വിജയം പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.220
यदाऽश्रौषं नागबलैः सुदुःसहं ।
द्रोणानीकं युयुधानं प्रमथ्य।
यातं वार्ष्णेयं यत्र तौ कृष्णपार्थौ ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२० ॥
സഞ്ജയാ, ആനപ്പടയാൽ അതിദുസ്സഹമായ ദ്രോണസൈന്യത്തെ യുയുധാനൻ മഥിച്ചുവെന്നും വാർഷ്ണേയൻ (കൃഷ്ണൻ) അവിടേക്ക് പോയെന്നും, ആ രണ്ടുപേരായ കൃഷ്ണനും പാർത്ഥനും അവിടെയുണ്ടെന്നും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, അപ്പോൾ വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.
1.1.221
यदाऽश्रौषं कर्णमासाद्य मुक्तं ।
वधाद्भीमं कुत्सयित्वा वचोभिः।
धनुष्कोट्याऽऽतुद्य कर्णेन वीरं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२१ ॥
സഞ്ജയാ, കർണനെ എതിരിട്ട ഭീമൻ മരണത്തിൽനിന്ന് മോചിതനായി എന്നും, കർണൻ വാക്കുകളാൽ അവനെ നിന്ദിച്ച് വില്ലിന്റെ അറ്റം കൊണ്ട് ആ വീരനെ പ്രഹരിച്ചു എന്നും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, അപ്പോൾ വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.
1.1.222
यदा द्रोणः कृतवर्मा कृपश्च ।
कर्णो द्रौणिर्मद्रराजश्च शूरः।
अमर्षयन्सैन्धवं वध्यमानं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२२ ॥
സഞ്ജയാ, ദ്രോണൻ, കൃതവർമ്മാവ്, കൃപർ, കർണൻ, ദ്രോണപുത്രൻ (അശ്വത്ഥാമാവ്), വീരനായ മദ്രരാജാവ് എന്നിവർ സൈന്ധവനെ (ജയദ്രഥനെ) വധിക്കപ്പെടുന്നതു കണ്ട് കോപിച്ചു എന്നു ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, അപ്പോൾ വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.
1.1.223
यदाऽश्रौषं देवराजेन दत्तां ।
दिव्यां शक्तिं व्यंसितां माधवेन।
घटोत्कचे राक्षसे घोररूपे ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२३ ॥
സഞ്ജയാ, ഇന്ദ്രൻ നൽകിയ ദിവ്യശക്തിയെ മാധവൻ (കൃഷ്ണൻ) ഭയങ്കരരൂപിയായ രാക്ഷസൻ ഘടോത്കചനിൽനിന്ന് മാറ്റി എന്നു ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, അപ്പോൾ വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.
1.1.224
यदाऽश्रौषं कर्णघटोत्कचाभ्यां ।
युद्धे मुक्तां सूतपुत्रेण शक्तिम्।
यया वध्यः समरे सव्यसाची ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२४ ॥
സഞ്ജയാ, കർണ്ണനും ഘടോത്കചനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിൽ സൂതപുത്രൻ ഏത് ശക്തിയാൽ യുദ്ധത്തിൽ സവ്യസാചി (അർജ്ജുനൻ) വധിക്കപ്പെടേണ്ടവനായോ ആ ശക്തിയെ പ്രയോഗിച്ചു എന്നു ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, അപ്പോൾ വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.
1.1.225
यदाऽश्रौषं द्रोणमाचार्यमेकं ।
धृष्टद्युम्नेनाभ्यतिक्रम्य धर्मम्।
रथोपस्थे प्रायगतं विशस्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२५ ॥
സഞ്ജയാ, ആചാര്യനായ ദ്രോണൻ ഒറ്റയ്ക്കായിരുന്നപ്പോൾ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ ധർമ്മം ലംഘിച്ച് രഥത്തിൽ ആയുധങ്ങളാൽ വീഴ്ത്തി മരണവഴിയിലേക്ക് അയച്ചുവെന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.226
यदाऽश्रौषं द्रौणिना द्वैरथस्थं ।
माद्रीसुतं नकुलं लोकमध्ये।
समं युद्धे मण्डलेभ्यश्चरन्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२६ ॥
സഞ്ജയാ, ദ്രോണപുത്രൻ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധത്തിൽ നിന്നിരുന്ന മാദ്രീപുത്രൻ നകുലനെ നേരിട്ടു എന്നും യുദ്ധത്തിൽ വൃത്താകൃതിയിലുള്ള ചലനങ്ങളിൽ തുല്യമായി സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന അവനെ എന്നും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.227
यदा द्रोणे निहते द्रोणपुत्रो ।
नारायणं दिव्यमस्त्रं विकुर्वन्।
नैषामन्तं गतवान्पाण्डवानां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२७ ॥
സഞ്ജയാ, ദ്രോണൻ വധിക്കപ്പെട്ടശേഷം ദ്രോണപുത്രൻ ദിവ്യമായ നാരായണാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചിട്ടും പാണ്ഡവരുടെ അന്തം വരുത്താനായില്ലെന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.228
यदाऽश्रौषं भीमसेनेन पीतं ।
रक्तं भ्रातुर्युधि दुःशासनस्य।
निवारितं नान्यतमेन भीमं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२८ ॥
സഞ്ജയാ, യുദ്ധത്തിൽ ഭീമസേനൻ തന്റെ സഹോദരൻ ദുഃശാസനന്റെ രക്തം കുടിച്ചുവെന്നും ഭീമനെ മറ്റാരും തടഞ്ഞില്ലെന്നും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.229
यदाऽश्रौषं कर्णमत्यन्तशूरं ।
हतं पार्थेनाहवेष्वप्रधृष्यम्।
तस्मिन्भ्रातृणां विग्रहे देवगुह्ये ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२९ ॥
സഞ്ജയാ, അത്യന്തം ശൂരനും യുദ്ധങ്ങളിൽ അജയ്യനുമായ കർണ്ണൻ പാർത്ഥനാൽ വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന്, സഹോദരന്മാരുടെ ആ സംഘർഷത്തിൽ, ദേവരഹസ്യമായ ആ പോരാട്ടത്തിൽ, ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല.
1.1.230
यदाऽश्रौषं द्रोणपुत्रं च शूरं ।
दुःशासनं कृतवर्माणमुग्रम्।
युधिष्टिरं धर्मराजं जयन्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३० ॥
സഞ്ജയാ, ദ്രോണപുത്രനും ശൂരനായ ദുഃശാസനനും ഉഗ്രനായ കൃതവർമ്മാവും ധർമ്മരാജാവായ യുധിഷ്ഠിരനും ജയിക്കുന്നു എന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.
1.1.231
यदाऽश्रौषं निहतं मद्रराजं ।
रणे शूरं धर्मराजेन सूत।
सदा सङ्ग्रामे स्प्रधते यस्तु कृष्णं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३१ ॥
സഞ്ജയാ, യുദ്ധത്തിൽ ശൂരനായ മദ്രരാജാവ് ധർമ്മരാജാവിനാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു എന്നും, യുദ്ധത്തിൽ എപ്പോഴും കൃഷ്ണനോട് മത്സരിച്ചവൻ എന്നും ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.
1.1.232
यदाऽश्रौषं कलहद्यूतमूलं ।
मायाबलं सौबलं पाण्डवेन।
हतं सङ्ग्रामे सहदेवेन पापं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३२ ॥
സഞ്ജയാ, കലഹത്തിനും ചൂതിനും മൂലവും മായാബലമുള്ളവനുമായ സൗബലൻ (ശകുനി) പാണ്ഡവനായ സഹദേവനാൽ യുദ്ധത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ടു എന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, ആ പാപിയെക്കുറിച്ച്, വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.
1.1.233
यदाऽश्रौषं श्रान्तमेकं शयानं ।
ह्रदं गत्वा स्तम्भयित्वा तदम्भः।
दुर्योधनं विरथं भग्नशक्तिं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३३ ॥
സഞ്ജയാ, ക്ഷീണിതനായി ഒറ്റയ്ക്ക് കിടന്ന ദുര്യോധനൻ ഒരു ജലാശയത്തിൽ ചെന്ന് അതിലെ വെള്ളം തടഞ്ഞശേഷം, രഥമില്ലാതെ ശക്തി ക്ഷയിച്ചവനായി എന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.
1.1.234
यदाऽश्रौषं पाण्डवांस्तिष्ठमानान् ।
गत्वा ह्रदे वासुदेवेन सार्धम्।
अमर्षणं धर्षयतः सुतं मे ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३४ ॥
സഞ്ജയാ, പാണ്ഡവർ വാസുദേവനോടൊപ്പം ജലാശയത്തിനരികെ നിന്ന് എന്റെ അക്ഷമനായ പുത്രനെ അപമാനിക്കുന്നു എന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, വിജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.
1.1.235
यदाऽश्रौषं विविधांश्चित्रमार्गान् ।
गदायुद्धे मण्डलशश्चरन्तम्।
मिथ्या हतं वासुदेवस्य बुद्ध्या ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३५ ॥
വിവിധവും വിചിത്രവുമായ മാർഗങ്ങളിൽ ഗദായുദ്ധത്തിൽ വൃത്താകാരമായി സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന വാസുദേവനെ ബുദ്ധികൊണ്ട് വ്യാജമായി വധിച്ചു എന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, സഞ്ജയാ, ജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.
1.1.236
यदाऽश्रौषं द्रोणपुत्रादिभिस्तै-
र्हतान्पञ्चालान्द्रौपदेयांश्च सुप्तान्।
कृतं बीभत्समयशस्यं च कर्म ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३६ ॥
ദ്രോണപുത്രനും മറ്റുള്ളവരും പാഞ്ചാലരെയും ദ്രൗപദീപുത്രന്മാരെയും ഉറങ്ങുമ്പോൾ വധിച്ചു, നിന്ദ്യവും അപകീർത്തികരവുമായ കർമം ചെയ്തു എന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, സഞ്ജയാ, ജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.
1.1.237
यदाऽश्रौषं भीमसेनानुयाते-
नाश्वत्थाम्ना परमास्त्रं प्रयुक्तम्।
क्रुद्धेनैषीकमवधीद्येन गर्भं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३७ ॥
ഭീമസേനൻ പിന്തുടർന്നപ്പോൾ കുപിതനായ അശ്വത്ഥാമാവ് പരമാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു, അതിനാൽ ഏഷീകാസ്ത്രം ഗർഭത്തെ വധിച്ചു എന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, സഞ്ജയാ, ജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.
1.1.238
यदाऽश्रौषं ब्रह्मशिरोऽर्जुनेन ।
स्वस्तीत्युक्त्वाऽस्त्रमस्त्रेण शान्तम्।
अश्वत्थाम्ना मणिरत्नं च दत्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३८ ॥
അർജുനൻ 'സ്വസ്തി' എന്ന് പറഞ്ഞ് ബ്രഹ്മശിരസ്സിനെ അസ്ത്രംകൊണ്ട് ശമിപ്പിച്ചു, അശ്വത്ഥാമാവ് മണിരത്നം നൽകി എന്ന് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, സഞ്ജയാ, ജയത്തിനായി ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.
1.1.239
यदाऽश्रौषं द्रोणपुत्रेण गर्भे ।
वैराट्या वै पात्यमाने महास्त्रैः।
संजीवयामीति हरेः प्रतिज्ञां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३९ ॥
ദ്രോണപുത്രൻ വിരാടപുത്രിയുടെ ഗർഭത്തിൽ മഹാസ്ത്രങ്ങളാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെടുന്നുവെന്നും, 'ഇതിനെ ഞാൻ ജീവിപ്പിക്കും' എന്ന ഹരിയുടെ പ്രതിജ്ഞയുണ്ടായിട്ടും, അപ്പോൾത്തന്നെ, ഓ സഞ്ജയാ, വിജയത്തിൽ എനിക്ക് പ്രതീക്ഷ നഷ്ടപ്പെട്ടുവെന്നും ഞാൻ കേട്ടു.
1.1.240
द्वैपायनः केशवो द्रोणपुत्रं ।
परस्पेरणाभिशापैः शशाप।
बुद्ध्वा चाहं बुद्धिहीनोऽद्य सूत ।
संतप्ये वै पुत्रपौत्रैश्च हीनः ॥ १.१.२४० ॥
ദ്വൈപായനനും കേശവനും ദ്രോണപുത്രനെ പരസ്പരം ശാപങ്ങളാൽ ശപിച്ചു. ഓ സൂതാ, ഇത് അറിഞ്ഞിട്ടും ഇന്ന് ബുദ്ധിഹീനനായി, പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും ഇല്ലാതെ ഞാൻ ദുഃഖിക്കുന്നു.
1.1.241
शोच्या गान्धारी पुत्रपौत्रैर्विहीना ।
तथा वध्वा पितृभिर्भ्रातृभिश्च।
कृतं कार्यं दुष्करं पाण्डवेयैः ।
प्राप्तं राज्यमसपत्नं पुनस्तैः ॥ १.१.२४१ ॥
പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും നഷ്ടപ്പെട്ട ഗാന്ധാരി ദയനീയയാണ്; മരുമക്കളും പിതാക്കന്മാരും സഹോദരന്മാരും ഉൾപ്പെടെയും അങ്ങനെതന്നെ. പാണ്ഡവർ ദുഷ്കരമായ കർമ്മം ചെയ്തു; വീണ്ടും എതിരാളികളില്ലാത്ത രാജ്യം അവർ നേടി.
1.1.242
कष्टं युद्धे दश शेषाः श्रुता मे ।
त्रयोऽस्माकं पाण्डवानां च सप्त।
द्व्यूना विंशतिराहताऽक्षौहिणीनां ।
तस्मिन्सङ्ग्रामे भैरवे क्षत्रियाणाम् ॥ १.१.२४२ ॥
ആ ഭയങ്കര യുദ്ധത്തിൽ ക്ഷത്രിയരുടെ ഇരുപത് അക്ഷൗഹിണി സേനകൾ തകർന്നു; അവയിൽ പത്തെണ്ണം ശേഷിച്ചതായി ഞാൻ കേട്ടു — നമ്മുടെ മൂന്നും പാണ്ഡവരുടെ ഏഴും. അത് ദുഃഖകരമാണ്.
1.1.243
तमस्त्वतीव विस्तीर्णं मोह आविशतीव माम् ।
संज्ञां नोपलभे सूत मनो विह्वलतीव मे ॥ १.१.२४३ ॥
അതിവിപുലമായ ഇരുട്ട് പരക്കുന്നു; മോഹം എന്നിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു. ഓ സൂതാ, എനിക്ക് ബോധം അറിയാനാവുന്നില്ല; എന്റെ മനസ്സ് വിഭ്രമിക്കുന്നതുപോലെ.
1.1.244
इत्युक्त्वा धृतराष्ट्रोऽथ विलप्य बहु दुःखितः ।
मूर्च्छितः पुनराश्वस्तः संजयं वाक्यमब्रवीत् ॥ १.१.२४४ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ധൃതരാഷ്ട്രൻ അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി ഏറെ വിലപിച്ചു. വീണ്ടും മൂർച്ഛിതനായി, പിന്നീട് തെളിഞ്ഞ് സഞ്ജയനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
1.1.245
संजयैवं गते प्राणांस्त्यक्तुमिच्छामि मा चिरम् ।
स्तोकं ह्यपि न पश्यामि फलं जीवितधारणे ॥ १.१.२४५ ॥
സഞ്ജയാ, ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ച സ്ഥിതിക്ക് ഞാൻ പ്രാണനെ ഉടൻ ത്യജിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ജീവൻ നിലനിർത്തുന്നതിൽ അല്പമെങ്കിലും പ്രയോജനം ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
1.1.246
तं तथा वादिनं दीनं विलपन्तं महीपतिम् ।
निःश्वसन्तं यथा नागं मुह्यमानं पुनः पुनः ॥ १.१.२४६ ॥
അങ്ങനെ സംസാരിച്ച്, ദീനനായി വിലപിച്ച്, ആനയെപ്പോലെ നെടുവീർപ്പിട്ട്, വീണ്ടും വീണ്ടും മൂർച്ഛിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ രാജാവിനെ (സഞ്ജയൻ കണ്ടു).
1.1.247
गावल्गणिरिदं धीमान्महार्थं वाक्यमब्रवीत् ।
श्रुतवानसि वै राजन्महोत्साहान्महाबलान् ॥ १.१.२४७ ॥
ഗവൽഗണന്റെ പുത്രനായ ബുദ്ധിമാനായ സഞ്ജയൻ ഈ മഹാർഥമുള്ള വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "രാജാവേ, മഹോത്സാഹവും മഹാബലവുമുള്ളവരെക്കുറിച്ച് അങ്ങ് കേട്ടിട്ടുണ്ടല്ലോ."
1.1.248
द्वैपायनस्य वदतो नारदस्य च धीमतः ।
महत्सु राजवंशेषु गुणैः समुदितेषु च ॥ १.१.२४८ ॥
ദ്വൈപായനൻ (വ്യാസൻ), ബുദ്ധിമാനായ നാരദൻ എന്നിവർ പറഞ്ഞത് (അങ്ങ് കേട്ടിട്ടുണ്ടല്ലോ) — ഗുണസമ്പന്നമായ മഹാരാജവംശങ്ങളെക്കുറിച്ച്.
1.1.249
जातान्दिव्यास्त्रविदुषः शक्रप्रतिमतेजसः ।
धर्मेण पृथिवीं जित्वा यज्ञैरिष्ट्वाप्तदक्षिणैः ॥ १.१.२४९ ॥
(ജനിച്ചവർ), ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ അറിയുന്നവർ, ഇന്ദ്രതേജസ്സിനു തുല്യരായവർ, ധർമ്മത്താൽ ഭൂമി ജയിച്ച്, സമൃദ്ധ ദക്ഷിണയോടെയുള്ള യജ്ഞങ്ങളാൽ (ദേവന്മാരെ) ആരാധിച്ചവർ.
1.1.250
अस्मिँल्लोके यशः प्राप्य ततः कालवशं गतान् ।
शैब्यं महारथं वीरं सृंजयं जयतां वरम् ॥ १.१.२५० ॥
ഈ ലോകത്ത് കീർത്തി നേടി പിന്നീട് കാലവശത്തിലായ മഹാരഥനായ വീരൻ ശൈബ്യനെയും, ജയിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ സൃഞ്ജയനെയും (പറഞ്ഞു).
1.1.251
बाह्लीकं दमनं चैद्यं शर्यातिमजितं नलम् ॥ १.१.२५१ ॥
ബാഹ്ലീകനെയും, ദമനനെയും, ചൈദ്യനെയും, ശര്യാതിയെയും, അജിതനെയും, നളനെയും (പറഞ്ഞു).
1.1.252
विश्वामित्रममित्रघ्नमम्बरीषं महाबलम् ।
मरुत्तं मनुमिक्ष्वाकुं गयं भरतमेव च ॥ १.१.२५२ ॥
വിശ്വാമിത്രനെയും, ശത്രുഘ്നനും മഹാബലനുമായ അംബരീഷനെയും, മരുത്തനെയും, മനുവിനെയും, ഇക്ഷ്വാകുവിനെയും, ഗയനെയും, ഭരതനെയും (പറഞ്ഞു).
1.1.253
रामं दाशरथिं चैव शशबिन्दुं भगीरथम् ।
कृतवीर्यं महाभागं तथैव जनमेजयम् ॥ १.१.२५३ ॥
ദശരഥപുത്രനായ രാമനെയും, ശശബിന്ദുവിനെയും, ഭഗീരഥനെയും, മഹാഭാഗ്യനായ കൃതവീര്യനെയും, ജനമേജയനെയും (പറഞ്ഞു).
1.1.254
ययातिं शुभकर्माणं देवैर्यो याजितः स्वयम् ।
चैत्ययूपाङ्किता भूमिर्यस्येयं सवनाकरा ॥ १.१.२५४ ॥
ശുഭകർമ്മിയായ യയാതിയെയും, ദേവന്മാരാൽ തന്നെ യാഗം ചെയ്യിക്കപ്പെട്ടവനെയും, യൂപസ്തംഭങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെട്ട, സോമയാഗങ്ങളുടെ ഖനിയായ ഈ ഭൂമി ആരുടേതായിരുന്നുവോ അവനെയും (പറഞ്ഞു).
1.1.255
इति राज्ञां चतुर्विंशन्नारदेन सुरर्षिणा ।
पुत्रशोकाभितप्ताय पुरा श्वैत्याय कीर्तितम् ॥ १.१.२५५ ॥
ഇങ്ങനെ ഇരുപത്തിനാല് രാജാക്കന്മാരെ, മുൻകാലത്ത് പുത്രശോകത്താൽ തപിച്ച ശ്വൈത്യനോട് ദേവർഷിയായ നാരദൻ വിവരിച്ചു.
1.1.256
तेभ्यश्चान्ये गताः पूर्वं राजानो बलवत्तराः ।
महारथा महात्मानः सर्वैः समुदिता गुणैः ॥ १.१.२५६ ॥
അവർക്കുമുമ്പ് കൂടുതൽ ബലവാന്മാരായ മറ്റു രാജാക്കന്മാരും കടന്നുപോയിട്ടുണ്ട്; അവർ മഹാരഥന്മാരും മഹാത്മാക്കളും എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഒത്തുചേർന്നവരുമായിരുന്നു.
1.1.257
पूरुः कुरुर्यदुः शूरो विष्वगश्वो महाद्युतिः ।
अणुहो युवनाश्वश्च ककुत्स्थो विक्रमी रघुः ॥ १.१.२५७ ॥
പൂരു, കുരു, യദു, ശൂരനായ വിശ്വഗശ്വൻ, മഹാദ്യുതി, അണുഹൻ, യുവനാശ്വൻ, ककुत्स्थൻ, പരാക്രമി രഘു.
1.1.258
विजयो वीतिहोत्रोऽह्गो भवः श्वेतो बृहद्गुरुः ।
उशीनरः शतरथः कङ्को दुलिदुहो द्रुमः ॥ १.१.२५८ ॥
വിജയൻ, വീതിഹോത്രൻ, അംഗൻ, ഭവൻ, ശ്വേതൻ, ബൃഹദ്ഗുരു, ഉശീനരൻ, ശതരഥൻ, കങ്കൻ, ദുലിദുഹൻ, ദ്രുമൻ.
1.1.259
दम्भोद्भवः परो वेनः सगरः संकृतिर्निमिः ।
अजेयः परशुः पुण्ड्रः शंभुर्देवावृधोऽनघः ॥ १.१.२५९ ॥
ദംഭോദ്ഭവൻ, പരനായ വേനൻ, സഗരൻ, സംകൃതി, നിമി, അജേയൻ, പരശു, പുണ്ഡ്രൻ, ശംഭു, ദേവാവൃധൻ, അനഘൻ.
1.1.260
देवाह्वयः सुप्रतिमः सुप्रतीको बृहद्रथः ।
महोत्साहो विनीतात्मा सुक्रतुर्नैषधो नलः ॥ १.१.२६० ॥
ദേവാഹ്വയൻ, സുപ്രതിമൻ, സുപ്രതീകൻ, ബൃഹദ്രഥൻ, മഹോത്സാഹൻ, വിനീതാത്മാവ്, സുക്രതു, നൈഷധൻ നളൻ.
1.1.261
सत्यव्रतः शान्तभयः सुमित्रः सुबलः प्रभुः ।
जानुजङ्घोऽनरण्योऽर्कः प्रियभृत्यः शुचिव्रतः ॥ १.१.२६१ ॥
സത്യവ്രതൻ, ശാന്തഭയൻ, സുമിത്രൻ, സുബലൻ, പ്രഭു, ജാനുജംഘൻ, അനരണ്യൻ, അർക്കൻ, പ്രിയഭൃത്യൻ, ശുചിവ്രതൻ.
1.1.262
बलबन्धुर्निरामर्दः केतुशृङ्गो बृहद्बलः ।
धृष्टकेतुर्बृहत्केतुर्दीप्तकेतुर्निरामयः ॥ १.१.२६२ ॥
ബലബന്ധു, നിരാമർദ്ദൻ, കേതുശൃംഗൻ, ബൃഹദ്ബലൻ, ധൃഷ്ടകേതു, ബൃഹത്കേതു, ദീപ്തകേതു, നിരാമയൻ.
1.1.263
अविक्षिच्चपलो धूर्तः कृतबन्धुर्दृढेषुधिः ।
महापुराणसंभाव्यः प्रत्यङ्गः परहा श्रुतिः ॥ १.१.२६३ ॥
അവിക്ഷിത്, ചപലൻ, ധൂർത്തൻ, കൃതബന്ധു, ദൃഢേഷുധി, മഹാപുരാണസംഭാവ്യൻ, പ്രത്യംഗൻ, പരഹാ, ശ്രുതി.
1.1.264
एते चान्ये च राजानः शतशोऽथ सहस्रशः ।
श्रूयन्ते शतशश्चान्ये सङ्ख्याताश्चैव पद्मशः ॥ १.१.२६४ ॥
ഇവരും മറ്റു രാജാക്കന്മാരും നൂറും ആയിരവും; മറ്റു നൂറുകണക്കിനു കേൾക്കപ്പെടുന്നു, പദ്മങ്ങളായും എണ്ണപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
1.1.265
हित्वा सुविपुलान्भोगान्बुद्धिमन्तो महाबलाः ।
राजानो निधनं प्राप्तास्तव पुत्रैर्महत्तरः ॥ १.१.२६५ ॥
വളരെയേറെ സുഖഭോഗങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, ബുദ്ധിമാന്മാരും മഹാബലശാലികളുമായ രാജാക്കന്മാർ നിന്റെ പുത്രന്മാരാൽ വലിയ തോതിൽ മരണം പ്രാപിച്ചു.
1.1.266
येषां दिव्यानि कर्माणि विक्रमस्त्याग एव च ।
माहात्म्यमपि चास्तिक्यं सत्यं शौचं दयाऽर्जवम् ॥ १.१.२६६ ॥
ആരുടെ ദിവ്യകർമ്മങ്ങൾ, വിക്രമം, ത്യാഗം, മഹത്ത്വം, ആസ്തിക്യം, സത്യം, ശൗചം, ദയ, ആർജ്ജവം എന്നിവ ഉണ്ടായിരുന്നുവോ.
1.1.267
विद्वद्भिः कथ्यते लोके पुराणैः कविसत्तमैः ।
सर्वर्द्धिगुणसंपन्नास्ते चापि निधनं गताः ॥ १.१.२६७ ॥
വിദ്വാന്മാരാലും പുരാണങ്ങളാലും ഉത്തമകവികളാലും ലോകത്തിൽ അവർ കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു; സർവ്വ ഐശ്വര്യവും ഗുണങ്ങളും ഉള്ളവരായിരുന്നിട്ടും അവരും മരണം പ്രാപിച്ചു.
1.1.268
तव पुत्रा दुरात्मानः प्रतप्ताश्चैव मन्युना ।
लुब्धा दुर्वृत्तभूयिष्ठा न ताञ्छोचितुमर्हसि ॥ १.१.२६८ ॥
നിങ്ങളുടെ പുത്രന്മാർ ദുരാത്മാക്കളും കോപത്താൽ വെന്തവരും ലോഭികളും ഏറെയും ദുർവൃത്തരുമായിരുന്നു; അവർക്കായി നിങ്ങൾ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.
1.1.269
श्रुतवानसि मेधावी बुद्धिमान्प्राज्ञसंमतः ।
येषां शास्त्रानुगा बुद्धिर्न ते मुह्यन्ति भारत ॥ १.१.२६९ ॥
നിങ്ങൾ ശാസ്ത്രജ്ഞനും മേധാവിയും ബുദ്ധിമാനും ജ്ഞാനികൾ ആദരിക്കുന്നവനുമാണ്; ഹേ ഭാരതാ, ശാസ്ത്രം അനുസരിക്കുന്ന ബുദ്ധിയുള്ളവർ മോഹിക്കുന്നില്ല.
1.1.270
निग्रहानुग्रहौ चापि विदितौ ते नराधिप ।
नात्यन्तमेवानुवृत्तिः कार्या ते पुत्ररक्षणे ॥ १.१.२७० ॥
ഹേ നരാധിപാ, ശിക്ഷയും അനുഗ്രഹവും നിങ്ങൾക്ക് അറിയാവുന്നതാണ്; പുത്രരക്ഷയിൽ നിങ്ങൾ അമിതമായി വഴങ്ങരുത്.
1.1.271
भवितव्यं तथा तच्च नानुशोचितुमर्हसि ।
दैवं पुरुषकारेण को निवर्तितुमर्हति ॥ १.१.२७१ ॥
സംഭവിക്കേണ്ടത് സംഭവിച്ചു; അതിനാൽ നിങ്ങൾ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല. ദൈവത്തെ പുരുഷപ്രയത്നംകൊണ്ട് ആരാണ് തിരിച്ചുവിടുക?
1.1.272
विधातृविहितं मार्गं न कश्चिदतिवर्तते ।
कालमूलमिदं सर्वं भावाभावौ सुखासुखे ॥ १.१.२७२ ॥
സൃഷ്ടാവ് വിധിച്ച വഴി ആരും കടക്കുന്നില്ല; ഇതെല്ലാം കാലമൂലമാണ് — ഉണ്ടാകലും ഇല്ലാതാകലും, സുഖവും ദുഃഖവും.
1.1.273
कालः सृजति भूतानि कालः संहरते प्रजाः ।
संहरन्तं प्रजाः कालं कालः शमयते पुनः ॥ १.१.२७३ ॥
കാലം ജീവജാലങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; കാലം പ്രജകളെ സംഹരിക്കുന്നു; സംഹരിക്കുന്ന കാലത്തെ വീണ്ടും കാലം തന്നെ ശമിപ്പിക്കുന്നു.
1.1.274
कालो विकुरुते भावान्सर्वांल्लोके शुभाशुभान् ।
कालः संक्षिपते सर्वाः प्रजा विसृजते पुनः ॥ १.१.२७४ ॥
കാലം ലോകത്തിലെ ശുഭവും അശുഭവുമായ എല്ലാ ഭാവങ്ങളെയും മാറ്റുന്നു; കാലം എല്ലാ പ്രജകളെയും സംഹരിച്ച് വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
1.1.275
कालः सुप्तेषु जागर्ति कालो हि दुरतिक्रमः ।
कालः सर्वेषु भूतेषु चरत्यविधतः समः ॥ १.१.२७५ ॥
കാലം ഉറങ്ങുന്നവരുടെ ഇടയിലും ഉണർന്നിരിക്കുന്നു; കാലം തീർച്ചയായും മറികടക്കാനാകാത്തതാണ്. കാലം എല്ലാ ജീവികളിലും സമമായി, നിയമമില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
1.1.276
अतीतानागता भावा ये च वर्तन्ति सांप्रतम् ।
तान्कालनिर्मितान्बुद्ध्वा न संज्ञां हातुमर्हसि ॥ १.१.२७६ ॥
ഭൂത, ഭാവി, വർത്തമാന കാലങ്ങളിലെ ഭാവങ്ങൾ കാലത്താൽ നിർമ്മിതമാണെന്നറിഞ്ഞ് നീ ബോധം കൈവിടരുത്.
1.1.277
इत्येवं पुत्रशोकार्तं धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ।
आश्वास्य स्वस्थमकरोत्सूतो गावल्गणिस्तदा ॥ १.१.२७७ ॥
ഇങ്ങനെ പുത്രശോകത്താൽ വേദനിച്ച ജനേശ്വരനായ ധൃതരാഷ്ട്രനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, ഗാവൽഗണിയുടെ സൂതൻ അപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തെ സ്വസ്ഥനാക്കി.
1.1.278
धृतराष्ट्रोऽपि तच्छ्रुत्वा धृतिमेव समाश्रयत् ।
दिष्ट्येदमागतमिति मत्त्वा स प्राज्ञसत्तमः ॥ १.१.२७८ ॥
ധൃതരാഷ്ട്രനും അത് കേട്ട് ധൈര്യത്തെത്തന്നെ ആശ്രയിച്ചു; ഇത് ദൈവഹിതത്താൽ വന്നതാണെന്ന് കരുതി, ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അദ്ദേഹം ധൈര്യം കൈക്കൊണ്ടു.
1.1.279
लोकानां च हितार्थाय कारुण्यान्मुनिसत्तमः ।
अत्रोपनिषदं पुण्यां कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ १.१.२७९ ॥
ലോകങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി കാരുണ്യത്താൽ പ്രേരിതനായി, മുനിശ്രേഷ്ഠനായ കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ ഇവിടെ ഈ പുണ്യമായ ഉപനിഷത്ത് പറഞ്ഞു.
1.1.280
विद्वद्भिः कथ्यते लोके पुराणे कविसत्तमैः ।
भारताध्ययनं पुण्यमपि पादमधीयतः।
श्रद्दधानस्य पूयन्ते सर्वपापान्यशेषतः ॥ १.१.२८० ॥
ലോകത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠ കവികളാൽ പുരാണത്തിൽ വിദ്വാന്മാർ പറയുന്നു: ഭാരതാധ്യയനം പുണ്യമാണ്; ശ്രദ്ധയോടെ അതിന്റെ ഒരു പാദമെങ്കിലും പഠിക്കുന്നവന്റെ സർവ പാപങ്ങളും പൂർണമായി നശിക്കുന്നു.
1.1.281
देवा देवर्षयो ह्यत्र तथा ब्रह्मर्षयोऽमलाः ।
कीर्त्यन्ते शुमकर्माणस्तथा यक्षा महोरगाः ॥ १.१.२८१ ॥
ഇവിടെ ദേവന്മാരും ദേവർഷികളും നിർമലരായ ബ്രഹ്മർഷികളും കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു; ശുഭകർമ്മികളായ യക്ഷന്മാരും മഹാനാഗങ്ങളും കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു.
1.1.282
भगवान्वासुदेवश्च कीर्त्यतेऽत्र सनातनः ।
स हि सत्यमृतं चैव पवित्रं पुण्यमेव च ॥ १.१.२८२ ॥
ഇവിടെ സനാതനനായ ഭഗവാൻ വാസുദേവൻ കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹമാണ് സത്യവും ഋതവും; പവിത്രനും പുണ്യസ്വരൂപനും ആകുന്നു.
1.1.283
शाश्वतं ब्रह्म परमं ध्रुवं ज्योतिः सनातनम् ।
यस्य दिव्यानि कर्माणि कथन्ति मनीषिणः ॥ १.१.२८३ ॥
ശാശ്വതവും പരവും ധ്രുവവും സനാതനവുമായ ജ്യോതിസ്സായ ബ്രഹ്മമാണ് അവൻ; അവന്റെ ദിവ്യകർമ്മങ്ങളെ മനീഷികൾ വിവരിക്കുന്നു.
1.1.284
असत्सत्सदसच्चैव यस्माद्विश्वं प्रवर्तते ।
सन्ततिश्च प्रवृत्तिश्च जन्ममृत्युपुनर्भवाः ॥ १.१.२८४ ॥
അസത്തും സത്തും സദസത്തും ഏതിൽ നിന്നാണോ ലോകം പ്രവർത്തിക്കുന്നത്; സന്തതിയും പ്രവൃത്തിയും ജനനം-മരണം-പുനർജന്മവും അതിൽ നിന്നുതന്നെ.
1.1.285
अध्यात्मं श्रूयतें यत्र पञ्चभूतगुणात्मकम् ।
अव्यक्तादि परं यच्च स एव परिगीयते ॥ १.१.२८५ ॥
പഞ്ചഭൂതഗുണാത്മകമായ അധ്യാത്മം എവിടെ കേൾക്കപ്പെടുന്നുവോ, അവ്യക്താദികൾക്കപ്പുറമായ പരമം ഏതോ അതുതന്നെ പാടപ്പെടുന്നു.
1.1.286
यं ध्यायन्ति सदा मुक्ता ध्यानयोगबलान्विताः ।
प्रतिबिम्बमिवादर्शे पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् ॥ १.१.२८६ ॥
ധ്യാനയോഗബലത്താൽ യുക്തരായ മുക്തന്മാർ ആരെ എപ്പോഴും ധ്യാനിക്കുന്നുവോ, അവനെ കണ്ണാടിയിലെ പ്രതിബിംബം പോലെ തങ്ങളുടെ ആത്മാവിൽ സ്ഥിതനായി കാണുന്നു.
1.1.287
श्रद्दधानः सदा युक्तः सदा धर्मपरायणः ।
आसेवन्निममध्यायं नरः पापात्प्रमुच्यते ॥ १.१.२८७ ॥
ശ്രദ്ധയോടെയും എപ്പോഴും സംയമത്തോടെയും എപ്പോഴും ധർമ്മപരായണനായും ഇരിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ഈ അദ്ധ്യായം സേവിച്ചാൽ പാപത്തിൽനിന്ന് മുക്തനാകുന്നു.
1.1.288
अनुक्रमणिकाध्यायं भारतस्येममादितः ।
आस्तिकः सततं शृण्वन्न कृच्छ्रेष्ववसीदति ॥ १.१.२८८ ॥
മഹാഭാരതത്തിലെ ഈ അനുക്രമണികാ അദ്ധ്യായം ആദിമുതൽ ആസ്തികൻ നിരന്തരം കേൾക്കുന്നുവെങ്കിൽ, കഷ്ടതകളിലും അവൻ തളരുന്നില്ല.
1.1.289
उभे सन्ध्ये जपन्किंचित्सद्यो मुच्येत किल्बिषात् ।
अनुक्रमण्या यावत्स्यादह्नारात्र्या च संचितम् ॥ १.१.२८९ ॥
ഇരു സന്ധ്യകളിലും അനുക്രമണിക അല്പമെങ്കിലും ജപിച്ചാൽ, പകലിലും രാത്രിയിലും സഞ്ചിതമായ പാപത്തോളം ഉടൻ മുക്തനാകുന്നു.
1.1.290
भारतस्य वपुर्ह्येतत्सत्यं चामृतमेव च ।
नवनीतं यथा दध्नो द्विपदां ब्राह्मणो यथा ॥ १.१.२९० ॥
ഇതുതന്നെ മഹാഭാരതത്തിന്റെ ശരീരം; ഇതുതന്നെ സത്യവും അമൃതവും. തൈരിലെ വെണ്ണപോലെയും, ദ്വിപദങ്ങളിൽ ബ്രാഹ്മണൻ പോലെയും.
1.1.291
आरण्यकं च वेदेभ्य ओषधिभ्योऽमृतं यथा ।
ह्रदानामुदधिः श्रेष्ठो गौर्वरिष्ठा चतुष्पदाम् ॥ १.१.२९१ ॥
വേദങ്ങളിൽ ആരണ്യകം പോലെയും, ഔഷധങ്ങളിൽ അമൃതം പോലെയും, ജലാശയങ്ങളിൽ സമുദ്രം ശ്രേഷ്ഠമായതുപോലെയും, നാൽക്കാലികളിൽ പശു ശ്രേഷ്ഠമായതുപോലെയും.
1.1.292
यथैतानीतिहासानां तथा भारतमुच्यते ।
यश्चैनं श्रावयेच्छ्राद्धे ब्राह्मणान्पादमन्ततः ॥ १.१.२९२ ॥
ഇതിഹാസങ്ങളിൽ ഇവ എന്നപോലെ ഭാരതവും പറയപ്പെടുന്നു. ശ്രാദ്ധത്തിൽ ബ്രാഹ്മണരെ ഇതിന്റെ കുറഞ്ഞത് ഒരു പാദമെങ്കിലും കേൾപ്പിക്കുന്നവൻ.
1.1.293
अक्षय्यमन्नपानं वै पितृंस्तस्योपतिष्ठते ।
इतिहासपुराणाभ्यां वेदं समुपबृंहयेत् ॥ १.१.२९३ ॥
അവന്റെ പിതൃക്കൾക്ക് അക്ഷയമായ അന്നപാനങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു. ഇതിഹാസപുരാണങ്ങളാൽ വേദത്തെ പൂർണ്ണമായി വിസ്തരിക്കണം.
1.1.294
बिभेत्यल्पश्रुताद्वेदो मामयं प्रतरिष्यति ।
कार्ष्णं वेदमिमं विद्वाञ्श्रावयित्वार्थमश्नुते ॥ १.१.२९४ ॥
'ഇവൻ എന്നെ മറികടക്കും' എന്ന് അല്പശ്രുതനിൽനിന്ന് വേദം ഭയപ്പെടുന്നു. ഈ കാർഷ്ണവേദം കേൾപ്പിച്ച പണ്ഡിതൻ ഫലം നേടുന്നു.
1.1.295
भ्रूणहत्यादिकं चापि पापं जह्यादसंशयम् ।
य इमं शुचिरध्यायं पठेत्पर्वणि पर्वणि ॥ १.१.२९५ ॥
ഗർഭഹത്യ തുടങ്ങിയ പാപവും സംശയമില്ലാതെ ഉപേക്ഷിക്കും, ശുദ്ധനായി ഈ അധ്യായം ഓരോ പർവത്തിലും പഠിക്കുന്നവൻ.
1.1.296
अधीतं भारतं तेन कृत्स्नं स्यादिति मे मतिः ।
यश्चैनं शृणुयान्नित्यमार्षं श्रद्धासमन्वितः ॥ १.१.२९६ ॥
അവൻ ഭാരതം മുഴുവൻ പഠിച്ചതായി ഭവിക്കും എന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം. ശ്രദ്ധയോടെ നിത്യവും ഈ ഋഷിഗ്രന്ഥം കേൾക്കുന്നവൻ.
1.1.297
स दीर्घमायुः कीर्तिं च स्वर्गतिं चाप्नुयान्नरः ।
एकतश्चतुरो वेदा भारतं चैतदेकतः ॥ १.१.२९७ ॥
ആ മനുഷ്യൻ ദീർഘായുസ്സും കീർത്തിയും സ്വർഗ്ഗഗതിയും നേടുന്നു. ഒരുവശത്ത് നാല് വേദങ്ങൾ, മറുവശത്ത് ഈ ഭാരതം.
1.1.298
पुरा किल सुरैः सर्वैः समेत्य तुलया धृतम् ।
चतुर्भ्यः सरहस्येभ्यो वेदेभ्यो ह्यधिकं यदा ॥ १.१.२९८ ॥
പണ്ട് എല്ലാ ദേവന്മാരും ഒത്തുചേർന്ന് തുലാസിൽ തൂക്കിനോക്കിയപ്പോൾ, രഹസ്യോപദേശങ്ങളോടു കൂടിയ നാല് വേദങ്ങളെക്കാൾ ഇത് ഭാരമേറിയതായി കണ്ടു.
1.1.299
तदाप्रभृति लोकेऽस्मिन्महाभारतमुच्यते ।
महत्त्वे च गुरुत्वे च ध्रियमाणं यतोऽधिकम् ॥ १.१.२९९ ॥
അന്നുമുതൽ ഈ ലോകത്തിൽ ഇത് മഹാഭാരതം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു; മഹത്വത്തിലും ഭാരത്തിലും ഇത് അധികമായി കരുതപ്പെട്ടതിനാൽ.
1.1.300
महत्त्वाद्भारवत्त्वाच्च महाभारतमुच्यते ।
निरुक्तमस्य यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १.१.३०० ॥
മഹത്വവും ഭാരവും കൊണ്ട് ഇത് മഹാഭാരതം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ നിരുക്തി അറിയുന്നവൻ സർവ പാപങ്ങളിൽനിന്നും മോചിതനാകുന്നു.
1.1.301
तपो नकल्कोऽध्ययनं नकल्कः ।
स्वाभाविको वेदविधिर्नकल्कः।
प्रसह्य वित्ताहरणं नकल्क-
स्तान्येव भावोपहतानि कल्कः ॥ १.१.३०१ ॥
തപസ്സ് കല്മഷമല്ല, അധ്യയനവും കല്മഷമല്ല. സ്വാഭാവികമായ വേദവിധിയും കല്മഷമല്ല. ബലാൽക്കാരമായി ധനം അപഹരിക്കലും കല്മഷമല്ല; എന്നാൽ ഭാവത്താൽ ദൂഷിതമാകുമ്പോൾ അവതന്നെ കല്മഷമാകുന്നു.