มหาภารตะ · อัธยายะ 1.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत् ॥ १.१.१ ॥
ข้าพเจ้าขอนมัสการพระนารายณ์ และนระผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ และพระเทวีสรัสวตีด้วย แล้วจึงควรเปล่งเสียงว่า ชัย
1.1.2
नारायणं सुरगुरुं जगदेकनाथं ।
भक्तप्रियं सकललोकनमस्कृतं च।
त्रैगुण्यवर्जितमजं विभुमाद्यमीशं ।
वन्दे भवघ्नममरासुरसिद्धवन्द्यम् ॥ १.१.२ ॥
ข้าพเจ้าขอนมัสการพระนารายณ์ ผู้เป็นครูแห่งเทพทั้งหลาย ผู้เป็นเจ้าแต่เพียงพระองค์เดียวของโลก ทรงโปรดปรานผู้ภักดีของพระองค์ ทรงได้รับการนมัสการจากโลกทั้งปวง ทรงพ้นจากคุณทั้งสาม ทรงไม่มีการเกิด ทรงแผ่ไปทั่ว เป็นองค์ปฐมและเป็นพระผู้เป็นเจ้า ทรงทำลายพันธนาการของโลก เป็นที่สักการะของเทพ อสูร และสิทธะ
1.1.3
नमो धर्माय महते नमः कृष्णाय वेधसे ।
ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान् ॥ १.१.३ ॥
ขอนอบน้อมแด่ธรรมอันยิ่งใหญ่ ขอนอบน้อมแด่พระกฤษณะ ผู้เป็นผู้สร้าง ข้าพเจ้าจะถวายบังคมแด่พราหมณ์ทั้งหลาย แล้วจะกล่าวถึงธรรมอันเป็นนิรันดร์
1.1.4
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ।
ॐ नमः पितामहाय। ॐ नमः प्रजापतिभ्यः।
ॐ नमः कृष्णद्वैपायनाय ।
ॐ नमः सर्वविघ्नविनायकेभ्यः ॥ १.१.४ ॥
โอม ขอนอบน้อมแด่พระวาสุเทพผู้มีพระภาค โอม ขอนอบน้อมแด่ปิตามหะ โอม ขอนอบน้อมแด่บรรดาประชาบดี โอม ขอนอบน้อมแด่พระกฤษณไทวปายนะ โอม ขอนอบน้อมแด่บรรดาวินายกผู้ขจัดอุปสรรคทั้งปวง
1.1.5
रोमहर्षणपुत्र उग्रश्रवाः सौतिः पौराणिको ।
नैमिशारण्ये शौनकस्य कुलपतेर्द्वादशवार्षिके सत्रे ॥ १.१.५ ॥
อุครศรวัส บุตรของโรมหรรษณะ นักเล่าเรื่องชื่อเสานติ ผู้สาธยายปุราณะ ในป่านัยมิษะ ในพิธีสัตร์สิบสองปีของศานกะ หัวหน้าตระกูล
1.1.6
सुखासीनानभ्यगच्छद्ब्रह्मर्षीन्संशितव्रतान् ।
विनयावनतो भूत्वा कदाचित्सूतनन्दनः ॥ १.१.६ ॥
ครั้งหนึ่ง บุตรแห่งสารถีผู้โน้มกายลงด้วยความถ่อมตน เข้าไปหาบรรดาพรหมฤๅษีที่นั่งอยู่อย่างสงบ มีวัตรอันเข้มงวด
1.1.7
तमाश्रममनुप्राप्य नैमिशारण्यवासिनः ।
उवाच तानृषीन्सर्वान्धन्यो वोऽस्म्यद्यदर्शनात् ॥ १.१.७ ॥
เมื่อมาถึงอาศรมนั้นแล้ว เขากล่าวแก่บรรดาฤๅษีทั้งหลายผู้อาศัยอยู่ในป่านัยมิษะว่า วันนี้ข้าพเจ้าเป็นผู้มีบุญ เพราะได้เห็นท่านทั้งหลาย
1.1.8
वेद वैयासिकीः सर्वाः कथा धर्मार्यैसंहिताः ।
वक्ष्यामि वो द्विजश्रेष्ठाः शृण्वन्त्वद्य तपोधनाः ॥ १.१.८ ॥
ข้าพเจ้ารู้เรื่องเล่าทั้งหมดที่วยาสแต่งไว้ ซึ่งประกอบด้วยธรรมและเรื่องทรัพย์ โอ ผู้ประเสริฐแห่งทวิชาติ ผู้มั่งคั่งด้วยตบะ ข้าพเจ้าจะเล่าแก่ท่านทั้งหลาย ขอให้ท่านได้ฟังในวันนี้เถิด
1.1.9
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नैमिशारण्यवासिनः ।
चित्रा श्रोतुं कथास्तत्र परिव्रुस्तपस्विनः ॥ १.१.९ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของเขาแล้ว บรรดาตปัสวีผู้อาศัยอยู่ในป่านัยมิษะ จึงมารวมกันอยู่ที่นั่นเพื่อฟังเรื่องเล่าอันน่าอัศจรรย์
1.1.10
अभिवाद्य मुनींस्तांस्तु सर्वानेव कुताञ्जलिः ।
अपृच्छत्स तपोवृद्धिं सद्भिश्चैवाभिपूजितः ॥ १.१.१० ॥
เขาถวายความเคารพแด่มุนีทั้งหลายทุกองค์ ประนมมือ ได้รับการยกย่องจากผู้ดีทั้งหลาย แล้วถามถึงความเจริญแห่งตบะของพวกท่าน
1.1.11
अथ तेषूपविष्टेषु सर्वेष्वेव तपस्विषु ।
निर्दिष्टमासनं भेजे विनयाद्रौमहर्षणिः ॥ १.१.११ ॥
ครั้นบรรดาตปัสวีทั้งหมดนั่งลงแล้ว บุตรของโรมหรรษณะด้วยความถ่อมตน จึงรับอาสนะที่จัดไว้ให้
1.1.12
सुखासीनं ततस्तं तु विश्रान्तमुपलक्ष्य च ।
अथापृच्छदृषिस्तत्र कश्चित्प्रस्तावयन्कथाः ॥ १.१.१२ ॥
ฤๅษีองค์หนึ่งที่นั่น เห็นเขานั่งสบายและพักผ่อนแล้ว จึงเริ่มนำเข้าสู่เรื่องเล่า แล้วถามเขา
1.1.13
कुत आगम्यते सौते क्वचायं विहृतस्त्वया ।
कालः कमलपत्राक्ष शंसैतत्पृच्छतो मम ॥ १.१.१३ ॥
โอ เสานติ ท่านมาจากที่ไหน และท่านใช้เวลานี้ที่ใด โอ ผู้มีดวงตาดุจกลีบบัว ขอท่านโปรดบอกข้าพเจ้าเถิด เมื่อข้าพเจ้าถามเช่นนี้
1.1.14
एवं पृष्टोऽब्रवीत्सम्यग्यथावद्रौमहर्षणिः ।
वाक्यं वचनसंपन्नस्तेषां च चरिताश्रयम् ॥ १.१.१४ ॥
เมื่อถูกถามเช่นนั้น บุตรของโรมหรรษณะ ผู้เชี่ยวชาญในการพูด จึงกล่าวโดยถูกต้องและตามที่เป็นจริง เริ่มเอ่ยถ้อยคำเกี่ยวกับความประพฤติของพวกท่าน
1.1.15
तस्मिन्सदसि विस्तीर्णे मुनीनां भावितात्मनाम् ।
जनमेजयस्य राजर्षेः सर्पसत्रे महात्मनः ॥ १.१.१५ ॥
ในที่ประชุมอันกว้างใหญ่นั้น ของบรรดามุนีผู้มีจิตบริสุทธิ์ ในพิธีงูของพระราชฤๅษี ชนเมชัยผู้ยิ่งใหญ่
1.1.16
समीपे पार्थिवेन्द्रस्य सम्यक्पारिक्षितस्य च ।
कृष्णद्वैपायनप्रोक्ताः सुपुण्या विविधाः कथाः ॥ १.१.१६ ॥
ใกล้พระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งกษัตริย์ โอรสของปริกษิต ซึ่งกฤษณไทวปายนได้เล่าไว้โดยถูกต้อง เป็นเรื่องเล่าอันศักดิ์สิทธิ์ยิ่งและหลากหลาย
1.1.17
कथिताश्चापि विधिवद्या वैशंपायनेन वै ।
श्रुत्वाऽहं ता विचित्रार्था महाभारतसंश्रिताः ॥ १.१.१७ ॥
และเรื่องเล่าที่ไวศัมปายนะได้เล่าไว้โดยถูกต้อง มีความหมายอันน่าอัศจรรย์ และเกี่ยวข้องกับมหาภารตะ ข้าพเจ้าได้ฟังเรื่องเหล่านั้นแล้ว
1.1.18
बहूनि संपरिक्रम्य तीर्थान्यायतनानि च ।
समन्तपञ्चकं नाम पुण्यं द्विजनिषेवितम् ॥ १.१.१८ ॥
ข้าพเจ้าได้เดินเวียนรอบท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์และสถานที่บูชามากมาย รวมทั้งสถานที่อันศักดิ์สิทธิ์ชื่อสมันตปัญจกะ ซึ่งทวิชาติเข้าไปพึ่งพาอาศัย
1.1.19
गतवानस्मि तं देशं युद्धं यत्राभवत्पुरा ।
कुरूणां पाण्डवानां च सर्वेषां च महीक्षिताम् ॥ १.१.१९ ॥
ข้าพเจ้าได้ไปยังแคว้นนั้น ที่ซึ่งการสงครามระหว่างพวกกุรุ ปาณฑพ และกษัตริย์ทั้งปวงเคยเกิดขึ้นในกาลก่อน
1.1.20
दिदृक्षुंरागतस्तस्मात्समीपं भावतामिह ।
आयुष्मन्तः सर्व एव ब्रह्मभाता हि मे मताः
अस्मिन्यज्ञे महाभङ्गाः सूर्यपावकवर्चसः ॥ १.१.२० ॥
ด้วยปรารถนาจะพบท่านทั้งหลาย ข้าพเจ้าจึงมาจากที่นั้นมายังที่นี่ ท่านทั้งหลายมีอายุยืนทุกคน ข้าพเจ้าถือท่านเป็นพี่น้องในพรหมัน ในยัญนี้ท่านทั้งหลายผู้มีบุญยิ่งใหญ่ รุ่งเรืองดุจดวงอาทิตย์และไฟ
1.1.21
कृताभिषेकाः शुचयः कृतजप्या हुताग्नयः ।
भवन्त आसते स्वस्था ब्रवीमि किमहं द्विजाः ॥ १.१.२१ ॥
ท่านทั้งหลายอาบน้ำชำระกายแล้ว บริสุทธิ์แล้ว สวดมนต์แล้ว และบูชาไฟด้วยการถวายเครื่องบูชาแล้ว บัดนี้นั่งอยู่อย่างสงบสุข โอ ผู้เกิดสองครั้ง ข้าพเจ้าจะกล่าวอะไรแก่ท่านได้เล่า
1.1.22
पुराणसंहिताः पुण्याः कथा धर्मार्थसंश्रिताः ।
इतिवृत्तं नरेन्द्राणामृषीणां च महात्मनाम् ॥ १.१.२२ ॥
คัมภีร์ปุราณะอันศักดิ์สิทธิ์ เรื่องเล่าอันเป็นมงคลที่ตั้งอยู่บนธรรมและทรัพย์ ประวัติของกษัตริย์ทั้งหลาย และของฤๅษีผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่
1.1.23
द्वैपायनेन यत्प्रोक्तं पुराणं परमर्षिणा ।
सुरैर्ब्रह्मर्षिभिश्चैव श्रुत्वा यदभिपूजितम् ॥ १.१.२३ ॥
ปุราณะที่ท่านทไวปายนะ ผู้เป็นมหาฤๅษีสูงสุด ได้เล่าไว้ ซึ่งเทวดาและพรหมฤๅษีได้ฟังและยกย่องบูชา
1.1.24
तस्याख्यानवरिष्ठस्य विचित्रपदपर्वणः ।
सूक्ष्मार्थन्याययुक्तस्य वेदार्थैर्भूषितस्य च ॥ १.१.२४ ॥
ของเรื่องเล่าอันประเสริฐยิ่งนั้น ซึ่งมีถ้อยคำและตอนอันวิจิตร ประกอบด้วยความหมายอันละเอียดและเหตุผล และประดับด้วยความหมายของพระเวท
1.1.25
भारतस्येतिहासस्य पुण्यां ग्रन्थार्थसंयुताम् ।
संस्कारोपगतां ब्राह्मीं नानाशास्त्रोपबृंहिताम् ॥ १.१.२५ ॥
ของประวัติศาสตร์แห่งภารตะอันศักดิ์สิทธิ์ ประกอบด้วยความหมายของคัมภีร์ ขัดเกลาแล้ว เป็นภาษาพราหมี และเสริมด้วยตำราหลายประเภท
1.1.26
जनमेजयस्य यां राज्ञो वैशंपायन उक्तवान् ।
यथावत्स ऋषिः पृष्टः सत्रे द्वैपायनाज्ञया ॥ १.१.२६ ॥
ซึ่งไวศัมปายนะได้กล่าวแก่พระเจ้าชนเมชัยเมื่อฤๅษีนั้นถูกถามอย่างถูกต้อง ในพิธีสัตร์ตามคำบัญชาของท่านทไวปายนะ
1.1.27
वेदैश्चतुर्भिः सयुक्तां व्यासस्याद्भुतकर्मणः ।
संहितां श्रोतुमिच्छामः पुण्यां पापभयापहाम् ॥ १.१.२७ ॥
เราปรารถนาจะฟังคัมภีร์รวบรวมอันศักดิ์สิทธิ์ของวยาสะผู้มีกรรมอันอัศจรรย์ ประกอบด้วยพระเวททั้งสี่ ซึ่งขจัดความกลัวบาปให้สิ้นไป
1.1.28
आद्यं पुरुषमीशानं पुरुहूतं पुरुष्टुतम् ।
ऋतमेकाक्षरं ब्रह्म व्यक्ताव्यक्तं सनातनम् ॥ १.१.२८ ॥
ปุรุษะผู้เป็นต้นกำเนิด พระผู้เป็นเจ้า ผู้อันคนมากเรียกขาน ผู้อันคนมากสรรเสริญ ฤตะ พรหมันหนึ่งพยางค์ ผู้ปรากฏและไม่ปรากฏ ผู้เป็นนิรันดร์
1.1.29
असच्च सच्चैव च यद्विश्वं सदसतः परम् ।
परावराणां स्रष्टारं पुराणं परमव्ययम् ॥ १.१.२९ ॥
ผู้เป็นทั้งความไม่มีและความมี และเป็นจักรวาลนั้นเอง ผู้ยิ่งกว่าทั้งความมีและความไม่มี ผู้สร้างทั้งสูงและต่ำ ผู้เป็นโบราณ สูงสุด และไม่เสื่อมสลาย
1.1.30
मङ्गल्यं मङ्गलं विष्णुं वरेण्यमनघं शुचिम् ।
नमस्कृत्य हृषीकेशं चराचरगुरुं हरिम् ॥ १.१.३० ॥
ข้าพเจ้าขอนมัสการหฤษีเกศะ หริ ผู้เป็นมงคล ผู้ให้พร วิษณุ ผู้ประเสริฐสูงสุด ไร้มลทินและบริสุทธิ์ ผู้เป็นครูของสรรพสัตว์ทั้งที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหว
1.1.31
महर्षेः पूजितस्येह सर्वलोकैर्महात्मनः ।
प्रवक्ष्यामि मतं पुण्यं व्यासस्याद्भुतकर्मणः ॥ १.१.३१ ॥
ข้าพเจ้าจะกล่าวคำสอนอันศักดิ์สิทธิ์ของวยาสะ มหาฤๅษีผู้อันโลกทั้งปวงยกย่องบูชาในที่นี้ ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่และมีกรรมอันอัศจรรย์
1.1.32
नमो भगवते तस्मै व्यासायामिततेजसे ।
यस्य प्रसादाद्वक्ष्यामि नारायणकथामिमाम् ॥ १.१.३२ ॥
ขอนอบน้อมต่อวยาสะผู้เป็นพระผู้มีโชค ผู้มีรัศมีหาประมาณมิได้ เพราะด้วยพระกรุณาของท่าน ข้าพเจ้าจะกล่าวเรื่องเล่าของพระนารายณ์นี้
1.1.33
सर्वाश्रमाभिशमनं सर्वतीर्थावगाहनम् ।
न तथा फलद सूते नारायणकथा यथा ॥ १.१.३३ ॥
การสงบอาศรมทั้งปวงและการอาบในแม่น้ำศักดิ์สิทธิ์ทั้งปวง ไม่ให้ผลเหมือนเรื่องเล่าของพระนารายณ์ให้ผล
1.1.34
नास्ति नारायणसमं न भूतं न भविष्यति ।
एतेन सत्यवाक्येन सर्वार्थान्साधयाम्यहम् ॥ १.१.३४ ॥
ไม่มีผู้ใดเสมอพระนารายณ์ ไม่เคยมี และจักไม่มี ด้วยถ้อยคำอันจริงนี้ ข้าพเจ้าย่อมบรรลุจุดหมายทั้งปวง
1.1.35
आचख्युः कवयः केचित्संप्रत्याचक्षते परे ।
आख्यास्यन्ति तथैवान्य इतिहासमिमं भुवि ॥ १.१.३५ ॥
กวีบางท่านได้เล่าประวัติเรื่องนี้แล้ว บางท่านกำลังเล่าอยู่ในบัดนี้ และอีกท่านหนึ่งจะเล่าประวัติเรื่องนี้บนแผ่นดินต่อไป
1.1.36
इदं तु त्रिषु लोकेषु महज्ज्ञानं प्रतिष्ठितम् ।
विस्तरैश्च समासैश्च धार्यते यद्द्विजातिभिः ॥ १.१.३६ ॥
ความรู้อันยิ่งใหญ่นี้ตั้งมั่นอยู่ในสามโลก และผู้เกิดสองครั้งย่อมทรงจำไว้ ทั้งฉบับพิสดารและฉบับย่อ
1.1.37
अलङ्कृतं शुभैः शब्दैः समयैर्दिव्यधनुषैः ।
छन्दोवृत्तैश्च विविधैरन्वितं विदुषांप्रियम् ॥ १.१.३७ ॥
ประดับด้วยถ้อยคำอันเป็นมงคล ด้วยกฎเกณฑ์ที่กำหนดไว้ ด้วยความแม่นยำดุจคันธนูทิพย์ และด้วยฉันท์และลีลาต่างๆ เป็นที่รักของผู้รู้
1.1.38
तपसा ब्रह्मचर्येण व्यस्य वेदं सनातनम् ।
इतिहासमिमं चक्रे पुण्यं सत्यवतीसुतः ॥ १.१.३८ ॥
ด้วยการบำเพ็ญตบะและพรหมจรรย์ วยาสะบุตรของสัตยวดีได้แบ่งพระเวทอันเป็นนิรันดร์แล้ว จึงแต่งประวัติศาสตร์อันศักดิ์สิทธิ์นี้
1.1.39
पुण्ये हिमवतः पादे मेध्ये गिरिगुहालये ।
विशोध्य देहं धर्मात्मा दर्भसंस्तरमाश्रितः ॥ १.१.३९ ॥
ที่เชิงเขาหิมาลัยอันศักดิ์สิทธิ์ ในถ้ำภูเขาอันบริสุทธิ์ ท่านผู้มีจิตใจในธรรม ชำระกายแล้ว นั่งบนที่นอนหญ้าทรรภะ
1.1.40
शुचिः सनियमो व्यासः शान्तात्मातपसि स्थितः ।
भारतस्येतिहासस्य धर्मेणान्वीक्ष्य तां गतिम् ॥ १.१.४० ॥
วยาสะผู้บริสุทธิ์ สำรวมตามข้อปฏิบัติ มีจิตสงบ ตั้งมั่นในตบะ ได้พิจารณาด้วยธรรมถึงทางดำเนินของประวัติศาสตร์แห่งภารตะ
1.1.41
प्रविश्य योगं ज्ञानेन सोऽपश्यत्सर्वमन्ततः ॥ १.१.४१ ॥
ท่านเข้าสู่โยคะด้วยญาณ จึงได้เห็นทุกสิ่งโดยสมบูรณ์
1.1.42
निष्प्रभेऽस्मिन्निरालोके सर्वतस्तमसा वृते ।
बृहदण्डमभूदेकं प्रजानां बीजमव्ययम् ॥ १.१.४२ ॥
ในโลกที่ปราศจากแสงนี้ ไร้การมองเห็น ถูกความมืดห่อหุ้มโดยรอบ ได้เกิดไข่ใบใหญ่ใบหนึ่งขึ้น เป็นพืชพันธุ์ที่ไม่เสื่อมสูญของสรรพสัตว์
1.1.43
युगस्यादिनिमित्तं तन्महद्दिव्यं प्रचक्षत ।
व्यस्मिंस्तच्छ्रूयते सत्यंज्योतिर्ब्रह्म सनातनम् ॥ १.१.४३ ॥
ไข่อันยิ่งใหญ่และศักดิ์สิทธิ์นั้นกล่าวกันว่าเป็นต้นเหตุของการเริ่มต้นแห่งยุค ในไข่นั้นได้ยินว่า ความจริง แสงสว่าง พรหมันอันเป็นนิรันดร์
1.1.44
अद्भुतं चाप्यचिन्त्यं च सर्वत्र समतां मतम् ।
अव्यक्तं कारणं सूक्ष्मं यत्तत्सदसदात्मकम् ॥ १.१.४४ ॥
เป็นสิ่งอัศจรรย์และคาดคิดไม่ถึง ถือกันว่าเสมอกันทุกแห่ง เป็นอวยักตะ เหตุอันละเอียด ซึ่งมีสภาวะทั้งที่เป็นและไม่เป็น
1.1.45
यस्मिन्पितामहो जज्ञे प्रभुरेकः प्रजापतिः ।
ब्रह्मा सुरगुरुः स्थाणुर्मनुः कः परमेष्ठ्यथ ॥ १.१.४५ ॥
จากสิ่งนั้นได้บังเกิดปู่ผู้เป็นเจ้าเพียงองค์เดียว คือประชาบดี พระพรหม ผู้เป็นครูของเทวดา สถาณุ มนุ กะ และผู้สูงสุด
1.1.46
प्राचेतसस्तथा दक्षो दक्षपुत्राश्च सप्तवै ।
ततः प्रजानां पतयः प्राभवन्नेकविंशतिः ॥ १.१.४६ ॥
ปราเจตัส ทักษะ และบุตรของทักษะทั้งเจ็ด จากนั้นจึงเกิดเป็นเจ้าแห่งสรรพสัตว์ยี่สิบเอ็ดองค์
1.1.47
पुरुषश्चाप्रमेयात्मा यं सर्वऋषयो विदु ।
विश्वेदेवास्तथाऽऽदित्या वसवोऽथाश्विनावपि ॥ १.१.४७ ॥
และปุรุษะผู้มีอาตมันที่วัดมิได้ ซึ่งฤๅษีทั้งปวงรู้จัก วิศเวเทวะ อาทิตย์ทั้งหลาย วสุทั้งหลาย และอัศวินทั้งสองด้วย
1.1.48
यक्षाः साध्याः पिशाचाश्च गुह्यकाः पितरस्तथा ।
ततः प्रसूता विद्वांसः शिष्टा ब्रह्मर्षिसत्तमाः ॥ १.१.४८ ॥
ยักษะ สาธยะ ปิศาจ คุหยกะ และบรรพบุรุษ จากนั้นจึงบังเกิดผู้มีปัญญา ผู้ประเสริฐ ผู้ยอดเยี่ยมในบรรดาพรหมรษี
1.1.49
महर्षयश्च बहवः सर्वैः समुदिता गुणैः ।
आतो द्यौः पृथिवी वायुरन्तरिक्षं दिशस्तया ॥ १.१.४९ ॥
และมหาฤๅษีจำนวนมาก ผู้ประกอบด้วยคุณธรรมทั้งปวง ท้องฟ้า แผ่นดิน ลม อากาศ และทิศทั้งหลายก็บังเกิดขึ้นเช่นนั้นด้วย
1.1.50
संवत्सरर्तवो मासाः पक्षाहोरात्रयः क्रमात् ।
यच्चान्यदपि तत्सर्वं संभूतं लोकसाक्षिकम् ॥ १.१.५० ॥
ปี ฤดูกาล เดือน ปักษ์ วันและคืน บังเกิดตามลำดับ และสิ่งอื่นใดที่มีอยู่ ทั้งหมดนั้นก็บังเกิดขึ้น โดยมีโลกทั้งหลายเป็นพยาน
1.1.51
यदिदं दृश्यते किंचिद्बूतं स्थावरजङ्गमम् ।
पुनःसंक्षिप्यते सर्वं जगत्प्राप्ते युगक्षये ॥ १.१.५१ ॥
สิ่งใดก็ตามที่เห็นอยู่ในที่นี้ ทั้งสิ่งที่ไม่เคลื่อนที่และสิ่งที่เคลื่อนที่ เมื่อโลกถึงจุดสิ้นยุค ทุกสิ่งเหล่านั้นก็ถูกดึงกลับเข้าไปอีก
1.1.52
यथर्तुष्वृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्यये ।
दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा भावा युगादिषु ॥ १.१.५२ ॥
เหมือนดังที่ในฤดูกาลทั้งหลาย เครื่องหมายของแต่ละฤดูปรากฏสืบเนื่องกันไปในรูปต่าง ๆ เมื่อเวียนครบรอบ ฉันใด ภาวะเหล่านั้นก็ปรากฏขึ้นอีกในตอนเริ่มต้นของยุคทั้งหลาย ฉันนั้น
1.1.53
एवमेतदनाद्यन्तं भूतसंघातकारकम् ।
अनादिनिधनं लोके चक्रं संपरिवर्तते ॥ १.१.५३ ॥
ล้อนี้ไม่มีต้นและไม่มีปลาย เป็นเหตุแห่งการประชุมกันของภูตทั้งหลาย ย่อมหมุนเวียนไปในโลกฉันนั้น
1.1.54
त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि त्रयस्त्रिंशच्छतानि च ।
त्रयस्त्रिंशच्च देवनां सृष्टिः संक्षेपलक्षणा ॥ १.१.५४ ॥
การสร้างเทวดา สามหมื่นสามพันองค์ สามร้อยสามสิบสามองค์ และสามสิบสามองค์ ได้รับการกล่าวไว้โดยสังเขป
1.1.55
दिवः पुत्रो बृहद्भानुश्चक्षुरात्मा विभावसुः ।
सविता स ऋचीकोऽर्को भानुराशावहो रविः ॥ १.१.५५ ॥
บุตรแห่งท้องฟ้าคือ พฤหัทภานุ จักษุ อาตมา และวิภาวสุ สวิตฤ ผู้เป็นฤชีกะ อรกะ ภานุ อาศาวหะ และรวิ
1.1.56
पुत्रा विवस्वतः सर्वे मनुस्तेषां तथाऽवरः ।
देवभ्राट् तनयस्तस्य सुभ्राडिति ततः स्मृतः ॥ १.१.५६ ॥
บรรดาบุตรของวิวัสวัตนั้นทั้งหมด และมนุผู้เป็นน้องสุดท้ายของพวกเขา บุตรของเขาคือเทวภราฏ และจากเทวภราฏนั้นจึงถูกจดจำว่าสุภราฏ
1.1.57
सुभ्राजस्तु त्रयः पुत्राः प्रजावन्तो बहुश्रुताः ।
दशज्योतिः शतज्योतिः सहस्रज्योतिरेव च ॥ १.१.५७ ॥
สุภราชมีบุตรสามคน ผู้มีลูกหลานและเป็นผู้ได้ศึกษามามาก คือทศชโยติ ศตชโยติ และสหัสรชโยติ
1.1.58
दशपुत्रसहस्राणि दशज्योतेर्महात्मनः ।
ततो दशगुणाश्चान्ये शतज्योतेरिहात्मजाः ॥ १.१.५८ ॥
ทศชโยติผู้มหาตมะมีบุตรหมื่นคน ต่อจากนั้น ศตชโยติก็มีบุตรอื่นในที่นี้มากกว่านั้นสิบเท่า
1.1.59
भूयस्ततो दशगुणाः सहस्रज्योतिषः सुताः ।
तेभ्योऽयं कुरुवंशश्च यदूनां भरतस्य च ॥ १.१.५९ ॥
ต่อมา สหัสรชโยติก็มีบุตรมากกว่านั้นอีกสิบเท่า จากพวกเขาจึงเกิดวงศ์กุรุนี้ วงศ์ยาทพ และวงศ์แห่งภรตะ
1.1.60
ययातीक्ष्वाकृवंशश्च राजर्षीणां च सर्वशः ।
संभूता बहवो वंशा भूतसर्गाः सुविस्तराः ॥ १.१.६० ॥
วงศ์ของยยาติและอิกษวากุก็เกิดขึ้น และวงศ์ราชฤๅษีมากมายในทุกทาง สรรพสัตว์ที่บังเกิดขึ้นเหล่านี้แผ่ขยายกว้างขวางออกไป
1.1.61
भूतस्थानानि सर्वाणि रहस्यं त्रिविधं च यत् ।
वेदा योगः सविज्ञानो धर्मोऽर्थः काम एव च ॥ १.१.६१ ॥
สรรพสิ่งที่มีชีวิตทั้งปวงทุกแห่งหน ความลับทั้งสามประการ พระเวท โยคะ พร้อมด้วยความรู้ ธรรม อรรถ และกามะ ก็เป็นเช่นนั้น
1.1.62
धर्मार्थकामयुक्तानि शास्त्राणि विविधानि च ।
लोकयात्राविधान च सर्व तद्दृष्टवानृषिः ॥ १.१.६२ ॥
คัมภีร์ต่าง ๆ มากมายที่ประกอบด้วยธรรม อรรถ และกามะ และกฎเกณฑ์ทั้งหลายสำหรับการดำเนินชีวิตในโลก ฤๅษีได้เห็นทั้งหมดนั้น
1.1.63
नीतिर्भरतवंशस्य विस्तारश्चैव सर्वशः ।
इतिहासाः सहव्याख्या विविधाश्रुतयोऽपि च ॥ १.१.६३ ॥
นีติแห่งวงศ์ภรต และการแผ่ขยายออกไปโดยทุกด้าน ประวัติศาสตร์พร้อมคำอธิบาย และคัมภีร์ศรุติที่ได้รับการเปิดเผยหลายรูปแบบ ก็รวมอยู่ด้วย
1.1.64
इह सर्वमनुक्रान्तमुक्तं ग्रन्थस्य लक्षणम् ।
संक्षेपेणेतिहासस्य ततो वक्ष्यति विस्तरम् ॥ १.१.६४ ॥
ในที่นี้ เนื้อหาทั้งหมดของงานนี้ได้ถูกสรุปไว้โดยย่อ นี่คือโครงร่างของคัมภีร์ ส่วนประวัติศาสตร์ฉบับเต็มนั้น ฤๅษีจะกล่าวในภายหลัง
1.1.65
विस्तीर्यैतन्महज्ज्ञानमृषिः संक्षिप्य चाब्रवीत् ।
इष्टं हि विदुषां लोके समासव्यासधारणम् ॥ १.१.६५ ॥
เมื่อขยายความรู้อันยิ่งใหญ่นี้แล้ว ฤๅษีก็ได้กล่าวไว้โดยย่อด้วย เพราะในโลกนี้ ผู้รอบรู้ต่างปรารถนาการจดจำทั้งฉบับย่อและฉบับพิสดาร
1.1.66
मन्वादि भारतं केचिदास्तीकादि तथाऽपरे ।
तथोपरिचराद्यन्ये विप्राः सम्यगधीयिरे ॥ १.१.६६ ॥
พราหมณ์บางพวกศึกษาคัมภีร์ภารตะที่เริ่มด้วยมนู บางพวกศึกษาฉบับที่เริ่มด้วยอาสติกะ และอีกพวกหนึ่งศึกษาฉบับที่เริ่มด้วยอุปริจระ ท่องบทสวดอย่างถูกต้อง
1.1.67
विविधं संहिताज्ञानं दीपयन्ति मनीषिणः ।
व्याख्यातुं कुशलाः केचिद्ग्रन्थान्धारयितुं परे ॥ १.१.६७ ॥
ผู้มีปัญญาทำให้ความรู้อันหลากหลายของสังหิตาสว่างไสว บางท่านชำนาญในการอธิบาย บางท่านชำนาญในการทรงจำตัวบทไว้
1.1.68
तपसा ब्रह्मचर्येण व्यस्य वेदं सनातनम् ।
इतिहासमिमं चक्रे पुण्यं सत्यवतीत्सुतः ॥ १.१.६८ ॥
ด้วยตบะและพรหมจรรย์ บุตรของสัตยวดีได้จัดแบ่งพระเวทอันเป็นนิรันดร์ แล้วแต่งประวัติศาสตร์อันศักดิ์สิทธิ์นี้ขึ้น
1.1.69
पराशरात्मजो विद्वान्ब्रह्मर्षिः संशितव्रतः ।
मातुर्नियोगाद्धर्मात्मा गाङ्गेयस्य च धीमतः ॥ १.१.६९ ॥
พระพรหมรรษีผู้รอบรู้ บุตรของปราศระ ผู้มีวัตรมั่นคงและมีจิตใจประกอบด้วยธรรม ได้ทำเช่นนี้ตามคำสั่งของมารดา และตามคำชักนำของปราชญ์คงคาเชยะ (ภีษมะ)
1.1.70
क्षेत्रे विचित्रवीर्यस्य कृष्णद्वैपायनः पुरा ।
त्रीनग्नीनिव कौरव्याञ्जनयामास वीर्यवान् ॥ १.१.७० ॥
เมื่อครั้งโบราณ ในแดนของวิจิตรวีรยะ กฤษณทไวปายนผู้ทรงพลังได้ให้กำเนิดลูกหลานแห่งกุรุ เปรียบดังไฟสามกอง
1.1.71
उत्पाद्य धृतराष्ट्रं च पाण्डुं विदुरमेव च ।
जगाम तपसे धीमान्पुनरेवाश्रमं प्रति ॥ १.१.७१ ॥
เมื่อให้กำเนิดธฤตราษฎร์ ปาณฑุ และวิทุระแล้ว ท่านผู้มีปัญญาก็เสด็จกลับไปยังอาศรมของตนเพื่อบำเพ็ญตบะอีกครั้ง
1.1.72
तेषु जातेषु वृद्धेषु गतेषु परमां गतिम् ।
अब्रवीद्भारतं लोके मानुषेऽस्मिन्महानृषिः ॥ १.१.७२ ॥
เมื่อบุคคลเหล่านั้นเกิดแล้ว เติบใหญ่แล้ว และได้ไปสู่คติอันสูงสุดแล้ว มหาฤๅษีจึงได้กล่าวคัมภีร์ภารตะในโลกมนุษย์นี้
1.1.73
जनमेजयेन पृष्टः सन्ब्राह्मणैश्च सहस्रशः ।
शशास शिष्यमासीनं वैशंपायनमन्तिके ॥ १.१.७३ ॥
เมื่อถูกชนมชัยทูลถาม และถูกพราหมณ์นับพันถาม ท่านจึงสั่งสอนศิษย์ของตนคือไวศัมปายนะ ผู้นั่งอยู่ใกล้ ๆ
1.1.74
स सदस्यैः सहासीनं श्रावयामास भारतम् ।
कर्मान्तरेषु यज्ञस्य चोद्यमानः पुनः पुनः ॥ १.१.७४ ॥
ท่านนั่งท่ามกลางที่ประชุม ให้ท่องคัมภีร์ภารตะ ถูกกระตุ้นซ้ำแล้วซ้ำอีกในช่วงระหว่างพิธียัญ
1.1.75
विस्तारं कुरुवंशस्य गान्धार्या धर्मशीलताम् ।
क्षत्तुः प्रज्ञां धृतिं कुन्त्याः सम्यग्द्वैपायनोब्रवीत् ॥ १.१.७५ ॥
กฤษณทไวปายนได้กล่าวอย่างครบถ้วนถึงความยิ่งใหญ่ของวงศ์กุรุ ธรรมชาติอันชอบธรรมของคันธารี ปัญญาของกษัตตฤ และความมั่นคงของกุนตี
1.1.76
वासुदेवस्य माहात्म्यं पाण्डवानां च सत्यताम् ।
दुर्वृत्तं धार्तराष्ट्राणामुक्तवान्भगवानृषिः ॥ १.१.७६ ॥
พระภควันฤษีได้กล่าวถึงความยิ่งใหญ่ของวาสุเทพ ความซื่อสัตย์ของปาณฑพ และความประพฤติชั่วของบุตรแห่งธฤตราษฎร์
1.1.77
इदं शतसहस्रं तु श्लोकानां पुण्यकर्मणाम् ।
उपाख्यानैः सह ज्ञेयं श्राव्यं भारतमुत्तमम् ॥ १.१.७७ ॥
คัมภีร์ภารตะอันสูงสุดนี้ มีหนึ่งแสนโศลก พร้อมด้วยอุปาขยานทั้งหลาย ควรได้รับการรู้จักและท่องให้แก่ผู้กระทำกรรมดี
1.1.78
चतुर्विंशतिसाहस्रीं चक्रे भारतसंहिताम् ।
उपाख्यानैर्विना तावद्भारतं प्रोच्यते बुधैः ॥ १.१.७८ ॥
ท่านแต่งภารตสังหิตาที่มียี่สิบสี่พันโศลก หากไม่นับอุปาขยาน ผู้รอบรู้เรียกเพียงเท่านั้นว่าคัมภีร์ภารตะ
1.1.79
ततोऽध्यर्धशतं भूयः संक्षेपं कृतवानृषिः ।
अनुक्रमणिकाध्यायं वृत्तान्तं सर्वपर्वणाम् ॥ १.१.७९ ॥
จากนั้น ฤๅษีได้ทำฉบับย่อให้สั้นลงอีกเป็นหนึ่งร้อยห้าสิบโศลก คืออนุกรมณิกาธยายะ ซึ่งให้เรื่องราวของปารวันทั้งหมด
1.1.80
तस्याख्यानवरिष्ठस्य कृत्वा द्वैपायनः प्रभुः ।
कथमध्यापयानीह शिष्यानित्यन्वचिन्तयत् ॥ १.१.८० ॥
เมื่อแต่งคัมภีร์เรื่องเล่าอันเลิศนั้นเสร็จแล้ว พระทไวปายนผู้เป็นเจ้าได้คิดว่า "ข้าจะสอนสิ่งนี้แก่ศิษย์ของข้าที่นี่อย่างไรดี"
1.1.81
तस्य तच्चिन्तितं ज्ञात्वा ऋषेर्द्वैपायनस्य च ।
तत्राजगाम भगवान्ब्रह्मा लोकगुरुः स्वयम् ॥ १.१.८१ ॥
เมื่อทราบความคิดของฤๅษีทไวปายนะ พระพรหมผู้เป็นครูของโลกทั้งหลาย ผู้ทรงพระภคะ ได้เสด็จมายังที่นั้นด้วยพระองค์เอง
1.1.82
प्रीत्यर्थं तस्य चैवर्षेर्लोकानां हितकाम्यया ।
तं दृष्ट्वा विस्मितो भूत्वा प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः ॥ १.१.८२ ॥
เพื่อให้ท่านพอพระทัยและเพื่อปรารถนาความเกื้อกูลแก่โลกทั้งหลาย เมื่อทอดพระเนตรเห็นพระองค์ พระองค์ทรงอัศจรรย์พระทัย ประนมมือ โน้มน้อมคารวะ และประทับยืนอยู่
1.1.83
आसनं कल्पयामास सर्वैर्मुनिगणैर्वृतः ॥ १.१.८३ ॥
ทรงให้จัดอาสนะ โดยมีหมู่ฤๅษีทั้งปวงแวดล้อม
1.1.84
हिरण्यमर्भमासीनं तस्मिंस्तु परमासने ।
परिवृत्यासनभ्याशे वासवेयः स्थितोऽभवत् ॥ १.१.८४ ॥
เมื่อพระหิรัณยครรภ์ประทับบนอาสนะสูงสุดนั้นแล้ว โอรสของวสุ (คือท่านวยาส) ได้เวียนรอบแล้วยืนอยู่ใกล้อาสนะ
1.1.85
अनुज्ञातोऽथ कृष्णस्तु ब्रह्मणा परमेष्ठिना ।
निषसादासनाभ्याशे प्रीयमाणः शुचिस्मितः ॥ १.१.८५ ॥
เมื่อได้รับอนุญาตจากพระพรหม ผู้เป็นพระปรเมษฐี พระกฤษณะจึงประทับนั่งใกล้อาสนะ ทรงมีพระทัยปีติ ทรงยิ้มอย่างบริสุทธิ์
1.1.86
उवाच स महातेजा ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ।
कृतं मयेदं भगवन्काव्यं परमपूजितम् ॥ १.१.८६ ॥
พระองค์ผู้มีพระเดชานุภาพยิ่งใหญ่ตรัสกับพระพรหมผู้เป็นพระปรเมษฐีว่า "ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า กาพย์นี้ที่ข้าพระองค์แต่งขึ้นเป็นที่เคารพยิ่งนัก"
1.1.87
ब्रह्मन्वेदरहस्य च यच्चान्यत्स्थापितं मया ।
साङ्गोपनिषदां चैव वेदानां विस्तरक्रिया ॥ १.१.८७ ॥
ข้าแต่พระพรหม ความลับของพระเวท และสิ่งอื่นใดที่ข้าพระองค์ได้ตั้งไว้ รวมทั้งการขยายความของพระเวทพร้อมทั้งเวทางคะและอุปนิษัททั้งหลาย
1.1.88
इतिहासपुरापानामुन्मेषं निमिषं च यत् ।
भूतं भव्यं भविष्यच्च त्रिविधं कालसंज्ञितम् ॥ १.१.८८ ॥
การเปิดและปิดของอิติหาสะและปุราณะ และสิ่งใดก็ตามที่เป็นอดีต ปัจจุบัน และอนาคต สิ่งนี้เรียกว่าเวลาในสามลักษณะ
1.1.89
जरामृत्युभयव्याधिभावाभावविनिश्चयः ।
विविधस्य च धर्मस्य ह्याश्रमाणां च लक्षणम् ॥ १.१.८९ ॥
การกำหนดความกลัวต่อความแก่ ความตาย โรคภัย การมีอยู่และการไม่มีอยู่ และลักษณะของธรรมะอันหลากหลายและของอาศรมทั้งหลาย
1.1.90
चातुर्वर्ण्यविधानं च पुराणानां च कृत्स्नशः ।
तपसो ब्रह्मचर्यस्य पृथिव्याश्चन्द्रसूर्ययोः ॥ १.१.९० ॥
การจัดระเบียบวรรณะทั้งสี่และปุราณะโดยครบถ้วน ตบะ พรหมจรรย์ และแผ่นดิน พระจันทร์ และพระอาทิตย์
1.1.91
ग्रहनक्षत्रताराणां प्रमाणं च युगैः सह ।
ऋचो यजूषि सामानि वेदाध्यात्मं तथैव च ॥ १.१.९१ ॥
ขนาดของดาวเคราะห์ กลุ่มดาว และดวงดาว พร้อมด้วยยุคทั้งหลาย ฤคเวท ยชุรเวท สามเวท และความหมายภายในของพระเวททั้งปวง
1.1.92
न्यायशिक्षा चिकित्सा च दानं पाशुपतं तथा ।
इति नैकाश्रयं जन्म दिव्यमानुषसंज्ञितम् ॥ १.१.९२ ॥
การศึกษาเรื่องตรรกะ การเรียนรู้ การแพทย์ การให้ทาน และปาศุปตะด้วย กำเนิดนี้จึงไม่ได้มีที่มาจากแหล่งเดียว และได้รับการเรียกทั้งว่าทิพย์และมนุษย์
1.1.93
तीर्थानां चैव पुण्यानां देशानां चैव कीर्तनम् ।
नदीनां पर्वतानां च वनानां सागरस्य च ॥ १.१.९३ ॥
การสรรเสริญแม่น้ำศักดิ์สิทธิ์และดินแดนอันบริสุทธิ์ รวมทั้งแม่น้ำ ภูเขา ป่าไม้ และมหาสมุทร
1.1.94
पुराणां चैव दिव्यानां कल्पानां युद्धकौशलम् ।
वाक्यजातिविशेषाश्च लोकयात्राक्रमश्च यः ॥ १.१.९४ ॥
ตำนานโบราณและกัลปะอันศักดิ์สิทธิ์ ความชำนาญในการรบ ความแตกต่างของถ้อยคำและประเภท และลำดับการดำเนินชีวิตในโลก
1.1.95
यच्चापि सर्वगं वस्तु तच्चैव प्रतिपादितम् ।
परं न लेखकः कश्चिदेतस्य भुवि विद्यते ॥ १.१.९५ ॥
และสิ่งใดที่แผ่ซ่านไปทั่วทุกสิ่ง สิ่งนั้นก็ได้ถูกอธิบายไว้ในนี้ด้วย ไม่มีผู้จารึกคนอื่นใดที่ยิ่งกว่านี้บนแผ่นดิน
1.1.96
तपोविशिष्टदपि वै वसिष्ठान्मुनिपुंगवात् ।
मन्ये श्रेष्ठव्यं त्वां वै रहस्यज्ञानवेदनात् ॥ १.१.९६ ॥
แม้ยิ่งกว่าวสิษฐะผู้โดดเด่นด้วยตบะ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ฤๅษี ข้าพระองค์ก็เห็นว่าท่านเป็นผู้ประเสริฐยิ่งกว่า เพราะท่านรู้ความรู้อันลึกลับ
1.1.97
जन्मप्रभृति सत्यां ते वेद्मि गां ब्रह्मवादिनीम् ।
त्वयाच काव्यमित्युक्तं तस्मात्काव्यं भविष्यति ॥ १.१.९७ ॥
ตั้งแต่กำเนิด ข้าพระองค์รู้ว่าถ้อยคำของท่านเป็นความจริง เป็นถ้อยคำของผู้กล่าวถึงพรหมัน และเพราะท่านได้เรียกว่า "กาพย์" ดังนั้นกาพย์นี้จะเป็นกาพย์
1.1.98
अस्य काव्यस्य कवयो न समर्था विशेषणे ।
विशेषणे गृहस्थस्य शेषास्त्रय इवाश्रमाः ॥ १.१.९८ ॥
กวีทั้งหลายจะไม่สามารถบรรยายกาพย์นี้ได้ครบถ้วน เช่นเดียวกับที่อาศรมทั้งสามที่เหลือไม่สามารถบรรยายชีวิตของคฤหัสถ์ได้
1.1.99
जडान्धबधिरोन्मत्तं तमोभूतं जगद्भवेत् ।
यदि ज्ञानहुताशेन त्वया नोज्ज्वलियं भवेत् ॥ १.१.९९ ॥
ถ้าท่านไม่ได้จุดไฟแห่งความรู้ให้ลุกโชน โลกนี้ก็คงจะกลายเป็นคนทึบ ตาบอด หูหนวก บ้า และจมอยู่ในความมืด
1.1.100
तमसान्धस्य लोकस्य वेष्टितस्य स्वकर्मभिः ।
ज्ञानाञ्जनशलाकाभिर्बुद्धिनेत्रोत्सवः कृतः ॥ १.१.१०० ॥
สำหรับโลกที่มืดบอดด้วยความมืดและถูกห่อหุ้มด้วยการกระทำของตนเอง ท่านได้ทำให้ดวงตาแห่งปัญญาเปิดกว้างด้วยแท่งยาหยอดตาแห่งความรู้
1.1.101
त्वया भारतसूर्येण नृणां विनिहतं तमः ॥ १.१.१०१ ॥
ด้วยท่าน ดวงอาทิตย์แห่งภรตวงศ์ ความมืดของมนุษย์ได้ถูกขจัดไปแล้ว
1.1.102
पुराणपूर्णचन्द्रेण श्रुतिज्योत्स्नाप्रकाशिना ।
नृणां कुमुदसौम्यानां कृतं बुद्धिप्रसादनम् ॥ १.१.१०२ ॥
ด้วยจันทร์เพ็ญแห่งปุราณะ ซึ่งส่องแสงจันทร์แห่งศรุติ ปัญญาอันอ่อนโยนของมนุษย์ เหมือนดอกกุมุทที่บานงาม ได้รับความชื่นบาน
1.1.103
इतिहासप्रदीपेन मोहावरणघातिना ।
लोकगर्भगृहं कृत्स्नं यथावत्संप्रकाशितम् ॥ १.१.१०३ ॥
ด้วยประทีปแห่งอิติหาส ซึ่งทำลายม่านแห่งโมหะ ห้องชั้นในทั้งหมดของโลกได้รับการส่องสว่างอย่างถูกต้องแท้จริง
1.1.104
संग्रहाध्यायबीजो वै पौलोमास्तीकमूलवान् ।
संभवस्कन्धविस्तारः सभापर्वविटङ्कवान् ॥ १.१.१०४ ॥
มีเมล็ดคือบรรพสังครหะ มีรากคือเรื่องเล่าของเปาโลมะและอาสตีกะ มีลำต้นและการแผ่ขยายคือสัมภวบรรพ และมีกิ่งก้านคือสภาบรรพ
1.1.105
आरण्यपर्वरूपाढ्यो विराटोद्योगसारवान् ।
भीष्मपर्वमहाशाखो द्रोणपर्वपलाशवान् ॥ १.१.१०५ ॥
อุดมด้วยรูปแห่งอารัณยกบรรพ มีแก่นแห่งวิราฏบรรพและอุทโยคบรรพ มีกิ่งใหญ่คือภีษมบรรพ และมีใบคือโทรณบรรพ
1.1.106
कर्णपर्वसितैः पुष्पैः शल्यपर्वसुगन्धिभिः ।
स्त्रीपर्वैषीकविश्रामः शान्तिपर्वमहाफलः ॥ १.१.१०६ ॥
ประดับด้วยดอกขาวแห่งกรรณบรรพ และดอกหอมแห่งศัลยบรรพ มีที่พักคือสตรีบรรพ คือคันศรแห่งลูกธนู และมีผลใหญ่คือศานติบรรพ
1.1.107
अश्वमेधामृतसस्त्वाश्रमस्थानसंश्रयः ।
मौसलश्रुतिसंक्षेपः शिष्टद्विजनिषेवितः ॥ १.१.१०७ ॥
มีน้ำอมฤตแห่งอัศวเมธ ตั้งอยู่บนที่พักของอาศรม มีคำเล่าสั้นๆ ของเรื่องมौសละ และเป็นที่พึ่งของพราหมณ์ผู้รู้ที่เกิดสองครั้ง
1.1.108
सर्वेषां कविमुख्यानामुपजीव्यो भविष्यति ।
पर्जन्यइव भूतानामक्षयो भारद्रुमः ॥ १.१.१०८ ॥
จะเป็นที่พึ่งอาศัยของกวีผู้เป็นประมุขทั้งปวง และเหมือนเมฆฝนแก่สรรพสัตว์ ต้นไม้แห่งภารตะจะไม่มีวันหมดสิ้น
1.1.109
काव्यस्य लेखनार्थाय गणेशः स्मर्यतां मुने। ॥ १.१.१०९ ॥
ข้าแต่มุนี เพื่อการเขียนกาพย์นี้ ขอให้ระลึกถึงพระคเณศ
1.1.110
एवमाभाष्य तं ब्रह्मा जगाम स्वं निवेशनम् ।
भगवान्स जगत्स्रष्टा ऋषिदेवगणैः सह ॥ १.१.११० ॥
เมื่อกล่าวกับท่านดังนี้แล้ว พระพรหม ผู้สร้างโลกอันทรงพระภาค ได้เสด็จกลับสู่ที่ประทับของพระองค์พร้อมด้วยหมู่ฤๅษีและเทวดา
1.1.111
ततः सस्मार हेरम्बं व्यासः सत्यवतीसुतः ॥ १.१.१११ ॥
ครั้งนั้น ท่านวยาส ผู้เป็นบุตรของสัตยวดี ได้ระลึกถึงพระเหรัมพ (พระคเณศ)
1.1.112
स्मृतमात्रो गणेशानो भक्तचिन्तितपूरकः ।
तत्राजगाम विघ्नेशो वेदव्यासो यतः स्थितः ॥ १.१.११२ ॥
ทันทีที่ถูกระลึกถึง พระคเณศ ผู้เป็นเจ้าแห่งหมู่คณะ ผู้ทรงประทานสิ่งที่ผู้ภักดีปรารถนา ผู้เป็นเจ้าแห่งอุปสรรค ได้เสด็จมายังที่ซึ่งท่านเวทวยาสประทับอยู่
1.1.113
पूजितश्चोपविष्टश्च व्यासेनोक्तस्तदानघ ।
लेखको भारतस्यास्य भव त्वं गणनायक
मयैव प्रोच्यमानस्य मनसा कल्पितस्य च ॥ १.१.११३ ॥
ข้าแต่ผู้ไร้บาป เมื่อได้รับการบูชาและประทับนั่งแล้ว ท่านวยาสจึงกล่าวกับพระองค์ว่า "ขอพระองค์จงเป็นผู้จดบันทึกภารตะเรื่องนี้ ข้าแต่เจ้าแห่งหมู่คณะ ซึ่งข้าพเจ้าจะกล่าวขึ้นขณะที่แต่งอยู่ในใจ"
1.1.114
श्रुत्वैतत्प्राह विघ्नेशो यदि मे लेखनी क्षणम् ।
लिखतो नावतिष्ठेत तदा स्यां लेखको ह्यहम् ॥ १.१.११४ ॥
เมื่อได้ฟังดังนี้ เจ้าแห่งอุปสรรคจึงกล่าวว่า "หากปากกาของข้าพเจ้าไม่หยุดแม้เพียงขณะหนึ่งขณะที่จดบันทึกอยู่ ข้าพเจ้าก็จะเป็นผู้จดบันทึกนั้น"
1.1.115
व्यासोऽप्युवाच तं देवमबुद्ध्वा मा लिख क्वचित् ।
ओमित्युक्त्वा गणेशोपि बभूव किल लेखकः ॥ १.१.११५ ॥
ท่านวยาสจึงกล่าวกับเทพองค์นั้นว่า "อย่าเขียนสิ่งใดโดยไม่เข้าใจ" พระคเณศกล่าวว่า "โอม" แล้วก็ได้เป็นผู้จดบันทึกจริงๆ
1.1.116
ग्रन्थग्रन्थिं तदा चक्रे मुनिर्गूढं कुतूहलात् ।
यस्मिन्प्रतिज्ञया प्राह मुनिर्द्वैपायनस्त्विदम् ॥ १.१.११६ ॥
ครั้งนั้น ด้วยความอยากรู้ มุนีได้ผูกปมอันซ่อนเร้นไว้ในตัวบท ซึ่งทไวปายนได้กล่าวไว้ด้วยคำปฏิญาณของท่านว่า
1.1.117
अष्टौ श्लोकसहस्राणि अष्टौ श्लोकशतानि च ।
अहं वेद्मि शुको वेत्ति संजयो वेत्ति वा न वा ॥ १.१.११७ ॥
แปดพันโศลกและแปดร้อยโศลก ข้าพเจ้ารู้จักมัน ศุกะรู้จัก ส่วนสัญชัยจะรู้หรือไม่ ข้าพเจ้าไม่อาจกล่าวได้
1.1.118
तच्छ्लोककूटमद्यापि ग्रथितं सुदृढं मुने ।
भेत्तुं न शक्यतेऽर्थस्यं गूढत्वात्प्रश्रितस्य च ॥ १.१.११८ ॥
ข้าแต่มุนี ปมแห่งโศลกนั้นยังคงผูกแน่นมั่นคงแม้ในวันนี้ ความหมายของมันซึ่งซ่อนอยู่และถือไว้ด้วยความถ่อมตน ไม่อาจแก้ออกได้
1.1.119
सर्वज्ञोपि गणेशो यत्क्षणमास्ते विचारयन् ।
तावच्चकार व्यासोपि श्लोकानन्यान्बहूनपि ॥ १.१.११९ ॥
ขณะที่พระคเณศผู้รอบรู้ทุกสิ่งหยุดคิดพิจารณาอยู่ชั่วขณะ ท่านวยาสก็ได้แต่งโศลกอื่นๆ อีกมากมายเช่นกัน
1.1.120
तस्य वृक्षस्य वक्ष्यामि शाखापुष्पफलोदयम् ।
स्वादुमेध्यरसोपेतमच्छेद्यममरैरपि ॥ १.१.१२० ॥
ต้นไม้นั้น ข้าพเจ้าจะกล่าวถึงการผลิดอกออกผลและกิ่งก้านของมัน ซึ่งเปี่ยมด้วยน้ำหวานและบริสุทธิ์ แม้เทวดาก็ไม่อาจตัดได้
1.1.121
अनुक्रमणिकाध्यायं वृत्तान्तं सर्वपर्वणाम् ।
इदं द्वैपायनः पूर्वं पुत्रमध्यापयच्छुकम् ॥ १.१.१२१ ॥
บทนำ เรื่องย่อของบรรพทั้งหมด ไทวปายนได้สอนเรื่องนี้แก่บุตรของตนคือศุกะมาก่อน
1.1.122
ततोऽन्येभ्योऽनुरूपेभ्यः शिष्येभ्यः प्रददौ प्रभु ।
षष्टिं शतसहस्राणि चकारान्यां स संहिताम्।
त्रिंशच्छतसहस्रं च देवलोके प्रतिष्ठितम् ॥ १.१.१२२ ॥
จากนั้นพระองค์ได้มอบให้แก่สานุศิษย์อื่นที่เหมาะสม พระผู้เป็นเจ้าได้ทำอีกฉบับหนึ่งให้มีหกหมื่นโศลก ในนั้นสามแสนโศลกประดิษฐานอยู่ในโลกของเทวดา
1.1.123
पित्र्ये पञ्चदश प्रोक्तं रक्षोयक्षे चतुर्दश ।
एकं शतसहस्रं तु मानुषेषु प्रतिष्ठितम् ॥ १.१.१२३ ॥
ในโลกของบรรพชน ประกาศว่ามีหนึ่งหมื่นห้าพันโศลก ในโลกของรากษสและยักษ์มีหนึ่งหมื่นสี่พันโศลก แต่ในหมู่มนุษย์มีหนึ่งแสนโศลกประดิษฐานอยู่
1.1.124
नारदोऽश्रावयद्देवानसितो देवलः पितृन् ।
गन्धर्वयक्षरक्षांसि श्रावयामास वै शुकः ॥ १.१.१२४ ॥
พระนารทสวดให้เทวดาฟัง พระอสิตะและพระเทวละสวดให้บรรพชนฟัง และศุกะได้ทำให้คนธรรพ์ ยักษ์ และรากษสได้ฟังจริงๆ
1.1.125
वैशंपायनविप्रर्षिः श्रावयामास पार्थिवम् ।
पारिक्षितं महात्मानं नाम्ना तु जनमेजयम् ॥ १.१.१२५ ॥
พระไวศัมปายนะ ฤๅษีผู้เป็นพราหมณ์ ได้สวดให้พระราชาฟัง คือพระเจ้าชนเมชัยผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ผู้เป็นพระโอรสของพระปริกษิต
1.1.126
अस्मिंस्तु मानुषे लोके वैशंपायन उक्तवान् ।
शिष्यो व्यासस्य धर्मात्मा सर्ववेदविदां वरः ॥ १.१.१२६ ॥
ในโลกมนุษย์นี้ พระไวศัมปายนะได้กล่าวเรื่องนี้ ท่านเป็นสานุศิษย์ของพระวยาส มีจิตใจในธรรม และเป็นผู้เลิศที่สุดในบรรดาผู้รู้พระเวททั้งปวง
1.1.127
एकं शतसहस्रं तु मयोक्तं वै निबोधत ॥ १.१.१२७ ॥
ข้าพเจ้าได้กล่าวไว้หนึ่งแสนโศลก จงฟังให้เข้าใจเถิด
1.1.128
दुर्योधनो मन्युमयो महाद्रुमः ।
कर्णः स्कन्धः शकुनिस्तस्य शाखाः।
दुश्शासनः पुष्पफले समृद्धे ।
मूलं राजा धृतराष्ट्रोऽमनीषि। ॥ १.१.१२८ ॥
ทุรโยธน์เป็นต้นไม้ใหญ่ที่ทำจากความโกรธ กรรณะเป็นลำต้น ศกุนีเป็นกิ่งก้านของต้นไม้นั้น ทุศศาสนะเป็นดอกและผลที่อุดมสมบูรณ์ รากของต้นไม้คือพระเจ้าธฤตราษฎร์ผู้ไม่มีปัญญา
1.1.129
युधिष्ठिरे धर्ममयो महाद्रुमः ।
स्कन्धोऽर्जुनो भीमसेनोऽस्य शाखाः।
माद्रीसुतौ पुष्पफले समृद्धे ।
मूलं कृष्णो ब्रह्म च ब्राह्मणाश्च ॥ १.१.१२९ ॥
ในยุธิษฐิระเป็นต้นไม้ใหญ่ที่ทำจากธรรม อรชุนและภีมเสนเป็นลำต้น พระโอรสทั้งสองของมาทรีเป็นกิ่งก้าน ดอกและผลอุดมสมบูรณ์ รากของต้นไม้คือพระกฤษณะ พระเวท และพราหมณ์ทั้งหลาย
1.1.130
पाण्डुर्जित्वा बहून्देशान्युधा विक्रमणेन च ।
अरण्ये मृगयाशीलो न्यवसत्सजनस्तथा ॥ १.१.१३० ॥
พระปาณฑุได้พิชิตแว่นแคว้นมากมายด้วยการรบและด้วยความกล้าหาญ ท่านโปรดการล่าสัตว์ จึงประทับอยู่ในป่าพร้อมด้วยบริวารของท่าน
1.1.131
मृगव्यवायनिधनात्कृच्छ्रां प्राप स आपदम् ।
जन्मप्रभृति पार्थानां तत्राचारविधिक्रमः ॥ १.१.१३१ ॥
เพราะการตายในร่างกวางที่เกิดจากการร่วมกับนางกวาง ท่านจึงประสบความวิบัติอย่างหนัก และตั้งแต่ประสูติของบุตรแห่งปฤถา ระเบียบแห่งการปฏิบัติและพิธีกรรมก็เริ่มขึ้นที่นั่น
1.1.132
मात्रोरभ्युपपत्तिश्च धर्मोपनिषदं प्रति ।
धर्मानिलेन्द्रांस्ताभिः साऽऽजुहाव सुतवाञ्छया ॥ १.१.१३२ ॥
ทั้งสองมารดาเข้าหาคำสอนลับแห่งธรรม ด้วยความปรารถนาจะมีบุตร ท่านทั้งสองได้เชิญธรรม วายุ และพระอินทร์
1.1.133
ततो धर्मोपनिषदं भूत्वा भर्तुः प्रिया पृथा ।
धर्मानिलेन्द्रांस्ताभिः साऽऽजुहाव सुतवाञ्छया ॥ १.१.१३३ ॥
ต่อมา พระปฤถาผู้เป็นที่รักของสามี ได้รับคาถาลับแห่งธรรมแล้ว ด้วยความปรารถนาจะมีบุตร จึงได้เชิญธรรม อนิละ และพระอินทร์ด้วยมนตร์เหล่านั้น
1.1.134
तद्दत्तोपनिषन्माद्री चाश्विनावाजुहाव च ।
जाताः पार्थास्ततः सर्वे कुन्त्या माद्र्याश्च मन्त्रतः।
तापसैः सह संवृद्धा मातृभ्यां परिरक्षिताः ॥ १.१.१३४ ॥
ด้วยมนตร์ที่กุนตีประทานให้ พระมาทรีก็ได้เชิญพระอัศวินทั้งสอง ด้วยมนตร์นั้น บรรดาบุตรแห่งปฤถาทั้งหมดได้ประสูติ ทั้งจากกุนตีและมาทรี เมื่อเติบโตขึ้นท่ามกลางนักพรต ก็ได้รับการคุ้มครองจากมารดาทั้งสอง
1.1.135
मेध्यारण्येषु पुण्येषु महतामाश्रमेषु च ।
तेषु जातेषु सर्वेषु पाण्डवेषु महात्मसु ॥ १.१.१३५ ॥
ในป่าอันบริสุทธิ์ในสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ และในอาศรมของผู้ยิ่งใหญ่ เมื่อบรรดาปาณฑพผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ทั้งหมดได้ประสูติแล้ว
1.1.136
माद्र्या तु सह संगम्य ऋषिशापप्रभावतः ।
मृतः पाण्डुर्महापुण्ये शतशृङ्गे महागिरौ ॥ १.१.१३६ ॥
แต่เมื่อได้ร่วมกับนางมาทรี ด้วยอำนาจคำสาปของฤๅษี พระปาณฑุก็สิ้นพระชนม์บนภูเขาใหญ่อันศักดิ์สิทธิ์ยิ่ง คือศตศฤงค์
1.1.137
ऋषिभिश्च समानीता धार्तराष्ट्रान्प्रति स्वयम् ।
शिशवश्चाभिरूपाश्च जटिला ब्रह्मचारिणः ॥ १.१.१३७ ॥
พวกฤๅษีเองได้นำบรรดาบุตรเหล่านั้นกลับมาให้โอรสของธฤตราษฎร์ พวกเขายังเด็ก รูปงาม มีผมเกล้าเป็นมวย และเป็นพรหมจารี
1.1.138
पुत्राश्च भ्रातरश्चेमे शिष्याश्च सुहृदश्च वः ।
पाण्डवा एत इत्युक्त्वा मुनयोऽन्तर्हितास्ततः ॥ १.१.१३८ ॥
ฤๅษีกล่าวว่า "เหล่านี้คือบุตร พี่น้อง ศิษย์ และมิตรของท่าน เหล่านี้คือบรรดาปาณฑพ" แล้วบรรดามุนีก็หายตัวไป
1.1.139
तांस्तैर्निवेदितान्दृष्ट्वा पाण्डवान्कौरवास्तदा ।
शिष्टाश्च वर्णाः पौरा ये ते हर्षाच्चुक्रुशुर्भृशम् ॥ १.१.१३९ ॥
เมื่อเห็นบรรดาปาณฑพซึ่งฤๅษีประกาศให้ทราบเช่นนั้น เหล่าเการพและชาวเมืองในวรรณะที่เหลือ ต่างร้องออกมาด้วยความยินดีเสียงดัง
1.1.140
आहुः केचिन्न तस्यैते तस्यैत इति चापरे ।
यदा चिरमृतः पाण्डुः कथं तस्येतदि चापरे ॥ १.१.१४० ॥
บางคนกล่าวว่า "เหล่านี้ไม่ใช่บุตรของเขา" บางคนกล่าวว่า "เหล่านี้เป็นบุตรของเขาจริงๆ" แต่พระปาณฑุสิ้นพระชนม์มานานแล้ว เหล่านี้จะเป็นบุตรของท่านได้อย่างไร บางคนก็กล่าวเช่นนั้นเช่นกัน
1.1.141
स्वागतं सर्वथा दिष्ट्या पाण्डोः पश्याम सन्ततिम् ।
उच्यतां स्वागतमिति वाचोऽश्रूयन्त सर्वशः ॥ १.१.१४१ ॥
"ด้วยโชคดี เราได้เห็นทายาทของปาณฑุในทุกทาง ยินดีต้อนรับ!" "จงกล่าวว่า 'ยินดีต้อนรับ'!" เสียงเช่นนี้ดังมาจากทุกทิศ
1.1.142
तस्मिन्नुपरते शब्दे दिशः सर्वा निनादयन् ।
अन्तर्हितानां भूतानां निःस्वनस्तुमुलीऽभवत् ॥ १.१.१४२ ॥
เมื่อเสียงนั้นสงบลง เสียงของบรรดาภูตที่มองไม่เห็นก้องไปทั่วทุกทิศ กลายเป็นเสียงอึกทึกครึกโครม
1.1.143
पुष्पवृष्टिः शुभा गन्धाः शङ्खदुन्दुभिनिःस्वनाः ।
आसन्प्रवेशे पार्थानां तदद्भुतमिवाभवत् ॥ १.१.१४३ ॥
เมื่อปาณฑพเสด็จเข้ามา มีฝนดอกไม้ กลิ่นหอมอันเป็นมงคล และเสียงสังข์กับกลองดัง ดูประหนึ่งเป็นเหตุอัศจรรย์
1.1.144
तत्प्रीत्या चैव सर्वेषां पौराणां हर्षसंभवः ।
शब्द आसीन्महांस्तत्र दिवस्पृक्कीर्तिवर्धनः ॥ १.१.१४४ ॥
จากความยินดีนั้น ความปีติยินดีก็บังเกิดแก่ชาวเมืองทั้งปวง และมีเสียงดังกึกก้องไปถึงสวรรค์ เพิ่มพูนเกียรติยศ
1.1.145
तेऽधीत्य निखिलान्वेदाञ्शास्त्राणि विविधानि च ।
न्यवसन्पाण्डवास्तत्र पूजिता अकुतोभयाः ॥ १.१.१४५ ॥
ปาณฑพทั้งหลายได้ศึกษาพระเวททั้งสิ้นและตำราต่าง ๆ แล้ว จึงประทับอยู่ที่นั่น ได้รับการเคารพบูชา ไม่มีความหวาดกลัวใด ๆ
1.1.146
युधिष्ठिरस्य शौचेन प्रीताः प्रकृतयोऽभवन् ।
धृत्या च भीमसेनस्य विक्रमेणार्जुनस्य च ॥ १.१.१४६ ॥
ด้วยความบริสุทธิ์ของพระยุธิษฐิระ ประชาราษฎร์จึงพอพระทัย และด้วยความมั่นคงของพระภีมเสน กับความกล้าหาญของอรชุน
1.1.147
गुरुशुश्रूषया कुन्त्या यमयोर्विनयेन च ।
तुतोष लोकः सकलस्तेषां शौर्यगुणेन च ॥ १.१.१४७ ॥
ด้วยการปรนนิบัติผู้ใหญ่ของพระกุนตี และด้วยความถ่อมตนของฝาแฝดทั้งสอง กับคุณธรรมแห่งความกล้าหาญของทั้งสอง ประชาชนทั้งหมดก็พอใจ
1.1.148
समवाये ततो राज्ञां कन्यां भर्तृस्वयंवराम् ।
प्राप्तवानर्जुनः कृष्णां कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ १.१.१४८ ॥
ต่อมา ในที่ประชุมของกษัตริย์ทั้งหลาย อรชุนได้ทำกิจอันยากยิ่ง จึงได้นางกฤษณาผู้เลือกสามีด้วยตนเอง
1.1.149
ततः प्रभृति लोकेऽस्मिन्पूज्यः सर्वधनुष्मताम् ।
आदित्य इव दुष्प्रेक्ष्यः समरेष्वपि चाभवत् ॥ १.१.१४९ ॥
นับแต่นั้นมา ในโลกนี้ท่านได้รับการยกย่องในหมู่นักธนูทั้งปวง และในการรบก็เป็นผู้ที่จ้องมองได้ยากเหมือนดวงอาทิตย์
1.1.150
स सर्वान्पार्थिवाञ्जित्वा सर्वांश्च महतो गणान् ।
आजहारार्जुनो राज्ञो राजसूयं महाक्रतुम् ॥ १.१.१५० ॥
อรชุนพิชิตกษัตริย์ทั้งปวงและกองทัพใหญ่ทั้งหลาย แล้วนำพิธียัญอันยิ่งใหญ่ที่เรียกว่าราชสูยะมาถวายแด่พระราชา
1.1.151
युधिष्ठिरेण संप्राप्तो राजसूयो महाक्रतुः ॥ १.१.१५१ ॥
พิธียัญอันยิ่งใหญ่ที่เรียกว่าราชสูยะ อันพระยุธิษฐิระได้ทรงทำให้สำเร็จ
1.1.152
सुनयाद्वासुदेवस्य भीमार्जुनबलेन च ।
घातयित्वा जरासन्धं चैद्यं च बलगर्वितम् ॥ १.१.१५२ ॥
ด้วยคำแนะนำอันชาญฉลาดของพระวาสุเทพ และด้วยกำลังของพระภีมะกับอรชุน เมื่อได้ทำให้ชราสันธะและกษัตริย์เจทยะผู้หยิ่งในกำลังถูกสังหาร
1.1.153
दुर्योधनं समागच्छन्नर्हणानि ततस्ततः ।
मणिकाञ्चनरत्नानि गोहस्त्यश्वधनानि च ॥ १.१.१५३ ॥
ของกำนัลแห่งเกียรติยศมาถึงทุรโยธน์จากที่นั่นที่นี่ ได้แก่ อัญมณี ทอง และแก้วรัตนะ โค ช้าง ม้า และทรัพย์สมบัติ
1.1.154
विचित्राणि च वासांसि प्रावारावरणानि च ।
कम्बलाजिनरत्नानि राङ्कवास्तरणानि च ॥ १.१.१५४ ॥
ผ้าหลากสี ผ้าคลุมและผ้าห่ม ผ้าขนสัตว์ หนังสัตว์ และอัญมณี รวมทั้งเครื่องปูลาดอ่อนทำจากหนังรังกวะ
1.1.155
समृद्धां तां तथा दृष्ट्वा पाण्डवानां तदा श्रियम् ।
ईर्ष्यासमुत्थः सुमहांस्तस्य मन्युरजायत ॥ १.१.१५५ ॥
เมื่อเห็นความรุ่งเรืองของปาณฑพเช่นนั้น ความโกรธอันใหญ่หลวงที่เกิดจากความอิจฉาก็บังเกิดขึ้นในพระทัยของทุรโยธน์
1.1.156
विमानप्रतिमां तत्र मयेन सुकृतां सभाम् ।
पाण्डवानामुपहृतां स दृष्ट्वा पर्यतप्यत ॥ १.१.१५६ ॥
เมื่อเห็นท้องพระโรงที่นั่น ซึ่งมยะสร้างไว้อย่างประณีต ดุจวิมานบนสวรรค์ และถูกถวายแด่ปาณฑพ ท่านก็เร่าร้อนในใจอย่างยิ่ง
1.1.157
तत्रावहसितश्चासीत्प्रस्कन्दन्निव संभ्रमात् ।
प्रत्यक्षं वासुदेवस्य भीमेनानभिजातवत् ॥ १.१.१५७ ॥
ที่นั่น ท่านถูกภีมะเยาะเย้ย ต่อหน้าพระวาสุเทพ ท่านดูประหนึ่งจะรีบเดินไปด้วยความตื่นตระหนก เหมือนคนที่ไม่มีชาติตระกูลอันสูงส่ง
1.1.158
स भोगान्विविधान्भुञ्जन्रत्नानि विविधानि च ।
कथितो धृतराष्ट्रस्य विवर्णो हरिणः कृशः ॥ १.१.१५८ ॥
แม้จะเสวยความสุขต่าง ๆ และมีอัญมณีหลายชนิด แต่ท่านก็ถูกกราบทูลแด่พระธฤตราษฎร์ว่าซีดเผือดและผอมแห้งเหมือนกวาง
1.1.159
अन्वजानात्ततो द्यूतं धृतराष्ट्रः सुतप्रियः ।
तच्छ्रुत्वा वासुदेवस्य कोपः समभवन्महान् ॥ १.१.१५९ ॥
ครั้นนั้น พระธฤตราษฎร์ผู้โปรดปรานโอรส จึงอนุญาตให้เล่นการพนันลูกเต๋า เมื่อพระวาสุเทพทรงได้ยินดังนั้น ความโกรธอันใหญ่หลวงก็บังเกิดขึ้น
1.1.160
नातिप्रीतमनाश्चासीद्विवादांश्चान्वमोदत ।
द्यूतादीननयान्घोरान्विविधांश्चाप्युपैक्षत ॥ १.१.१६० ॥
พระทัยของท่านมิได้พอพระทัยนัก แต่ก็ทรงเห็นชอบกับการโต้เถียง และทรงละเลยความผิดร้ายแรงและหลากหลายที่เริ่มจากการเล่นลูกเต๋า
1.1.161
निरस्य विदुरं भीष्मं द्रोणं शारद्वतं कृपम् ।
विग्रहे तुमुले तस्मिन्दहन्क्षत्रं परस्परम् ॥ १.१.१६१ ॥
ขับวิทุร ภีษมะ โทรณะ และกฤปะ บุตรแห่งศารทวัต ออกไปแล้ว ท่านได้เผาเหล่ากษัตริย์ให้ทำลายล้างกันเองในการสงครามอันโหดร้ายนั้น
1.1.162
जयत्सु पाण्डुपुत्रेषु श्रुत्वा सुमहदप्रियम् ।
दुर्योधनमतं ज्ञात्वा कर्णस्य शकुनेस्तथा ॥ १.१.१६२ ॥
เมื่อได้ยินว่าโอรสของปาณฑุกำลังชนะ ซึ่งเป็นข่าวที่ไม่น่ายินดีอย่างยิ่ง และทรงทราบความคิดของทุรโยธน์ กรรณะ และศกุนิเช่นกัน
1.1.163
धृतराष्ट्रश्चिरं ध्यात्वा संजयं वाक्यमब्रवीत् ।
शृणु संजय सर्वं मे नचासूयितुमर्हसि ॥ १.१.१६३ ॥
หลังจากครุ่นคิดอยู่นาน ธฤตราษฎร์ตรัสถ้อยคำเหล่านี้แก่สัญชัยว่า "สัญชัยเอ๋ย จงฟังทุกสิ่งที่เรากล่าว และเจ้าไม่ควรจับผิดเรา"
1.1.164
श्रुतवानसि मेधावी बुद्धिमान्प्राज्ञसंमतः ।
न विग्रहे मम मतिर्न च प्रीये कुलक्षये ॥ १.१.१६४ ॥
เจ้าเป็นผู้มีความรู้ ฉลาด มีปัญญา และเป็นที่นับถือของผู้มีปัญญา ใจของเราไม่ได้มุ่งไปที่สงคราม และเราไม่ยินดีในการทำลายวงศ์ตระกูล
1.1.165
न मे विशेषः पुत्रेषु स्वेषु पाम्डुसुतेषु वा ।
वृद्धं मामभ्यसूयन्ति पुत्रा मन्युपरायणाः ॥ १.१.१६५ ॥
เราไม่ได้แบ่งแยกระหว่างบุตรของเราเองกับบุตรของปาณฑุ แต่บุตรของเราซึ่งจมอยู่ในความโกรธกลับจับผิดเรา ผู้เป็นคนชราคนนี้
1.1.166
अहं त्वचक्षुः कार्पण्यात्पुत्रप्रीत्या सहामि तत् ।
मुह्यन्तं चानुमुह्यामि दुर्योधनमचेतनम् ॥ १.१.१६६ ॥
เราเป็นคนตาบอด ด้วยความอ่อนแอน่าสงสารและความรักต่อบุตร เราจึงอดทนต่อทุกสิ่งนั้น และเรายังหลงตามทุรโยธน์ผู้หลงผิดและไม่รู้สึกตัว
1.1.167
राजसूये श्रियं दृष्ट्वा पाण्डवस्य महौजसः ।
तच्चावहसनं प्राप्य सभारोहणदर्शने ॥ १.१.१६७ ॥
เมื่อได้เห็นความรุ่งเรืองของปาณฑพผู้มีพลังยิ่งใหญ่ในพิธีราชสูยะ และได้รับการเยาะเย้ยเมื่อเห็นการขึ้นสู่ท้องพระโรง
1.1.168
अमर्षितः स्वयं जेतुमशक्तः पाण्डवान्रणे ।
निरुत्साहश्च संप्राप्तुं सुश्रियं क्षत्रियोऽपि सन् ॥ १.१.१६८ ॥
เกิดความขุ่นเคืองในใจ ตนเองไม่สามารถเอาชนะปาณฑพในการรบได้ และขาดกำลังใจที่จะบรรลุความรุ่งเรืองอันยิ่งใหญ่ แม้จะเป็นกษัตริย์ก็ตาม
1.1.169
गान्धारराजसहितश्छद्मद्यूतममन्त्रयत् ।
तत्र यद्यद्यथा ज्ञातं मयां संजय तच्छृणु ॥ १.१.१६९ ॥
ร่วมกับกษัตริย์แห่งคันธาระ ท่านได้วางแผนการเล่นพนันลูกเต๋าอย่างคดโกง ดูก่อนสัญชัย จงฟังทุกสิ่งที่เราได้ทราบเกี่ยวกับเรื่องนั้นตามที่เป็นอยู่จริง
1.1.170
श्रुत्वा तु मम वाक्यानि बुद्धियुक्तानि तत्त्वतः ।
ततो ज्ञास्यसि मां सौते प्रज्ञाटचक्षुषमित्युत ॥ १.१.१७० ॥
เมื่อท่านได้ฟังถ้อยคำของเรา ซึ่งประกอบด้วยปัญญาและตรงตามความจริง ดูก่อนสูตะ ท่านจะรู้จักเราว่าเป็นผู้มีดวงตาคือปัญญา
1.1.171
यदाऽश्रौषं धनुरायम्य चित्रं ।
विद्धं लक्ष्यं पातितं वै पृथिव्याम्।
कृष्णां हृतां प्रेक्षतां सर्वराज्ञां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७१ ॥
เมื่อเราได้ยินว่า ผู้ที่ดึงคันธนูจนเกิดความอัศจรรย์ เป้าหมายถูกยิงทะลุและตกลงสู่พื้นดิน และกฤษณา (เทราปที) ถูกพาไปขณะที่กษัตริย์ทั้งหลายกำลังมองดู ดูก่อนสัญชัย เราจึงมิได้หวังชัยชนะเลย
1.1.172
यदाऽश्रौषं द्वारकायां सुभद्रां ।
प्रसह्योढां माधवीमर्जुनेन।
इन्द्रप्रस्थं वृष्णिवीरौ च यातौ ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७२ ॥
เมื่อเราได้ยินว่า ในทวารกา อรชุนได้ฉุดพาสุภัทรา ธิดาของมาธพไปเป็นภรรยาโดยใช้กำลัง และวีรบุรุษทั้งสองของวฤษณีได้เดินทางไปยังอินทรปรัสถ์ ดูก่อนสัญชัย เราจึงมิได้หวังชัยชนะเลย
1.1.173
यदाऽश्रौषं देवराजं प्रवृष्टं ।
शरैर्दिव्यैर्वारितं चार्जुनेन।
अग्निं तथा तर्पितं खाण्डवे च ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७३ ॥
เมื่อเราได้ยินว่า พระอินทร์ราชาแห่งเทวดา ผู้กำลังโปรยฝน ถูกอรชุนขัดขวางด้วยลูกศรทิพย์ และพระอัคนีได้รับความพอพระทัยในป่าขาณฑวะ ดูก่อนสัญชัย เราจึงมิได้หวังชัยชนะเลย
1.1.174
यदाऽश्रौषं जातुषाद्वेश्मनस्ता-
न्मुक्तान्पार्थान्पञ्च कुन्त्या समेतान्।
युक्तं चैषां विदुरं स्वार्थसिद्ध्यै ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७४ ॥
ดูก่อนสัญชัย เมื่อเราได้ยินว่า โอรสทั้งห้าของปฤถาได้รับการปลดปล่อยจากเรือนชาด และได้มาพบกับกุนตี และวิทุรได้ร่วมมือกับพวกเขาเพื่อให้บรรลุจุดมุ่งหมายของตน เราจึงมิได้คาดหวังชัยชนะสำหรับพวกเขา
1.1.175
यदाऽश्रौषं द्रौपदीं रङ्गमध्ये ।
लक्ष्यं भित्त्वा निर्जितामर्जुनेन।
शूरान्पञ्चालान्पाण्डवेयांश्च युक्तां-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७५ ॥
ดูก่อนสัญชัย เมื่อเราได้ยินว่า อรชุนได้เจาะเป้าหมายกลางสนามประลองและชนะเทราปที และเหล่าปัญจาละผู้กล้าหาญกับโอรสของปาณฑุได้มาร่วมกับเขา เราจึงมิได้คาดหวังชัยชนะสำหรับพวกเขา
1.1.176
यदाऽश्रौषं मागधानां वरिष्ठं ।
जरासन्धं क्ष्वमध्ये ज्वलन्तम्।
दोर्भ्यां हतं भीमसेनेन गत्वा ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७६ ॥
ดูก่อนสัญชัย เมื่อเราได้ยินว่า ชราสันธะ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มคธ ผู้กำลังลุกโชนอยู่กลาง ... ถูกภีมเสนะสังหาร โดยเข้าไปและฟาดด้วยแขนทั้งสอง เราจึงมิได้คาดหวังชัยชนะสำหรับพวกเขา
1.1.177
यदाऽश्रौषं दिग्जये पाण्डुपुत्रै-
र्वशीकृतान्भूमिपालान्प्रसह्य।
महाक्रतुं राजसूयं कृतं च ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७७ ॥
ดูก่อนสัญชัย เมื่อเราได้ยินว่า ในการพิชิตทิศทั้งหลาย โอรสของปาณฑุได้ปราบเหล่าภูมิบาลโดยใช้กำลัง และได้ประกอบพิธีบูชายัญอันยิ่งใหญ่คือราชสูยะ เราจึงมิได้คาดหวังชัยชนะสำหรับพวกเขา
1.1.178
यदाऽश्रौषं द्रौपदीमश्रुकण्ठीं ।
सभां नीतां दुःखितामेकवस्त्राम्।
रजस्वलां नाथवतीमनाथव-
त्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७८ ॥
ดูก่อนสัญชัย เมื่อเราได้ยินว่า เทราปทีผู้มีเสียงสะอื้นในลำคอ เศร้าโศก นุ่งผ้าผืนเดียว และอยู่ในระหว่างมีประจำเดือน ถูกนำเข้าไปในท้องพระโรง นางมีผู้คุ้มครองแต่กลับเหมือนไร้ผู้คุ้มครอง เราจึงมิได้คาดหวังชัยชนะสำหรับพวกเขา
1.1.179
यदाऽश्रौषं वाससां तत्र राशिं ।
समाक्षिपत्कितवो मन्दबुद्धिः।
दुःशासनो गतवान्नैवं चान्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७९ ॥
ดูก่อนสัญชัย เมื่อเราได้ยินว่า ทุศศาสนะผู้นักพนันโง่เขลา ได้ลากกองผ้าที่นั่นไป และผ้านั้นไม่มีที่สิ้นสุด ดังนี้ เราจึงไม่คาดหวังชัยชนะ
1.1.180
यदाऽश्रौषं हृतराज्यं युधिष्ठिरं ।
पराजितं सौबलेनाक्षवत्याम्।
अन्वागतं भ्रातृभिरप्रमेयै-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८० ॥
ดูก่อนสัญชัย เมื่อเราได้ยินว่า ยุธิษฐิระ ถูกโอรสของสุพละเอาชนะในการเล่นลูกเต๋าที่อักษวตี จนสูญเสียแผ่นดิน และมีพระอนุชาที่หาประมาณมิได้ตามเสด็จ ดังนี้ เราจึงไม่คาดหวังชัยชนะ
1.1.181
यदाश्रौषं विविधास्तत्र चेष्टा ।
धर्मात्मनां प्रस्थितानां वनाय।
ज्येष्ठप्रीत्या क्लिश्यतां पाण्डवानां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८१ ॥
สัญชัยเอ๋ย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าปาณฑพผู้มีธรรมในใจ เพราะความรักต่อพี่ใหญ่ ได้ออกเดินทางเข้าป่าและกำลังได้รับความทุกข์ยากหลายประการ ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.182
यदाऽश्रौषं स्नातकानां सहस्रै-
रन्वागतं धर्मराजं वनस्थम्। ॥ १.१.१८२ ॥
เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าพระธรรมราชายุธิษฐิระผู้ประทับอยู่ในป่า มีพราหมณ์นักศึกษาที่จบพระเวทนับพันติดตามไปด้วย
1.1.183
भिक्षाभुजां ब्राह्मणानां महात्मनां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८३ ॥
สัญชัยเอ๋ย กับพราหมณ์ผู้ยิ่งใหญ่ที่เลี้ยงชีพด้วยการขอทาน (ปาณฑพอยู่ในป่า) ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.184
यदाऽश्रौषं वनवासेन पार्था-
न्समागतान्महर्षिभिः पुराणैः।
उपास्यमानान्सगणैर्जातसख्यां-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजर्य ॥ १.१.१८४ ॥
สัญชัยเอ๋ย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าโอรสของปฤถา ในระหว่างลี้ภัยอยู่ในป่า ได้พบปะกับฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่โบราณ ซึ่งมาปรนนิบัติพร้อมบริวาร และได้ผูกมิตรไมตรีกันแล้ว ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.185
यदाश्रौषं त्रिदिवस्थं धनंजयं ।
शक्रात्साक्षाद्दिव्यमस्त्रं यथावत्।
अधीयानं शंसितं सत्यसन्धं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८५ ॥
สัญชัยเอ๋ย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าธนัญชัยผู้สถิตอยู่บนสวรรค์ กำลังเรียนรู้อาวุธทิพย์โดยตรงจากพระอินทร์ตามที่ควรจะเป็น และได้รับคำสรรเสริญว่าซื่อสัตย์ต่อคำมั่น ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.186
यदाऽश्रोषं कालकेयास्ततस्ते ।
पौलोमानो वरदानाच्च दृप्ताः।
देवैरजेया निर्जिताश्चार्जुनेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८६ ॥
สัญชัยเอ๋ย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าพวกกาลเกยะและเปาโลมะ ซึ่งหยิ่งผยองด้วยพรที่ได้รับ และไม่มีเทพองค์ใดพิชิตได้ ถูกอรชุนปราบได้แล้ว ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.187
यदाऽश्रौषमसुराणां वधार्थे ।
किरीटिनं यान्तममित्रकर्शनम्।
कृतार्थं चाप्यागतं शक्रलोका-
त्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८७ ॥
สัญชัยเอ๋ย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าผู้สวมมงกุฎ ผู้ปราบศัตรู กำลังไปเพื่อสังหารอสูร และได้กลับจากโลกของพระอินทร์โดยบรรลุจุดหมายแล้ว ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.188
यदाऽश्रौषं तीर्थयात्राप्रवृत्तं ।
पाण्डोः सुतं सहितं लोमशेन।
बृहदश्वादक्षहृदयं च प्राप्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८८ ॥
สัญชัยเอ๋ย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าโอรสของปาณฑุกำลังเดินทางแสวงบุญพร้อมกับพระโลมศะ และได้รับความรู้เรื่องการเล่นพนันลูกเต๋าจากพระพฤหทศวะ ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.189
यदाऽश्रौषं वैश्रवणेन सार्धं ।
समागतं भीमन्यांश्च पार्थान्।
तस्मिन्देशे मानुषाणामगम्ये ।
तदा नाशंसि विजयाय संजया ॥ १.१.१८९ ॥
สัญชัยเอ๋ย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าปารถะทั้งหลาย พร้อมด้วยภีมะและคนอื่น ได้พบกับท้าวไวศรวณะ ณ สถานที่ซึ่งมนุษย์เข้าไปไม่ได้ ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.190
यदाऽश्रौषं घोषयात्रागतानां ।
बन्धं गन्धर्वैर्मोक्षणं चार्जुनेन।
स्वेषां सुतानां कर्णबुद्धौ रतानां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९० ॥
สัญชัยเอ๋ย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าบุตรของเรา ผู้ไปในการเดินทางเพื่อต้อนฝูงโค ถูกคนธรรพ์จับมัด และอรชุนได้ปลดปล่อย รวมถึงผู้ที่ยึดมั่นในคำแนะนำของกรรณะ ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.191
यदाऽश्रौषं यक्षरूपेण धर्मं ।
समागतं धर्मराजेन सूत।
प्रश्नान्कांश्चिद्विब्रुवाणं च सम्यक् ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९१ ॥
สัญชัยสารถีเอ๋ย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าพระธรรมในร่างของยักษ์ได้พบกับพระธรรมราชา และได้ถามคำถามบางข้ออย่างถูกต้อง ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.192
यदाऽश्रौषं न विदुर्मामकास्तान् ।
प्रच्छन्नरूपान्वसतः पाण्डवेयान्।
विराटराष्ट्रे सह कृष्णया च ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९२ ॥
สัญชัยเอ๋ย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าชาวของข้าพเจ้าไม่รู้จักพวกเขา คือโอรสของปาณฑุผู้อยู่อาศัยในรูปลับ ในแคว้นของท้าววิราฏ พร้อมกับกฤษณา ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.193
यदाऽश्रौषं कीचकानां वरिष्ठं ।
निषूदितं भ्रातृशतेन सार्धम्।
द्रौपद्यर्थे भीमसेनेन सङ्ख्ये ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९३ ॥
สัญชัยเอ๋ย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าเพื่อเห็นแก่เทราปที ภีมเสนสังหารกีจกผู้เลิศกว่าในสนามรบ พร้อมกับพี่น้องหนึ่งร้อยคน ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.194
यदाऽश्रौषं मामकानां वरिष्ठा-
न्धनंजयेनैकरथेन भग्नान्।
विराटराष्ट्रे वसता महात्मना ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९४ ॥
สัญชัยเอ๋ย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าธนัญชัยผู้ยิ่งใหญ่ ขณะพำนักอยู่ในแคว้นของท้าววิราฏ ได้ขับไล่ผู้เลิศของชาวข้าพเจ้าด้วยรถศึกเพียงคันเดียว ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.195
यदाऽश्रौषं सत्कृतं मत्स्यराज्ञा ।
सुतां दत्तामुत्तरामर्जुनाय।
तां चार्जुनः प्रत्यगृह्णात्सुतार्थे ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९५ ॥
สัญชัยเอ๋ย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าพระราชาแห่งมัตสยะได้มอบธิดาของพระองค์คืออุตตราให้แก่อรชุนด้วยความเคารพ และอรชุนได้รับนางไว้เพื่อให้มีบุตร ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.196
यदाऽश्रौषं निर्जितस्याधनस्य ।
प्रव्राजितस्य स्वजनात्प्रच्युतस्य।
अक्षौहिणीः सप्त युधिष्ठिरस्य ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९६ ॥
สัญชัยเอ๋ย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่ายุธิษฐิระ ผู้พ่ายแพ้ ปราศจากทรัพย์ ถูกเนรเทศ และขาดจากญาติพี่น้อง ยังมีกองทัพอักษุหิณีถึงเจ็ดกอง ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.197
यदाऽश्रौषं माधवं वासुदेवं ।
सर्वात्मना पाण्डवार्थे निविष्टम्।
यस्येमां गां विक्रममेकमाहु-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९७ ॥
สัญชัยเอ๋ย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่ามาธวะ วาสุเทพ ผู้อุทิศตนทั้งหมดเพื่อประโยชน์ของปาณฑพ ซึ่งกล่าวกันว่าโลกนี้ถูกวัดด้วยก้าวเดียวของพระองค์ ได้เข้าข้างพวกเขาแล้ว ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.198
यदाऽश्रौषं नरनारायणौ तौ ।
कृष्णार्जुनौ वदतो नारदस्य।
अहं द्रष्टा ब्रह्मलोके च सम्यक् ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९८ ॥
สัญชัยเอ๋ย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินพระนารทกล่าวถึงนรและนารายณ์ว่า กฤษณะและอรชุนคือทั้งสองนั้น และว่าข้าพเจ้าจะได้เห็นสิ่งนี้อย่างแจ่มแจ้งในพรหมโลก ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.199
यदाऽश्रौषं लोकहिताय कृष्णं ।
शमार्थिनमुपयातं कुरूणाम्।
शमं कुर्वाणमकृतार्थं च यातं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९९ ॥
สัญชัยเอ๋ย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่ากฤษณะ เพื่อประโยชน์แก่โลกและปรารถนาสันติ ได้มายังชาวกุรุ ทำสันติให้เกิดขึ้น แต่กลับไปโดยยังไม่บรรลุจุดหมาย ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.200
बुद्धिं कृतां निग्रहे केशवस्य ।
तं चात्मानं बहुधा दर्शयानं
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०० ॥
เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าพระเกศวะ (กฤษณะ) คิดแผนการควบคุมไว้ และแสดงพระองค์ออกมาในหลายรูปแบบ สัญชัยเอ๋ย ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.201
यदाऽश्रौषं वासुदेवे प्रयाते ।
रथस्यैकामग्रतस्तिष्ठमानाम्।
आर्तां पृथां सान्त्वितां केशवेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०१ ॥
ได้ยินว่าเมื่อวาสุเทพ (พระกฤษณะ) ได้เสด็จจากไปแล้ว และพระเกศวะได้ปลอบโยนปฤถา (กุนตี) ผู้เศร้าโศก ซึ่งยืนอยู่หน้ารถศึกเพียงลำพัง ข้าแต่สัญชัย ข้าพเจ้าจึงมิได้หวังชัยชนะ
1.1.202
यदाऽश्रौषं मन्त्रिणं वासुदेवं ।
तथा भीष्मं शान्तनवं च तेषाम्।
भारद्वाजं चाशिषोऽनुब्रुवाणं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०२ ॥
ได้ยินว่าวาสุเทพผู้เป็นที่ปรึกษา และเช่นเดียวกับภีษมะบุตรของศานตนุ และโทรณะบุตรของภรัทวาช กำลังกล่าวอวยพรให้แก่พวกเขา ข้าแต่สัญชัย ข้าพเจ้าจึงมิได้หวังชัยชนะ
1.1.203
यदा कर्णो भीष्ममुवाच वाक्यं ।
नाहं योत्स्ये युध्यमाने त्वयीति।
हित्वा सेनामपचक्राम चापि ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०३ ॥
เมื่อกรรณะกล่าวถ้อยคำนี้แก่ภีษมะว่า “ข้าพเจ้าจะไม่รบ ตราบใดที่ท่านยังรบอยู่” แล้วละทิ้งกองทัพและถอยไป ข้าแต่สัญชัย ข้าพเจ้าจึงมิได้หวังชัยชนะ
1.1.204
यदाऽश्रौषं वासुदेवार्जुनौ तौ ।
तथा धनुर्गाण्डिवमप्रमेयम्।
त्रीण्युग्रवीर्याणि समागतानि ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०४ ॥
ได้ยินว่าวาสุเทพและอรชุนทั้งสองพระองค์ รวมทั้งคันธนู คาณฑีวะอันหาประมาณมิได้ มารวมกัน สามสิ่งนี้มีอานุภาพอันดุร้าย ข้าแต่สัญชัย ข้าพเจ้าจึงมิได้หวังชัยชนะ
1.1.205
यदाऽश्रौषं कश्ललेनाभिपन्ने ।
रथोपस्थे सीदमानेऽर्जुने वै।
कृष्णं लोकान्दर्शयानं शरीरे ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०५ ॥
ข้าแต่สัญชัย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าอรชุนถูกความสงสารครอบงำ กำลังทรุดลงบนที่นั่งของรถศึก และพระกฤษณะทรงแสดงโลกทั้งหลายภายในพระวรกาย ข้าพเจ้าจึงมิได้หวังชัยชนะ
1.1.206
यदाऽश्रौषं भीष्ममित्रकर्शनं ।
निघ्नन्तमाजावयुतं रथानाम्।
नैषां कश्चिद्वध्यते ख्यातरूप-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०६ ॥
ข้าแต่สัญชัย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าภีษมะผู้ปราบศัตรูกำลังฟาดฟันรถศึกนับหมื่นคันในสนามรบ และรถศึกเหล่านั้นไม่มีคันใดถูกทำลาย แม้จะมีรูปร่างอันโดดเด่น ข้าพเจ้าจึงมิได้หวังชัยชนะ
1.1.207
यदाऽश्रौषं चापगेयेन सङ्ख्ये ।
स्वयं मृत्युं विहितं धार्मिकेण।
तच्चाकार्षुः पाण्डवेयाः प्रहृष्टा-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०७ ॥
ข้าแต่สัญชัย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าบุตรแห่งคงคาผู้ธรรมิกะได้ประกาศวิธีแห่งความตายของตนเองในการรบด้วยพระองค์เอง และบุตรทั้งหลายของปาณฑุชื่นชมยินดีได้ทำตามนั้น ข้าพเจ้าจึงมิได้หวังชัยชนะ
1.1.208
यदाऽश्रौषं भीष्ममत्यन्तशूरं ।
हतं पार्थेनाहवेष्वप्रधृष्यम्।
शिखण्डिनं पुरतः स्थापयित्वा ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०८ ॥
ข้าแต่สัญชัย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าภีษมะผู้กล้าหาญยิ่งนัก และไม่อาจต้านทานได้ในการรบ ถูกบุตรของปฤถาสังหาร โดยตั้งศิขัณฑินไว้เบื้องหน้า ข้าพเจ้าจึงมิได้หวังชัยชนะ
1.1.209
यदाऽश्रौषं शरतल्पे शयानं ।
वृद्धं वीरं सादितं चित्रपुङ्खैः।
भीष्मं कृत्वा सोमकानल्पशेषां-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०९ ॥
ข้าแต่สัญชัย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าภีษมะวีรบุรุษผู้เฒ่า ถูกลูกศรมีขนสีสันงดงามยิงล้ม นอนอยู่บนเตียงที่ทำด้วยลูกศร และพวกโสมกะเหลือเพียงน้อยนิด ข้าพเจ้าจึงมิได้หวังชัยชนะ
1.1.210
यदाऽश्रौषं शान्तनवे शयाने ।
पानीयार्थे चोदितेनार्जुनेन।
भूमिं भित्त्वा तर्पितं तत्र भीष्मं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१० ॥
เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าภีษมะบุตรของศานตนุนอนอยู่บนเตียงลูกศร และเมื่ออรชุนเร่งให้ขุดแผ่นดินเพื่อหาน้ำ ภีษมะได้รับความชุ่มชื่นที่นั่น ข้าแต่สัญชัย ข้าพเจ้าจึงมิได้หวังชัยชนะ
1.1.211
यदाश्रौषं शुक्रसूर्यौ च युक्तौ ।
कौन्तेयानामनुलोमौ जयाय।
नित्यं चास्माञ्श्वापदा भीषयन्ति ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२११ ॥
เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าดาวศุกร์และดวงอาทิตย์มาสถิตร่วมกัน เป็นคุณแก่บุตรของกุนตีเพื่อชัยชนะ และว่าสัตว์ป่าเช่นหมาจิ้งจอกคอยข่มขวัญพวกเราอยู่เป็นนิตย์ ข้าแต่สัญชัย ข้าพเจ้าจึงมิได้หวังชัยชนะ
1.1.212
यदा द्रोणो विविधानस्त्रमार्गा-
न्निदर्शयन्समरे चित्रयोधी।
न पाण्डवाञ्श्रेष्ठतरान्निहन्ति ।
तदा नाशंसे विजयायं संजय ॥ १.१.२१२ ॥
เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าโทรณะผู้เป็นนักรบหลากหลาย แสดงวิถีแห่งอาวุธมากมายในสนามรบ แต่ไม่สังหารปาณฑพผู้ประเสริฐยิ่งกว่า ข้าแต่สัญชัย ข้าพเจ้าจึงมิได้หวังชัยชนะ
1.1.213
यदाऽश्रौषं चास्मदीयान्महारथा-
न्व्यवस्थितानर्जुनस्यान्तकाय।
संशप्तकान्निहतानर्जुनेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१३ ॥
เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่ามหารถของฝ่ายเรา ซึ่งตั้งอยู่เพื่อความตายของอรชุน คือพวกสังศปตกะ ถูกอรชุนสังหารแล้ว ข้าแต่สัญชัย ข้าพเจ้าจึงมิได้หวังชัยชนะ
1.1.214
यदाऽश्रौषं व्यूहमभेद्यमन्यै-
र्भारद्वाजेनात्तशस्त्रेण गुप्तम्।
भित्त्वा सौभद्रं वीरमेकं प्रविष्टं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१४ ॥
เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าขบวนทัพที่คนอื่นเข้าทำลายไม่ได้ ซึ่งมีบุตรของภรัทวาชผู้ถืออาวุธคุ้มกันอยู่ ถูกเจาะทะลวง และวีรบุรุษเพียงผู้เดียวคือเสาภัทร (อภิมันยุ) เข้าไปในขบวนทัพนั้น ข้าแต่สัญชัย ข้าพเจ้าจึงมิได้หวังชัยชนะ
1.1.215
यदाऽभिमन्युं परिवार्य बालं ।
सर्वे हत्त्वा हृष्टरूपा बभूवुः।
महारथाः पार्थमशक्नुवन्त-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१५ ॥
เมื่อพวกเขาล้อมอภิมันยุผู้ยังหนุ่มไว้ และสังหารเขาเสียแล้ว พากันชื่นชมยินดี แต่ก็ไม่อาจเอาชนะปารถะได้ ข้าแต่สัญชัย ข้าพเจ้าจึงมิได้หวังชัยชนะ
1.1.216
यदाऽश्रौषमभिमन्युं निहत्य ।
हर्षान्मूढान्क्रोशतो धार्तराष्ट्रान्।
क्रोधादुक्तं सैन्धवे चार्जुनेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१६ ॥
เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าบรรดาบุตรของธฤตราษฎร์ ซึ่งหลงระเริงด้วยความยินดีหลังจากสังหารอภิมันยุ และส่งเสียงโห่ร้อง และได้ยินสิ่งที่อรชุนกล่าวด้วยความโกรธต่อสินธุบดี ข้าแต่สัญชัย ข้าพเจ้าจึงมิได้หวังชัยชนะ
1.1.217
यदाऽश्रौषं सैन्धवार्थे प्रतिज्ञां ।
प्रतिज्ञातां तद्वधायार्जुनेन।
सत्यां तीर्णां शत्रुमध्ये च तेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१७ ॥
เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าคำปฏิญาณที่อรชุนให้ไว้เพื่อสังหารสินธุบดี ได้รับการปฏิบัติให้สำเร็จอย่างแท้จริงโดยพระองค์ท่ามกลางศัตรู ข้าแต่สัญชัย ข้าพเจ้าจึงมิได้หวังชัยชนะ
1.1.218
यदाऽश्रौषं श्रान्तहये धनंजये ।
मुक्त्वा हयान्पाययित्वोपवृत्तान्।
पुनर्युक्त्वा वासुदेवं प्रयातं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१८ ॥
เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าธนัญชัยผู้มีม้าเหนื่อยล้า ปลดม้าออก ให้ม้าดื่มน้ำ แล้วเทียมม้าใหม่ และออกเดินทางไปกับวาสุเทพ ข้าแต่สัญชัย ข้าพเจ้าจึงมิได้หวังชัยชนะ
1.1.219
यदाऽश्रौषं वाहनेष्वक्षमेषु ।
रथोपस्थे तिष्ठता पाण्डवेन।
सर्वान्योधान्वारितानर्जुनेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१९ ॥
เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่า เมื่อยานพาหนะใช้การไม่ได้ ปาณฑพอรชุนยืนอยู่บนพื้นรถศึก ได้กั้นยั้งนักรบทั้งปวงไว้ ข้าแต่สัญชัย ข้าพเจ้าจึงมิได้หวังชัยชนะ
1.1.220
यदाऽश्रौषं नागबलैः सुदुःसहं ।
द्रोणानीकं युयुधानं प्रमथ्य।
यातं वार्ष्णेयं यत्र तौ कृष्णपार्थौ ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२० ॥
ข้าแต่สัญชัย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่ายุยุธานได้ทำลายกองทัพของโทรณะ ซึ่งยากจะต้านทานด้วยกองกำลังช้าง และบุตรแห่งวฤษณีได้เสด็จไปยังที่ที่พระกฤษณะและปารถะทั้งสองพระองค์อยู่ ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.221
यदाऽश्रौषं कर्णमासाद्य मुक्तं ।
वधाद्भीमं कुत्सयित्वा वचोभिः।
धनुष्कोट्याऽऽतुद्य कर्णेन वीरं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२१ ॥
สัญชัย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าภีมะเผชิญหน้ากับกรรณะและพ้นจากความตายแล้ว และกรรณะด่าว่าท่านด้วยถ้อยคำ แล้วตีวีรบุรุษผู้นั้นด้วยปลายคันธนู ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.222
यदा द्रोणः कृतवर्मा कृपश्च ।
कर्णो द्रौणिर्मद्रराजश्च शूरः।
अमर्षयन्सैन्धवं वध्यमानं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२२ ॥
สัญชัย เมื่อโทรณะ กฤตวรมัน กฤปะ กรรณะ อัศวัตถามา บุตรของโทรณะ และกษัตริย์ผู้กล้าแห่งมัทระ ต่างโกรธแค้นที่กษัตริย์แห่งสินธุถูกสังหาร และไม่อาจช่วยเขาไว้ได้ ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.223
यदाऽश्रौषं देवराजेन दत्तां ।
दिव्यां शक्तिं व्यंसितां माधवेन।
घटोत्कचे राक्षसे घोररूपे ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२३ ॥
สัญชัย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าศักติทิพย์ที่พระอินทร์ประทานให้ ถูกมาธวะ (พระกฤษณะ) ปัดให้เบนไปจากรากษสฆโฏตกจะผู้มีรูปร่างน่าสะพรึงกลัว ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.224
यदाऽश्रौषं कर्णघटोत्कचाभ्यां ।
युद्धे मुक्तां सूतपुत्रेण शक्तिम्।
यया वध्यः समरे सव्यसाची ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२४ ॥
สัญชัย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าในการรบระหว่างกรรณะกับฆโฏตกจะ บุตรของสารถีได้ปล่อยศักตินั้นออกไป ซึ่งอรชุนผู้ใช้มือซ้ายและขวาได้เท่ากันจะถูกสังหารในสงครามด้วยศักตินั้น ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.225
यदाऽश्रौषं द्रोणमाचार्यमेकं ।
धृष्टद्युम्नेनाभ्यतिक्रम्य धर्मम्।
रथोपस्थे प्रायगतं विशस्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२५ ॥
สัญชัย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าธฤษฏทยุมนฟันอาจารย์โทรณะซึ่งอยู่ลำพังจนล้มลงบนรถศึก โดยละเมิดธรรมแห่งการรบ และส่งท่านไปสู่หนทางแห่งความตาย ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.226
यदाऽश्रौषं द्रौणिना द्वैरथस्थं ।
माद्रीसुतं नकुलं लोकमध्ये।
समं युद्धे मण्डलेभ्यश्चरन्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२६ ॥
สัญชัย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าบุตรของโทรณะประจันหน้ากับนกุล บุตรของมาทรี ผู้ยืนอยู่ในการดวลตัวต่อตัว เคลื่อนไหวอย่างสม่ำเสมอเป็นวงกลมในการรบ ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.227
यदा द्रोणे निहते द्रोणपुत्रो ।
नारायणं दिव्यमस्त्रं विकुर्वन्।
नैषामन्तं गतवान्पाण्डवानां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२७ ॥
สัญชัย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าหลังโทรณะถูกสังหาร บุตรของโทรณะได้ปลดปล่อยทิพยาวุธนารายณ์ออกมา แต่ก็มิอาจทำให้ปาณฑพสิ้นชีวิตได้ ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.228
यदाऽश्रौषं भीमसेनेन पीतं ।
रक्तं भ्रातुर्युधि दुःशासनस्य।
निवारितं नान्यतमेन भीमं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२८ ॥
สัญชัย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าภีมเสนดื่มเลือดของทุศศาสนพี่ชายของเขาในการรบ และไม่มีผู้ใดหยุดยั้งภีมะได้ ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.229
यदाऽश्रौषं कर्णमत्यन्तशूरं ।
हतं पार्थेनाहवेष्वप्रधृष्यम्।
तस्मिन्भ्रातृणां विग्रहे देवगुह्ये ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२९ ॥
สัญชัย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่ากรรณะผู้กล้าหาญยิ่งและไม่อาจพ่ายแพ้ในการรบ ถูกปารถสังหารในสงครามระหว่างพี่น้องครั้งนั้น ซึ่งเป็นความลับของเหล่าเทพ ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.230
यदाऽश्रौषं द्रोणपुत्रं च शूरं ।
दुःशासनं कृतवर्माणमुग्रम्।
युधिष्टिरं धर्मराजं जयन्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३० ॥
สัญชัย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าบุตรของโทรณะ ทุศศาสนผู้กล้า กฤตวรมันผู้ดุร้าย และยุธิษฐิระ กษัตริย์แห่งธรรม ได้รับชัยชนะ ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.231
यदाऽश्रौषं निहतं मद्रराजं ।
रणे शूरं धर्मराजेन सूत।
सदा सङ्ग्रामे स्प्रधते यस्तु कृष्णं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३१ ॥
สัญชัย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่ากษัตริย์แห่งมัทระผู้กล้าถูกกษัตริย์แห่งธรรมสังหารในการรบ และผู้ที่ต่อสู้กับพระกฤษณะอยู่เสมอในสงคราม ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.232
यदाऽश्रौषं कलहद्यूतमूलं ।
मायाबलं सौबलं पाण्डवेन।
हतं सङ्ग्रामे सहदेवेन पापं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३२ ॥
สัญชัย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าเสาบละ ผู้เป็นต้นเหตุของการทะเลาะและการเล่นพนัน ผู้เชี่ยวชาญในมายา ถูกสหเทพแห่งปาณฑพสังหารในสงคราม ผู้ชั่วร้ายนั้น ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.233
यदाऽश्रौषं श्रान्तमेकं शयानं ।
ह्रदं गत्वा स्तम्भयित्वा तदम्भः।
दुर्योधनं विरथं भग्नशक्तिं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३३ ॥
สัญชัย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าทุรโยธน์ผู้อ่อนล้านอนอยู่ลำพัง ได้ไปยังทะเลสาบและทำให้น้ำในนั้นหยุดไหล บัดนี้ไร้รถศึกและพละกำลังถูกทำลาย ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.234
यदाऽश्रौषं पाण्डवांस्तिष्ठमानान् ।
गत्वा ह्रदे वासुदेवेन सार्धम्।
अमर्षणं धर्षयतः सुतं मे ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३४ ॥
สัญชัย เมื่อข้าพเจ้าได้ยินว่าปาณฑพไปยังทะเลสาบพร้อมกับวาสุเทพและยืนอยู่ที่นั่น กำลังดูหมิ่นบุตรของข้าพเจ้าผู้ไม่อาจอดกลั้นได้ ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.235
यदाऽश्रौषं विविधांश्चित्रमार्गान् ।
गदायुद्धे मण्डलशश्चरन्तम्।
मिथ्या हतं वासुदेवस्य बुद्ध्या ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३५ ॥
ข้าพเจ้าได้ยินว่าวาสุเทพผู้เคลื่อนไหวเป็นวงกลมไปตามเส้นทางต่าง ๆ อันน่าอัศจรรย์ในการรบด้วยคทา ถูกตีลงด้วยอุบาย โดยใช้เล่ห์กล ดังนั้น สัญชัย ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.236
यदाऽश्रौषं द्रोणपुत्रादिभिस्तै-
र्हतान्पञ्चालान्द्रौपदेयांश्च सुप्तान्।
कृतं बीभत्समयशस्यं च कर्म ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३६ ॥
ข้าพเจ้าได้ยินว่าบุตรของโทรณะและพวกอื่นได้สังหารปัญจาละและบุตรของเทราปทีขณะที่หลับอยู่ และมีการกระทำอันน่าสยดสยองและน่าอับอายเกิดขึ้น ดังนั้น สัญชัย ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.237
यदाऽश्रौषं भीमसेनानुयाते-
नाश्वत्थाम्ना परमास्त्रं प्रयुक्तम्।
क्रुद्धेनैषीकमवधीद्येन गर्भं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३७ ॥
ข้าพเจ้าได้ยินว่าอัศวัตถามาผู้โกรธเคืองขณะที่ภีมเสนไล่ตาม ได้ปล่อยอาวุธสูงสุดออกมา ซึ่งลูกศรกกอ้อได้สังหารทารกในครรภ์ ดังนั้น สัญชัย ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.238
यदाऽश्रौषं ब्रह्मशिरोऽर्जुनेन ।
स्वस्तीत्युक्त्वाऽस्त्रमस्त्रेण शान्तम्।
अश्वत्थाम्ना मणिरत्नं च दत्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३८ ॥
ข้าพเจ้าได้ยินว่าอรชุนกล่าวว่า “สวัสดี” แล้วใช้อาวุธสงบพรหมศิระด้วยอาวุธ และอัศวัตถามามอบอัญมณีของตน ดังนั้น สัญชัย ข้าพเจ้าจึงไม่หวังชัยชนะ
1.1.239
यदाऽश्रौषं द्रोणपुत्रेण गर्भे ।
वैराट्या वै पात्यमाने महास्त्रैः।
संजीवयामीति हरेः प्रतिज्ञां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३९ ॥
ข้าพเจ้าได้ยินว่าบุตรของโทรณะกำลังใช้อาวุธยิ่งใหญ่โจมตีทารกในครรภ์ของบุตรีวิราฏ แม้หริจะได้ปฏิญาณว่า “ข้าจะชุบชีวิตมัน” ดังนั้น สัญชัย ข้าพเจ้าจึงละความหวังชัยชนะ
1.1.240
द्वैपायनः केशवो द्रोणपुत्रं ।
परस्पेरणाभिशापैः शशाप।
बुद्ध्वा चाहं बुद्धिहीनोऽद्य सूत ।
संतप्ये वै पुत्रपौत्रैश्च हीनः ॥ १.१.२४० ॥
ทไวปายนะและเกศวะได้สาปบุตรของโทรณะด้วยคำสาปซึ่งกันและกัน สารถีเอ๋ย แม้ข้าพเจ้าจะเข้าใจเรื่องนี้แล้ว แต่วันนี้ข้าพเจ้าสิ้นสติปัญญาและเศร้าโศก เพราะต้องสูญเสียบุตรและหลาน
1.1.241
शोच्या गान्धारी पुत्रपौत्रैर्विहीना ।
तथा वध्वा पितृभिर्भ्रातृभिश्च।
कृतं कार्यं दुष्करं पाण्डवेयैः ।
प्राप्तं राज्यमसपत्नं पुनस्तैः ॥ १.१.२४१ ॥
คันธารีถูกพรากจากบุตรและหลานทั้งหลาย น่าสงสาร ทั้งสะใภ้ บิดา และพี่น้องก็เช่นกัน ฝ่ายปาณฑพกระทำกิจอันยากยิ่งสำเร็จ และได้ราชอาณาจักรที่ไม่มีคู่แข่งกลับคืนมาอีก
1.1.242
कष्टं युद्धे दश शेषाः श्रुता मे ।
त्रयोऽस्माकं पाण्डवानां च सप्त।
द्व्यूना विंशतिराहताऽक्षौहिणीनां ।
तस्मिन्सङ्ग्रामे भैरवे क्षत्रियाणाम् ॥ १.१.२४२ ॥
ในการรบอันน่าสะพรึงนั้น กองทัพอักษุหิณีของกษัตริย์ถูกทำลายไปถึงยี่สิบกอง ข้าพเจ้าได้ยินว่ามีผู้รอดชีวิตเพียงสิบคน ในฝ่ายเราสามคน ฝ่ายปาณฑพเจ็ดคน เป็นเรื่องที่เจ็บปวดยิ่ง
1.1.243
तमस्त्वतीव विस्तीर्णं मोह आविशतीव माम् ।
संज्ञां नोपलभे सूत मनो विह्वलतीव मे ॥ १.१.२४३ ॥
ความมืดอันกว้างใหญ่ยิ่งนัก และความหลงดูเหมือนจะเข้ามาครอบงำข้าพเจ้า ข้าแต่สารถี ข้าพเจ้าไม่รู้สึกตัว ใจของข้าพเจ้าดูเหมือนจะสับสนวุ่นวาย
1.1.244
इत्युक्त्वा धृतराष्ट्रोऽथ विलप्य बहु दुःखितः ।
मूर्च्छितः पुनराश्वस्तः संजयं वाक्यमब्रवीत् ॥ १.१.२४४ ॥
ท้าวธฤตราษฎร์ตรัสดังนี้แล้ว ทรงโศกเศร้ามาก ทรงคร่ำครวญอยู่นาน ทรงสลบไปอีกครั้ง แล้วฟื้นขึ้นมา จึงตรัสถ้อยคำเหล่านี้แก่สัญชัย
1.1.245
संजयैवं गते प्राणांस्त्यक्तुमिच्छामि मा चिरम् ।
स्तोकं ह्यपि न पश्यामि फलं जीवितधारणे ॥ १.१.२४५ ॥
ข้าแต่สัญชัย ในเมื่อเป็นเช่นนี้แล้ว ข้าพเจ้าปรารถนาจะสละชีวิตโดยไม่รอช้า ข้าพเจ้าไม่เห็นแม้เพียงเล็กน้อยว่ามีประโยชน์อันใดในการดำรงชีวิตอยู่
1.1.246
तं तथा वादिनं दीनं विलपन्तं महीपतिम् ।
निःश्वसन्तं यथा नागं मुह्यमानं पुनः पुनः ॥ १.१.२४६ ॥
พระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งแผ่นดิน ทรงมีพระดำรัสเช่นนั้นด้วยความทุกข์ ทรงคร่ำครวญ ทรงถอนพระปัสสาสะดังช้างตัวหนึ่ง และทรงหลงสติซ้ำแล้วซ้ำเล่า (สัญชัยได้เห็นเช่นนั้น)
1.1.247
गावल्गणिरिदं धीमान्महार्थं वाक्यमब्रवीत् ।
श्रुतवानसि वै राजन्महोत्साहान्महाबलान् ॥ १.१.२४७ ॥
สัญชัย บุตรของคาวัลคณะผู้มีปัญญา ได้กล่าวถ้อยคำอันมีความหมายยิ่งใหญ่นี้ว่า "ข้าแต่พระราชา พระองค์ได้ทรงสดับมาแล้วเกี่ยวกับผู้มีความกล้าหาญยิ่งและมีกำลังมหาศาล"
1.1.248
द्वैपायनस्य वदतो नारदस्य च धीमतः ।
महत्सु राजवंशेषु गुणैः समुदितेषु च ॥ १.१.२४८ ॥
พระองค์ได้ทรงสดับสิ่งที่ทไวปายนะ (วยาส) และฤๅษีนารทะผู้มีปัญญาได้กล่าวไว้ เกี่ยวกับราชวงศ์อันยิ่งใหญ่ที่ประกอบด้วยคุณงามความดีอันเพียบพร้อม
1.1.249
जातान्दिव्यास्त्रविदुषः शक्रप्रतिमतेजसः ।
धर्मेण पृथिवीं जित्वा यज्ञैरिष्ट्वाप्तदक्षिणैः ॥ १.१.२४९ ॥
(ผู้ที่เกิดมาแล้ว) ผู้รู้ทิพยาวุธ มีรัศมีเทียบเท่าพระอินทร์ ผู้พิชิตแผ่นดินด้วยธรรม และบูชายัญด้วยการถวายทักษิณาอันอุดมสมบูรณ์
1.1.250
अस्मिँल्लोके यशः प्राप्य ततः कालवशं गतान् ।
शैब्यं महारथं वीरं सृंजयं जयतां वरम् ॥ १.१.२५० ॥
ผู้ได้รับเกียรติยศในโลกนี้ แล้วต่อมาก็ต้องตกอยู่ใต้อำนาจแห่งกาลเวลา ได้แก่ มหารถีผู้กล้าหาญชื่อศัยพยะ และวีรบุรุษสฤญชัยผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ชนะ
1.1.251
बाह्लीकं दमनं चैद्यं शर्यातिमजितं नलम् ॥ १.१.२५१ ॥
พาห์ลีกะ ทมนะ ไจทยะ ศรยาติ อชิตะผู้ไม่มีใครพิชิตได้ และนละ
1.1.252
विश्वामित्रममित्रघ्नमम्बरीषं महाबलम् ।
मरुत्तं मनुमिक्ष्वाकुं गयं भरतमेव च ॥ १.१.२५२ ॥
วิศวามิตร อัมพรีษะผู้สังหารศัตรูมีกำลังมหาศาล มรุตตะ มนุ อิกษวากุ คยะ และภรตะด้วย
1.1.253
रामं दाशरथिं चैव शशबिन्दुं भगीरथम् ।
कृतवीर्यं महाभागं तथैव जनमेजयम् ॥ १.१.२५३ ॥
พระรามผู้เป็นโอรสของท้าวทศรถ ศศพินทุ ภคีรถ กฤตวีรยะผู้มีบุญยิ่ง และชนเมชัยเช่นเดียวกัน
1.1.254
ययातिं शुभकर्माणं देवैर्यो याजितः स्वयम् ।
चैत्ययूपाङ्किता भूमिर्यस्येयं सवनाकरा ॥ १.१.२५४ ॥
ยยาติผู้มีกรรมอันดีงาม ผู้ที่เหล่าเทพทรงให้ประกอบพิธีบูชายัญด้วยพระองค์เอง แผ่นดินของพระองค์มีเสาพิธีบูชาเป็นเครื่องหมาย และเป็นเหมืองแห่งพิธีโสมะ
1.1.255
इति राज्ञां चतुर्विंशन्नारदेन सुरर्षिणा ।
पुत्रशोकाभितप्ताय पुरा श्वैत्याय कीर्तितम् ॥ १.१.२५५ ॥
กษัตริย์ยี่สิบสี่พระองค์นี้ ฤๅษีนารทะผู้เป็นเทพฤๅษีได้เล่าไว้แต่กาลก่อน แก่ศไวตยะผู้กำลังทุกข์ทรมานเพราะความโศกเศร้าจากการสูญเสียบุตร
1.1.256
तेभ्यश्चान्ये गताः पूर्वं राजानो बलवत्तराः ।
महारथा महात्मानः सर्वैः समुदिता गुणैः ॥ १.१.२५६ ॥
นอกจากพวกเขาแล้ว ยังมีกษัตริย์องค์อื่นที่ยิ่งกว่าในพลังได้ล่วงลับไปก่อนหน้านั้น คือมหารถีผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ประกอบด้วยคุณงามความดีทั้งปวง
1.1.257
पूरुः कुरुर्यदुः शूरो विष्वगश्वो महाद्युतिः ।
अणुहो युवनाश्वश्च ककुत्स्थो विक्रमी रघुः ॥ १.१.२५७ ॥
ปูรุ กุรุ ยทุ ศูระผู้กล้าหาญ วิษวกัศวะผู้มีรัศมีรุ่งโรจน์ อณุหะ ยุวนาศวะ ककุตสถะ วิกรมี รฆุ
1.1.258
विजयो वीतिहोत्रोऽह्गो भवः श्वेतो बृहद्गुरुः ।
उशीनरः शतरथः कङ्को दुलिदुहो द्रुमः ॥ १.१.२५८ ॥
วิชยะ วีติโหตระ อังคะ ภวะ เศวตะ พฤหัทคุรุ อุศีนระ ศตรถะ กังกะ ทุลิทุหะ และทรุมะ
1.1.259
दम्भोद्भवः परो वेनः सगरः संकृतिर्निमिः ।
अजेयः परशुः पुण्ड्रः शंभुर्देवावृधोऽनघः ॥ १.१.२५९ ॥
ทัมโภทภวะ เวนะผู้ยิ่งใหญ่ สคระ สังกฤติ นิมิ ปรศุผู้ไม่มีใครพ่ายแพ้ ปุณทระ ศัมภุ เทวาวฤธะ และอนัฆะผู้ไร้บาป
1.1.260
देवाह्वयः सुप्रतिमः सुप्रतीको बृहद्रथः ।
महोत्साहो विनीतात्मा सुक्रतुर्नैषधो नलः ॥ १.१.२६० ॥
เทวาหวยะ สุประติมะ สุประตีกะ พฤหัทรถะ มโหตสาหะผู้มีจิตใจสงบเสงี่ยม สุกรตุ และนละแห่งสายไนษธะ
1.1.261
सत्यव्रतः शान्तभयः सुमित्रः सुबलः प्रभुः ।
जानुजङ्घोऽनरण्योऽर्कः प्रियभृत्यः शुचिव्रतः ॥ १.१.२६१ ॥
สัตยวรตะ ศานตภยะ สุมิตระ สุพละ พระผู้เป็นใหญ่ชานุชังฆะ อนรัณยะ อรกะ ปริยภฤตยะ และศุจิวรตะ
1.1.262
बलबन्धुर्निरामर्दः केतुशृङ्गो बृहद्बलः ।
धृष्टकेतुर्बृहत्केतुर्दीप्तकेतुर्निरामयः ॥ १.१.२६२ ॥
พลพันธุ นิรามรรทะ เกตุศฤงคะ พฤหัทพละ ธฤษฏเกตุ พฤหัตเกตุ ทีปตเกตุ และนิรามยะ
1.1.263
अविक्षिच्चपलो धूर्तः कृतबन्धुर्दृढेषुधिः ।
महापुराणसंभाव्यः प्रत्यङ्गः परहा श्रुतिः ॥ १.१.२६३ ॥
อวิกษิต จปละ ธูรตะ กฤตพันธุ ฤทเธษุธิ มหาปุราณสัมภาวยะ ปรัตยังคะ ปรหา และศรุติ
1.1.264
एते चान्ये च राजानः शतशोऽथ सहस्रशः ।
श्रूयन्ते शतशश्चान्ये सङ्ख्याताश्चैव पद्मशः ॥ १.१.२६४ ॥
กษัตริย์เหล่านี้และอื่น ๆ นับร้อยนับพันพระองค์ มีอีกนับร้อยที่ได้ยินชื่อ และอีกนับได้เป็นล้าน ๆ
1.1.265
हित्वा सुविपुलान्भोगान्बुद्धिमन्तो महाबलाः ।
राजानो निधनं प्राप्तास्तव पुत्रैर्महत्तरः ॥ १.१.२६५ ॥
กษัตริย์ผู้ฉลาดและมีกำลังมากเหล่านั้น ทิ้งความสุขสบายอันมหาศาลไป แล้วต้องพบความตายเป็นจำนวนมหาศาลด้วยน้ำมือของบุตรของท่าน
1.1.266
येषां दिव्यानि कर्माणि विक्रमस्त्याग एव च ।
माहात्म्यमपि चास्तिक्यं सत्यं शौचं दयाऽर्जवम् ॥ १.१.२६६ ॥
กรรมของท่านเหล่านั้นล้วนเป็นทิพย์ ทั้งความกล้าหาญและการสละ ความยิ่งใหญ่ ความศรัทธา ความจริง ความบริสุทธิ์ ความเมตตา และความซื่อตรง ล้วนมีอยู่ในท่านเหล่านั้น
1.1.267
विद्वद्भिः कथ्यते लोके पुराणैः कविसत्तमैः ।
सर्वर्द्धिगुणसंपन्नास्ते चापि निधनं गताः ॥ १.१.२६७ ॥
ในโลก บัณฑิตและคัมภีร์ปุราณะ รวมทั้งกวีผู้ประเสริฐที่สุด ต่างกล่าวถึงท่านเหล่านั้น ท่านเหล่านั้นพร้อมด้วยความรุ่งเรืองและคุณธรรมทั้งปวง ก็ได้ถึงความตายเช่นกัน
1.1.268
तव पुत्रा दुरात्मानः प्रतप्ताश्चैव मन्युना ।
लुब्धा दुर्वृत्तभूयिष्ठा न ताञ्छोचितुमर्हसि ॥ १.१.२६८ ॥
บุตรของท่านมีจิตใจชั่วร้าย ถูกความโกรธเผาผลาญ โลภมาก และประพฤติผิดธรรมเป็นส่วนใหญ่ ท่านไม่ควรโศกเศร้าเพราะพวกเขาเลย
1.1.269
श्रुतवानसि मेधावी बुद्धिमान्प्राज्ञसंमतः ।
येषां शास्त्रानुगा बुद्धिर्न ते मुह्यन्ति भारत ॥ १.१.२६९ ॥
ท่านเป็นผู้ได้ศึกษามาก มีปัญญา เฉลียวฉลาด และเป็นที่ยอมรับของบัณฑิต ข้าแต่พระภารตะ ผู้ที่มีปัญญาดำเนินตามคัมภีร์ศาสตร์ย่อมไม่หลงใหล
1.1.270
निग्रहानुग्रहौ चापि विदितौ ते नराधिप ।
नात्यन्तमेवानुवृत्तिः कार्या ते पुत्ररक्षणे ॥ १.१.२७० ॥
ข้าแต่จอมนรชน ท่านทราบดีทั้งการลงโทษและการโปรดปราน ในการปกป้องบุตรของท่าน ท่านไม่ควรตามใจมากเกินไป
1.1.271
भवितव्यं तथा तच्च नानुशोचितुमर्हसि ।
दैवं पुरुषकारेण को निवर्तितुमर्हति ॥ १.१.२७१ ॥
สิ่งที่ต้องเกิดขึ้นก็ได้เกิดขึ้นแล้ว ท่านจึงไม่ควรโศกเศร้า ใครเล่าจะสามารถย้อนชะตากรรมด้วยความเพียรของมนุษย์ได้
1.1.272
विधातृविहितं मार्गं न कश्चिदतिवर्तते ।
कालमूलमिदं सर्वं भावाभावौ सुखासुखे ॥ १.१.२७२ ॥
ไม่มีผู้ใดล่วงพ้นทางที่พระผู้สร้างกำหนดไว้ ทั้งหมดนี้มีกาลเป็นรากฐาน ความมีและความไม่มี ความสุขและความทุกข์
1.1.273
कालः सृजति भूतानि कालः संहरते प्रजाः ।
संहरन्तं प्रजाः कालं कालः शमयते पुनः ॥ १.१.२७३ ॥
กาลให้กำเนิดสรรพสัตว์ กาลทำลายประชาชน และเมื่อกาลทำลายอยู่ กาลก็สงบกาลนั้นลงอีกครั้ง
1.1.274
कालो विकुरुते भावान्सर्वांल्लोके शुभाशुभान् ।
कालः संक्षिपते सर्वाः प्रजा विसृजते पुनः ॥ १.१.२७४ ॥
กาลเปลี่ยนแปลงสภาวะทั้งหลายในโลก ทั้งที่เป็นมงคลและไม่เป็นมงคล กาลรวบรวมสรรพสัตว์ทั้งปวงไว้ แล้วก็ปล่อยออกไปอีกครั้ง
1.1.275
कालः सुप्तेषु जागर्ति कालो हि दुरतिक्रमः ।
कालः सर्वेषु भूतेषु चरत्यविधतः समः ॥ १.१.२७५ ॥
กาลตื่นอยู่เมื่อผู้อื่นหลับ กาลนั้นยากจะล่วงพ้นแท้จริง กาลเคลื่อนไปในสรรพสัตว์อย่างเสมอกัน โดยไม่เลือกที่รักมักที่ชัง
1.1.276
अतीतानागता भावा ये च वर्तन्ति सांप्रतम् ।
तान्कालनिर्मितान्बुद्ध्वा न संज्ञां हातुमर्हसि ॥ १.१.२७६ ॥
สภาวะที่ล่วงไปแล้ว ที่ยังไม่มาถึง และที่กำลังดำรงอยู่ในขณะนี้ ล้วนถูกกาลสร้างขึ้น เมื่อรู้เช่นนี้แล้ว ท่านไม่ควรละทิ้งสติของตน
1.1.277
इत्येवं पुत्रशोकार्तं धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ।
आश्वास्य स्वस्थमकरोत्सूतो गावल्गणिस्तदा ॥ १.१.२७७ ॥
เมื่อกล่าวปลอบโยนท้าวธฤตราษฎร์ ผู้เป็นจอมประชาชน ซึ่งทุกข์ทรมานจากความโศกเศร้าเพราะบุตร สารถีคาวัลคณีจึงทำให้พระองค์กลับคืนสู่ความสงบ
1.1.278
धृतराष्ट्रोऽपि तच्छ्रुत्वा धृतिमेव समाश्रयत् ।
दिष्ट्येदमागतमिति मत्त्वा स प्राज्ञसत्तमः ॥ १.१.२७८ ॥
แม้ท้าวธฤตราษฎร์เมื่อได้ฟังดังนั้นก็ยึดมั่นอยู่แต่ในความอดทน พระองค์ซึ่งเป็นผู้ฉลาดที่สุด คิดว่าเหตุการณ์นี้มาถึงด้วยพรหมลิขิต จึงตั้งมั่นอยู่ได้
1.1.279
लोकानां च हितार्थाय कारुण्यान्मुनिसत्तमः ।
अत्रोपनिषदं पुण्यां कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ १.१.२७९ ॥
ด้วยความกรุณาต่อโลกทั้งหลาย เพื่อประโยชน์สุขของโลก มุนีผู้ประเสริฐที่สุด กฤษณะ ไทรปายนะ จึงได้กล่าวอุปนิษัทอันศักดิ์สิทธิ์นี้ไว้ที่นี่
1.1.280
विद्वद्भिः कथ्यते लोके पुराणे कविसत्तमैः ।
भारताध्ययनं पुण्यमपि पादमधीयतः।
श्रद्दधानस्य पूयन्ते सर्वपापान्यशेषतः ॥ १.१.२८० ॥
ในโลก บัณฑิตกล่าวไว้ และกวีผู้ประเสริฐที่สุดได้ประกาศไว้ในปุราณะว่า การศึกษาคัมภีร์ภารตะเป็นบุญกุศล ผู้ใดศึกษาเพียงหนึ่งในสี่ส่วนด้วยศรัทธา บาปทั้งปวงของผู้นั้นย่อมถูกชำระให้บริสุทธิ์โดยไม่เหลือ
1.1.281
देवा देवर्षयो ह्यत्र तथा ब्रह्मर्षयोऽमलाः ।
कीर्त्यन्ते शुमकर्माणस्तथा यक्षा महोरगाः ॥ १.१.२८१ ॥
ในที่นี้ เทพ เทวฤๅษี และพรหมฤๅษีผู้ปราศจากมลทิน ย่อมถูกกล่าวถึง ทั้งยักษ์และนาคผู้ยิ่งใหญ่ผู้มีกรรมอันเป็นมงคลก็ถูกกล่าวถึงเช่นกัน
1.1.282
भगवान्वासुदेवश्च कीर्त्यतेऽत्र सनातनः ।
स हि सत्यमृतं चैव पवित्रं पुण्यमेव च ॥ १.१.२८२ ॥
ในที่นี้ พระภควานวาสุเทพผู้เป็นนิรันดร์ย่อมถูกกล่าวถึง พระองค์นั้นแลคือความจริงและระเบียบแห่งธรรม บริสุทธิ์และเป็นบุญโดยสาระ
1.1.283
शाश्वतं ब्रह्म परमं ध्रुवं ज्योतिः सनातनम् ।
यस्य दिव्यानि कर्माणि कथन्ति मनीषिणः ॥ १.१.२८३ ॥
พรหมันเป็นนิรันดร์ สูงสุด มั่นคง เป็นแสงสว่างอันเป็นนิรันดร์ ปราชญ์ทั้งหลายย่อมเล่าถึงกิจอันทิพย์ของพรหมันนั้น
1.1.284
असत्सत्सदसच्चैव यस्माद्विश्वं प्रवर्तते ।
सन्ततिश्च प्रवृत्तिश्च जन्ममृत्युपुनर्भवाः ॥ १.१.२८४ ॥
จากพระองค์ จักรวาลย่อมดำเนินไป ทั้งความไม่มี ความมี และทั้งความมีและความไม่มี และจากพระองค์ย่อมเกิดความต่อเนื่อง การดำเนินไป การเกิด การตาย และการเกิดใหม่
1.1.285
अध्यात्मं श्रूयतें यत्र पञ्चभूतगुणात्मकम् ।
अव्यक्तादि परं यच्च स एव परिगीयते ॥ १.१.२८५ ॥
เมื่อได้ยินคำสอนภายในที่ประกอบด้วยคุณของธาตุทั้งห้า และสิ่งสูงสุดที่เหนือกว่าอวยักตะและสิ่งอื่น ๆ นั้น ก็คือพระองค์ที่ถูกขับร้องถึง
1.1.286
यं ध्यायन्ति सदा मुक्ता ध्यानयोगबलान्विताः ।
प्रतिबिम्बमिवादर्शे पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् ॥ १.१.२८६ ॥
ผู้ที่หลุดพ้นแล้ว ประกอบด้วยกำลังแห่งฌานโยคะ ย่อมภาวนาถึงพระองค์เสมอ และเห็นพระองค์ประทับอยู่ในอาตมัน ดุจภาพสะท้อนในกระจก
1.1.287
श्रद्दधानः सदा युक्तः सदा धर्मपरायणः ।
आसेवन्निममध्यायं नरः पापात्प्रमुच्यते ॥ १.१.२८७ ॥
ผู้ที่มีศรัทธา ควบคุมตนได้เสมอ และตั้งมั่นในธรรมเสมอ ผู้ศึกษาบทนี้ย่อมพ้นจากบาป
1.1.288
अनुक्रमणिकाध्यायं भारतस्येममादितः ।
आस्तिकः सततं शृण्वन्न कृच्छ्रेष्ववसीदति ॥ १.१.२८८ ॥
ผู้มีศรัทธาที่ฟังบทสารบัญของมหาภารตะนี้ตั้งแต่ต้นอยู่เสมอ ย่อมไม่จมอยู่ในความยากลำบาก
1.1.289
उभे सन्ध्ये जपन्किंचित्सद्यो मुच्येत किल्बिषात् ।
अनुक्रमण्या यावत्स्यादह्नारात्र्या च संचितम् ॥ १.१.२८९ ॥
เมื่อท่องบางส่วนของสารบัญนี้ในสนธยาทั้งสอง ผู้นั้นย่อมพ้นจากบาปที่สะสมไว้ทั้งกลางวันและกลางคืนในทันที
1.1.290
भारतस्य वपुर्ह्येतत्सत्यं चामृतमेव च ।
नवनीतं यथा दध्नो द्विपदां ब्राह्मणो यथा ॥ १.१.२९० ॥
นี่แลคือร่างของมหาภารตะ คือความจริงและน้ำทิพย์อมฤต ดุจเนยใสในนมเปรี้ยว และดุจพราหมณ์ในหมู่สัตว์สองเท้า
1.1.291
आरण्यकं च वेदेभ्य ओषधिभ्योऽमृतं यथा ।
ह्रदानामुदधिः श्रेष्ठो गौर्वरिष्ठा चतुष्पदाम् ॥ १.१.२९१ ॥
ดุจอารัณยกะในหมู่พระเวท และอมฤตในหมู่สมุนไพร มหาสมุทรเป็นเลิศในหมู่ทะเลสาบ โคเป็นเลิศในหมู่สัตว์สี่เท้า ฉันนั้น
1.1.292
यथैतानीतिहासानां तथा भारतमुच्यते ।
यश्चैनं श्रावयेच्छ्राद्धे ब्राह्मणान्पादमन्ततः ॥ १.१.२९२ ॥
ดังที่เหล่านี้เรียกว่าอิติหาส มหาภารตะก็เรียกเช่นนั้น ผู้ใดให้ท่องแม้เพียงหนึ่งในสี่ของมหาภารตะแก่พราหมณ์ในพิธีศราทธะ
1.1.293
अक्षय्यमन्नपानं वै पितृंस्तस्योपतिष्ठते ।
इतिहासपुराणाभ्यां वेदं समुपबृंहयेत् ॥ १.१.२९३ ॥
อาหารและน้ำที่ไม่มีวันหมดย่อมมาปรนนิบัติบรรพบุรุษของผู้นั้น ควรขยายพระเวทให้บริบูรณ์ด้วยอิติหาสและปุราณะ
1.1.294
बिभेत्यल्पश्रुताद्वेदो मामयं प्रतरिष्यति ।
कार्ष्णं वेदमिमं विद्वाञ्श्रावयित्वार्थमश्नुते ॥ १.१.२९४ ॥
พระเวทย่อมหวาดกลัวผู้มีความรู้น้อย คิดว่า ‘ผู้นี้จะเหนือกว่าเรา’ ผู้มีปัญญาที่ให้พระเวทแห่งกฤษณะนี้ถูกฟัง ย่อมบรรลุจุดหมายของพระเวทนั้น
1.1.295
भ्रूणहत्यादिकं चापि पापं जह्यादसंशयम् ।
य इमं शुचिरध्यायं पठेत्पर्वणि पर्वणि ॥ १.१.२९५ ॥
ผู้นั้นย่อมละบาป เช่นการฆ่าทารกในครรภ์ เป็นแน่แท้ ผู้บริสุทธิ์ที่ท่องบทนี้ในทุกปรวะ
1.1.296
अधीतं भारतं तेन कृत्स्नं स्यादिति मे मतिः ।
यश्चैनं शृणुयान्नित्यमार्षं श्रद्धासमन्वितः ॥ १.१.२९६ ॥
โดยผู้นั้น มหาภารตะทั้งหมดย่อมได้รับการศึกษาแล้ว นี่เป็นความเห็นของข้าพเจ้า และผู้ที่ประกอบด้วยศรัทธา ฟังงานของฤๅษีนี้อยู่เป็นนิตย์
1.1.297
स दीर्घमायुः कीर्तिं च स्वर्गतिं चाप्नुयान्नरः ।
एकतश्चतुरो वेदा भारतं चैतदेकतः ॥ १.१.२९७ ॥
ผู้นั้นย่อมได้อายุยืน เกียรติยศ และคติแห่งสวรรค์ ด้านหนึ่งคือพระเวททั้งสี่ อีกด้านหนึ่งคือมหาภารตะนี้
1.1.298
पुरा किल सुरैः सर्वैः समेत्य तुलया धृतम् ।
चतुर्भ्यः सरहस्येभ्यो वेदेभ्यो ह्यधिकं यदा ॥ १.१.२९८ ॥
ในกาลก่อน เมื่อเหล่าเทพทั้งปวงประชุมกันและชั่งบนตาชั่ง มหาภารตะก็หนักกว่าพระเวททั้งสี่พร้อมคัมภีร์ลับ
1.1.299
तदाप्रभृति लोकेऽस्मिन्महाभारतमुच्यते ।
महत्त्वे च गुरुत्वे च ध्रियमाणं यतोऽधिकम् ॥ १.१.२९९ ॥
นับแต่นั้นมา ในโลกนี้จึงเรียกว่ามหาภารตะ เพราะเมื่อชั่งความยิ่งใหญ่และความหนักแล้ว มันถูกถือว่าหนักกว่า
1.1.300
महत्त्वाद्भारवत्त्वाच्च महाभारतमुच्यते ।
निरुक्तमस्य यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १.१.३०० ॥
เพราะความยิ่งใหญ่และความหนัก จึงเรียกว่ามหาภารตะ ผู้ใดรู้นิรุกติของคำนี้ ย่อมพ้นจากบาปทั้งปวง
1.1.301
तपो नकल्कोऽध्ययनं नकल्कः ।
स्वाभाविको वेदविधिर्नकल्कः।
प्रसह्य वित्ताहरणं नकल्क-
स्तान्येव भावोपहतानि कल्कः ॥ १.१.३०१ ॥
การบำเพ็ญตบะไม่ใช่มลทิน การศึกษาพระเวทไม่ใช่มลทิน พิธีกรรมตามวิธีแห่งพระเวทซึ่งเป็นธรรมชาติก็ไม่ใช่มลทิน การแย่งชิงทรัพย์สินด้วยกำลังก็ไม่ใช่มลทิน แต่สิ่งเหล่านั้นเองเมื่อถูกทำให้เสียไปด้วยเจตนาย่อมกลายเป็นมลทิน