ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत् ॥ १.१.१ ॥
ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ, ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਨਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ 'ਜਯ' ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.1.2
नारायणं सुरगुरुं जगदेकनाथं ।
भक्तप्रियं सकललोकनमस्कृतं च।
त्रैगुण्यवर्जितमजं विभुमाद्यमीशं ।
वन्दे भवघ्नममरासुरसिद्धवन्द्यम् ॥ १.१.२ ॥
ਦੇਵਗੁਰੂ, ਜਗਤ ਦੇ ਇਕੋ ਇੱਕ ਸੁਆਮੀ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਮਸਕਾਰੇ ਗਏ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਜ, ਵਿਭੂ, ਆਦਿ ਈਸ਼ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਭਵਬੰਧਨ ਨਾਸ਼ਕ, ਦੇਵ-ਅਸੁਰ-ਸਿੱਧਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੰਦਿਤ।
1.1.3
नमो धर्माय महते नमः कृष्णाय वेधसे ।
ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान् ॥ १.१.३ ॥
ਮਹਾਨ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਦੀਵੀ ਧਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।
1.1.4
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ।
ॐ नमः पितामहाय। ॐ नमः प्रजापतिभ्यः।
ॐ नमः कृष्णद्वैपायनाय ।
ॐ नमः सर्वविघ्नविनायकेभ्यः ॥ १.१.४ ॥
ਓਮ, ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੂਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਮ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਮ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਮ, ਸਾਰੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
1.1.5
रोमहर्षणपुत्र उग्रश्रवाः सौतिः पौराणिको ।
नैमिशारण्ये शौनकस्य कुलपतेर्द्वादशवार्षिके सत्रे ॥ १.१.५ ॥
ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਗ੍ਰਸ਼ਰਵਾ, ਸੌਤੀ, ਪੌਰਾਣਿਕ, ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣਯ ਵਿੱਚ ਕੁਲਪਤੀ ਸ਼ੌਨਕ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸੱਤਰ ਵਿੱਚ।
1.1.6
सुखासीनानभ्यगच्छद्ब्रह्मर्षीन्संशितव्रतान् ।
विनयावनतो भूत्वा कदाचित्सूतनन्दनः ॥ १.१.६ ॥
ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਕਠੋਰ ਵਰਤ ਧਾਰੀ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀਆਂ ਕੋਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕ ਕੇ ਪਹੁੰਚਿਆ।
1.1.7
तमाश्रममनुप्राप्य नैमिशारण्यवासिनः ।
उवाच तानृषीन्सर्वान्धन्यो वोऽस्म्यद्यदर्शनात् ॥ १.१.७ ॥
ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣਯ ਦੇ ਵਾਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਆਖਿਆ, "ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।"
1.1.8
वेद वैयासिकीः सर्वाः कथा धर्मार्यैसंहिताः ।
वक्ष्यामि वो द्विजश्रेष्ठाः शृण्वन्त्वद्य तपोधनाः ॥ १.१.८ ॥
ਵਿਆਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀਆਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਹੇ ਤਪੋਧਨੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ; ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ।
1.1.9
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नैमिशारण्यवासिनः ।
चित्रा श्रोतुं कथास्तत्र परिव्रुस्तपस्विनः ॥ १.१.९ ॥
ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣਯ ਦੇ ਵਾਸੀ ਤਪਸਵੀ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉੱਥੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
1.1.10
अभिवाद्य मुनींस्तांस्तु सर्वानेव कुताञ्जलिः ।
अपृच्छत्स तपोवृद्धिं सद्भिश्चैवाभिपूजितः ॥ १.१.१० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸੱਜਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਵਾਧੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
1.1.11
अथ तेषूपविष्टेषु सर्वेष्वेव तपस्विषु ।
निर्दिष्टमासनं भेजे विनयाद्रौमहर्षणिः ॥ १.१.११ ॥
ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਾਂ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਆਸਨ ਲਿਆ।
1.1.12
सुखासीनं ततस्तं तु विश्रान्तमुपलक्ष्य च ।
अथापृच्छदृषिस्तत्र कश्चित्प्रस्तावयन्कथाः ॥ १.१.१२ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉੱਥੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਛੇੜਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
1.1.13
कुत आगम्यते सौते क्वचायं विहृतस्त्वया ।
कालः कमलपत्राक्ष शंसैतत्पृच्छतो मम ॥ १.१.१३ ॥
ਹੇ ਸੌਤੀ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਇਹ ਸਮਾਂ ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਬਿਤਾਇਆ? ਹੇ ਕਮਲਨੈਣ, ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸ।
1.1.14
एवं पृष्टोऽब्रवीत्सम्यग्यथावद्रौमहर्षणिः ।
वाक्यं वचनसंपन्नस्तेषां च चरिताश्रयम् ॥ १.१.१४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੌਤਿ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਿਤਰ ਬਾਰੇ ਬਚਨ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਕਹੇ।
1.1.15
तस्मिन्सदसि विस्तीर्णे मुनीनां भावितात्मनाम् ।
जनमेजयस्य राजर्षेः सर्पसत्रे महात्मनः ॥ १.१.१५ ॥
ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਮਹਾਤਮਾ ਜਨਮੇਜਯ ਦੇ ਸਰਪਸੱਤਰ ਵਿੱਚ।
1.1.16
समीपे पार्थिवेन्द्रस्य सम्यक्पारिक्षितस्य च ।
कृष्णद्वैपायनप्रोक्ताः सुपुण्या विविधाः कथाः ॥ १.१.१६ ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਪਾਰਿਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਠੀਕ-ਠੀਕ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦ੍ਵੈਪਾਇਨ ਦੁਆਰਾ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਥਾਵਾਂ।
1.1.17
कथिताश्चापि विधिवद्या वैशंपायनेन वै ।
श्रुत्वाऽहं ता विचित्रार्था महाभारतसंश्रिताः ॥ १.१.१७ ॥
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਜੋ ਕਥਾਵਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਿੱਤਰ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਮਹਾਭਾਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਮੈਂ ਸੁਣੀਆਂ।
1.1.18
बहूनि संपरिक्रम्य तीर्थान्यायतनानि च ।
समन्तपञ्चकं नाम पुण्यं द्विजनिषेवितम् ॥ १.१.१८ ॥
ਬਹੁਤ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰ ਕੇ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਸਮੰਤਪੰਚਕ ਨਾਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ।
1.1.19
गतवानस्मि तं देशं युद्धं यत्राभवत्पुरा ।
कुरूणां पाण्डवानां च सर्वेषां च महीक्षिताम् ॥ १.१.१९ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਰੂਆਂ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਯੁੱਧ ਜਿੱਥੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਗਿਆ ਸੀ।
1.1.20
दिदृक्षुंरागतस्तस्मात्समीपं भावतामिह ।
आयुष्मन्तः सर्व एव ब्रह्मभाता हि मे मताः
अस्मिन्यज्ञे महाभङ्गाः सूर्यपावकवर्चसः ॥ १.१.२० ॥
ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉੱਥੋਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ-ਭਰਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਭਾਗ ਹੋ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ ਹੋ।
1.1.21
कृताभिषेकाः शुचयः कृतजप्या हुताग्नयः ।
भवन्त आसते स्वस्था ब्रवीमि किमहं द्विजाः ॥ १.१.२१ ॥
ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਜਪ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੂਤੀ ਪਾ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹੋ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਾਂ?
1.1.22
पुराणसंहिताः पुण्याः कथा धर्मार्थसंश्रिताः ।
इतिवृत्तं नरेन्द्राणामृषीणां च महात्मनाम् ॥ १.१.२२ ॥
ਪੁਰਾਣ-ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਪੁੰਨ ਕਥਾਵਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ।
1.1.23
द्वैपायनेन यत्प्रोक्तं पुराणं परमर्षिणा ।
सुरैर्ब्रह्मर्षिभिश्चैव श्रुत्वा यदभिपूजितम् ॥ १.१.२३ ॥
ਪਰਮਰਿਸ਼ੀ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ (ਵਿਆਸ) ਨੇ ਜੋ ਪੁਰਾਣ ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣ ਕੇ ਪੂਜਿਆ।
1.1.24
तस्याख्यानवरिष्ठस्य विचित्रपदपर्वणः ।
सूक्ष्मार्थन्याययुक्तस्य वेदार्थैर्भूषितस्य च ॥ १.१.२४ ॥
ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਖਿਆਨ ਦੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਦ ਅਤੇ ਪਰਵ ਵਿਚਿੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਸੂਖਮ ਅਰਥ ਅਤੇ ਨਿਆਏ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
1.1.25
भारतस्येतिहासस्य पुण्यां ग्रन्थार्थसंयुताम् ।
संस्कारोपगतां ब्राह्मीं नानाशास्त्रोपबृंहिताम् ॥ १.१.२५ ॥
ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿੰਗਾਰੀ, ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟ ਕਥਾ।
1.1.26
जनमेजयस्य यां राज्ञो वैशंपायन उक्तवान् ।
यथावत्स ऋषिः पृष्टः सत्रे द्वैपायनाज्ञया ॥ १.१.२६ ॥
ਜਨਮੇਜਯ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ; ਸੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦਵੈਪਾਇਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ।
1.1.27
वेदैश्चतुर्भिः सयुक्तां व्यासस्याद्भुतकर्मणः ।
संहितां श्रोतुमिच्छामः पुण्यां पापभयापहाम् ॥ १.१.२७ ॥
ਅਦਭੁਤ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਦੀ, ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ, ਪਾਪ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਹਿਤਾ ਅਸੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
1.1.28
आद्यं पुरुषमीशानं पुरुहूतं पुरुष्टुतम् ।
ऋतमेकाक्षरं ब्रह्म व्यक्ताव्यक्तं सनातनम् ॥ १.१.२८ ॥
ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਈਸ਼ਾਨ, ਪੁਰੂਹੂਤ, ਪੁਰਸ਼ਟੁਤ, ਰਿਤ, ਇਕਾਕਸ਼ਰ ਬ੍ਰਹਮ, ਵਿਅਕਤ-ਅਵਿਅਕਤ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਨੂੰ।
1.1.29
असच्च सच्चैव च यद्विश्वं सदसतः परम् ।
परावराणां स्रष्टारं पुराणं परमव्ययम् ॥ १.१.२९ ॥
ਜੋ ਅਸਤ ਅਤੇ ਸਤ, ਵਿਸ਼ਵ ਹੈ; ਸਤ-ਅਸਤ ਤੋਂ ਪਰੇ; ਉੱਚ-ਨੀਚ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ; ਪੁਰਾਤਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ।
1.1.30
मङ्गल्यं मङ्गलं विष्णुं वरेण्यमनघं शुचिम् ।
नमस्कृत्य हृषीकेशं चराचरगुरुं हरिम् ॥ १.१.३० ॥
ਮੰਗਲਮਈ, ਮੰਗਲ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਵਰੇਣਯ, ਨਿਰਮਲ, ਸ਼ੁਚਿ, ਚਰਾਚਰ ਦੇ ਗੁਰੂ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ।
1.1.31
महर्षेः पूजितस्येह सर्वलोकैर्महात्मनः ।
प्रवक्ष्यामि मतं पुण्यं व्यासस्याद्भुतकर्मणः ॥ १.१.३१ ॥
ਇੱਥੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਉਸ ਮਹਰਿਸ਼ੀ, ਮਹਾਤਮਾ, ਅਦਭੁਤ ਕਰਮੀ ਵਿਆਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਮਤ ਮੈਂ ਕਹਾਂਗਾ।
1.1.32
नमो भगवते तस्मै व्यासायामिततेजसे ।
यस्य प्रसादाद्वक्ष्यामि नारायणकथामिमाम् ॥ १.१.३२ ॥
ਉਸ ਭਗਵਾਨ, ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਨਾਰਾਇਣ-ਕਥਾ ਕਹਾਂਗਾ।
1.1.33
सर्वाश्रमाभिशमनं सर्वतीर्थावगाहनम् ।
न तथा फलद सूते नारायणकथा यथा ॥ १.१.३३ ॥
ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਨਾਰਾਇਣ-ਕਥਾ ਜਿੰਨਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
1.1.34
नास्ति नारायणसमं न भूतं न भविष्यति ।
एतेन सत्यवाक्येन सर्वार्थान्साधयाम्यहम् ॥ १.१.३४ ॥
ਨਾਰਾਇਣ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਭ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
1.1.35
आचख्युः कवयः केचित्संप्रत्याचक्षते परे ।
आख्यास्यन्ति तथैवान्य इतिहासमिमं भुवि ॥ १.१.३५ ॥
ਕੁਝ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਕਿਹਾ; ਕੁਝ ਹੁਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣਗੇ।
1.1.36
इदं तु त्रिषु लोकेषु महज्ज्ञानं प्रतिष्ठितम् ।
विस्तरैश्च समासैश्च धार्यते यद्द्विजातिभिः ॥ १.१.३६ ॥
ਇਹ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ; ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਆਂ ਇਸਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਾਰਦੇ ਹਨ।
1.1.37
अलङ्कृतं शुभैः शब्दैः समयैर्दिव्यधनुषैः ।
छन्दोवृत्तैश्च विविधैरन्वितं विदुषांप्रियम् ॥ १.१.३७ ॥
ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਨਿਯਮਬੱਧ ਰੀਤਾਂ, ਦਿਵ੍ਯ ਧਨੁਸ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਸੂਖਮ ਵਿਧੀਆਂ, ਅਤੇ ਵਿਵਿਧ ਛੰਦਾਂ ਤੇ ਵ੍ਰਿੱਤਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
1.1.38
तपसा ब्रह्मचर्येण व्यस्य वेदं सनातनम् ।
इतिहासमिमं चक्रे पुण्यं सत्यवतीसुतः ॥ १.१.३८ ॥
ਤਪ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਨਾਲ ਸਨਾਤਨ ਵੇਦ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ, ਸੱਤਿਅਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ।
1.1.39
पुण्ये हिमवतः पादे मेध्ये गिरिगुहालये ।
विशोध्य देहं धर्मात्मा दर्भसंस्तरमाश्रितः ॥ १.१.३९ ॥
ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤਲਹਟੀ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁੱਧ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਸਦਿਆਂ, ਸਰੀਰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਦਰਭ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਆਸਨ ਲਾਇਆ।
1.1.40
शुचिः सनियमो व्यासः शान्तात्मातपसि स्थितः ।
भारतस्येतिहासस्य धर्मेणान्वीक्ष्य तां गतिम् ॥ १.१.४० ॥
ਸ਼ੁੱਧ, ਨਿਯਮ-ਪਾਲਕ, ਸ਼ਾਂਤ ਆਤਮਾ ਵਿਆਸ ਤਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ-ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਉਸ ਗਤੀ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ।
1.1.41
प्रविश्य योगं ज्ञानेन सोऽपश्यत्सर्वमन्ततः ॥ १.१.४१ ॥
ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਿਆ।
1.1.42
निष्प्रभेऽस्मिन्निरालोके सर्वतस्तमसा वृते ।
बृहदण्डमभूदेकं प्रजानां बीजमव्ययम् ॥ १.१.४२ ॥
ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਬਿਨਾਂ ਦਿੱਖ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਇਸ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬੀਜ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅੰਡ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
1.1.43
युगस्यादिनिमित्तं तन्महद्दिव्यं प्रचक्षत ।
व्यस्मिंस्तच्छ्रूयते सत्यंज्योतिर्ब्रह्म सनातनम् ॥ १.१.४३ ॥
ਯੁਗ ਦੇ ਆਦਿ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮਹਾਨ ਦਿਵ ਅੰਡ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਸੱਚ, ਜੋਤਿ, ਸਨਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮ।
1.1.44
अद्भुतं चाप्यचिन्त्यं च सर्वत्र समतां मतम् ।
अव्यक्तं कारणं सूक्ष्मं यत्तत्सदसदात्मकम् ॥ १.१.४४ ॥
ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਅਵਿਅਕਤ, ਸੂਖਮ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਸਰੂਪ ਹੈ।
1.1.45
यस्मिन्पितामहो जज्ञे प्रभुरेकः प्रजापतिः ।
ब्रह्मा सुरगुरुः स्थाणुर्मनुः कः परमेष्ठ्यथ ॥ १.१.४५ ॥
ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਿਤਾਮਹ, ਇਕੱਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਜਨਮਿਆ — ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੁਰਗੁਰੂ, ਸਥਾਣੂ, ਮਨੂ, ਕ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ।
1.1.46
प्राचेतसस्तथा दक्षो दक्षपुत्राश्च सप्तवै ।
ततः प्रजानां पतयः प्राभवन्नेकविंशतिः ॥ १.१.४६ ॥
ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ, ਦਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ — ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕੀ ਪਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
1.1.47
पुरुषश्चाप्रमेयात्मा यं सर्वऋषयो विदु ।
विश्वेदेवास्तथाऽऽदित्या वसवोऽथाश्विनावपि ॥ १.१.४७ ॥
ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਆਦਿੱਤ, ਵਸੂ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਵੀ।
1.1.48
यक्षाः साध्याः पिशाचाश्च गुह्यकाः पितरस्तथा ।
ततः प्रसूता विद्वांसः शिष्टा ब्रह्मर्षिसत्तमाः ॥ १.१.४८ ॥
ਯਕ੍ਸ਼, ਸਾਧ੍ਯ, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਗੁਹ੍ਯਕ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਵੀ; ਫਿਰ ਵਿਦਵਾਨ, ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਨਮੇ।
1.1.49
महर्षयश्च बहवः सर्वैः समुदिता गुणैः ।
आतो द्यौः पृथिवी वायुरन्तरिक्षं दिशस्तया ॥ १.१.४९ ॥
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ।
1.1.50
संवत्सरर्तवो मासाः पक्षाहोरात्रयः क्रमात् ।
यच्चान्यदपि तत्सर्वं संभूतं लोकसाक्षिकम् ॥ १.१.५० ॥
ਸਾਲ, ਰੁੱਤਾਂ, ਮਹੀਨੇ, ਪੱਖ, ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਸਾਖੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
1.1.51
यदिदं दृश्यते किंचिद्बूतं स्थावरजङ्गमम् ।
पुनःसंक्षिप्यते सर्वं जगत्प्राप्ते युगक्षये ॥ १.१.५१ ॥
ਜੋ ਕੁਝ ਇਥੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਜੀਵ, ਯੁਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਣ ਤੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਫਿਰ ਸਿਮਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.1.52
यथर्तुष्वृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्यये ।
दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा भावा युगादिषु ॥ १.१.५२ ॥
ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਭਾਵ ਫਿਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
1.1.53
एवमेतदनाद्यन्तं भूतसंघातकारकम् ।
अनादिनिधनं लोके चक्रं संपरिवर्तते ॥ १.१.५३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਦਿ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜੀਵ-ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਰਚਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਚੱਕਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
1.1.54
त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि त्रयस्त्रिंशच्छतानि च ।
त्रयस्त्रिंशच्च देवनां सृष्टिः संक्षेपलक्षणा ॥ १.१.५४ ॥
ਤੇਤੀਸ ਹਜ਼ਾਰ, ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਤਿੰਨ ਸੌ ਤੇਤੀਸ ਅਤੇ ਤੇਤੀਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
1.1.55
दिवः पुत्रो बृहद्भानुश्चक्षुरात्मा विभावसुः ।
सविता स ऋचीकोऽर्को भानुराशावहो रविः ॥ १.१.५५ ॥
ਦਿਊ ਦੇ ਪੁੱਤਰ: ਬ੍ਰਿਹਦਭਾਨੂ, ਚਕ੍ਸ਼ੂ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਵਿਭਾਵਸੂ; ਸਵਿਤਾ, ਉਹੀ ਰੁਚੀਕ, ਅਰਕ, ਭਾਨੂ, ਆਸ਼ਾਵਹ ਅਤੇ ਰਵੀ।
1.1.56
पुत्रा विवस्वतः सर्वे मनुस्तेषां तथाऽवरः ।
देवभ्राट् तनयस्तस्य सुभ्राडिति ततः स्मृतः ॥ १.१.५६ ॥
ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਵੀ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਭ੍ਰਾਟ; ਫਿਰ ਉਹ ਸੁਭ੍ਰਾਟ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
1.1.57
सुभ्राजस्तु त्रयः पुत्राः प्रजावन्तो बहुश्रुताः ।
दशज्योतिः शतज्योतिः सहस्रज्योतिरेव च ॥ १.१.५७ ॥
ਸੁਭ੍ਰਾਜ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਉਹ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸਨ: ਦਸ਼ਜਯੋਤੀ, ਸ਼ਤਜਯੋਤੀ ਅਤੇ ਸਹਸ੍ਰਜਯੋਤੀ।
1.1.58
दशपुत्रसहस्राणि दशज्योतेर्महात्मनः ।
ततो दशगुणाश्चान्ये शतज्योतेरिहात्मजाः ॥ १.१.५८ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਦਸ਼ਜਯੋਤੀ ਦੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਫਿਰ ਸ਼ਤਜਯੋਤੀ ਦੇ ਉਸ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਇੱਥੇ ਸਨ।
1.1.59
भूयस्ततो दशगुणाः सहस्रज्योतिषः सुताः ।
तेभ्योऽयं कुरुवंशश्च यदूनां भरतस्य च ॥ १.१.५९ ॥
ਫਿਰ ਸਹਸ੍ਰਜਯੋਤੀ ਦੇ ਉਸ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼, ਯਦੂ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਭਰਤ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
1.1.60
ययातीक्ष्वाकृवंशश्च राजर्षीणां च सर्वशः ।
संभूता बहवो वंशा भूतसर्गाः सुविस्तराः ॥ १.१.६० ॥
ਯਯਾਤੀ ਅਤੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਦੇ ਵੰਸ਼, ਅਤੇ ਰਾਜਰਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਨ।
1.1.61
भूतस्थानानि सर्वाणि रहस्यं त्रिविधं च यत् ।
वेदा योगः सविज्ञानो धर्मोऽर्थः काम एव च ॥ १.१.६१ ॥
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨ, ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਜੋ ਰਹੱਸ, ਵੇਦ, ਯੋਗ, ਵਿਗਿਆਨ ਸਹਿਤ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਵੀ।
1.1.62
धर्मार्थकामयुक्तानि शास्त्राणि विविधानि च ।
लोकयात्राविधान च सर्व तद्दृष्टवानृषिः ॥ १.१.६२ ॥
ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵਿਵਿਧ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਧਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੇਖੇ।
1.1.63
नीतिर्भरतवंशस्य विस्तारश्चैव सर्वशः ।
इतिहासाः सहव्याख्या विविधाश्रुतयोऽपि च ॥ १.१.६३ ॥
ਭਰਤ-ਵੰਸ਼ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰਬਤ੍ਰ ਵਿਸਤਾਰ, ਵਿਆਖਿਆ ਸਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸ, ਅਤੇ ਵਿਵਿਧ ਸ਼ਰੁਤੀਆਂ ਵੀ।
1.1.64
इह सर्वमनुक्रान्तमुक्तं ग्रन्थस्य लक्षणम् ।
संक्षेपेणेतिहासस्य ततो वक्ष्यति विस्तरम् ॥ १.१.६४ ॥
ਇੱਥੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹੀ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣਗੇ।
1.1.65
विस्तीर्यैतन्महज्ज्ञानमृषिः संक्षिप्य चाब्रवीत् ।
इष्टं हि विदुषां लोके समासव्यासधारणम् ॥ १.१.६५ ॥
ਇਸ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਹਾ; ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੋਵੇਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ।
1.1.66
मन्वादि भारतं केचिदास्तीकादि तथाऽपरे ।
तथोपरिचराद्यन्ये विप्राः सम्यगधीयिरे ॥ १.१.६६ ॥
ਕੁਝ ਮਨੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ, ਕੁਝ ਆਸਤੀਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਪਰਿਚਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ।
1.1.67
विविधं संहिताज्ञानं दीपयन्ति मनीषिणः ।
व्याख्यातुं कुशलाः केचिद्ग्रन्थान्धारयितुं परे ॥ १.१.६७ ॥
ਗਿਆਨੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਕੰਠਸਥ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ।
1.1.68
तपसा ब्रह्मचर्येण व्यस्य वेदं सनातनम् ।
इतिहासमिमं चक्रे पुण्यं सत्यवतीत्सुतः ॥ १.१.६८ ॥
ਤਪ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਨਾਲ ਸਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸਨਾਤਨ ਵੇਦ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ।
1.1.69
पराशरात्मजो विद्वान्ब्रह्मर्षिः संशितव्रतः ।
मातुर्नियोगाद्धर्मात्मा गाङ्गेयस्य च धीमतः ॥ १.१.६९ ॥
ਪਰਾਸ਼ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਦ੍ਰਿੜ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਮਾਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਗਾਂਗੇਯ (ਭੀਸ਼ਮ) ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਇਹ ਕੀਤਾ।
1.1.70
क्षेत्रे विचित्रवीर्यस्य कृष्णद्वैपायनः पुरा ।
त्रीनग्नीनिव कौरव्याञ्जनयामास वीर्यवान् ॥ १.१.७० ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀਰਯਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਨੇ ਤਿੰਨ ਅਗਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਕੌਰਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
1.1.71
उत्पाद्य धृतराष्ट्रं च पाण्डुं विदुरमेव च ।
जगाम तपसे धीमान्पुनरेवाश्रमं प्रति ॥ १.१.७१ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਪਾਂਡੂ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤਪ ਲਈ ਫਿਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
1.1.72
तेषु जातेषु वृद्धेषु गतेषु परमां गतिम् ।
अब्रवीद्भारतं लोके मानुषेऽस्मिन्महानृषिः ॥ १.१.७२ ॥
ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਨਮੇ, ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਤਦ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਸ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ (ਮਹਾਕਾਵਿ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।
1.1.73
जनमेजयेन पृष्टः सन्ब्राह्मणैश्च सहस्रशः ।
शशास शिष्यमासीनं वैशंपायनमन्तिके ॥ १.१.७३ ॥
ਜਨਮੇਜਯ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
1.1.74
स सदस्यैः सहासीनं श्रावयामास भारतम् ।
कर्मान्तरेषु यज्ञस्य चोद्यमानः पुनः पुनः ॥ १.१.७४ ॥
ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸੁਣਾਇਆ; ਯੱਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਵਿਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ।
1.1.75
विस्तारं कुरुवंशस्य गान्धार्या धर्मशीलताम् ।
क्षत्तुः प्रज्ञां धृतिं कुन्त्याः सम्यग्द्वैपायनोब्रवीत् ॥ १.१.७५ ॥
ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ, ਗਾਂਧਾਰੀ ਦਾ ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ, ਕਸ਼ੱਤਾ (ਵਿਦੁਰ) ਦੀ ਪ੍ਰਗਿਆ, ਕੁੰਤੀ ਦੀ ਧੀਰਜ — ਇਹ ਸਭ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ (ਵਿਆਸ) ਨੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।
1.1.76
वासुदेवस्य माहात्म्यं पाण्डवानां च सत्यताम् ।
दुर्वृत्तं धार्तराष्ट्राणामुक्तवान्भगवानृषिः ॥ १.१.७६ ॥
ਵਾਸੁਦੇਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਦੁਰਾਚਾਰ — ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ।
1.1.77
इदं शतसहस्रं तु श्लोकानां पुण्यकर्मणाम् ।
उपाख्यानैः सह ज्ञेयं श्राव्यं भारतमुत्तमम् ॥ १.१.७७ ॥
ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਭਾਰਤ ਉਪਾਖਿਆਨਾਂ ਸਹਿਤ ਜਾਣਨ ਅਤੇ ਸੁਣਾਉਣ ਯੋਗ ਹੈ।
1.1.78
चतुर्विंशतिसाहस्रीं चक्रे भारतसंहिताम् ।
उपाख्यानैर्विना तावद्भारतं प्रोच्यते बुधैः ॥ १.१.७८ ॥
ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਰਤ ਸੰਹਿਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਚੀ; ਉਪਾਖਿਆਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਤਨੇ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨ ਭਾਰਤ ਆਖਦੇ ਹਨ।
1.1.79
ततोऽध्यर्धशतं भूयः संक्षेपं कृतवानृषिः ।
अनुक्रमणिकाध्यायं वृत्तान्तं सर्वपर्वणाम् ॥ १.१.७९ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਡੇਢ ਸੌ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਰਵਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਾਲਾ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣਿਕਾ ਅਧਿਆਇ ਸੀ।
1.1.80
तस्याख्यानवरिष्ठस्य कृत्वा द्वैपायनः प्रभुः ।
कथमध्यापयानीह शिष्यानित्यन्वचिन्तयत् ॥ १.१.८० ॥
ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਖ਼ਿਆਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ "ਇਹ ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹਾਵਾਂ?"
1.1.81
तस्य तच्चिन्तितं ज्ञात्वा ऋषेर्द्वैपायनस्य च ।
तत्राजगाम भगवान्ब्रह्मा लोकगुरुः स्वयम् ॥ १.१.८१ ॥
ਰਿਸ਼ੀ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਦਾ ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਜਾਣ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਉੱਥੇ ਆਏ।
1.1.82
प्रीत्यर्थं तस्य चैवर्षेर्लोकानां हितकाम्यया ।
तं दृष्ट्वा विस्मितो भूत्वा प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः ॥ १.१.८२ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ।
1.1.83
आसनं कल्पयामास सर्वैर्मुनिगणैर्वृतः ॥ १.१.८३ ॥
ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ-ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ।
1.1.84
हिरण्यमर्भमासीनं तस्मिंस्तु परमासने ।
परिवृत्यासनभ्याशे वासवेयः स्थितोऽभवत् ॥ १.१.८४ ॥
ਉਸ ਪਰਮ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਵਾਸਵੇਯ (ਵਿਆਸ) ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ ਆਸਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ।
1.1.85
अनुज्ञातोऽथ कृष्णस्तु ब्रह्मणा परमेष्ठिना ।
निषसादासनाभ्याशे प्रीयमाणः शुचिस्मितः ॥ १.१.८५ ॥
ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਆਸਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠ ਗਏ।
1.1.86
उवाच स महातेजा ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ।
कृतं मयेदं भगवन्काव्यं परमपूजितम् ॥ १.१.८६ ॥
ਉਸ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਭਗਵਨ, ਮੇਰੀ ਰਚੀ ਇਹ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਅਤਿ ਪੂਜਨੀਕ ਹੈ।'
1.1.87
ब्रह्मन्वेदरहस्य च यच्चान्यत्स्थापितं मया ।
साङ्गोपनिषदां चैव वेदानां विस्तरक्रिया ॥ १.१.८७ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਰਹੱਸ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਮੈਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਸਹਿਤ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ।
1.1.88
इतिहासपुरापानामुन्मेषं निमिषं च यत् ।
भूतं भव्यं भविष्यच्च त्रिविधं कालसंज्ञितम् ॥ १.१.८८ ॥
ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਉਨਮੇਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਮੇਸ਼, ਅਤੇ ਜੋ ਭੂਤ, ਭਵਯ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਕਾਲ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
1.1.89
जरामृत्युभयव्याधिभावाभावविनिश्चयः ।
विविधस्य च धर्मस्य ह्याश्रमाणां च लक्षणम् ॥ १.१.८९ ॥
ਬੁਢਾਪਾ, ਮੌਤ, ਭੈ, ਰੋਗ, ਹੋਂਦ ਤੇ ਅਭਾਵ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ, ਅਨੇਕ ਧਰਮ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ।
1.1.90
चातुर्वर्ण्यविधानं च पुराणानां च कृत्स्नशः ।
तपसो ब्रह्मचर्यस्य पृथिव्याश्चन्द्रसूर्ययोः ॥ १.१.९० ॥
ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦਾ ਵਿਧਾਨ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ, ਤਪ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ, ਧਰਤੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ।
1.1.91
ग्रहनक्षत्रताराणां प्रमाणं च युगैः सह ।
ऋचो यजूषि सामानि वेदाध्यात्मं तथैव च ॥ १.१.९१ ॥
ਗ੍ਰਹਾਂ, ਨਛੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਮਾਪ, ਯੁਗਾਂ ਸਮੇਤ; ਰਿਚਾਂ, ਯਜੁਸ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਰਥ ਵੀ।
1.1.92
न्यायशिक्षा चिकित्सा च दानं पाशुपतं तथा ।
इति नैकाश्रयं जन्म दिव्यमानुषसंज्ञितम् ॥ १.१.९२ ॥
ਨਿਆਂ, ਸਿੱਖਿਆ, ਚਿਕਿਤਸਾ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕੋ ਆਸਰੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਮਾਨੁਸ਼ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.1.93
तीर्थानां चैव पुण्यानां देशानां चैव कीर्तनम् ।
नदीनां पर्वतानां च वनानां सागरस्य च ॥ १.१.९३ ॥
ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ; ਨਦੀਆਂ, ਪਰਬਤਾਂ, ਬਣਾਂ ਅਤੇ ਸਾਗਰ ਦਾ ਵੀ।
1.1.94
पुराणां चैव दिव्यानां कल्पानां युद्धकौशलम् ।
वाक्यजातिविशेषाश्च लोकयात्राक्रमश्च यः ॥ १.१.९४ ॥
ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਲਪਾਂ, ਯੁੱਧ-ਕੌਸ਼ਲ, ਵਾਕ-ਜਾਤੀ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਕ੍ਰਮ।
1.1.95
यच्चापि सर्वगं वस्तु तच्चैव प्रतिपादितम् ।
परं न लेखकः कश्चिदेतस्य भुवि विद्यते ॥ १.१.९५ ॥
ਜੋ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਲੇਖਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
1.1.96
तपोविशिष्टदपि वै वसिष्ठान्मुनिपुंगवात् ।
मन्ये श्रेष्ठव्यं त्वां वै रहस्यज्ञानवेदनात् ॥ १.१.९६ ॥
ਤਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਤੋਂ ਵੀ, ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰਹੱਸ-ਗਿਆਨ ਜਾਣਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
1.1.97
जन्मप्रभृति सत्यां ते वेद्मि गां ब्रह्मवादिनीम् ।
त्वयाच काव्यमित्युक्तं तस्मात्काव्यं भविष्यति ॥ १.१.९७ ॥
ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸੱਚੀ, ਬ੍ਰਹਮਵਾਦਿਨੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ 'ਕਾਵਿ' ਕਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਾਵਿ ਹੋਵੇਗਾ।
1.1.98
अस्य काव्यस्य कवयो न समर्था विशेषणे ।
विशेषणे गृहस्थस्य शेषास्त्रय इवाश्रमाः ॥ १.१.९८ ॥
ਇਸ ਕਾਵਿ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ; ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਾਂਗ।
1.1.99
जडान्धबधिरोन्मत्तं तमोभूतं जगद्भवेत् ।
यदि ज्ञानहुताशेन त्वया नोज्ज्वलियं भवेत् ॥ १.१.९९ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਬਾਲਿਆ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਜੜ੍ਹ, ਅੰਨ੍ਹਾ, ਬੋਲਾ, ਪਾਗਲ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੁੰਦਾ।
1.1.100
तमसान्धस्य लोकस्य वेष्टितस्य स्वकर्मभिः ।
ज्ञानाञ्जनशलाकाभिर्बुद्धिनेत्रोत्सवः कृतः ॥ १.१.१०० ॥
ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸੰਸਾਰ ਲਈ, ਤੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਅੰਜਨ-ਸਲਾਈਆਂ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ-ਨੇਤਰਾਂ ਦਾ ਉਤਸਵ ਕੀਤਾ।
1.1.101
त्वया भारतसूर्येण नृणां विनिहतं तमः ॥ १.१.१०१ ॥
ਭਰਤ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੂਰਜ, ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ।
1.1.102
पुराणपूर्णचन्द्रेण श्रुतिज्योत्स्नाप्रकाशिना ।
नृणां कुमुदसौम्यानां कृतं बुद्धिप्रसादनम् ॥ १.१.१०२ ॥
ਸ਼ਰੂਤੀ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਚੰਦ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕੁਮੁਦ ਵਰਗੀ ਕੋਮਲ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
1.1.103
इतिहासप्रदीपेन मोहावरणघातिना ।
लोकगर्भगृहं कृत्स्नं यथावत्संप्रकाशितम् ॥ १.१.१०३ ॥
ਮੋਹ ਦੇ ਪਰਦੇ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਲੋਕ ਦਾ ਸਾਰਾ ਗਰਭਗ੍ਰਹਿ ਯਥਾਵਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
1.1.104
संग्रहाध्यायबीजो वै पौलोमास्तीकमूलवान् ।
संभवस्कन्धविस्तारः सभापर्वविटङ्कवान् ॥ १.१.१०४ ॥
ਸੰਗ੍ਰਹ ਅਧਿਆਇ ਜਿਸ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਪੌਲੋਮ ਤੇ ਆਸਤੀਕ ਕਥਾਵਾਂ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਨ, ਸੰਭਵ ਪਰਵ ਜਿਸ ਦਾ ਤਣਾ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਹੈ, ਸਭਾ ਪਰਵ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਹਨ।
1.1.105
आरण्यपर्वरूपाढ्यो विराटोद्योगसारवान् ।
भीष्मपर्वमहाशाखो द्रोणपर्वपलाशवान् ॥ १.१.१०५ ॥
ਆਰਣਯਕ ਪਰਵ ਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵਿਰਾਟ ਤੇ ਉਦਯੋਗ ਪਰਵ ਦੇ ਸਾਰ ਵਾਲਾ, ਭੀਸ਼ਮ ਪਰਵ ਜਿਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਟਾਹਣੀ ਹੈ, ਦ੍ਰੋਣ ਪਰਵ ਜਿਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਹਨ।
1.1.106
कर्णपर्वसितैः पुष्पैः शल्यपर्वसुगन्धिभिः ।
स्त्रीपर्वैषीकविश्रामः शान्तिपर्वमहाफलः ॥ १.१.१०६ ॥
ਕਰਨ ਪਰਵ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੱਲ ਪਰਵ ਦੇ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਇਸਤਰੀ ਪਰਵ ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਤੇ ਬਾਣ-ਦੰਡ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਰਵ ਜਿਸ ਦਾ ਮਹਾਫਲ ਹੈ।
1.1.107
अश्वमेधामृतसस्त्वाश्रमस्थानसंश्रयः ।
मौसलश्रुतिसंक्षेपः शिष्टद्विजनिषेवितः ॥ १.१.१०७ ॥
ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਮੌਸਲ ਸ਼ਰੁਤੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ, ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਦਵਿਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਗਿਆ।
1.1.108
सर्वेषां कविमुख्यानामुपजीव्यो भविष्यति ।
पर्जन्यइव भूतानामक्षयो भारद्रुमः ॥ १.१.१०८ ॥
ਇਹ ਭਾਰਤ-ਰੁੱਖ ਸਾਰੇ ਮੁੱਖ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਇਹ ਅਖੁੱਟ ਹੈ।
1.1.109
काव्यस्य लेखनार्थाय गणेशः स्मर्यतां मुने। ॥ १.१.१०९ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਕਾਵਿ ਲਿਖਣ ਲਈ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ।
1.1.110
एवमाभाष्य तं ब्रह्मा जगाम स्वं निवेशनम् ।
भगवान्स जगत्स्रष्टा ऋषिदेवगणैः सह ॥ १.१.११० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਭਗਵਾਨ, ਜਗਤ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ।
1.1.111
ततः सस्मार हेरम्बं व्यासः सत्यवतीसुतः ॥ १.१.१११ ॥
ਤਦ ਸਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਨੇ ਹੇਰੰਬ (ਗਣੇਸ਼) ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
1.1.112
स्मृतमात्रो गणेशानो भक्तचिन्तितपूरकः ।
तत्राजगाम विघ्नेशो वेदव्यासो यतः स्थितः ॥ १.१.११२ ॥
ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਣੇਸ਼ ਵਿਘਨੇਸ਼ ਉੱਥੇ ਆ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਵੇਦਵਿਆਸ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
1.1.113
पूजितश्चोपविष्टश्च व्यासेनोक्तस्तदानघ ।
लेखको भारतस्यास्य भव त्वं गणनायक
मयैव प्रोच्यमानस्य मनसा कल्पितस्य च ॥ १.१.११३ ॥
ਹੇ ਨਿਰਮਲ, ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਸ ਨੇ ਤਦ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਗਣਨਾਇਕ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਇਸ ਭਾਰਤ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਤੂੰ ਬਣ।
1.1.114
श्रुत्वैतत्प्राह विघ्नेशो यदि मे लेखनी क्षणम् ।
लिखतो नावतिष्ठेत तदा स्यां लेखको ह्यहम् ॥ १.१.११४ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਘਨੇਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੇ ਲਿਖਦਿਆਂ ਮੇਰੀ ਕਲਮ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਨਾ ਰੁਕੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਲਿਖਾਰੀ ਹੋਵਾਂਗਾ।
1.1.115
व्यासोऽप्युवाच तं देवमबुद्ध्वा मा लिख क्वचित् ।
ओमित्युक्त्वा गणेशोपि बभूव किल लेखकः ॥ १.१.११५ ॥
ਵਿਆਸ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਸਮਝੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਤੇ ਨਾ ਲਿਖੀਂ।" "ਓਮ" ਕਹਿ ਕੇ ਗਣੇਸ਼ ਵੀ ਲੇਖਕ ਬਣ ਗਏ।
1.1.116
ग्रन्थग्रन्थिं तदा चक्रे मुनिर्गूढं कुतूहलात् ।
यस्मिन्प्रतिज्ञया प्राह मुनिर्द्वैपायनस्त्विदम् ॥ १.१.११६ ॥
ਤਦ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਉਹ ਗੁੱਝੀ ਗੰਢ ਬਣਾਈ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨਾਲ ਦਵੈਪਾਇਨ ਮੁਨੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
1.1.117
अष्टौ श्लोकसहस्राणि अष्टौ श्लोकशतानि च ।
अहं वेद्मि शुको वेत्ति संजयो वेत्ति वा न वा ॥ १.१.११७ ॥
ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਅਤੇ ਅੱਠ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ — ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਸ਼ੁਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਸੰਜਯ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
1.1.118
तच्छ्लोककूटमद्यापि ग्रथितं सुदृढं मुने ।
भेत्तुं न शक्यतेऽर्थस्यं गूढत्वात्प्रश्रितस्य च ॥ १.१.११८ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਸ਼ਲੋਕ-ਗੁੱਛਾ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪੱਕਾ ਗੁੰਥਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਅਰਥ ਗੁੱਝਾ ਅਤੇ ਨਿਮਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
1.1.119
सर्वज्ञोपि गणेशो यत्क्षणमास्ते विचारयन् ।
तावच्चकार व्यासोपि श्लोकानन्यान्बहूनपि ॥ १.१.११९ ॥
ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਗਣੇਸ਼ ਜਦੋਂ ਪਲ ਭਰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਵਿਆਸ ਨੇ ਵੀ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਲੋਕ ਰਚ ਦਿੱਤੇ।
1.1.120
तस्य वृक्षस्य वक्ष्यामि शाखापुष्पफलोदयम् ।
स्वादुमेध्यरसोपेतमच्छेद्यममरैरपि ॥ १.१.१२० ॥
ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਉਦੈ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਜੋ ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਨਾ ਕੱਟਿਆ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ।
1.1.121
अनुक्रमणिकाध्यायं वृत्तान्तं सर्वपर्वणाम् ।
इदं द्वैपायनः पूर्वं पुत्रमध्यापयच्छुकम् ॥ १.१.१२१ ॥
ਸਾਰੇ ਪਰਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣਿਕਾ ਅਧਿਆਏ — ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਸੀ।
1.1.122
ततोऽन्येभ्योऽनुरूपेभ्यः शिष्येभ्यः प्रददौ प्रभु ।
षष्टिं शतसहस्राणि चकारान्यां स संहिताम्।
त्रिंशच्छतसहस्रं च देवलोके प्रतिष्ठितम् ॥ १.१.१२२ ॥
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੋਗ ਹੋਰ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਹਿਤਾ ਰਚੀ — ਸੱਠ ਲੱਖ (ਸ਼ਲੋਕ); ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਹ ਲੱਖ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।
1.1.123
पित्र्ये पञ्चदश प्रोक्तं रक्षोयक्षे चतुर्दश ।
एकं शतसहस्रं तु मानुषेषु प्रतिष्ठितम् ॥ १.१.१२३ ॥
ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਾਂ (ਲੱਖ) ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਰਾਕਸ਼ਸ-ਯਕਸ਼ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ (ਲੱਖ); ਪਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਖ ਸਥਿਤ ਹੈ।
1.1.124
नारदोऽश्रावयद्देवानसितो देवलः पितृन् ।
गन्धर्वयक्षरक्षांसि श्रावयामास वै शुकः ॥ १.१.१२४ ॥
ਨਾਰਦ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ; ਅਸਿਤ ਅਤੇ ਦੇਵਲ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ; ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ।
1.1.125
वैशंपायनविप्रर्षिः श्रावयामास पार्थिवम् ।
पारिक्षितं महात्मानं नाम्ना तु जनमेजयम् ॥ १.१.१२५ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ — ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਨਮੇਜਯ।
1.1.126
अस्मिंस्तु मानुषे लोके वैशंपायन उक्तवान् ।
शिष्यो व्यासस्य धर्मात्मा सर्ववेदविदां वरः ॥ १.१.१२६ ॥
ਇਸ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ ਨੇ ਕਿਹਾ — ਵਿਆਸ ਦੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਚੇਲੇ, ਸਾਰੇ ਵੇਦਗਿਆਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।
1.1.127
एकं शतसहस्रं तु मयोक्तं वै निबोधत ॥ १.१.१२७ ॥
ਇੱਕ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕ ਮੈਂ ਕਹੇ ਹਨ; ਸੁਣੋ।
1.1.128
दुर्योधनो मन्युमयो महाद्रुमः ।
कर्णः स्कन्धः शकुनिस्तस्य शाखाः।
दुश्शासनः पुष्पफले समृद्धे ।
मूलं राजा धृतराष्ट्रोऽमनीषि। ॥ १.१.१२८ ॥
ਦੁਰਯੋਧਨ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਮਹਾਂਬ੍ਰਿਕਸ਼ ਹੈ; ਕਰਨ ਉਸਦਾ ਤਣਾ, ਸ਼ਕੁਨੀ ਉਸਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਫੁੱਲ-ਫਲ; ਉਸਦੀ ਜੜ੍ਹ ਅਣਸਮਝ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ।
1.1.129
युधिष्ठिरे धर्ममयो महाद्रुमः ।
स्कन्धोऽर्जुनो भीमसेनोऽस्य शाखाः।
माद्रीसुतौ पुष्पफले समृद्धे ।
मूलं कृष्णो ब्रह्म च ब्राह्मणाश्च ॥ १.१.१२९ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਮਹਾਂਬ੍ਰਿਕਸ਼ ਹੈ; ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਭੀਮਸੇਨ ਉਸਦਾ ਤਣਾ, ਮਾਦਰੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਉਸਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਫੁੱਲ-ਫਲ; ਉਸਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
1.1.130
पाण्डुर्जित्वा बहून्देशान्युधा विक्रमणेन च ।
अरण्ये मृगयाशीलो न्यवसत्सजनस्तथा ॥ १.१.१३० ॥
ਪਾਂਡੂ ਨੇ ਜੰਗ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕੀਤਾ।
1.1.131
मृगव्यवायनिधनात्कृच्छ्रां प्राप स आपदम् ।
जन्मप्रभृति पार्थानां तत्राचारविधिक्रमः ॥ १.१.१३१ ॥
ਹਿਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਭੋਗ ਸਮੇਂ ਹੋਈ ਮੌਤ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰੀ ਆਫ਼ਤ ਆਈ; ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਆਚਾਰ-ਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਉੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
1.1.132
मात्रोरभ्युपपत्तिश्च धर्मोपनिषदं प्रति ।
धर्मानिलेन्द्रांस्ताभिः साऽऽजुहाव सुतवाञ्छया ॥ १.१.१३२ ॥
ਦੋਵੇਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਗਈਆਂ; ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
1.1.133
ततो धर्मोपनिषदं भूत्वा भर्तुः प्रिया पृथा ।
धर्मानिलेन्द्रांस्ताभिः साऽऽजुहाव सुतवाञ्छया ॥ १.१.१३३ ॥
ਫਿਰ ਪਤੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪ੍ਰਿਥਾ ਨੇ ਧਰਮੋਪਨਿਸ਼ਦ (ਮੰਤਰ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ, ਅਨਿਲ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
1.1.134
तद्दत्तोपनिषन्माद्री चाश्विनावाजुहाव च ।
जाताः पार्थास्ततः सर्वे कुन्त्या माद्र्याश्च मन्त्रतः।
तापसैः सह संवृद्धा मातृभ्यां परिरक्षिताः ॥ १.१.१३४ ॥
ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਉਸ ਉਪਨਿਸ਼ਦ (ਮੰਤਰ) ਨਾਲ ਮਾਦਰੀ ਨੇ ਵੀ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਮੰਤਰ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਕੁੰਤੀ ਅਤੇ ਮਾਦਰੀ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵ ਜਨਮੇ। ਤਪਸਵੀਆਂ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਏ।
1.1.135
मेध्यारण्येषु पुण्येषु महतामाश्रमेषु च ।
तेषु जातेषु सर्वेषु पाण्डवेषु महात्मसु ॥ १.१.१३५ ॥
ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੁੰਨ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਤਮਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵ ਜਨਮੇ ਤਾਂ...
1.1.136
माद्र्या तु सह संगम्य ऋषिशापप्रभावतः ।
मृतः पाण्डुर्महापुण्ये शतशृङ्गे महागिरौ ॥ १.१.१३६ ॥
ਪਰ ਮਾਦਰੀ ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪਾਂਡੂ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਤਸ਼ਿੰਗ ਨਾਮਕ ਮਹਾਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਮਰ ਗਿਆ।
1.1.137
ऋषिभिश्च समानीता धार्तराष्ट्रान्प्रति स्वयम् ।
शिशवश्चाभिरूपाश्च जटिला ब्रह्मचारिणः ॥ १.१.१३७ ॥
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਖੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਲਿਆਂਦਾ — ਛੋਟੇ, ਸੁੰਦਰ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ।
1.1.138
पुत्राश्च भ्रातरश्चेमे शिष्याश्च सुहृदश्च वः ।
पाण्डवा एत इत्युक्त्वा मुनयोऽन्तर्हितास्ततः ॥ १.१.१३८ ॥
"ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਭਰਾ, ਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਹਨ; ਇਹ ਪਾਂਡਵ ਹਨ" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮੁਨੀ ਫਿਰ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ।
1.1.139
तांस्तैर्निवेदितान्दृष्ट्वा पाण्डवान्कौरवास्तदा ।
शिष्टाश्च वर्णाः पौरा ये ते हर्षाच्चुक्रुशुर्भृशम् ॥ १.१.१३९ ॥
ਮੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਦੋਂ ਕੌਰਵ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਨਗਰਵਾਸੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਕ ਉੱਠੇ।
1.1.140
आहुः केचिन्न तस्यैते तस्यैत इति चापरे ।
यदा चिरमृतः पाण्डुः कथं तस्येतदि चापरे ॥ १.१.१४० ॥
ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ"; ਹੋਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਹਨ।" ਪਾਂਡੂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਹੋਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ।
1.1.141
स्वागतं सर्वथा दिष्ट्या पाण्डोः पश्याम सन्ततिम् ।
उच्यतां स्वागतमिति वाचोऽश्रूयन्त सर्वशः ॥ १.१.१४१ ॥
"ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਪਾਂਡੂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਸੁਆਗਤ ਹੈ!" "ਸੁਆਗਤ ਆਖੋ!" ਇਹ ਬੋਲ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਸੁਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ।
1.1.142
तस्मिन्नुपरते शब्दे दिशः सर्वा निनादयन् ।
अन्तर्हितानां भूतानां निःस्वनस्तुमुलीऽभवत् ॥ १.१.१४२ ॥
ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਰੁਕ ਗਈ, ਤਦ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾਉਂਦਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਭਿਆਨਕ ਰੌਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।
1.1.143
पुष्पवृष्टिः शुभा गन्धाः शङ्खदुन्दुभिनिःस्वनाः ।
आसन्प्रवेशे पार्थानां तदद्भुतमिवाभवत् ॥ १.१.१४३ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਵੇਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਸ਼ੁਭ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂਆਂ ਫੈਲੀਆਂ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਨਗਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜੀਆਂ; ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਅਦਭੁਤ ਹੋ ਗਿਆ।
1.1.144
तत्प्रीत्या चैव सर्वेषां पौराणां हर्षसंभवः ।
शब्द आसीन्महांस्तत्र दिवस्पृक्कीर्तिवर्धनः ॥ १.१.१४४ ॥
ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ; ਉੱਥੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਯਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
1.1.145
तेऽधीत्य निखिलान्वेदाञ्शास्त्राणि विविधानि च ।
न्यवसन्पाण्डवास्तत्र पूजिता अकुतोभयाः ॥ १.१.१४५ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਸਤਿਕਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਪਾਂਡਵ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਰਹੇ।
1.1.146
युधिष्ठिरस्य शौचेन प्रीताः प्रकृतयोऽभवन् ।
धृत्या च भीमसेनस्य विक्रमेणार्जुनस्य च ॥ १.१.१४६ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਪਰਜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ; ਭੀਮਸੇਨ ਦੀ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਵੀ।
1.1.147
गुरुशुश्रूषया कुन्त्या यमयोर्विनयेन च ।
तुतोष लोकः सकलस्तेषां शौर्यगुणेन च ॥ १.१.१४७ ॥
ਕੁੰਤੀ ਦੀ ਗੁਰੂ-ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੌਰਯ ਗੁਣ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਲੋਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਇਆ।
1.1.148
समवाये ततो राज्ञां कन्यां भर्तृस्वयंवराम् ।
प्राप्तवानर्जुनः कृष्णां कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ १.१.१४८ ॥
ਫਿਰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਸਵੈਂਬਰ ਵਾਲੀ ਕੰਨਿਆ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
1.1.149
ततः प्रभृति लोकेऽस्मिन्पूज्यः सर्वधनुष्मताम् ।
आदित्य इव दुष्प्रेक्ष्यः समरेष्वपि चाभवत् ॥ १.१.१४९ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਰੇ ਧਨੁਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਯ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤੱਕਣ ਯੋਗ ਨਾ ਰਿਹਾ।
1.1.150
स सर्वान्पार्थिवाञ्जित्वा सर्वांश्च महतो गणान् ।
आजहारार्जुनो राज्ञो राजसूयं महाक्रतुम् ॥ १.१.१५० ॥
ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਰਾਜੇ ਲਈ ਰਾਜਸੂਯ ਨਾਮਕ ਮਹਾਯੱਗ ਲਿਆਂਦਾ।
1.1.151
युधिष्ठिरेण संप्राप्तो राजसूयो महाक्रतुः ॥ १.१.१५१ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਟਿਰ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜਸੂਯ ਨਾਮਕ ਮਹਾਯੱਗ ਸੰਪੰਨ ਹੋਇਆ।
1.1.152
सुनयाद्वासुदेवस्य भीमार्जुनबलेन च ।
घातयित्वा जरासन्धं चैद्यं च बलगर्वितम् ॥ १.१.१५२ ॥
ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਸੁਨੀਤੀ ਅਤੇ ਭੀਮ-ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਜਰਾਸੰਧ ਅਤੇ ਬਲ-ਗਰਵੀ ਚੈਦਯ ਨੂੰ ਮਰਵਾ ਕੇ।
1.1.153
दुर्योधनं समागच्छन्नर्हणानि ततस्ततः ।
मणिकाञ्चनरत्नानि गोहस्त्यश्वधनानि च ॥ १.१.१५३ ॥
ਦੁਰਯੋਧਨ ਕੋਲ ਇੱਧਰੋਂ-ਉੱਧਰੋਂ ਆਦਰ ਦੇ ਉਪਹਾਰ ਆਏ — ਮਣੀਆਂ, ਸੋਨਾ, ਰਤਨ, ਗਾਵਾਂ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਧਨ।
1.1.154
विचित्राणि च वासांसि प्रावारावरणानि च ।
कम्बलाजिनरत्नानि राङ्कवास्तरणानि च ॥ १.१.१५४ ॥
ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਵਸਤਰ, ਚਾਦਰਾਂ, ਕੰਬਲ, ਮ੍ਰਿਗਛਾਲਾਂ, ਰਤਨ ਅਤੇ ਰਾਂਕਵ ਮ੍ਰਿਗ ਦੀ ਛਿੱਲ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ।
1.1.155
समृद्धां तां तथा दृष्ट्वा पाण्डवानां तदा श्रियम् ।
ईर्ष्यासमुत्थः सुमहांस्तस्य मन्युरजायत ॥ १.१.१५५ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਉਸ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਵੱਡਾ ਗੁੱਸਾ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਾਗਿਆ।
1.1.156
विमानप्रतिमां तत्र मयेन सुकृतां सभाम् ।
पाण्डवानामुपहृतां स दृष्ट्वा पर्यतप्यत ॥ १.१.१५६ ॥
ਉੱਥੇ ਮਯ ਦੁਆਰਾ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਵਿਮਾਨ ਵਰਗੀ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਸਭਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੜ ਗਿਆ।
1.1.157
तत्रावहसितश्चासीत्प्रस्कन्दन्निव संभ्रमात् ।
प्रत्यक्षं वासुदेवस्य भीमेनानभिजातवत् ॥ १.१.१५७ ॥
ਉੱਥੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭੀਮ ਨੇ ਉਸਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਇਆ; ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਭੱਜਣ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ, ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਉਹ ਹੋ ਗਿਆ।
1.1.158
स भोगान्विविधान्भुञ्जन्रत्नानि विविधानि च ।
कथितो धृतराष्ट्रस्य विवर्णो हरिणः कृशः ॥ १.१.१५८ ॥
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਗ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨ ਭੋਗਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਹ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਫਿੱਕਾ ਅਤੇ ਦੁਬਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
1.1.159
अन्वजानात्ततो द्यूतं धृतराष्ट्रः सुतप्रियः ।
तच्छ्रुत्वा वासुदेवस्य कोपः समभवन्महान् ॥ १.१.१५९ ॥
ਤਦ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਜੂਏ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ।
1.1.160
नातिप्रीतमनाश्चासीद्विवादांश्चान्वमोदत ।
द्यूतादीननयान्घोरान्विविधांश्चाप्युपैक्षत ॥ १.१.१६० ॥
ਉਸਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਨੇ ਝਗੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ; ਜੂਏ ਆਦਿ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਨਿਆਂਆਂ ਵੱਲ ਉਸਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ।
1.1.161
निरस्य विदुरं भीष्मं द्रोणं शारद्वतं कृपम् ।
विग्रहे तुमुले तस्मिन्दहन्क्षत्रं परस्परम् ॥ १.१.१६१ ॥
ਵਿਦੁਰ, ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਦਵਤ ਕ੍ਰਿਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਸੀ।
1.1.162
जयत्सु पाण्डुपुत्रेषु श्रुत्वा सुमहदप्रियम् ।
दुर्योधनमतं ज्ञात्वा कर्णस्य शकुनेस्तथा ॥ १.१.१६२ ॥
ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਪ੍ਰਿਯ ਖ਼ਬਰ ਹੈ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਦੁਰਯੋਧਨ, ਕਰਣ ਅਤੇ ਸ਼ਕੁਨੀ ਦਾ ਮਤ ਜਾਣ ਕੇ...
1.1.163
धृतराष्ट्रश्चिरं ध्यात्वा संजयं वाक्यमब्रवीत् ।
शृणु संजय सर्वं मे नचासूयितुमर्हसि ॥ १.१.१६३ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਸੋਚ ਕੇ ਸੰਜਯ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ; ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲੱਭ।
1.1.164
श्रुतवानसि मेधावी बुद्धिमान्प्राज्ञसंमतः ।
न विग्रहे मम मतिर्न च प्रीये कुलक्षये ॥ १.१.१६४ ॥
ਤੂੰ ਵਿਦਵਾਨ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਲ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
1.1.165
न मे विशेषः पुत्रेषु स्वेषु पाम्डुसुतेषु वा ।
वृद्धं मामभ्यसूयन्ति पुत्रा मन्युपरायणाः ॥ १.१.१६५ ॥
ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਇਸ ਬੁੱਢੇ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
1.1.166
अहं त्वचक्षुः कार्पण्यात्पुत्रप्रीत्या सहामि तत् ।
मुह्यन्तं चानुमुह्यामि दुर्योधनमचेतनम् ॥ १.१.१६६ ॥
ਮੈਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹਾਂ; ਤਰਸਯੋਗ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਪਿਆਰ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਇਹ ਸਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਏ, ਬੇਹੋਸ਼ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਮੋਹ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਰਦਾ ਹਾਂ।
1.1.167
राजसूये श्रियं दृष्ट्वा पाण्डवस्य महौजसः ।
तच्चावहसनं प्राप्य सभारोहणदर्शने ॥ १.१.१६७ ॥
ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਪਾਂਡਵ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਸਭਾ-ਭਵਨ ਚੜ੍ਹਨ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਖੌਲ ਸਹਿ ਕੇ...
1.1.168
अमर्षितः स्वयं जेतुमशक्तः पाण्डवान्रणे ।
निरुत्साहश्च संप्राप्तुं सुश्रियं क्षत्रियोऽपि सन् ॥ १.१.१६८ ॥
ਆਪ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ, ਉੱਤਮ ਸ਼ੋਭਾ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹਹੀਣ - ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ।
1.1.169
गान्धारराजसहितश्छद्मद्यूतममन्त्रयत् ।
तत्र यद्यद्यथा ज्ञातं मयां संजय तच्छृणु ॥ १.१.१६९ ॥
ਗੰਧਾਰਰਾਜ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਪਟ ਜੂਏ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਹੇ ਸੰਜਯ, ਉੱਥੇ ਜੋ ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਉਹ ਸੁਣ।
1.1.170
श्रुत्वा तु मम वाक्यानि बुद्धियुक्तानि तत्त्वतः ।
ततो ज्ञास्यसि मां सौते प्रज्ञाटचक्षुषमित्युत ॥ १.१.१७० ॥
ਮੇਰੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਸੌਤੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਗਿਆਚਕਸ਼ੁ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇਂਗਾ।
1.1.171
यदाऽश्रौषं धनुरायम्य चित्रं ।
विद्धं लक्ष्यं पातितं वै पृथिव्याम्।
कृष्णां हृतां प्रेक्षतां सर्वराज्ञां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७१ ॥
ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਕੇ ਅਦਭੁਤ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ (ਦ੍ਰੌਪਦੀ) ਨੂੰ ਖੋਹ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.172
यदाऽश्रौषं द्वारकायां सुभद्रां ।
प्रसह्योढां माधवीमर्जुनेन।
इन्द्रप्रस्थं वृष्णिवीरौ च यातौ ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७२ ॥
ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮਾਧਵ ਦੀ ਧੀ ਸੁਭੱਦਰਾ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਦੇ ਦੋ ਵੀਰ ਇੰਦ੍ਰਪ੍ਰਸਥ ਚਲੇ ਗਏ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.173
यदाऽश्रौषं देवराजं प्रवृष्टं ।
शरैर्दिव्यैर्वारितं चार्जुनेन।
अग्निं तथा तर्पितं खाण्डवे च ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७३ ॥
ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦੇ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਦਿਵਿਆ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਖਾਂਡਵ ਵਨ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.174
यदाऽश्रौषं जातुषाद्वेश्मनस्ता-
न्मुक्तान्पार्थान्पञ्च कुन्त्या समेतान्।
युक्तं चैषां विदुरं स्वार्थसिद्ध्यै ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७४ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਲਾਖ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਪੰਜੇ ਪਾਰਥ ਛੁੱਟ ਕੇ ਕੁੰਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਰਥ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਦ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.175
यदाऽश्रौषं द्रौपदीं रङ्गमध्ये ।
लक्ष्यं भित्त्वा निर्जितामर्जुनेन।
शूरान्पञ्चालान्पाण्डवेयांश्च युक्तां-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७५ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੂਰਮੇ ਪੰਚਾਲ ਤੇ ਪਾਂਡਵ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ, ਤਦ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.176
यदाऽश्रौषं मागधानां वरिष्ठं ।
जरासन्धं क्ष्वमध्ये ज्वलन्तम्।
दोर्भ्यां हतं भीमसेनेन गत्वा ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७६ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮਗਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਰਾਸੰਧ … ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਹਿਕਦਿਆਂ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.177
यदाऽश्रौषं दिग्जये पाण्डुपुत्रै-
र्वशीकृतान्भूमिपालान्प्रसह्य।
महाक्रतुं राजसूयं कृतं च ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७७ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਦਿਗਵਿਜਯ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਭੂਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ ਮਹਾਂ ਯੱਗ ਰਾਜਸੂਯ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.178
यदाऽश्रौषं द्रौपदीमश्रुकण्ठीं ।
सभां नीतां दुःखितामेकवस्त्राम्।
रजस्वलां नाथवतीमनाथव-
त्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७८ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੰਨ੍ਹੇ ਗਲੇ ਵਾਲੀ, ਦੁਖੀ, ਇੱਕੋ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ, ਰਜਸਵਲਾ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਰੱਖਿਅਕ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਅਨਾਥ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਤਦ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.179
यदाऽश्रौषं वाससां तत्र राशिं ।
समाक्षिपत्कितवो मन्दबुद्धिः।
दुःशासनो गतवान्नैवं चान्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७९ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉੱਥੇ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਜੁਆਰੀ ਦੁਃਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦਾ ਢੇਰ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
1.1.180
यदाऽश्रौषं हृतराज्यं युधिष्ठिरं ।
पराजितं सौबलेनाक्षवत्याम्।
अन्वागतं भ्रातृभिरप्रमेयै-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८० ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਸੌਬਲ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਕੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਰਾਜ ਗਵਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਭਰਾਵਾਂ ਸਹਿਤ ਹੈ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
1.1.181
यदाश्रौषं विविधास्तत्र चेष्टा ।
धर्मात्मनां प्रस्थितानां वनाय।
ज्येष्ठप्रीत्या क्लिश्यतां पाण्डवानां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८१ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਕਾਰਨ ਬਨ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
1.1.182
यदाऽश्रौषं स्नातकानां सहस्रै-
रन्वागतं धर्मराजं वनस्थम्। ॥ १.१.१८२ ॥
ਬਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਨਾਤਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਤਦ।
1.1.183
भिक्षाभुजां ब्राह्मणानां महात्मनां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८३ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਭਿੱਖਿਆ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ (ਪਾਂਡਵ ਬਨ ਵਿੱਚ ਹਨ), ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
1.1.184
यदाऽश्रौषं वनवासेन पार्था-
न्समागतान्महर्षिभिः पुराणैः।
उपास्यमानान्सगणैर्जातसख्यां-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजर्य ॥ १.१.१८४ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਬਨਵਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰਾਤਨ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
1.1.185
यदाश्रौषं त्रिदिवस्थं धनंजयं ।
शक्रात्साक्षाद्दिव्यमस्त्रं यथावत्।
अधीयानं शंसितं सत्यसन्धं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८५ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਧਨੰਜਯ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਦਿਵ ਅਸਤ੍ਰ ਯਥਾਵਤ ਸਿੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਪ੍ਰਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਲਾਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.186
यदाऽश्रोषं कालकेयास्ततस्ते ।
पौलोमानो वरदानाच्च दृप्ताः।
देवैरजेया निर्जिताश्चार्जुनेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८६ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਵਰਦਾਨ ਕਾਰਨ ਹੰਕਾਰੇ ਕਾਲਕੇਯ ਅਤੇ ਪੌਲੋਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਜੇਯ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਏ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.187
यदाऽश्रौषमसुराणां वधार्थे ।
किरीटिनं यान्तममित्रकर्शनम्।
कृतार्थं चाप्यागतं शक्रलोका-
त्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८७ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਕਿਰੀਟੀ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰਲੋਕ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.188
यदाऽश्रौषं तीर्थयात्राप्रवृत्तं ।
पाण्डोः सुतं सहितं लोमशेन।
बृहदश्वादक्षहृदयं च प्राप्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८८ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਪਾਂਡੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਲੋਮਸ਼ ਨਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ ਤੋਂ ਅਕਸ਼ਹ੍ਰਿਦਯ (ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.189
यदाऽश्रौषं वैश्रवणेन सार्धं ।
समागतं भीमन्यांश्च पार्थान्।
तस्मिन्देशे मानुषाणामगम्ये ।
तदा नाशंसि विजयाय संजया ॥ १.१.१८९ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਪਾਰਥ ਅਤੇ ਭੀਮ ਆਦਿ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣ (ਕੁਬੇਰ) ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਅਗਮ ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.190
यदाऽश्रौषं घोषयात्रागतानां ।
बन्धं गन्धर्वैर्मोक्षणं चार्जुनेन।
स्वेषां सुतानां कर्णबुद्धौ रतानां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९० ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਘੋਸ਼ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਗਏ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ, ਅਤੇ ਕਰਨ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ।
1.1.191
यदाऽश्रौषं यक्षरूपेण धर्मं ।
समागतं धर्मराजेन सूत।
प्रश्नान्कांश्चिद्विब्रुवाणं च सम्यक् ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९१ ॥
ਹੇ ਸੂਤ ਸੰਜਯ, ਯਕਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ, ਇਹ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ।
1.1.192
यदाऽश्रौषं न विदुर्मामकास्तान् ।
प्रच्छन्नरूपान्वसतः पाण्डवेयान्।
विराटराष्ट्रे सह कृष्णया च ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९२ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਵਿਰਾਟ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਮੇਤ ਰਹਿੰਦੇ ਪਾਂਡਵ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੇ, ਇਹ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ।
1.1.193
यदाऽश्रौषं कीचकानां वरिष्ठं ।
निषूदितं भ्रातृशतेन सार्धम्।
द्रौपद्यर्थे भीमसेनेन सङ्ख्ये ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९३ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੀਚਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸੌ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ।
1.1.194
यदाऽश्रौषं मामकानां वरिष्ठा-
न्धनंजयेनैकरथेन भग्नान्।
विराटराष्ट्रे वसता महात्मना ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९४ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਵਿਰਾਟ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਮਹਾਤਮਾ ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਇੱਕੋ ਰਥ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ।
1.1.195
यदाऽश्रौषं सत्कृतं मत्स्यराज्ञा ।
सुतां दत्तामुत्तरामर्जुनाय।
तां चार्जुनः प्रत्यगृह्णात्सुतार्थे ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९५ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮਤਸ੍ਯ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਆਪਣੀ ਧੀ ਉੱਤਰਾ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤਦੋਂ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ।
1.1.196
यदाऽश्रौषं निर्जितस्याधनस्य ।
प्रव्राजितस्य स्वजनात्प्रच्युतस्य।
अक्षौहिणीः सप्त युधिष्ठिरस्य ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९६ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਹਾਰੇ ਹੋਏ, ਧਨਹੀਨ, ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਕੋਲ ਸੱਤ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ।
1.1.197
यदाऽश्रौषं माधवं वासुदेवं ।
सर्वात्मना पाण्डवार्थे निविष्टम्।
यस्येमां गां विक्रममेकमाहु-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९७ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਪਾਂਡਵਾਂ ਲਈ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਮਾਧਵ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕੋ ਕਦਮ ਨਾਲ ਇਹ ਧਰਤੀ ਮਾਪੀ ਗਈ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ।
1.1.198
यदाऽश्रौषं नरनारायणौ तौ ।
कृष्णार्जुनौ वदतो नारदस्य।
अहं द्रष्टा ब्रह्मलोके च सम्यक् ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९८ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਨਾਰਦ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ, ਭਾਵ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਤਦੋਂ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ।
1.1.199
यदाऽश्रौषं लोकहिताय कृष्णं ।
शमार्थिनमुपयातं कुरूणाम्।
शमं कुर्वाणमकृतार्थं च यातं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९९ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਰੂਆਂ ਕੋਲ ਆਏ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਦੋਂ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ।
1.1.200
बुद्धिं कृतां निग्रहे केशवस्य ।
तं चात्मानं बहुधा दर्शयानं
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०० ॥
ਕੇਸ਼ਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੇ ਨਿਗ੍ਰਹ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.201
यदाऽश्रौषं वासुदेवे प्रयाते ।
रथस्यैकामग्रतस्तिष्ठमानाम्।
आर्तां पृथां सान्त्वितां केशवेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०१ ॥
ਵਾਸੁਦੇਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਤੁਰ ਗਏ ਤਾਂ ਰੱਥ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹੀ ਦੁਖੀ ਪ੍ਰਿਥਾ (ਕੁੰਤੀ) ਨੂੰ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.202
यदाऽश्रौषं मन्त्रिणं वासुदेवं ।
तथा भीष्मं शान्तनवं च तेषाम्।
भारद्वाजं चाशिषोऽनुब्रुवाणं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०२ ॥
ਮੰਤਰੀ ਵਾਸੁਦੇਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ), ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ (ਦ੍ਰੋਣ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਸੀਸਾਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.203
यदा कर्णो भीष्ममुवाच वाक्यं ।
नाहं योत्स्ये युध्यमाने त्वयीति।
हित्वा सेनामपचक्राम चापि ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०३ ॥
ਕਰਣ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ "ਜਦ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਲੜ ਰਹੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਲੜਾਂਗਾ", ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸੈਨਾ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਗਿਆ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.204
यदाऽश्रौषं वासुदेवार्जुनौ तौ ।
तथा धनुर्गाण्डिवमप्रमेयम्।
त्रीण्युग्रवीर्याणि समागतानि ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०४ ॥
ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼, ਇਹ ਤਿੰਨ ਉਗਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.205
यदाऽश्रौषं कश्ललेनाभिपन्ने ।
रथोपस्थे सीदमानेऽर्जुने वै।
कृष्णं लोकान्दर्शयानं शरीरे ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०५ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਤਰਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਥ ਦੇ ਆਸਣ ਉੱਤੇ ਢਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.206
यदाऽश्रौषं भीष्ममित्रकर्शनं ।
निघ्नन्तमाजावयुतं रथानाम्।
नैषां कश्चिद्वध्यते ख्यातरूप-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०६ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭੀਸ਼ਮ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰਥਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.207
यदाऽश्रौषं चापगेयेन सङ्ख्ये ।
स्वयं मृत्युं विहितं धार्मिकेण।
तच्चाकार्षुः पाण्डवेयाः प्रहृष्टा-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०७ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਗੰਗਾਪੁੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦਾ ਉਪਾਅ ਦੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹੀ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.208
यदाऽश्रौषं भीष्ममत्यन्तशूरं ।
हतं पार्थेनाहवेष्वप्रधृष्यम्।
शिखण्डिनं पुरतः स्थापयित्वा ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०८ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇਯ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.209
यदाऽश्रौषं शरतल्पे शयानं ।
वृद्धं वीरं सादितं चित्रपुङ्खैः।
भीष्मं कृत्वा सोमकानल्पशेषां-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०९ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵੀਰ ਭੀਸ਼ਮ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਜਾ ਕੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਪਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੋਮਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਬਚੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.210
यदाऽश्रौषं शान्तनवे शयाने ।
पानीयार्थे चोदितेनार्जुनेन।
भूमिं भित्त्वा तर्पितं तत्र भीष्मं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१० ॥
ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਲੇਟੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਲਈ ਧਰਤੀ ਪਾੜ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਈ ਗਈ, ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.211
यदाश्रौषं शुक्रसूर्यौ च युक्तौ ।
कौन्तेयानामनुलोमौ जयाय।
नित्यं चास्माञ्श्वापदा भीषयन्ति ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२११ ॥
ਸ਼ੁਕਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਕੌਂਤੇਯਾਂ ਲਈ ਜਿੱਤ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋ ਕੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਗਿੱਦੜਾਂ ਵਰਗੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ ਡਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.212
यदा द्रोणो विविधानस्त्रमार्गा-
न्निदर्शयन्समरे चित्रयोधी।
न पाण्डवाञ्श्रेष्ठतरान्निहन्ति ।
तदा नाशंसे विजयायं संजय ॥ १.१.२१२ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਅਦਭੁਤ ਯੋਧਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦੇ, ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.213
यदाऽश्रौषं चास्मदीयान्महारथा-
न्व्यवस्थितानर्जुनस्यान्तकाय।
संशप्तकान्निहतानर्जुनेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१३ ॥
ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਮੌਤ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਡੇ ਮਹਾਰਥੀ, ਸੰਸ਼ਪਤਕ, ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.214
यदाऽश्रौषं व्यूहमभेद्यमन्यै-
र्भारद्वाजेनात्तशस्त्रेण गुप्तम्।
भित्त्वा सौभद्रं वीरमेकं प्रविष्टं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१४ ॥
ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਅਭੇਦ ਵਿਊਹ, ਭਾਰਦਵਾਜ (ਦ੍ਰੋਣ) ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਉਸਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਵੀਰ ਸੌਭਦ੍ਰ (ਅਭਿਮਨਯੂ) ਇਕੱਲਾ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.215
यदाऽभिमन्युं परिवार्य बालं ।
सर्वे हत्त्वा हृष्टरूपा बभूवुः।
महारथाः पार्थमशक्नुवन्त-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१५ ॥
ਬਾਲਕ ਅਭਿਮਨਯੂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਸਭ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਪਰ ਪਾਰਥ ਨੂੰ ਹਰਾ ਨਾ ਸਕੇ, ਤਦ ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.216
यदाऽश्रौषमभिमन्युं निहत्य ।
हर्षान्मूढान्क्रोशतो धार्तराष्ट्रान्।
क्रोधादुक्तं सैन्धवे चार्जुनेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१६ ॥
ਅਭਿਮਨਯੂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮੂਰਖਾਂ ਵਾਂਗ ਚੀਕਦੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ, ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਸੈਂਧਵ ਨੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਉਹ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ, ਤਦ ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.217
यदाऽश्रौषं सैन्धवार्थे प्रतिज्ञां ।
प्रतिज्ञातां तद्वधायार्जुनेन।
सत्यां तीर्णां शत्रुमध्ये च तेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१७ ॥
ਸੈਂਧਵ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਕੀਤੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਸੱਚ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇਹ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ, ਤਦ ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.218
यदाऽश्रौषं श्रान्तहये धनंजये ।
मुक्त्वा हयान्पाययित्वोपवृत्तान्।
पुनर्युक्त्वा वासुदेवं प्रयातं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१८ ॥
ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਧਨੰਜਯ ਘੋੜੇ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਪਿਲਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਜੋੜ ਕੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ, ਤਦ ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.219
यदाऽश्रौषं वाहनेष्वक्षमेषु ।
रथोपस्थे तिष्ठता पाण्डवेन।
सर्वान्योधान्वारितानर्जुनेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१९ ॥
ਵਾਹਨ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਤੇ ਰੱਥ ਦੇ ਤਖ਼ਤੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਪਾਂਡਵ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਇਹ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ, ਤਦ ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.220
यदाऽश्रौषं नागबलैः सुदुःसहं ।
द्रोणानीकं युयुधानं प्रमथ्य।
यातं वार्ष्णेयं यत्र तौ कृष्णपार्थौ ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२० ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੇ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਵਾਰ ਦ੍ਰੋਣ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਯੁਯੁਧਾਨ ਨੇ ਮਥ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪਾਰਥ ਸਨ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
1.1.221
यदाऽश्रौषं कर्णमासाद्य मुक्तं ।
वधाद्भीमं कुत्सयित्वा वचोभिः।
धनुष्कोट्याऽऽतुद्य कर्णेन वीरं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२१ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਕੇ ਭੀਮ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕਰਨ ਨੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਕੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਉਸ ਵੀਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
1.1.222
यदा द्रोणः कृतवर्मा कृपश्च ।
कर्णो द्रौणिर्मद्रराजश्च शूरः।
अमर्षयन्सैन्धवं वध्यमानं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२२ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਦ੍ਰੋਣ, ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ, ਕ੍ਰਿਪ, ਕਰਨ, ਦ੍ਰੌਣਿ (ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ) ਅਤੇ ਸੂਰਵੀਰ ਮਦ੍ਰਰਾਜ ਸੈਂਧਵ (ਜਯਦ੍ਰਥ) ਦੇ ਵਧ ਹੋਣ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ, ਇਹ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
1.1.223
यदाऽश्रौषं देवराजेन दत्तां ।
दिव्यां शक्तिं व्यंसितां माधवेन।
घटोत्कचे राक्षसे घोररूपे ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२३ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮਾਧਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਘਟੋਤਕਚ ਉੱਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
1.1.224
यदाऽश्रौषं कर्णघटोत्कचाभ्यां ।
युद्धे मुक्तां सूतपुत्रेण शक्तिम्।
यया वध्यः समरे सव्यसाची ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२४ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕਰਨ ਅਤੇ ਘਟੋਤਕਚ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਛੱਡੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਵਿਆਸਾਚੀ (ਅਰਜੁਨ) ਮਾਰਿਆ ਜਾਣ ਯੋਗ ਸੀ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
1.1.225
यदाऽश्रौषं द्रोणमाचार्यमेकं ।
धृष्टद्युम्नेनाभ्यतिक्रम्य धर्मम्।
रथोपस्थे प्रायगतं विशस्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२५ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਆਚਾਰਿਆ ਦ੍ਰੋਣ ਇਕੱਲੇ ਸਨ ਤਾਂ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਕੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.226
यदाऽश्रौषं द्रौणिना द्वैरथस्थं ।
माद्रीसुतं नकुलं लोकमध्ये।
समं युद्धे मण्डलेभ्यश्चरन्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२६ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ ਨੇ ਦਵੰਦ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਮਾਦ੍ਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਕੁਲ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲਈ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.227
यदा द्रोणे निहते द्रोणपुत्रो ।
नारायणं दिव्यमस्त्रं विकुर्वन्।
नैषामन्तं गतवान्पाण्डवानां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२७ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਰਾਯਣ-ਅਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਪਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.228
यदाऽश्रौषं भीमसेनेन पीतं ।
रक्तं भ्रातुर्युधि दुःशासनस्य।
निवारितं नान्यतमेन भीमं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२८ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੁਃਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਲਹੂ ਪੀ ਲਿਆ ਅਤੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਨਹੀਂ ਰੋਕਿਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.229
यदाऽश्रौषं कर्णमत्यन्तशूरं ।
हतं पार्थेनाहवेष्वप्रधृष्यम्।
तस्मिन्भ्रातृणां विग्रहे देवगुह्ये ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२९ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਅਤਿਅੰਤ ਸੂਰਮਾ ਅਤੇ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇਯ ਕਰਣ ਪਾਰਥ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਉਸ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਗੁਪਤ ਭੇਤ ਸੀ, ਤਦ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
1.1.230
यदाऽश्रौषं द्रोणपुत्रं च शूरं ।
दुःशासनं कृतवर्माणमुग्रम्।
युधिष्टिरं धर्मराजं जयन्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३० ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੂਰਮੇ ਦੁਃਸ਼ਾਸਨ, ਉਗਰ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਅਤੇ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਜਿੱਤ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
1.1.231
यदाऽश्रौषं निहतं मद्रराजं ।
रणे शूरं धर्मराजेन सूत।
सदा सङ्ग्रामे स्प्रधते यस्तु कृष्णं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३१ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਸੂਰਮੇ ਮਦ੍ਰਰਾਜ ਨੂੰ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
1.1.232
यदाऽश्रौषं कलहद्यूतमूलं ।
मायाबलं सौबलं पाण्डवेन।
हतं सङ्ग्रामे सहदेवेन पापं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३२ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਝਗੜੇ ਤੇ ਜੂਏ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਮਾਇਆ-ਬਲ ਵਾਲਾ ਸੌਬਲ (ਸ਼ਕੁਨੀ) ਪਾਂਡਵ ਸਹਦੇਵ ਹੱਥੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਪਾਪੀ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
1.1.233
यदाऽश्रौषं श्रान्तमेकं शयानं ।
ह्रदं गत्वा स्तम्भयित्वा तदम्भः।
दुर्योधनं विरथं भग्नशक्तिं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३३ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਕੱਲਾ ਸੁੱਤਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਰੋਕਣ ਮਗਰੋਂ ਰਥਹੀਨ ਤੇ ਤਾਕਤ-ਹੀਣ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
1.1.234
यदाऽश्रौषं पाण्डवांस्तिष्ठमानान् ।
गत्वा ह्रदे वासुदेवेन सार्धम्।
अमर्षणं धर्षयतः सुतं मे ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३४ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਪਾਂਡਵ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਾਲ ਸਰੋਵਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
1.1.235
यदाऽश्रौषं विविधांश्चित्रमार्गान् ।
गदायुद्धे मण्डलशश्चरन्तम्।
मिथ्या हतं वासुदेवस्य बुद्ध्या ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३५ ॥
ਵਿਵਿਧ ਅਤੇ ਵਿਚਿੱਤਰ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰਾਕਾਰ ਫਿਰਦੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਛਲ ਨਾਲ ਝੂਠੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
1.1.236
यदाऽश्रौषं द्रोणपुत्रादिभिस्तै-
र्हतान्पञ्चालान्द्रौपदेयांश्च सुप्तान्।
कृतं बीभत्समयशस्यं च कर्म ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३६ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਤਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਘਿਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਬਦਨਾਮੀ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
1.1.237
यदाऽश्रौषं भीमसेनानुयाते-
नाश्वत्थाम्ना परमास्त्रं प्रयुक्तम्।
क्रुद्धेनैषीकमवधीद्येन गर्भं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३७ ॥
ਭੀਮਸੇਨ ਦੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਨੇ ਪਰਮ ਅਸਤ੍ਰ ਚਲਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਏਸ਼ੀਕ ਨੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
1.1.238
यदाऽश्रौषं ब्रह्मशिरोऽर्जुनेन ।
स्वस्तीत्युक्त्वाऽस्त्रमस्त्रेण शान्तम्।
अश्वत्थाम्ना मणिरत्नं च दत्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३८ ॥
ਅਰਜੁਨ ਨੇ 'ਸਵਸਤੀ' ਕਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਸ਼ਿਰ ਨੂੰ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮੇ ਨੇ ਮਣੀ-ਰਤਨ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
1.1.239
यदाऽश्रौषं द्रोणपुत्रेण गर्भे ।
वैराट्या वै पात्यमाने महास्त्रैः।
संजीवयामीति हरेः प्रतिज्ञां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३९ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵਿਰਾਟ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਗਰਭ ਉੱਤੇ ਮਹਾਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 'ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇਵਾਂਗਾ' ਹਰੀ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ, ਤਦੋਂ ਹੀ, ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
1.1.240
द्वैपायनः केशवो द्रोणपुत्रं ।
परस्पेरणाभिशापैः शशाप।
बुद्ध्वा चाहं बुद्धिहीनोऽद्य सूत ।
संतप्ये वै पुत्रपौत्रैश्च हीनः ॥ १.१.२४० ॥
ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਸੀ ਸਰਾਪਾਂ ਨਾਲ ਸਰਾਪਿਆ। ਹੇ ਸੂਤ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਅੱਜ ਮੈਂ ਬੁੱਧੀਹੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਪੁੱਤਰਾਂ-ਪੋਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ ਸੰਤਾਪ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
1.1.241
शोच्या गान्धारी पुत्रपौत्रैर्विहीना ।
तथा वध्वा पितृभिर्भ्रातृभिश्च।
कृतं कार्यं दुष्करं पाण्डवेयैः ।
प्राप्तं राज्यमसपत्नं पुनस्तैः ॥ १.१.२४१ ॥
ਪੁੱਤਰਾਂ-ਪੋਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਤਰਸਯੋਗ ਹੈ; ਨੂੰਹਾਂ, ਪਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਔਖਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਿਨਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
1.1.242
कष्टं युद्धे दश शेषाः श्रुता मे ।
त्रयोऽस्माकं पाण्डवानां च सप्त।
द्व्यूना विंशतिराहताऽक्षौहिणीनां ।
तस्मिन्सङ्ग्रामे भैरवे क्षत्रियाणाम् ॥ १.१.२४२ ॥
ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖੱਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੀਹ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਸ ਬਚੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ — ਸਾਡੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ। ਇਹ ਕਸ਼ਟਦਾਇਕ ਹੈ।
1.1.243
तमस्त्वतीव विस्तीर्णं मोह आविशतीव माम् ।
संज्ञां नोपलभे सूत मनो विह्वलतीव मे ॥ १.१.२४३ ॥
ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਮੋਹ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜਿਵੇਂ ਦਾਖਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਸੂਤ, ਮੈਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ; ਮੇਰਾ ਮਨ ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
1.1.244
इत्युक्त्वा धृतराष्ट्रोऽथ विलप्य बहु दुःखितः ।
मूर्च्छितः पुनराश्वस्तः संजयं वाक्यमब्रवीत् ॥ १.१.२४४ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸੰਜਯ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ।
1.1.245
संजयैवं गते प्राणांस्त्यक्तुमिच्छामि मा चिरम् ।
स्तोकं ह्यपि न पश्यामि फलं जीवितधारणे ॥ १.१.२४५ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਇਹ ਹੋ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੀਵਨ ਟਿਕਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
1.1.246
तं तथा वादिनं दीनं विलपन्तं महीपतिम् ।
निःश्वसन्तं यथा नागं मुह्यमानं पुनः पुनः ॥ १.१.२४६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ, ਦੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੇ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਸਾਹ ਛੱਡਦੇ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ (ਸੰਜਯ ਨੇ ਵੇਖਿਆ)।
1.1.247
गावल्गणिरिदं धीमान्महार्थं वाक्यमब्रवीत् ।
श्रुतवानसि वै राजन्महोत्साहान्महाबलान् ॥ १.१.२४७ ॥
ਗਾਵਲਗਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸੰਜਯ ਇਹ ਮਹਾਨ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆ: "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਬਲ ਵਾਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜ਼ਰੂਰ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।"
1.1.248
द्वैपायनस्य वदतो नारदस्य च धीमतः ।
महत्सु राजवंशेषु गुणैः समुदितेषु च ॥ १.१.२४८ ॥
ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ (ਵਿਆਸ) ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨਾਰਦ ਦੇ ਕਹੇ ਹੋਏ (ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ) — ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮਹਾਨ ਰਾਜ-ਵੰਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ।
1.1.249
जातान्दिव्यास्त्रविदुषः शक्रप्रतिमतेजसः ।
धर्मेण पृथिवीं जित्वा यज्ञैरिष्ट्वाप्तदक्षिणैः ॥ १.१.२४९ ॥
(ਜੰਮੇ ਹੋਏ), ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਜਿੱਤ ਕੇ ਭਰਪੂਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਾਲੇ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ (ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ) ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
1.1.250
अस्मिँल्लोके यशः प्राप्य ततः कालवशं गतान् ।
शैब्यं महारथं वीरं सृंजयं जयतां वरम् ॥ १.१.२५० ॥
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਯਸ਼ ਪਾ ਕੇ ਫਿਰ ਕਾਲ ਦੇ ਵੱਸ ਗਏ ਮਹਾਰਥੀ ਵੀਰ ਸ਼ੈਬਯ ਅਤੇ ਜੇਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ੍ਰੰਜਯ (ਨੂੰ ਵੀ).
1.1.251
बाह्लीकं दमनं चैद्यं शर्यातिमजितं नलम् ॥ १.१.२५१ ॥
ਬਾਹਲੀਕ, ਦਮਨ, ਚੈਦ੍ਯ, ਸ਼ਰਿਆਤਿ, ਅਜਿਤ ਅਤੇ ਨਲ (ਨੂੰ ਵੀ).
1.1.252
विश्वामित्रममित्रघ्नमम्बरीषं महाबलम् ।
मरुत्तं मनुमिक्ष्वाकुं गयं भरतमेव च ॥ १.१.२५२ ॥
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਬਲੀ ਅੰਬਰੀਸ਼, ਮਰੁੱਤ, ਮਨੂ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ, ਗਯ ਅਤੇ ਭਰਤ (ਨੂੰ ਵੀ).
1.1.253
रामं दाशरथिं चैव शशबिन्दुं भगीरथम् ।
कृतवीर्यं महाभागं तथैव जनमेजयम् ॥ १.१.२५३ ॥
ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੂ, ਭਗੀਰਥ, ਮਹਾਭਾਗ ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਯ ਅਤੇ ਜਨਮੇਜਯ (ਨੂੰ ਵੀ).
1.1.254
ययातिं शुभकर्माणं देवैर्यो याजितः स्वयम् ।
चैत्ययूपाङ्किता भूमिर्यस्येयं सवनाकरा ॥ १.१.२५४ ॥
ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਾ ਯਯਾਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਖੁਦ ਯੱਗ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਸਦੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਯੂਪ-ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਮ-ਯੱਗਾਂ ਦੀ ਖਾਨ ਹੈ (ਨੂੰ ਵੀ).
1.1.255
इति राज्ञां चतुर्विंशन्नारदेन सुरर्षिणा ।
पुत्रशोकाभितप्ताय पुरा श्वैत्याय कीर्तितम् ॥ १.१.२५५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਵੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪੇ ਸ਼੍ਵੈਤਯ ਨੂੰ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਸੁਣਾਇਆ ਸੀ।
1.1.256
तेभ्यश्चान्ये गताः पूर्वं राजानो बलवत्तराः ।
महारथा महात्मानः सर्वैः समुदिता गुणैः ॥ १.१.२५६ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਰਾਜੇ ਗੁਜ਼ਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਉਹ ਮਹਾਰਥੀ, ਮਹਾਤਮਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ।
1.1.257
पूरुः कुरुर्यदुः शूरो विष्वगश्वो महाद्युतिः ।
अणुहो युवनाश्वश्च ककुत्स्थो विक्रमी रघुः ॥ १.१.२५७ ॥
ਪੂਰੂ, ਕੁਰੂ, ਯਦੂ, ਸੂਰਮਾ ਵਿਸ਼ਵਗਸ਼ਵ, ਮਹਾਦਿਊਤੀ, ਅਣੁਹ, ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ, ਕਕੁਤਸਥ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਰਘੂ।
1.1.258
विजयो वीतिहोत्रोऽह्गो भवः श्वेतो बृहद्गुरुः ।
उशीनरः शतरथः कङ्को दुलिदुहो द्रुमः ॥ १.१.२५८ ॥
ਵਿਜਯ, ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ, ਅੰਗ, ਭਵ, ਸ਼ਵੇਤ, ਬ੍ਰਿਹਦਗੁਰੂ, ਉਸ਼ੀਨਰ, ਸ਼ਤਰਥ, ਕੰਕ, ਦੁਲਿਦੁਹ ਅਤੇ ਦ੍ਰੁਮ।
1.1.259
दम्भोद्भवः परो वेनः सगरः संकृतिर्निमिः ।
अजेयः परशुः पुण्ड्रः शंभुर्देवावृधोऽनघः ॥ १.१.२५९ ॥
ਦੰਭੋਦਭਵ, ਪਰਮ ਵੇਨ, ਸਗਰ, ਸੰਕ੍ਰਿਤੀ, ਨਿਮਿ, ਅਜੇਯ, ਪਰਸ਼ੂ, ਪੁੰਡ੍ਰ, ਸ਼ੰਭੂ, ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਨਘ।
1.1.260
देवाह्वयः सुप्रतिमः सुप्रतीको बृहद्रथः ।
महोत्साहो विनीतात्मा सुक्रतुर्नैषधो नलः ॥ १.१.२६० ॥
ਦੇਵਾਹ੍ਵਯ, ਸੁਪ੍ਰਤਿਮ, ਸੁਪ੍ਰਤੀਕ, ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਰਥ, ਮਹੋਤਸਾਹ, ਵਿਨੀਤਾਤਮਾ, ਸੁਕ੍ਰਤੁ, ਨੈਸ਼ਧ ਨਲ।
1.1.261
सत्यव्रतः शान्तभयः सुमित्रः सुबलः प्रभुः ।
जानुजङ्घोऽनरण्योऽर्कः प्रियभृत्यः शुचिव्रतः ॥ १.१.२६१ ॥
ਸਤਿਆਵ੍ਰਤ, ਸ਼ਾਂਤਭਯ, ਸੁਮਿਤ੍ਰ, ਸੁਬਲ, ਪ੍ਰਭੂ, ਜਾਨੁਜੰਘ, ਅਨਰਣ੍ਯ, ਅਰਕ, ਪ੍ਰਿਯਭ੍ਰਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਸ਼ੁਚਿਵ੍ਰਤ।
1.1.262
बलबन्धुर्निरामर्दः केतुशृङ्गो बृहद्बलः ।
धृष्टकेतुर्बृहत्केतुर्दीप्तकेतुर्निरामयः ॥ १.१.२६२ ॥
ਬਲਬੰਧੂ, ਨਿਰਾਮਰਦ, ਕੇਤੁਸ਼ਰੰਗ, ਬ੍ਰਿਹਦਬਲ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੂ, ਬ੍ਰਿਹਤਕੇਤੂ, ਦੀਪਤਕੇਤੂ ਅਤੇ ਨਿਰਾਮਯ।
1.1.263
अविक्षिच्चपलो धूर्तः कृतबन्धुर्दृढेषुधिः ।
महापुराणसंभाव्यः प्रत्यङ्गः परहा श्रुतिः ॥ १.१.२६३ ॥
ਅਵਿਕਸ਼ਿਤ, ਚਪਲ, ਧੂਰਤ, ਕ੍ਰਿਤਬੰਧੂ, ਦ੍ਰਿੜੇਸ਼ੁਧਿ, ਮਹਾਪੁਰਾਣਸੰਭਾਵ੍ਯ, ਪ੍ਰਤਯੰਗ, ਪਰਹਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਿ।
1.1.264
एते चान्ये च राजानः शतशोऽथ सहस्रशः ।
श्रूयन्ते शतशश्चान्ये सङ्ख्याताश्चैव पद्मशः ॥ १.१.२६४ ॥
ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਸੈਂਕੜੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਨ; ਹੋਰ ਸੈਂਕੜੇ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਦਮਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ।
1.1.265
हित्वा सुविपुलान्भोगान्बुद्धिमन्तो महाबलाः ।
राजानो निधनं प्राप्तास्तव पुत्रैर्महत्तरः ॥ १.१.२६५ ॥
ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਹੱਥੋਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
1.1.266
येषां दिव्यानि कर्माणि विक्रमस्त्याग एव च ।
माहात्म्यमपि चास्तिक्यं सत्यं शौचं दयाऽर्जवम् ॥ १.१.२६६ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਰਮ, ਪਰਾਕ੍ਰਮ, ਤਿਆਗ, ਮਹਾਨਤਾ, ਆਸਤਿਕਤਾ, ਸੱਚ, ਸ਼ੌਚ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਪਣ ਸੀ।
1.1.267
विद्वद्भिः कथ्यते लोके पुराणैः कविसत्तमैः ।
सर्वर्द्धिगुणसंपन्नास्ते चापि निधनं गताः ॥ १.१.२६७ ॥
ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਵੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
1.1.268
तव पुत्रा दुरात्मानः प्रतप्ताश्चैव मन्युना ।
लुब्धा दुर्वृत्तभूयिष्ठा न ताञ्छोचितुमर्हसि ॥ १.१.२६८ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਾਤਮੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ, ਲਾਲਚੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੁਰੇ ਆਚਰਣ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
1.1.269
श्रुतवानसि मेधावी बुद्धिमान्प्राज्ञसंमतः ।
येषां शास्त्रानुगा बुद्धिर्न ते मुह्यन्ति भारत ॥ १.१.२६९ ॥
ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਣੇ ਹੋਏ ਹੋ; ਹੇ ਭਰਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ ਉਹ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ।
1.1.270
निग्रहानुग्रहौ चापि विदितौ ते नराधिप ।
नात्यन्तमेवानुवृत्तिः कार्या ते पुत्ररक्षणे ॥ १.१.२७० ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦੋਵੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹਨ; ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਡ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
1.1.271
भवितव्यं तथा तच्च नानुशोचितुमर्हसि ।
दैवं पुरुषकारेण को निवर्तितुमर्हति ॥ १.१.२७१ ॥
ਜੋ ਹੋਣਾ ਸੀ ਉਹ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਨਾਲ ਕੌਣ ਮੋੜ ਸਕਦਾ ਹੈ?
1.1.272
विधातृविहितं मार्गं न कश्चिदतिवर्तते ।
कालमूलमिदं सर्वं भावाभावौ सुखासुखे ॥ १.१.२७२ ॥
ਵਿਧਾਤਾ ਦੇ ਠਹਿਰਾਏ ਰਾਹ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇਹ ਸਭ ਕਾਲ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੈ — ਹੋਂਦ ਤੇ ਅਣਹੋਂਦ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ।
1.1.273
कालः सृजति भूतानि कालः संहरते प्रजाः ।
संहरन्तं प्रजाः कालं कालः शमयते पुनः ॥ १.१.२७३ ॥
ਕਾਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ, ਕਾਲ ਪਰਜਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੰਘਾਰ ਕਰਦੇ ਕਾਲ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਾਲ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
1.1.274
कालो विकुरुते भावान्सर्वांल्लोके शुभाशुभान् ।
कालः संक्षिपते सर्वाः प्रजा विसृजते पुनः ॥ १.१.२७४ ॥
ਕਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਸਭ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ; ਕਾਲ ਸਭ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
1.1.275
कालः सुप्तेषु जागर्ति कालो हि दुरतिक्रमः ।
कालः सर्वेषु भूतेषु चरत्यविधतः समः ॥ १.१.२७५ ॥
ਕਾਲ ਸੁੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਕਾਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਲੰਘਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਕਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਧਾਨ ਦੇ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ।
1.1.276
अतीतानागता भावा ये च वर्तन्ति सांप्रतम् ।
तान्कालनिर्मितान्बुद्ध्वा न संज्ञां हातुमर्हसि ॥ १.१.२७६ ॥
ਬੀਤੇ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲ ਦੇ ਰਚੇ ਹੋਏ ਜਾਣ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁਰਤ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।
1.1.277
इत्येवं पुत्रशोकार्तं धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ।
आश्वास्य स्वस्थमकरोत्सूतो गावल्गणिस्तदा ॥ १.१.२७७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਜਨੇਸ਼ਵਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇ ਕੇ ਗਾਵਲਗਣੀ ਦੇ ਸੂਤ ਨੇ ਉਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ।
1.1.278
धृतराष्ट्रोऽपि तच्छ्रुत्वा धृतिमेव समाश्रयत् ।
दिष्ट्येदमागतमिति मत्त्वा स प्राज्ञसत्तमः ॥ १.१.२७८ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਧੀਰਜ ਦਾ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲਿਆ; ਇਹ ਦੈਵ ਦੁਆਰਾ ਆਇਆ ਹੈ ਐਸਾ ਮੰਨ ਕੇ ਉਹ, ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਧੀਰਜ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਏ।
1.1.279
लोकानां च हितार्थाय कारुण्यान्मुनिसत्तमः ।
अत्रोपनिषदं पुण्यां कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ १.१.२७९ ॥
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਕਰੁਣਾ ਕਾਰਨ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਆਖੀ।
1.1.280
विद्वद्भिः कथ्यते लोके पुराणे कविसत्तमैः ।
भारताध्ययनं पुण्यमपि पादमधीयतः।
श्रद्दधानस्य पूयन्ते सर्वपापान्यशेषतः ॥ १.१.२८० ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ: ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਪੁੰਨਯੋਗ ਹੈ; ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਪਾਦ ਵੀ ਜੋ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
1.1.281
देवा देवर्षयो ह्यत्र तथा ब्रह्मर्षयोऽमलाः ।
कीर्त्यन्ते शुमकर्माणस्तथा यक्षा महोरगाः ॥ १.१.२८१ ॥
ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਦੇਵਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀ ਕੀਰਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਾਨਾਗ ਵੀ ਕੀਰਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
1.1.282
भगवान्वासुदेवश्च कीर्त्यतेऽत्र सनातनः ।
स हि सत्यमृतं चैव पवित्रं पुण्यमेव च ॥ १.१.२८२ ॥
ਇੱਥੇ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸੱਚ ਅਤੇ ਰਿਤ ਹਨ; ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਸਰੂਪ ਵੀ ਹਨ।
1.1.283
शाश्वतं ब्रह्म परमं ध्रुवं ज्योतिः सनातनम् ।
यस्य दिव्यानि कर्माणि कथन्ति मनीषिणः ॥ १.१.२८३ ॥
ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ, ਪਰਮ, ਧਰੁਵ, ਸਨਾਤਨ ਜੋਤਿ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਮਨੀਸ਼ੀ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
1.1.284
असत्सत्सदसच्चैव यस्माद्विश्वं प्रवर्तते ।
सन्ततिश्च प्रवृत्तिश्च जन्ममृत्युपुनर्भवाः ॥ १.१.२८४ ॥
ਅਸਤ, ਸਤ ਅਤੇ ਸਦਸਤ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਸੰਤਤੀ, ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀ, ਜਨਮ-ਮਰਨ-ਪੁਨਰਜਨਮ ਵੀ ਉਸੇ ਤੋਂ ਹਨ।
1.1.285
अध्यात्मं श्रूयतें यत्र पञ्चभूतगुणात्मकम् ।
अव्यक्तादि परं यच्च स एव परिगीयते ॥ १.१.२८५ ॥
ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਅਧਿਆਤਮ ਜਿੱਥੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਵਿਅਕਤ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜੋ ਪਰਮ ਹੈ—ਉਹੀ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.1.286
यं ध्यायन्ति सदा मुक्ता ध्यानयोगबलान्विताः ।
प्रतिबिम्बमिवादर्शे पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् ॥ १.१.२८६ ॥
ਧਿਆਨਯੋਗ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮੁਕਤ ਪੁਰਖ ਜਿਸ ਦਾ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਵਾਂਗ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
1.1.287
श्रद्दधानः सदा युक्तः सदा धर्मपरायणः ।
आसेवन्निममध्यायं नरः पापात्प्रमुच्यते ॥ १.१.२८७ ॥
ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ, ਸਦਾ ਸੰਜਮੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਧਰਮ ਪਰਾਇਣ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ ਤਾਂ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.1.288
अनुक्रमणिकाध्यायं भारतस्येममादितः ।
आस्तिकः सततं शृण्वन्न कृच्छ्रेष्ववसीदति ॥ १.१.२८८ ॥
ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਇਹ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣਿਕਾ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਆਸਤਿਕ ਪੁਰਖ ਲਗਾਤਾਰ ਸੁਣੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ।
1.1.289
उभे सन्ध्ये जपन्किंचित्सद्यो मुच्येत किल्बिषात् ।
अनुक्रमण्या यावत्स्यादह्नारात्र्या च संचितम् ॥ १.१.२८९ ॥
ਦੋਹਾਂ ਸੰਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣਿਕਾ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਜਾਪ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਾਪ ਤੋਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.1.290
भारतस्य वपुर्ह्येतत्सत्यं चामृतमेव च ।
नवनीतं यथा दध्नो द्विपदां ब्राह्मणो यथा ॥ १.१.२९० ॥
ਇਹੀ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ; ਇਹੀ ਸੱਚ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਦਹੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੱਖਣ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਂਗ।
1.1.291
आरण्यकं च वेदेभ्य ओषधिभ्योऽमृतं यथा ।
ह्रदानामुदधिः श्रेष्ठो गौर्वरिष्ठा चतुष्पदाम् ॥ १.१.२९१ ॥
ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਣਯਕ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਜਲਾਸ਼ਯਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
1.1.292
यथैतानीतिहासानां तथा भारतमुच्यते ।
यश्चैनं श्रावयेच्छ्राद्धे ब्राह्मणान्पादमन्ततः ॥ १.१.२९२ ॥
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਪਾਦ ਸੁਣਾਵੇ।
1.1.293
अक्षय्यमन्नपानं वै पितृंस्तस्योपतिष्ठते ।
इतिहासपुराणाभ्यां वेदं समुपबृंहयेत् ॥ १.१.२९३ ॥
ਉਸਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸ਼ੈ ਅੰਨ-ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵੇਦ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸਤਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.1.294
बिभेत्यल्पश्रुताद्वेदो मामयं प्रतरिष्यति ।
कार्ष्णं वेदमिमं विद्वाञ्श्रावयित्वार्थमश्नुते ॥ १.१.२९४ ॥
'ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵੇਗਾ' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਅਕਤੀ ਵੇਦ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਰਸ਼ਣ ਵੇਦ ਸੁਣਾ ਕੇ ਵਿਦਵਾਨ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
1.1.295
भ्रूणहत्यादिकं चापि पापं जह्यादसंशयम् ।
य इमं शुचिरध्यायं पठेत्पर्वणि पर्वणि ॥ १.१.२९५ ॥
ਭਰੂਣ-ਹੱਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਅਧਿਆਏ ਹਰ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
1.1.296
अधीतं भारतं तेन कृत्स्नं स्यादिति मे मतिः ।
यश्चैनं शृणुयान्नित्यमार्षं श्रद्धासमन्वितः ॥ १.१.२९६ ॥
ਉਸਨੇ ਸਾਰਾ ਭਾਰਤ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਇਸ ਆਰਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ।
1.1.297
स दीर्घमायुः कीर्तिं च स्वर्गतिं चाप्नुयान्नरः ।
एकतश्चतुरो वेदा भारतं चैतदेकतः ॥ १.१.२९७ ॥
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਚਾਰ ਵੇਦ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਹ ਭਾਰਤ।
1.1.298
पुरा किल सुरैः सर्वैः समेत्य तुलया धृतम् ।
चतुर्भ्यः सरहस्येभ्यो वेदेभ्यो ह्यधिकं यदा ॥ १.१.२९८ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਤੱਕੜੀ ਵਿੱਚ ਤੋਲਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਰਹੱਸਾਂ ਸਮੇਤ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਭਾਰਾ ਨਿਕਲਿਆ।
1.1.299
तदाप्रभृति लोकेऽस्मिन्महाभारतमुच्यते ।
महत्त्वे च गुरुत्वे च ध्रियमाणं यतोऽधिकम् ॥ १.१.२९९ ॥
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਭਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਧਿਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।
1.1.300
महत्त्वाद्भारवत्त्वाच्च महाभारतमुच्यते ।
निरुक्तमस्य यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १.१.३०० ॥
ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਭਾਰ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸਦੀ ਨਿਰੁਕਤੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.1.301
तपो नकल्कोऽध्ययनं नकल्कः ।
स्वाभाविको वेदविधिर्नकल्कः।
प्रसह्य वित्ताहरणं नकल्क-
स्तान्येव भावोपहतानि कल्कः ॥ १.१.३०१ ॥
ਤਪ ਕਲੰਕ ਨਹੀਂ, ਅਧਿਐਨ ਕਲੰਕ ਨਹੀਂ। ਸੁਭਾਵਿਕ ਵੇਦਵਿਧੀ ਕਲੰਕ ਨਹੀਂ। ਬਲ ਨਾਲ ਧਨ ਹਰਨਾ ਵੀ ਕਲੰਕ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਭਾਵ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਕਲੰਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।