మహాభారతం · అధ్యాయం 1.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत् ॥ १.१.१ ॥
నారాయణునికి, నరులలో ఉత్తముడైన నరునికి, దేవి సరస్వతికి నమస్కరించి, అనంతరం 'జయ' అని ఉచ్చరించాలి.
1.1.2
नारायणं सुरगुरुं जगदेकनाथं ।
भक्तप्रियं सकललोकनमस्कृतं च।
त्रैगुण्यवर्जितमजं विभुमाद्यमीशं ।
वन्दे भवघ्नममरासुरसिद्धवन्द्यम् ॥ १.१.२ ॥
దేవగురువు, జగత్తుకు ఏకైక ప్రభువు, భక్తప్రియుడు, సమస్త లోకాలచే నమస్కరింపబడేవాడు, త్రిగుణరహితుడు, అజుడు, విభుడు, ఆదిదేవుడైన ఈశ్వరుడు నారాయణుడిని నమస్కరిస్తున్నాను; భవబంధాన్ని నశింపజేసేవాడు, దేవ-అసుర-సిద్ధులచే వందితుడు.
1.1.3
नमो धर्माय महते नमः कृष्णाय वेधसे ।
ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान् ॥ १.१.३ ॥
మహత్తరమైన ధర్మానికి నమస్కారం; సృష్టికర్త కృష్ణునికి నమస్కారం. బ్రాహ్మణులకు నమస్కరించి, శాశ్వత ధర్మాలను వివరిస్తాను.
1.1.4
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ।
ॐ नमः पितामहाय। ॐ नमः प्रजापतिभ्यः।
ॐ नमः कृष्णद्वैपायनाय ।
ॐ नमः सर्वविघ्नविनायकेभ्यः ॥ १.१.४ ॥
ఓం, భగవంతుడు వాసుదేవునికి నమస్కారం. ఓం, పితామహునికి నమస్కారం. ఓం, ప్రజాపతులకు నమస్కారం. ఓం, కృష్ణద్వైపాయనునికి నమస్కారం. ఓం, సర్వవిఘ్నాలను తొలగించే వినాయకులకు నమస్కారం.
1.1.5
रोमहर्षणपुत्र उग्रश्रवाः सौतिः पौराणिको ।
नैमिशारण्ये शौनकस्य कुलपतेर्द्वादशवार्षिके सत्रे ॥ १.१.५ ॥
రోమహర్షణుని కుమారుడు ఉగ్రశ్రవుడు, సౌతి, పౌరాణికుడు, నైమిశారణ్యంలో కులపతి శౌనకుని పన్నెండేళ్ల సత్రంలో.
1.1.6
सुखासीनानभ्यगच्छद्ब्रह्मर्षीन्संशितव्रतान् ।
विनयावनतो भूत्वा कदाचित्सूतनन्दनः ॥ १.१.६ ॥
సుఖంగా కూర్చున్న, కఠిన వ్రతులైన బ్రహ్మర్షులను ఒకప్పుడు సూతనందనుడు వినయంతో వంగి సమీపించాడు.
1.1.7
तमाश्रममनुप्राप्य नैमिशारण्यवासिनः ।
उवाच तानृषीन्सर्वान्धन्यो वोऽस्म्यद्यदर्शनात् ॥ १.१.७ ॥
ఆ ఆశ్రమానికి చేరి నైమిశారణ్యవాసులైన ఆ మునులందరితో అతను ఇలా అన్నాడు, "ఈ రోజు మీ దర్శనంతో నేను ధన్యుడనయ్యాను."
1.1.8
वेद वैयासिकीः सर्वाः कथा धर्मार्यैसंहिताः ।
वक्ष्यामि वो द्विजश्रेष्ठाः शृण्वन्त्वद्य तपोधनाः ॥ १.१.८ ॥
వ్యాసుడు రచించిన ధర్మార్థములతో కూడిన కథలన్నీ నాకు తెలుసు. ద్విజశ్రేష్ఠులారా, తపోధనులారా, నేను మీకు చెబుతాను; ఈ రోజు మీరు వినండి.
1.1.9
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नैमिशारण्यवासिनः ।
चित्रा श्रोतुं कथास्तत्र परिव्रुस्तपस्विनः ॥ १.१.९ ॥
అతని ఆ మాటలు విని నైమిశారణ్యవాసులైన తపస్వులు అద్భుతమైన కథలు వినడానికి అక్కడ చుట్టూ చేరారు.
1.1.10
अभिवाद्य मुनींस्तांस्तु सर्वानेव कुताञ्जलिः ।
अपृच्छत्स तपोवृद्धिं सद्भिश्चैवाभिपूजितः ॥ १.१.१० ॥
ఆ మునులందరికీ నమస్కరించి, చేతులు జోడించి, సత్పురుషులచే గౌరవింపబడినవాడై వారి తపస్సు వృద్ధి గురించి అడిగాడు.
1.1.11
अथ तेषूपविष्टेषु सर्वेष्वेव तपस्विषु ।
निर्दिष्टमासनं भेजे विनयाद्रौमहर्षणिः ॥ १.१.११ ॥
అప్పుడు ఆ తపస్వులందరూ కూర్చున్న తర్వాత, రోమహర్షణుని కుమారుడు వినయంతో నిర్దేశించిన ఆసనాన్ని స్వీకరించాడు.
1.1.12
सुखासीनं ततस्तं तु विश्रान्तमुपलक्ष्य च ।
अथापृच्छदृषिस्तत्र कश्चित्प्रस्तावयन्कथाः ॥ १.१.१२ ॥
అతను సుఖంగా కూర్చుని విశ్రాంతి తీసుకోవడం చూసి, అక్కడ ఉన్న ఒక ఋషి కథల ప్రస్తావన తెస్తూ అతనిని అడిగాడు.
1.1.13
कुत आगम्यते सौते क्वचायं विहृतस्त्वया ।
कालः कमलपत्राक्ष शंसैतत्पृच्छतो मम ॥ १.१.१३ ॥
సౌతీ, నువ్వు ఎక్కడి నుండి వస్తున్నావు? ఈ కాలాన్ని ఎక్కడ గడిపావు? కమలనేత్రుడా, నేను అడుగుతున్నాను, దీన్ని చెప్పు.
1.1.14
एवं पृष्टोऽब्रवीत्सम्यग्यथावद्रौमहर्षणिः ।
वाक्यं वचनसंपन्नस्तेषां च चरिताश्रयम् ॥ १.१.१४ ॥
ఇలా అడగబడినప్పుడు, మాటలలో నేర్పరి అయిన రోమహర్షణుని కుమారుడు సౌతి, వారి చరితానికి సంబంధించిన మాటలను సరిగ్గా, యథాతథంగా చెప్పాడు.
1.1.15
तस्मिन्सदसि विस्तीर्णे मुनीनां भावितात्मनाम् ।
जनमेजयस्य राजर्षेः सर्पसत्रे महात्मनः ॥ १.१.१५ ॥
ఆ విశాలమైన సభలో, పవిత్రాత్ములైన మునుల మధ్య, రాజర్షి మహాత్ముడైన జనమేజయుని సర్పసత్రంలో.
1.1.16
समीपे पार्थिवेन्द्रस्य सम्यक्पारिक्षितस्य च ।
कृष्णद्वैपायनप्रोक्ताः सुपुण्या विविधाः कथाः ॥ १.१.१६ ॥
రాజాధిరాజు పారీక్షితుని సమీపంలో, సరిగ్గా, కృష్ణద్వైపాయనుడు చెప్పిన అత్యంత పవిత్రమైన వివిధ కథలు.
1.1.17
कथिताश्चापि विधिवद्या वैशंपायनेन वै ।
श्रुत्वाऽहं ता विचित्रार्था महाभारतसंश्रिताः ॥ १.१.१७ ॥
వైశంపాయనుడు విధిప్రకారం చెప్పిన, విచిత్రార్థాలు కలిగిన, మహాభారతానికి చెందిన ఆ కథలను నేను విన్నాను.
1.1.18
बहूनि संपरिक्रम्य तीर्थान्यायतनानि च ।
समन्तपञ्चकं नाम पुण्यं द्विजनिषेवितम् ॥ १.१.१८ ॥
అనేక తీర్థాలను, దేవాలయాలను ప్రదక్షిణ చేసి, ద్విజులు సేవించే సమంతపంచకం అనే పవిత్ర ప్రదేశాన్ని.
1.1.19
गतवानस्मि तं देशं युद्धं यत्राभवत्पुरा ।
कुरूणां पाण्डवानां च सर्वेषां च महीक्षिताम् ॥ १.१.१९ ॥
పూర్వం కురువులకు, పాండవులకు మరియు సమస్త రాజులకు యుద్ధం జరిగిన ఆ దేశానికి నేను వెళ్లాను.
1.1.20
दिदृक्षुंरागतस्तस्मात्समीपं भावतामिह ।
आयुष्मन्तः सर्व एव ब्रह्मभाता हि मे मताः
अस्मिन्यज्ञे महाभङ्गाः सूर्यपावकवर्चसः ॥ १.१.२० ॥
చూడాలనే కోరికతో అక్కడి నుండి మీ సమీపానికి వచ్చాను. మీరందరూ దీర్ఘాయుష్కులు; నేను మిమ్మల్ని బ్రహ్మ సోదరులుగా భావిస్తాను. ఈ యజ్ఞంలో మీరు మహా భాగ్యవంతులు, సూర్యాగ్నుల వలె ప్రకాశించేవారు.
1.1.21
कृताभिषेकाः शुचयः कृतजप्या हुताग्नयः ।
भवन्त आसते स्वस्था ब्रवीमि किमहं द्विजाः ॥ १.१.२१ ॥
స్నానం చేసి, పవిత్రులై, జపం చేసి, అగ్నులలో హోమం చేసి మీరు ప్రశాంతంగా కూర్చున్నారు. ఓ ద్విజులారా, నేను ఏమి చెప్పాలి?
1.1.22
पुराणसंहिताः पुण्याः कथा धर्मार्थसंश्रिताः ।
इतिवृत्तं नरेन्द्राणामृषीणां च महात्मनाम् ॥ १.१.२२ ॥
పురాణ సంహితలు, ధర్మార్థాలపై ఆధారపడిన పుణ్యకథలు, రాజులు మరియు మహాత్ములైన ఋషుల వృత్తాంతం.
1.1.23
द्वैपायनेन यत्प्रोक्तं पुराणं परमर्षिणा ।
सुरैर्ब्रह्मर्षिभिश्चैव श्रुत्वा यदभिपूजितम् ॥ १.१.२३ ॥
పరమర్షి ద్వైపాయనుడు (వ్యాసుడు) చెప్పిన పురాణాన్ని దేవతలు మరియు బ్రహ్మర్షులు విని పూజించారు.
1.1.24
तस्याख्यानवरिष्ठस्य विचित्रपदपर्वणः ।
सूक्ष्मार्थन्याययुक्तस्य वेदार्थैर्भूषितस्य च ॥ १.१.२४ ॥
ఆ శ్రేష్ఠమైన ఆఖ్యానం, విచిత్రమైన పదాలు మరియు పర్వాలు కలిగినది, సూక్ష్మార్థం మరియు న్యాయంతో కూడినది, వేదార్థాలతో అలంకరించబడినది.
1.1.25
भारतस्येतिहासस्य पुण्यां ग्रन्थार्थसंयुताम् ।
संस्कारोपगतां ब्राह्मीं नानाशास्त्रोपबृंहिताम् ॥ १.१.२५ ॥
భారతేతిహాసంలోని పవిత్రమైనది, గ్రంథార్థంతో కూడినది, సంస్కారయుక్తమైనది, బ్రాహ్మీ భాషలో ఉన్నది, అనేక శాస్త్రాలచే పుష్టమైనది.
1.1.26
जनमेजयस्य यां राज्ञो वैशंपायन उक्तवान् ।
यथावत्स ऋषिः पृष्टः सत्रे द्वैपायनाज्ञया ॥ १.१.२६ ॥
జనమేజయ రాజుకు వైశంపాయనుడు చెప్పినది; సత్రంలో ద్వైపాయనుని ఆజ్ఞ ప్రకారం ఆ ఋషిని యథావిధిగా అడిగినప్పుడు.
1.1.27
वेदैश्चतुर्भिः सयुक्तां व्यासस्याद्भुतकर्मणः ।
संहितां श्रोतुमिच्छामः पुण्यां पापभयापहाम् ॥ १.१.२७ ॥
అద్భుతకర్ముడైన వ్యాసుని, నాలుగు వేదాలతో కూడిన, పాపభయాన్ని తొలగించే పవిత్ర సంహితను వినాలని కోరుతున్నాము.
1.1.28
आद्यं पुरुषमीशानं पुरुहूतं पुरुष्टुतम् ।
ऋतमेकाक्षरं ब्रह्म व्यक्ताव्यक्तं सनातनम् ॥ १.१.२८ ॥
ఆదిపురుషుడు, ఈశానుడు, పురుహూతుడు, పురుష్టుతుడు, ఋతము, ఏకాక్షర బ్రహ్మము, వ్యక్తావ్యక్తము, సనాతనుడు అయిన వానికి.
1.1.29
असच्च सच्चैव च यद्विश्वं सदसतः परम् ।
परावराणां स्रष्टारं पुराणं परमव्ययम् ॥ १.१.२९ ॥
అసత్తు, సత్తు, విశ్వము అయినవాడు; సత్, అసత్‌లకు పరమైనవాడు; పర-అవరాలను సృష్టించువాడు; పురాణుడు, పరమ అవ్యయుడు.
1.1.30
मङ्गल्यं मङ्गलं विष्णुं वरेण्यमनघं शुचिम् ।
नमस्कृत्य हृषीकेशं चराचरगुरुं हरिम् ॥ १.१.३० ॥
మంగళప్రదుడు, మంగళము, విష్ణువు, వరేణ్యుడు, నిర్మలుడు, శుచి అయిన, చరాచరాలకు గురువైన హృషీకేశుడు, హరికి నమస్కరించి.
1.1.31
महर्षेः पूजितस्येह सर्वलोकैर्महात्मनः ।
प्रवक्ष्यामि मतं पुण्यं व्यासस्याद्भुतकर्मणः ॥ १.१.३१ ॥
ఇక్కడ సర్వలోకాలచే పూజింపబడిన ఆ మహర్షి, మహాత్ముడు, అద్భుత కర్మలు చేసిన వ్యాసుని పుణ్యమైన మతాన్ని నేను చెబుతాను.
1.1.32
नमो भगवते तस्मै व्यासायामिततेजसे ।
यस्य प्रसादाद्वक्ष्यामि नारायणकथामिमाम् ॥ १.१.३२ ॥
ఆ భగవానుడు, అమిత తేజస్వి అయిన వ్యాసునికి నమస్కారం; ఆయన కృపవల్ల ఈ నారాయణ కథను నేను చెబుతాను.
1.1.33
सर्वाश्रमाभिशमनं सर्वतीर्थावगाहनम् ।
न तथा फलद सूते नारायणकथा यथा ॥ १.१.३३ ॥
అన్ని ఆశ్రమాలను శాంతింపజేయడం, అన్ని తీర్థాలలో స్నానం చేయడం కూడా నారాయణ కథ ఇచ్చే ఫలాన్ని ఇవ్వవు.
1.1.34
नास्ति नारायणसमं न भूतं न भविष्यति ।
एतेन सत्यवाक्येन सर्वार्थान्साधयाम्यहम् ॥ १.१.३४ ॥
నారాయణునితో సమానుడు లేడు, ఉన్నాడు కాదు, ఉండబోడు. ఈ సత్యవాక్యంతో నేను సర్వార్థాలను సాధిస్తాను.
1.1.35
आचख्युः कवयः केचित्संप्रत्याचक्षते परे ।
आख्यास्यन्ति तथैवान्य इतिहासमिमं भुवि ॥ १.१.३५ ॥
కొందరు కవులు ఈ ఇతిహాసాన్ని చెప్పారు; కొందరు ఇప్పుడు చెబుతున్నారు; ఇతరులు కూడా ఈ భూమిపై ఇలాగే చెబుతారు.
1.1.36
इदं तु त्रिषु लोकेषु महज्ज्ञानं प्रतिष्ठितम् ।
विस्तरैश्च समासैश्च धार्यते यद्द्विजातिभिः ॥ १.१.३६ ॥
ఈ మహా జ్ఞానం మూడు లోకాలలో ప్రతిష్ఠితమై ఉంది; ద్విజులు దీనిని విస్తారంగానూ సంక్షిప్తంగానూ ధరిస్తారు.
1.1.37
अलङ्कृतं शुभैः शब्दैः समयैर्दिव्यधनुषैः ।
छन्दोवृत्तैश्च विविधैरन्वितं विदुषांप्रियम् ॥ १.१.३७ ॥
ఇది శుభకరమైన పదాలతో, నియమబద్ధమైన రీతులతో, దివ్య ధనుస్సు వంటి సూక్ష్మ పద్ధతులతో, వివిధ ఛందస్సులు మరియు వృత్తాలతో అలంకరించబడి, విద్వాంసులకు ప్రియమైనది.
1.1.38
तपसा ब्रह्मचर्येण व्यस्य वेदं सनातनम् ।
इतिहासमिमं चक्रे पुण्यं सत्यवतीसुतः ॥ १.१.३८ ॥
తపస్సుతో, బ్రహ్మచర్యంతో సనాతన వేదాన్ని విభజించి, సత్యవతి కుమారుడు ఈ పవిత్ర ఇతిహాసాన్ని రచించాడు.
1.1.39
पुण्ये हिमवतः पादे मेध्ये गिरिगुहालये ।
विशोध्य देहं धर्मात्मा दर्भसंस्तरमाश्रितः ॥ १.१.३९ ॥
హిమాలయ పవిత్ర పాదభాగంలో, పరిశుద్ధ పర్వత గుహలో నివసిస్తూ, శరీరాన్ని శుద్ధి చేసుకుని, ధర్మాత్ముడు దర్భల పాన్పుపై ఆసీనుడయ్యాడు.
1.1.40
शुचिः सनियमो व्यासः शान्तात्मातपसि स्थितः ।
भारतस्येतिहासस्य धर्मेणान्वीक्ष्य तां गतिम् ॥ १.१.४० ॥
పవిత్రుడు, నియమబద్ధుడు, శాంతాత్ముడైన వ్యాసుడు తపస్సులో స్థిరంగా ఉండి, ధర్మం ద్వారా భారత ఇతిహాసపు ఆ గతిని పరిశీలించాడు.
1.1.41
प्रविश्य योगं ज्ञानेन सोऽपश्यत्सर्वमन्ततः ॥ १.१.४१ ॥
యోగంలో ప్రవేశించి, జ్ఞానంతో ఆయన అంతా సమగ్రంగా చూశాడు.
1.1.42
निष्प्रभेऽस्मिन्निरालोके सर्वतस्तमसा वृते ।
बृहदण्डमभूदेकं प्रजानां बीजमव्ययम् ॥ १.१.४२ ॥
కాంతి లేని, చూపు లేని, అన్ని వైపులా చీకటి కమ్మిన ఇందులో, ప్రాణుల అవినాశమైన బీజమైన ఒక మహా అండం ఏర్పడింది.
1.1.43
युगस्यादिनिमित्तं तन्महद्दिव्यं प्रचक्षत ।
व्यस्मिंस्तच्छ्रूयते सत्यंज्योतिर्ब्रह्म सनातनम् ॥ १.१.४३ ॥
యుగారంభానికి కారణమైనది ఆ మహత్తరమైన దివ్యాండమని చెప్పబడుతుంది. అందులో సత్యము, జ్యోతి, సనాతన బ్రహ్మము అని వినబడుతుంది.
1.1.44
अद्भुतं चाप्यचिन्त्यं च सर्वत्र समतां मतम् ।
अव्यक्तं कारणं सूक्ष्मं यत्तत्सदसदात्मकम् ॥ १.१.४४ ॥
అది అద్భుతమైనది, అచింత్యమైనది, సర్వత్ర సమానమైనదిగా భావించబడుతుంది. అది అవ్యక్తమైన, సూక్ష్మమైన కారణము; సత్తు-అసత్తుల స్వరూపము.
1.1.45
यस्मिन्पितामहो जज्ञे प्रभुरेकः प्रजापतिः ।
ब्रह्मा सुरगुरुः स्थाणुर्मनुः कः परमेष्ठ्यथ ॥ १.१.४५ ॥
దీని నుండి పితామహుడు, ఏకైక ప్రభువైన ప్రజాపతి జన్మించారు — బ్రహ్మ, సురగురువు, స్థాణువు, మనువు, క, పరమేష్ఠి.
1.1.46
प्राचेतसस्तथा दक्षो दक्षपुत्राश्च सप्तवै ।
ततः प्रजानां पतयः प्राभवन्नेकविंशतिः ॥ १.१.४६ ॥
ప్రాచేతసుడు, దక్షుడు, దక్షుని ఏడుగురు పుత్రులు — తరువాత ప్రజలకు ఇరవై ఒక్క పతులు ఉద్భవించారు.
1.1.47
पुरुषश्चाप्रमेयात्मा यं सर्वऋषयो विदु ।
विश्वेदेवास्तथाऽऽदित्या वसवोऽथाश्विनावपि ॥ १.१.४७ ॥
అప్రమేయమైన ఆత్మ కలిగిన పురుషుడు, సమస్త ఋషులు ఎరిగినవాడు; విశ్వదేవులు, ఆదిత్యులు, వసువులు, ఇద్దరు అశ్వినులు కూడా.
1.1.48
यक्षाः साध्याः पिशाचाश्च गुह्यकाः पितरस्तथा ।
ततः प्रसूता विद्वांसः शिष्टा ब्रह्मर्षिसत्तमाः ॥ १.१.४८ ॥
యక్షులు, సాధ్యులు, పిశాచులు, గుహ్యకులు, పితృదేవతలు కూడా; తరువాత విద్వాంసులు, శిష్టులు, బ్రహ్మర్షులలో శ్రేష్ఠులు జన్మించారు.
1.1.49
महर्षयश्च बहवः सर्वैः समुदिता गुणैः ।
आतो द्यौः पृथिवी वायुरन्तरिक्षं दिशस्तया ॥ १.१.४९ ॥
అనేకమంది మహర్షులు సర్వగుణ సంపన్నులు; అలాగే ఆకాశం, భూమి, వాయువు, అంతరిక్షం, దిక్కులు కూడా ఉద్భవించాయి.
1.1.50
संवत्सरर्तवो मासाः पक्षाहोरात्रयः क्रमात् ।
यच्चान्यदपि तत्सर्वं संभूतं लोकसाक्षिकम् ॥ १.१.५० ॥
సంవత్సరం, ఋతువులు, మాసాలు, పక్షాలు, పగలు, రాత్రులు క్రమంగా ఉద్భవించాయి; ఇతరమైనవన్నీ లోకసాక్షిగా ఉద్భవించాయి.
1.1.51
यदिदं दृश्यते किंचिद्बूतं स्थावरजङ्गमम् ।
पुनःसंक्षिप्यते सर्वं जगत्प्राप्ते युगक्षये ॥ १.१.५१ ॥
ఇక్కడ కనిపించే స్థావర జంగమ భూతాలన్నీ యుగాంత సమయంలో ఈ జగత్తు మళ్లీ ఉపసంహరించబడతాయి.
1.1.52
यथर्तुष्वृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्यये ।
दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा भावा युगादिषु ॥ १.१.५२ ॥
ఋతువులలో ఋతు లక్షణాలు వరుసగా అనేక రూపాలలో కనిపించినట్లే, అవే యుగాదులలో భావాలు మళ్లీ అలాగే కనిపిస్తాయి.
1.1.53
एवमेतदनाद्यन्तं भूतसंघातकारकम् ।
अनादिनिधनं लोके चक्रं संपरिवर्तते ॥ १.१.५३ ॥
ఈ విధంగా ఆదిలేనిది, అంతంలేనిది, భూతసమూహాన్ని సృష్టించేది అయిన ఈ చక్రం లోకంలో తిరుగుతూనే ఉంటుంది.
1.1.54
त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि त्रयस्त्रिंशच्छतानि च ।
त्रयस्त्रिंशच्च देवनां सृष्टिः संक्षेपलक्षणा ॥ १.१.५४ ॥
ముప్పై మూడు వేలు, మూడువేల మూడువందల ముప్పై మూడు, మరియు ముప్పై మూడు దేవతల సృష్టి సంక్షిప్తంగా చెప్పబడింది.
1.1.55
दिवः पुत्रो बृहद्भानुश्चक्षुरात्मा विभावसुः ।
सविता स ऋचीकोऽर्को भानुराशावहो रविः ॥ १.१.५५ ॥
ద్యులోకపు కుమారులు: బృహద్భాను, చక్షువు, ఆత్మ, విభావసువు; సవిత, అతడే ఋచీకుడు, అర్కుడు, భానువు, ఆశావహుడు, రవి.
1.1.56
पुत्रा विवस्वतः सर्वे मनुस्तेषां तथाऽवरः ।
देवभ्राट् तनयस्तस्य सुभ्राडिति ततः स्मृतः ॥ १.१.५६ ॥
వివస్వంతుని కుమారులందరూ; వారిలో మనువు, తరువాతివాడు కూడా. అతని కుమారుడు దేవభ్రాట్; తరువాత అతడు సుభ్రాట్ అని స్మరించబడ్డాడు.
1.1.57
सुभ्राजस्तु त्रयः पुत्राः प्रजावन्तो बहुश्रुताः ।
दशज्योतिः शतज्योतिः सहस्रज्योतिरेव च ॥ १.१.५७ ॥
సుభ్రాజునకు ముగ్గురు కుమారులు ఉండిరి; వారు సంతానవంతులు, బహుశ్రుతులు: దశజ్యోతి, శతజ్యోతి, సహస్రజ్యోతి.
1.1.58
दशपुत्रसहस्राणि दशज्योतेर्महात्मनः ।
ततो दशगुणाश्चान्ये शतज्योतेरिहात्मजाः ॥ १.१.५८ ॥
మహాత్ముడైన దశజ్యోతికి పదివేల మంది కుమారులు; తరువాత శతజ్యోతికి అంతకంటే పదిరెట్లు ఇతర కుమారులు ఇక్కడ ఉన్నారు.
1.1.59
भूयस्ततो दशगुणाः सहस्रज्योतिषः सुताः ।
तेभ्योऽयं कुरुवंशश्च यदूनां भरतस्य च ॥ १.१.५९ ॥
తరువాత సహస్రజ్యోతికి అంతకంటే పదిరెట్లు కుమారులు ఉండిరి. వారి నుండే ఈ కురువంశం, యదువంశం, భరతుని వంశం ఉద్భవించాయి.
1.1.60
ययातीक्ष्वाकृवंशश्च राजर्षीणां च सर्वशः ।
संभूता बहवो वंशा भूतसर्गाः सुविस्तराः ॥ १.१.६० ॥
యయాతి మరియు ఇక్ష్వాకుల వంశాలు, రాజర్షుల అన్ని రకాల వంశాలు ఉద్భవించాయి; ప్రాణుల ఈ సృష్టులు అత్యంత విస్తారమైనవి.
1.1.61
भूतस्थानानि सर्वाणि रहस्यं त्रिविधं च यत् ।
वेदा योगः सविज्ञानो धर्मोऽर्थः काम एव च ॥ १.१.६१ ॥
జీవుల స్థానాలన్నీ, మూడు విధాల రహస్యం, వేదాలు, యోగం, విజ్ఞానంతో కూడిన ధర్మం, అర్థం, కామం కూడా.
1.1.62
धर्मार्थकामयुक्तानि शास्त्राणि विविधानि च ।
लोकयात्राविधान च सर्व तद्दृष्टवानृषिः ॥ १.१.६२ ॥
ధర్మ, అర్థ, కామాలతో కూడిన వివిధ శాస్త్రాలు, లోకవ్యవహార విధానాలన్నీ—వాటన్నిటినీ ఆ ఋషి చూశాడు.
1.1.63
नीतिर्भरतवंशस्य विस्तारश्चैव सर्वशः ।
इतिहासाः सहव्याख्या विविधाश्रुतयोऽपि च ॥ १.१.६३ ॥
భరత వంశ నీతి, దాని సర్వత్ర విస్తారం, వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఇతిహాసాలు, వివిధ శ్రుతులు కూడా.
1.1.64
इह सर्वमनुक्रान्तमुक्तं ग्रन्थस्य लक्षणम् ।
संक्षेपेणेतिहासस्य ततो वक्ष्यति विस्तरम् ॥ १.१.६४ ॥
ఇక్కడ గ్రంథ సర్వం సంగ్రహంగా చెప్పబడింది; ఇది గ్రంథ లక్షణం. ఇతిహాసం యొక్క విస్తారాన్ని తరువాత ఆయన వివరిస్తాడు.
1.1.65
विस्तीर्यैतन्महज्ज्ञानमृषिः संक्षिप्य चाब्रवीत् ।
इष्टं हि विदुषां लोके समासव्यासधारणम् ॥ १.१.६५ ॥
ఈ మహత్తర జ్ఞానాన్ని విస్తరించి ఋషి సంగ్రహంగానూ చెప్పాడు; లోకంలో పండితులకు సంగ్రహమూ విస్తారమూ రెండింటినీ ధరించడం ఇష్టం.
1.1.66
मन्वादि भारतं केचिदास्तीकादि तथाऽपरे ।
तथोपरिचराद्यन्ये विप्राः सम्यगधीयिरे ॥ १.१.६६ ॥
కొందరు మనువుతో ఆరంభమయ్యే భారతాన్ని, కొందరు ఆస్తీకంతో ఆరంభమయ్యేదాన్ని, మరికొందరు ఉపరిచరుడితో ఆరంభమయ్యేదాన్ని బాగుగా చదివారు.
1.1.67
विविधं संहिताज्ञानं दीपयन्ति मनीषिणः ।
व्याख्यातुं कुशलाः केचिद्ग्रन्थान्धारयितुं परे ॥ १.१.६७ ॥
జ్ఞానులు సంహితల వివిధ జ్ఞానాన్ని ప్రకాశింపజేస్తారు; కొందరు వ్యాఖ్యానించడంలో నేర్పరులు, మరికొందరు గ్రంథాలను కంఠస్థం చేయడంలో నేర్పరులు.
1.1.68
तपसा ब्रह्मचर्येण व्यस्य वेदं सनातनम् ।
इतिहासमिमं चक्रे पुण्यं सत्यवतीत्सुतः ॥ १.१.६८ ॥
తపస్సుతో, బ్రహ్మచర్యంతో సత్యవతీ పుత్రుడు శాశ్వతమైన వేదాన్ని విభజించి, ఈ పవిత్ర ఇతిహాసాన్ని రచించాడు.
1.1.69
पराशरात्मजो विद्वान्ब्रह्मर्षिः संशितव्रतः ।
मातुर्नियोगाद्धर्मात्मा गाङ्गेयस्य च धीमतः ॥ १.१.६९ ॥
పరాశరుని కుమారుడు, విద్వాంసుడు, బ్రహ్మర్షి, దృఢవ్రతుడు, ధర్మాత్ముడు, తల్లి ఆజ్ఞవల్ల, జ్ఞానియైన గాంగేయుని (భీష్ముని) మాట వల్ల కూడా ఇది చేశాడు.
1.1.70
क्षेत्रे विचित्रवीर्यस्य कृष्णद्वैपायनः पुरा ।
त्रीनग्नीनिव कौरव्याञ्जनयामास वीर्यवान् ॥ १.१.७० ॥
పూర్వం విచిత్రవీర్యుని క్షేత్రంలో, బలవంతుడైన కృష్ణద్వైపాయనుడు మూడు అగ్నుల వలె కౌరవ వంశీయులను కన్నాడు.
1.1.71
उत्पाद्य धृतराष्ट्रं च पाण्डुं विदुरमेव च ।
जगाम तपसे धीमान्पुनरेवाश्रमं प्रति ॥ १.१.७१ ॥
ధృతరాష్ట్రుని, పాండుని, విదురుని కని, ఆ బుద్ధిమంతుడు తపస్సు కోసం మళ్లీ తన ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు.
1.1.72
तेषु जातेषु वृद्धेषु गतेषु परमां गतिम् ।
अब्रवीद्भारतं लोके मानुषेऽस्मिन्महानृषिः ॥ १.१.७२ ॥
వారు జన్మించి, పెరిగి, పరమగతిని పొందిన తర్వాత, ఆ మహర్షి ఈ మానవ లోకంలో భారతాన్ని చెప్పాడు.
1.1.73
जनमेजयेन पृष्टः सन्ब्राह्मणैश्च सहस्रशः ।
शशास शिष्यमासीनं वैशंपायनमन्तिके ॥ १.१.७३ ॥
జనమేజయుడు మరియు వేలాది బ్రాహ్మణులు ప్రశ్నించగా, సమీపంలో కూర్చున్న తన శిష్యుడు వైశంపాయనునికి ఆయన బోధించాడు.
1.1.74
स सदस्यैः सहासीनं श्रावयामास भारतम् ।
कर्मान्तरेषु यज्ञस्य चोद्यमानः पुनः पुनः ॥ १.१.७४ ॥
ఆయన సభ్యులతో కూర్చున్నప్పుడు భారతాన్ని వినిపించాడు; యజ్ఞంలోని విరామాల్లో పదేపదే కోరబడినప్పుడు.
1.1.75
विस्तारं कुरुवंशस्य गान्धार्या धर्मशीलताम् ।
क्षत्तुः प्रज्ञां धृतिं कुन्त्याः सम्यग्द्वैपायनोब्रवीत् ॥ १.१.७५ ॥
కురువంశ విస్తారం, గాంధారి ధర్మశీలత, క్షత్తు (విదురుని) ప్రజ్ఞ, కుంతి ధైర్యం — వీటిని ద్వైపాయనుడు (వ్యాసుడు) సమగ్రంగా వివరించాడు.
1.1.76
वासुदेवस्य माहात्म्यं पाण्डवानां च सत्यताम् ।
दुर्वृत्तं धार्तराष्ट्राणामुक्तवान्भगवानृषिः ॥ १.१.७६ ॥
వాసుదేవుని (కృష్ణుని) మహిమ, పాండవుల సత్యనిష్ఠ, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుల దుష్ప్రవర్తన — భగవాన్ ఋషి చెప్పాడు.
1.1.77
इदं शतसहस्रं तु श्लोकानां पुण्यकर्मणाम् ।
उपाख्यानैः सह ज्ञेयं श्राव्यं भारतमुत्तमम् ॥ १.१.७७ ॥
పుణ్యకర్మలు చేసినవారి కోసం ఈ లక్ష శ్లోకాల ఉత్తమ భారతం ఉపాఖ్యానాలతో సహా తెలుసుకోదగినది, వినిపించదగినది.
1.1.78
चतुर्विंशतिसाहस्रीं चक्रे भारतसंहिताम् ।
उपाख्यानैर्विना तावद्भारतं प्रोच्यते बुधैः ॥ १.१.७८ ॥
ఇరవై నాలుగు వేల శ్లోకాల భారత సంహితను ఆయన రచించాడు; ఉపాఖ్యానాలు లేకుండా అంతవరకే పండితులు భారతమని చెబుతారు.
1.1.79
ततोऽध्यर्धशतं भूयः संक्षेपं कृतवानृषिः ।
अनुक्रमणिकाध्यायं वृत्तान्तं सर्वपर्वणाम् ॥ १.१.७९ ॥
అప్పుడు ఆ ఋషి మరల నూటయేబై శ్లోకాలలో సంక్షేపం చేశాడు; అది అన్ని పర్వాల వృత్తాంతాన్ని కలిగిన అనుక్రమణికాధ్యాయం.
1.1.80
तस्याख्यानवरिष्ठस्य कृत्वा द्वैपायनः प्रभुः ।
कथमध्यापयानीह शिष्यानित्यन्वचिन्तयत् ॥ १.१.८० ॥
ఆ శ్రేష్ఠమైన ఆఖ్యానాన్ని రచించిన ప్రభువు ద్వైపాయనుడు "దీనిని ఇక్కడ శిష్యులకు ఎలా బోధించాలి?" అని ఆలోచించాడు.
1.1.81
तस्य तच्चिन्तितं ज्ञात्वा ऋषेर्द्वैपायनस्य च ।
तत्राजगाम भगवान्ब्रह्मा लोकगुरुः स्वयम् ॥ १.१.८१ ॥
ఋషి ద్వైపాయనుని ఆ ఆలోచనను తెలుసుకుని, లోకగురువైన భగవంతుడు బ్రహ్మ స్వయంగా అక్కడికి వచ్చాడు.
1.1.82
प्रीत्यर्थं तस्य चैवर्षेर्लोकानां हितकाम्यया ।
तं दृष्ट्वा विस्मितो भूत्वा प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः ॥ १.१.८२ ॥
ఆయనను, ఆ ఋషిని సంతోషపెట్టడానికి, లోకాల హితాన్ని కోరి, ఆయనను చూసి విస్మయం చెంది, చేతులు జోడించి నమస్కరిస్తూ నిలిచాడు.
1.1.83
आसनं कल्पयामास सर्वैर्मुनिगणैर्वृतः ॥ १.१.८३ ॥
అందరు మునిగణాలతో చుట్టబడి ఆయన ఒక ఆసనాన్ని ఏర్పాటు చేయించాడు.
1.1.84
हिरण्यमर्भमासीनं तस्मिंस्तु परमासने ।
परिवृत्यासनभ्याशे वासवेयः स्थितोऽभवत् ॥ १.१.८४ ॥
ఆ పరమాసనంపై హిరణ్యగర్భుడు ఆసీనుడైనప్పుడు, వాసవేయుడు (వ్యాసుడు) ఆయనను ప్రదక్షిణం చేసి ఆసనానికి సమీపంలో నిలిచాడు.
1.1.85
अनुज्ञातोऽथ कृष्णस्तु ब्रह्मणा परमेष्ठिना ।
निषसादासनाभ्याशे प्रीयमाणः शुचिस्मितः ॥ १.१.८५ ॥
పరమేష్ఠి బ్రహ్మ అనుమతి పొందిన కృష్ణుడు, ప్రసన్నుడై నిర్మల చిరునవ్వుతో ఆసనం సమీపంలో కూర్చున్నాడు.
1.1.86
उवाच स महातेजा ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ।
कृतं मयेदं भगवन्काव्यं परमपूजितम् ॥ १.१.८६ ॥
ఆ మహాతేజస్వి పరమేష్ఠి బ్రహ్మతో ఇలా అన్నాడు: 'భగవంతుడా, నేను రచించిన ఈ కావ్యం అత్యంత పూజ్యమైనది.'
1.1.87
ब्रह्मन्वेदरहस्य च यच्चान्यत्स्थापितं मया ।
साङ्गोपनिषदां चैव वेदानां विस्तरक्रिया ॥ १.१.८७ ॥
బ్రహ్మా, వేదాల రహస్యాలను, నేను స్థాపించిన ఇతర విషయాలను, అంగాలు మరియు ఉపనిషత్తులతో కూడిన వేదాల విస్తార వివరణను.
1.1.88
इतिहासपुरापानामुन्मेषं निमिषं च यत् ।
भूतं भव्यं भविष्यच्च त्रिविधं कालसंज्ञितम् ॥ १.१.८८ ॥
ఇతిహాసాలు, పురాణాల ఉన్మేషం, నిమేషం, భూతం, భవ్యం, భవిష్యత్తు అని మూడు విధాలైన కాలంగా పిలువబడేది.
1.1.89
जरामृत्युभयव्याधिभावाभावविनिश्चयः ।
विविधस्य च धर्मस्य ह्याश्रमाणां च लक्षणम् ॥ १.१.८९ ॥
వార్ధక్యం, మరణం, భయం, వ్యాధి, ఉనికి మరియు లేమి యొక్క నిర్ణయం, అనేక ధర్మాలు మరియు ఆశ్రమాల లక్షణాలు.
1.1.90
चातुर्वर्ण्यविधानं च पुराणानां च कृत्स्नशः ।
तपसो ब्रह्मचर्यस्य पृथिव्याश्चन्द्रसूर्ययोः ॥ १.१.९० ॥
నాలుగు వర్ణాల విధానం, పురాణాల సమగ్ర వివరణ, తపస్సు మరియు బ్రహ్మచర్యం, భూమి, చంద్రుడు మరియు సూర్యుడు.
1.1.91
ग्रहनक्षत्रताराणां प्रमाणं च युगैः सह ।
ऋचो यजूषि सामानि वेदाध्यात्मं तथैव च ॥ १.१.९१ ॥
గ్రహాలు, నక్షత్రాలు, తారల ప్రమాణం, యుగాలతో కలిపి; ఋక్కులు, యజుస్సులు, సామాలు, వేదాల ఆధ్యాత్మిక అర్థం కూడా.
1.1.92
न्यायशिक्षा चिकित्सा च दानं पाशुपतं तथा ।
इति नैकाश्रयं जन्म दिव्यमानुषसंज्ञितम् ॥ १.१.९२ ॥
న్యాయం, శిక్షా, చికిత్స, దానం, పాశుపతం; ఈ విధంగా దీని జన్మ ఒకే ఆశ్రయంపై ఆధారపడదు; ఇది దివ్యమని, మానుషమని పిలువబడుతుంది.
1.1.93
तीर्थानां चैव पुण्यानां देशानां चैव कीर्तनम् ।
नदीनां पर्वतानां च वनानां सागरस्य च ॥ १.१.९३ ॥
తీర్థాలు, పుణ్య దేశాల కీర్తన; నదులు, పర్వతాలు, అడవులు, సముద్రం కూడా.
1.1.94
पुराणां चैव दिव्यानां कल्पानां युद्धकौशलम् ।
वाक्यजातिविशेषाश्च लोकयात्राक्रमश्च यः ॥ १.१.९४ ॥
పురాణాలు, దివ్య కల్పాలు, యుద్ధ కౌశలం, వాక్య-జాతి భేదాలు, లోక యాత్రా క్రమం కూడా.
1.1.95
यच्चापि सर्वगं वस्तु तच्चैव प्रतिपादितम् ।
परं न लेखकः कश्चिदेतस्य भुवि विद्यते ॥ १.१.९५ ॥
సర్వవ్యాప్తమైన వస్తువు కూడా ఇందులో వివరింపబడింది; దీనికి సమానమైన లేఖకుడు భూమిపై మరెవరూ లేరు.
1.1.96
तपोविशिष्टदपि वै वसिष्ठान्मुनिपुंगवात् ।
मन्ये श्रेष्ठव्यं त्वां वै रहस्यज्ञानवेदनात् ॥ १.१.९६ ॥
తపస్సులో విశిష్టుడైన వసిష్ఠ ముని కంటే కూడా, రహస్య జ్ఞానాన్ని తెలిసినవాడవు కాబట్టి నిన్నే శ్రేష్ఠుడిగా భావిస్తున్నాను.
1.1.97
जन्मप्रभृति सत्यां ते वेद्मि गां ब्रह्मवादिनीम् ।
त्वयाच काव्यमित्युक्तं तस्मात्काव्यं भविष्यति ॥ १.१.९७ ॥
పుట్టుక నుండి నీ సత్యమైన, బ్రహ్మవాదినియైన వాణిని నేనెరుగుదును. నీవు దానిని 'కావ్యం' అని చెప్పావు కాబట్టి, అది కావ్యమగును.
1.1.98
अस्य काव्यस्य कवयो न समर्था विशेषणे ।
विशेषणे गृहस्थस्य शेषास्त्रय इवाश्रमाः ॥ १.१.९८ ॥
ఈ కావ్యాన్ని వివరించడంలో కవులు సమర్థులు కారు; గృహస్థుని తప్ప మిగిలిన మూడు ఆశ్రమాలవారిలాగా.
1.1.99
जडान्धबधिरोन्मत्तं तमोभूतं जगद्भवेत् ।
यदि ज्ञानहुताशेन त्वया नोज्ज्वलियं भवेत् ॥ १.१.९९ ॥
నీవు జ్ఞానాగ్నితో దీనిని ప్రకాశింపజేయకపోతే, ప్రపంచం జడంగా, గుడ్డిగా, చెవిటిగా, పిచ్చిగా, చీకటిలో మునిగి ఉండేది.
1.1.100
तमसान्धस्य लोकस्य वेष्टितस्य स्वकर्मभिः ।
ज्ञानाञ्जनशलाकाभिर्बुद्धिनेत्रोत्सवः कृतः ॥ १.१.१०० ॥
తమ కర్మలచే చుట్టబడి చీకటిలో గ్రుడ్డివైన లోకానికి, జ్ఞాన అంజన శలాకలతో బుద్ధి నేత్రాలకు ఉత్సవం నీవు చేశావు.
1.1.101
त्वया भारतसूर्येण नृणां विनिहतं तमः ॥ १.१.१०१ ॥
భరతవంశపు సూర్యుడా, నీవు మనుషుల చీకటిని నాశనం చేశావు.
1.1.102
पुराणपूर्णचन्द्रेण श्रुतिज्योत्स्नाप्रकाशिना ।
नृणां कुमुदसौम्यानां कृतं बुद्धिप्रसादनम् ॥ १.१.१०२ ॥
శ్రుతి వెన్నెలతో ప్రకాశించే పురాణ పూర్ణచంద్రునిచే, మనుషుల కలువల వంటి సౌమ్య బుద్ధి ప్రసన్నమయ్యింది.
1.1.103
इतिहासप्रदीपेन मोहावरणघातिना ।
लोकगर्भगृहं कृत्स्नं यथावत्संप्रकाशितम् ॥ १.१.१०३ ॥
మోహావరణాన్ని నాశనం చేసే ఇతిహాస దీపంతో, లోకగర్భగృహం మొత్తం యథావత్తుగా ప్రకాశింపజేయబడింది.
1.1.104
संग्रहाध्यायबीजो वै पौलोमास्तीकमूलवान् ।
संभवस्कन्धविस्तारः सभापर्वविटङ्कवान् ॥ १.१.१०४ ॥
సంగ్రహాధ్యాయమే దాని బీజం, పౌలోమ-ఆస్తీక కథలు దాని వేర్లు, సంభవ పర్వం దాని కాండ విస్తారం, సభా పర్వం దాని కొమ్మలు.
1.1.105
आरण्यपर्वरूपाढ्यो विराटोद्योगसारवान् ।
भीष्मपर्वमहाशाखो द्रोणपर्वपलाशवान् ॥ १.१.१०५ ॥
ఆరణ్యక పర్వరూపంతో సమృద్ధమైనది, విరాట-ఉద్యోగ పర్వాల సారం కలది, భీష్మ పర్వం దాని పెద్ద కొమ్మ, ద్రోణ పర్వం దాని ఆకులు.
1.1.106
कर्णपर्वसितैः पुष्पैः शल्यपर्वसुगन्धिभिः ।
स्त्रीपर्वैषीकविश्रामः शान्तिपर्वमहाफलः ॥ १.१.१०६ ॥
కర్ణ పర్వపు తెల్లని పుష్పాలతో, శల్య పర్వపు సుగంధ పుష్పాలతో కూడినది; స్త్రీ పర్వం దాని విశ్రాంతి, బాణదండం; శాంతి పర్వం దాని మహాఫలం.
1.1.107
अश्वमेधामृतसस्त्वाश्रमस्थानसंश्रयः ।
मौसलश्रुतिसंक्षेपः शिष्टद्विजनिषेवितः ॥ १.१.१०७ ॥
అశ్వమేధ అమృతంతో కూడినది, ఆశ్రమ స్థానాలను ఆశ్రయించినది, మౌసల శ్రుతి సంక్షేపం, శిష్టులైన ద్విజులచే సేవింపబడినది.
1.1.108
सर्वेषां कविमुख्यानामुपजीव्यो भविष्यति ।
पर्जन्यइव भूतानामक्षयो भारद्रुमः ॥ १.१.१०८ ॥
ఈ భారతవృక్షం ప్రధాన కవులందరికీ జీవనాధారంగా ఉంటుంది; ప్రాణులకు మేఘంలా ఇది అక్షయమైనది.
1.1.109
काव्यस्य लेखनार्थाय गणेशः स्मर्यतां मुने। ॥ १.१.१०९ ॥
ఓ మునీ, ఈ కావ్యాన్ని రాయడానికి గణేశుడిని స్మరించు.
1.1.110
एवमाभाष्य तं ब्रह्मा जगाम स्वं निवेशनम् ।
भगवान्स जगत्स्रष्टा ऋषिदेवगणैः सह ॥ १.१.११० ॥
ఈ విధంగా అతనితో చెప్పి బ్రహ్మ తన నివాసానికి వెళ్ళాడు. ఆ భగవంతుడు, జగత్తును సృష్టించువాడు, ఋషులు మరియు దేవగణాలతో కలిసి.
1.1.111
ततः सस्मार हेरम्बं व्यासः सत्यवतीसुतः ॥ १.१.१११ ॥
అప్పుడు సత్యవతి కుమారుడైన వ్యాసుడు హేరంబుడిని (గణేశుడిని) స్మరించాడు.
1.1.112
स्मृतमात्रो गणेशानो भक्तचिन्तितपूरकः ।
तत्राजगाम विघ्नेशो वेदव्यासो यतः स्थितः ॥ १.१.११२ ॥
స్మరించిన వెంటనే, భక్తుల కోరికలు తీర్చువాడైన గణనాయకుడు, విఘ్నేశుడు, వేదవ్యాసుడు ఉన్న చోటికి వచ్చాడు.
1.1.113
पूजितश्चोपविष्टश्च व्यासेनोक्तस्तदानघ ।
लेखको भारतस्यास्य भव त्वं गणनायक
मयैव प्रोच्यमानस्य मनसा कल्पितस्य च ॥ १.१.११३ ॥
ఓ పాపరహితుడా, పూజించబడి కూర్చున్న అతనితో వ్యాసుడు అప్పుడు చెప్పాడు: గణనాయకా, నేను మనసులో కల్పించి చెప్పబోయే ఈ భారతానికి నీవు లేఖకుడవు కమ్ము.
1.1.114
श्रुत्वैतत्प्राह विघ्नेशो यदि मे लेखनी क्षणम् ।
लिखतो नावतिष्ठेत तदा स्यां लेखको ह्यहम् ॥ १.१.११४ ॥
ఇది విని విఘ్నేశుడు అన్నాడు: నేను రాస్తున్నప్పుడు నా కలం ఒక్క క్షణమైనా ఆగకపోతే, అప్పుడే నేను లేఖకుడను అవుతాను.
1.1.115
व्यासोऽप्युवाच तं देवमबुद्ध्वा मा लिख क्वचित् ।
ओमित्युक्त्वा गणेशोपि बभूव किल लेखकः ॥ १.१.११५ ॥
వ్యాసుడు కూడా ఆ దేవుడితో అన్నాడు: "అర్థం కాకుండా ఎక్కడా రాయకు." "ఓం" అని చెప్పి గణేశుడు కూడా లేఖకుడయ్యాడు.
1.1.116
ग्रन्थग्रन्थिं तदा चक्रे मुनिर्गूढं कुतूहलात् ।
यस्मिन्प्रतिज्ञया प्राह मुनिर्द्वैपायनस्त्विदम् ॥ १.१.११६ ॥
అప్పుడు ముని కుతూహలంతో ఆ దాగిన ముడిని వేశాడు; అందులో ప్రతిజ్ఞతో ద్వైపాయన ముని ఇది చెప్పాడు.
1.1.117
अष्टौ श्लोकसहस्राणि अष्टौ श्लोकशतानि च ।
अहं वेद्मि शुको वेत्ति संजयो वेत्ति वा न वा ॥ १.१.११७ ॥
ఎనిమిది వేల శ్లోకాలు, ఎనిమిది వందల శ్లోకాలు — నేను ఎరుగుదును; శుకుడు ఎరుగును, సంజయుడు ఎరుగునో లేదో.
1.1.118
तच्छ्लोककूटमद्यापि ग्रथितं सुदृढं मुने ।
भेत्तुं न शक्यतेऽर्थस्यं गूढत्वात्प्रश्रितस्य च ॥ १.१.११८ ॥
ఓ ముని, ఆ శ్లోక-కూటం ఈనాటికీ అత్యంత దృఢంగా గుచ్చబడి ఉంది; దాని అర్థం గూఢమైనందున, వినయంతో ఉన్నందున దానిని ఛేదించలేము.
1.1.119
सर्वज्ञोपि गणेशो यत्क्षणमास्ते विचारयन् ।
तावच्चकार व्यासोपि श्लोकानन्यान्बहूनपि ॥ १.१.११९ ॥
సర్వజ్ఞుడైన గణేశుడు ఒక క్షణం ఆలోచిస్తూ ఉండగా, వ్యాసుడు కూడా అనేక ఇతర శ్లోకాలను రచించాడు.
1.1.120
तस्य वृक्षस्य वक्ष्यामि शाखापुष्पफलोदयम् ।
स्वादुमेध्यरसोपेतमच्छेद्यममरैरपि ॥ १.१.१२० ॥
ఆ వృక్షపు కొమ్మలు, పువ్వులు, ఫలాల ఉద్భవాన్ని చెబుతాను; మధురమైన, పవిత్ర రసంతో కూడినది, దేవతలకు కూడా ఛేదించరానిది.
1.1.121
अनुक्रमणिकाध्यायं वृत्तान्तं सर्वपर्वणाम् ।
इदं द्वैपायनः पूर्वं पुत्रमध्यापयच्छुकम् ॥ १.१.१२१ ॥
అన్ని పర్వాల వృత్తాంతాన్ని తెలిపే అనుక్రమణికా అధ్యాయం — దీనిని పూర్వం ద్వైపాయనుడు తన కుమారుడు శుకునికి బోధించాడు.
1.1.122
ततोऽन्येभ्योऽनुरूपेभ्यः शिष्येभ्यः प्रददौ प्रभु ।
षष्टिं शतसहस्राणि चकारान्यां स संहिताम्।
त्रिंशच्छतसहस्रं च देवलोके प्रतिष्ठितम् ॥ १.१.१२२ ॥
తరువాత ఆయన తగిన ఇతర శిష్యులకు దానిని ఇచ్చాడు. ప్రభువు మరొక సంహితను రూపొందించాడు — అరవై లక్షల (శ్లోకాల) సంహిత; వాటిలో ముప్పై లక్షలు దేవలోకంలో నిలిచి ఉన్నాయి.
1.1.123
पित्र्ये पञ्चदश प्रोक्तं रक्षोयक्षे चतुर्दश ।
एकं शतसहस्रं तु मानुषेषु प्रतिष्ठितम् ॥ १.१.१२३ ॥
పితృలోకంలో పదిహేను (లక్షలు) చెప్పబడ్డాయి; రాక్షస-యక్ష లోకంలో పద్నాలుగు (లక్షలు); కాని మానవులలో ఒక లక్ష నిలిచి ఉంది.
1.1.124
नारदोऽश्रावयद्देवानसितो देवलः पितृन् ।
गन्धर्वयक्षरक्षांसि श्रावयामास वै शुकः ॥ १.१.१२४ ॥
నారదుడు దేవతలకు వినిపించాడు; అసితుడు మరియు దేవలుడు పితృదేవతలకు వినిపించారు; శుకుడు గంధర్వులకు, యక్షులకు, రాక్షసులకు వినిపించాడు.
1.1.125
वैशंपायनविप्रर्षिः श्रावयामास पार्थिवम् ।
पारिक्षितं महात्मानं नाम्ना तु जनमेजयम् ॥ १.१.१२५ ॥
బ్రాహ్మణ ఋషి వైశంపాయనుడు రాజుకు వినిపించాడు — పరీక్షితుని మహాత్ముడైన కుమారుడు, నామంతో జనమేజయునికి.
1.1.126
अस्मिंस्तु मानुषे लोके वैशंपायन उक्तवान् ।
शिष्यो व्यासस्य धर्मात्मा सर्ववेदविदां वरः ॥ १.१.१२६ ॥
ఈ మానవ లోకంలో వైశంపాయనుడు చెప్పాడు — వ్యాసుని ధర్మాత్ముడైన శిష్యుడు, వేదజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడు.
1.1.127
एकं शतसहस्रं तु मयोक्तं वै निबोधत ॥ १.१.१२७ ॥
ఒక లక్ష శ్లోకాలను నేను చెప్పాను; వినండి.
1.1.128
दुर्योधनो मन्युमयो महाद्रुमः ।
कर्णः स्कन्धः शकुनिस्तस्य शाखाः।
दुश्शासनः पुष्पफले समृद्धे ।
मूलं राजा धृतराष्ट्रोऽमनीषि। ॥ १.१.१२८ ॥
దుర్యోధనుడు కోపంతో నిండిన మహావృక్షం; కర్ణుడు దాని కాండం, శకుని దాని కొమ్మలు, దుశ్శాసనుడు సమృద్ధమైన పువ్వులు-ఫలాలు; దాని వేరు అవివేకి అయిన రాజు ధృతరాష్ట్రుడు.
1.1.129
युधिष्ठिरे धर्ममयो महाद्रुमः ।
स्कन्धोऽर्जुनो भीमसेनोऽस्य शाखाः।
माद्रीसुतौ पुष्पफले समृद्धे ।
मूलं कृष्णो ब्रह्म च ब्राह्मणाश्च ॥ १.१.१२९ ॥
యుధిష్ఠిరునిలో ధర్మంతో నిండిన మహావృక్షం; అర్జునుడు, భీమసేనుడు దాని కాండం, మాద్రి కుమారులు దాని కొమ్మలు, సమృద్ధమైన పువ్వులు-ఫలాలు; దాని వేరు కృష్ణుడు, బ్రహ్మము, బ్రాహ్మణులు.
1.1.130
पाण्डुर्जित्वा बहून्देशान्युधा विक्रमणेन च ।
अरण्ये मृगयाशीलो न्यवसत्सजनस्तथा ॥ १.१.१३० ॥
పాండువు యుద్ధంలో, పరాక్రమంతో అనేక దేశాలను జయించి, వేటపై మక్కువతో, తన జనులతో కలిసి అరణ్యంలో నివసించాడు.
1.1.131
मृगव्यवायनिधनात्कृच्छ्रां प्राप स आपदम् ।
जन्मप्रभृति पार्थानां तत्राचारविधिक्रमः ॥ १.१.१३१ ॥
జింక రూపంలో సంగమ సమయంలో సంభవించిన మరణం వల్ల అతడు ఘోర ఆపదను పొందాడు; పృథ కుమారుల జన్మం నుండి ఆచార విధుల క్రమం అక్కడే ప్రారంభమైంది.
1.1.132
मात्रोरभ्युपपत्तिश्च धर्मोपनिषदं प्रति ।
धर्मानिलेन्द्रांस्ताभिः साऽऽजुहाव सुतवाञ्छया ॥ १.१.१३२ ॥
ఇద్దరు తల్లులు ధర్మ రహస్యోపదేశం వైపు వెళ్లారు; పుత్రులను కోరి వారు ధర్మ, వాయు, ఇంద్రులను ఆహ్వానించారు.
1.1.133
ततो धर्मोपनिषदं भूत्वा भर्तुः प्रिया पृथा ।
धर्मानिलेन्द्रांस्ताभिः साऽऽजुहाव सुतवाञ्छया ॥ १.१.१३३ ॥
అప్పుడు భర్తకు ప్రియురాలైన పృథ ధర్మోపనిషత్తు (మంత్రం)ను పొంది, పుత్రకాంక్షతో ఆ మంత్రాలతో ధర్మ, అనిల, ఇంద్రులను ఆవాహన చేసింది.
1.1.134
तद्दत्तोपनिषन्माद्री चाश्विनावाजुहाव च ।
जाताः पार्थास्ततः सर्वे कुन्त्या माद्र्याश्च मन्त्रतः।
तापसैः सह संवृद्धा मातृभ्यां परिरक्षिताः ॥ १.१.१३४ ॥
కుంతి ఇచ్చిన ఆ ఉపనిషత్తు (మంత్రం) ద్వారా మాద్రి కూడా ఇద్దరు అశ్వినులను ఆవాహన చేసింది. మంత్రబలంతో కుంతికి, మాద్రికి పాండవులందరూ జన్మించారు. తాపసులతో కలిసి పెరిగి, ఇద్దరు తల్లులచే రక్షింపబడ్డారు.
1.1.135
मेध्यारण्येषु पुण्येषु महतामाश्रमेषु च ।
तेषु जातेषु सर्वेषु पाण्डवेषु महात्मसु ॥ १.१.१३५ ॥
పవిత్ర అరణ్యాలలో, పుణ్యస్థలాలలో, మహాత్ముల ఆశ్రమాలలో, ఆ మహాత్మ పాండవులందరూ జన్మించినప్పుడు...
1.1.136
माद्र्या तु सह संगम्य ऋषिशापप्रभावतः ।
मृतः पाण्डुर्महापुण्ये शतशृङ्गे महागिरौ ॥ १.१.१३६ ॥
అయితే మాద్రితో కలవడం వల్ల ఋషి శాప ప్రభావంతో పాండు అత్యంత పవిత్రమైన శతశృంగ మహాపర్వతంపై మరణించాడు.
1.1.137
ऋषिभिश्च समानीता धार्तराष्ट्रान्प्रति स्वयम् ।
शिशवश्चाभिरूपाश्च जटिला ब्रह्मचारिणः ॥ १.१.१३७ ॥
ఋషులే స్వయంగా వారిని ధృతరాష్ట్రుని కుమారుల వద్దకు తీసుకువచ్చారు — చిన్నవారు, అందగాళ్ళు, జటాధారులు, బ్రహ్మచారులు.
1.1.138
पुत्राश्च भ्रातरश्चेमे शिष्याश्च सुहृदश्च वः ।
पाण्डवा एत इत्युक्त्वा मुनयोऽन्तर्हितास्ततः ॥ १.१.१३८ ॥
"వీరు మీ పుత్రులు, సోదరులు, శిష్యులు, మిత్రులు; వీరు పాండవులు" అని చెప్పి, ఆ మునులు అప్పుడు అంతర్ధానమయ్యారు.
1.1.139
तांस्तैर्निवेदितान्दृष्ट्वा पाण्डवान्कौरवास्तदा ।
शिष्टाश्च वर्णाः पौरा ये ते हर्षाच्चुक्रुशुर्भृशम् ॥ १.१.१३९ ॥
ఆ మునులచే తెలియజేయబడిన పాండవులను చూసి, కౌరవులు మరియు మిగిలిన వర్ణాల పౌరులు ఆనందంతో ఎంతో గట్టిగా కేకలు వేశారు.
1.1.140
आहुः केचिन्न तस्यैते तस्यैत इति चापरे ।
यदा चिरमृतः पाण्डुः कथं तस्येतदि चापरे ॥ १.१.१४० ॥
కొందరు "వీరు అతనివారు కాదు" అన్నారు; మరికొందరు "వీరు అతనివారే" అన్నారు. పాండు చాలా కాలం క్రితమే మరణించాడు, అలాంటప్పుడు వీరు అతని వారెలా అవుతారు అని ఇతరులు అన్నారు.
1.1.141
स्वागतं सर्वथा दिष्ट्या पाण्डोः पश्याम सन्ततिम् ।
उच्यतां स्वागतमिति वाचोऽश्रूयन्त सर्वशः ॥ १.१.१४१ ॥
"అదృష్టవశాత్తు పాండు సంతానాన్ని అన్ని విధాలుగా చూస్తున్నాం, స్వాగతం!" "స్వాగతం అని చెప్పండి!" అనే మాటలు అన్ని వైపుల నుండి వినిపించాయి.
1.1.142
तस्मिन्नुपरते शब्दे दिशः सर्वा निनादयन् ।
अन्तर्हितानां भूतानां निःस्वनस्तुमुलीऽभवत् ॥ १.१.१४२ ॥
ఆ శబ్దం ఆగిపోయాక, అన్ని దిక్కులను ప్రతిధ్వనింపజేస్తూ, కనిపించని ప్రాణుల ధ్వని భయంకరమైన కోలాహలంగా మారింది.
1.1.143
पुष्पवृष्टिः शुभा गन्धाः शङ्खदुन्दुभिनिःस्वनाः ।
आसन्प्रवेशे पार्थानां तदद्भुतमिवाभवत् ॥ १.१.१४३ ॥
పాండవుల ప్రవేశ సమయంలో పూలవర్షం కురిసింది, శుభ సుగంధాలు వ్యాపించాయి, శంఖ-దుందుభుల ధ్వనులు మోగాయి; అది అద్భుతంగా అనిపించింది.
1.1.144
तत्प्रीत्या चैव सर्वेषां पौराणां हर्षसंभवः ।
शब्द आसीन्महांस्तत्र दिवस्पृक्कीर्तिवर्धनः ॥ १.१.१४४ ॥
దాంతో పౌరులందరికీ ప్రీతి, ఆనందం కలిగాయి; అక్కడ ఆకాశాన్ని తాకేంత గొప్ప ధ్వని మొదలై, కీర్తిని పెంచేదిగా ఉంది.
1.1.145
तेऽधीत्य निखिलान्वेदाञ्शास्त्राणि विविधानि च ।
न्यवसन्पाण्डवास्तत्र पूजिता अकुतोभयाः ॥ १.१.१४५ ॥
వారు సమస్త వేదాలను, వివిధ శాస్త్రాలను అధ్యయనం చేశారు. అక్కడ గౌరవింపబడిన పాండవులు భయరహితులై నివసించారు.
1.1.146
युधिष्ठिरस्य शौचेन प्रीताः प्रकृतयोऽभवन् ।
धृत्या च भीमसेनस्य विक्रमेणार्जुनस्य च ॥ १.१.१४६ ॥
యుధిష్ఠిరుని పవిత్రతతో ప్రజలు సంతోషించారు; భీమసేనుని ధైర్యంతో, అర్జునుని పరాక్రమంతోనూ.
1.1.147
गुरुशुश्रूषया कुन्त्या यमयोर्विनयेन च ।
तुतोष लोकः सकलस्तेषां शौर्यगुणेन च ॥ १.१.१४७ ॥
కుంతి గురుసేవతో, యమల సోదరుల వినయంతో, వారి శౌర్యగుణంతో సమస్త లోకం సంతుష్టమైంది.
1.1.148
समवाये ततो राज्ञां कन्यां भर्तृस्वयंवराम् ।
प्राप्तवानर्जुनः कृष्णां कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ १.१.१४८ ॥
అప్పుడు రాజుల సభలో, అత్యంత కష్టమైన కార్యాన్ని చేసి, భర్తను స్వయంగా ఎన్నుకునే కన్య కృష్ణను అర్జునుడు పొందాడు.
1.1.149
ततः प्रभृति लोकेऽस्मिन्पूज्यः सर्वधनुष्मताम् ।
आदित्य इव दुष्प्रेक्ष्यः समरेष्वपि चाभवत् ॥ १.१.१४९ ॥
అప్పటినుండి ఈ లోకంలో అతడు ధనుర్ధరులందరిలో పూజ్యుడయ్యాడు; యుద్ధాలలో సూర్యునిలా చూడ శక్యం కానివాడూ అయ్యాడు.
1.1.150
स सर्वान्पार्थिवाञ्जित्वा सर्वांश्च महतो गणान् ।
आजहारार्जुनो राज्ञो राजसूयं महाक्रतुम् ॥ १.१.१५० ॥
అతడు సమస్త రాజులను, మహా గణాలన్నింటినీ జయించి, అర్జునుడు రాజుకోసం రాజసూయమనే మహాయజ్ఞాన్ని తెచ్చాడు.
1.1.151
युधिष्ठिरेण संप्राप्तो राजसूयो महाक्रतुः ॥ १.१.१५१ ॥
యుధిష్ఠిరుడు రాజసూయం అనే మహాయజ్ఞాన్ని నిర్వహించాడు.
1.1.152
सुनयाद्वासुदेवस्य भीमार्जुनबलेन च ।
घातयित्वा जरासन्धं चैद्यं च बलगर्वितम् ॥ १.१.१५२ ॥
వాసుదేవుని సునీతితో, భీమార్జునుల బలంతో జరాసంధుడిని, బలగర్వితుడైన చైద్యుడిని చంపించి.
1.1.153
दुर्योधनं समागच्छन्नर्हणानि ततस्ततः ।
मणिकाञ्चनरत्नानि गोहस्त्यश्वधनानि च ॥ १.१.१५३ ॥
దుర్యోధనుని వద్దకు అక్కడక్కడి నుండి గౌరవ కానుకలు వచ్చాయి — మణులు, బంగారం, రత్నాలు, ఆవులు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, ధనం.
1.1.154
विचित्राणि च वासांसि प्रावारावरणानि च ।
कम्बलाजिनरत्नानि राङ्कवास्तरणानि च ॥ १.१.१५४ ॥
విచిత్రమైన వస్త్రాలు, ఉత్తరీయాలు, దుప్పట్లు, చర్మాలు, రత్నాలు, రాంకవ చర్మపు పరుపులు.
1.1.155
समृद्धां तां तथा दृष्ट्वा पाण्डवानां तदा श्रियम् ।
ईर्ष्यासमुत्थः सुमहांस्तस्य मन्युरजायत ॥ १.१.१५५ ॥
పాండవుల ఆ సమృద్ధిని అలా చూసి, అసూయతో పుట్టిన గొప్ప కోపం అతనిలో కలిగింది.
1.1.156
विमानप्रतिमां तत्र मयेन सुकृतां सभाम् ।
पाण्डवानामुपहृतां स दृष्ट्वा पर्यतप्यत ॥ १.१.१५६ ॥
అక్కడ మయుడు చక్కగా నిర్మించి, విమానంలా ఉన్న, పాండవులకు సమర్పించిన సభను చూసి అతను అంతగా తపించిపోయాడు.
1.1.157
तत्रावहसितश्चासीत्प्रस्कन्दन्निव संभ्रमात् ।
प्रत्यक्षं वासुदेवस्य भीमेनानभिजातवत् ॥ १.१.१५७ ॥
అక్కడ వాసుదేవుని సమక్షంలో భీముడు అతన్ని పరిహసించాడు; తొందరగా పరుగెత్తుతున్నవానిలా, అనాగరికునిలా అతడు ప్రవర్తించాడు.
1.1.158
स भोगान्विविधान्भुञ्जन्रत्नानि विविधानि च ।
कथितो धृतराष्ट्रस्य विवर्णो हरिणः कृशः ॥ १.१.१५८ ॥
అతడు వివిధ భోగాలను, వివిధ రత్నాలను అనుభవిస్తున్నప్పటికీ, జింకలా పాలిపోయి కృశించినవాడని ధృతరాష్ట్రునితో చెప్పబడింది.
1.1.159
अन्वजानात्ततो द्यूतं धृतराष्ट्रः सुतप्रियः ।
तच्छ्रुत्वा वासुदेवस्य कोपः समभवन्महान् ॥ १.१.१५९ ॥
అప్పుడు పుత్రప్రియుడైన ధృతరాష్ట్రుడు జూదానికి అనుమతి ఇచ్చాడు; అది విని వాసుదేవునికి గొప్ప కోపం కలిగింది.
1.1.160
नातिप्रीतमनाश्चासीद्विवादांश्चान्वमोदत ।
द्यूतादीननयान्घोरान्विविधांश्चाप्युपैक्षत ॥ १.१.१६० ॥
అతడు మనసులో అంతగా సంతోషంగా లేడు; అయినా వివాదాలను ఆమోదించాడు; జూదం మొదలైన భయంకరమైన అనేక అన్యాయాలను ఉపేక్షించాడు.
1.1.161
निरस्य विदुरं भीष्मं द्रोणं शारद्वतं कृपम् ।
विग्रहे तुमुले तस्मिन्दहन्क्षत्रं परस्परम् ॥ १.१.१६१ ॥
విదురుని, భీష్ముని, ద్రోణుని, శారద్వతుడైన కృపుని పక్కకు నెట్టి, ఆ భయంకర యుద్ధంలో క్షత్రియులను పరస్పరం దహించాడు.
1.1.162
जयत्सु पाण्डुपुत्रेषु श्रुत्वा सुमहदप्रियम् ।
दुर्योधनमतं ज्ञात्वा कर्णस्य शकुनेस्तथा ॥ १.१.१६२ ॥
పాండుపుత్రులు గెలుస్తున్నారని విని, అది చాలా అప్రియమైన వార్త అని తెలిసి, దుర్యోధనుని అభిప్రాయాన్ని, కర్ణుడు, శకుని అభిప్రాయాలను తెలుసుకొని...
1.1.163
धृतराष्ट्रश्चिरं ध्यात्वा संजयं वाक्यमब्रवीत् ।
शृणु संजय सर्वं मे नचासूयितुमर्हसि ॥ १.१.१६३ ॥
ధృతరాష్ట్రుడు చాలాసేపు ఆలోచించి సంజయునితో ఇలా అన్నాడు: ఓ సంజయా, నా మాటంతా విను; దోషం వెతకకు.
1.1.164
श्रुतवानसि मेधावी बुद्धिमान्प्राज्ञसंमतः ।
न विग्रहे मम मतिर्न च प्रीये कुलक्षये ॥ १.१.१६४ ॥
నీవు విద్వాంసుడివి, మేధావివి, జ్ఞానులచే గౌరవించబడినవాడివి. నాకు యుద్ధంలో మనసు లేదు; కులనాశనంలో నాకు సంతోషం లేదు.
1.1.165
न मे विशेषः पुत्रेषु स्वेषु पाम्डुसुतेषु वा ।
वृद्धं मामभ्यसूयन्ति पुत्रा मन्युपरायणाः ॥ १.१.१६५ ॥
నా స్వంత కొడుకులకు, పాండు కొడుకులకు నాకు భేదం లేదు. కానీ కోపంతో నిండిన నా కొడుకులు ఈ వృద్ధుడిని నిందిస్తున్నారు.
1.1.166
अहं त्वचक्षुः कार्पण्यात्पुत्रप्रीत्या सहामि तत् ।
मुह्यन्तं चानुमुह्यामि दुर्योधनमचेतनम् ॥ १.१.१६६ ॥
నేను గుడ్డివాడిని; దీనమైన బలహీనతతో కొడుకుపై ప్రేమతో అన్నీ సహిస్తున్నాను. మోహంలో ఉన్న, చైతన్యం లేని దుర్యోధనుడి మోహాన్ని నేనూ అనుసరిస్తున్నాను.
1.1.167
राजसूये श्रियं दृष्ट्वा पाण्डवस्य महौजसः ।
तच्चावहसनं प्राप्य सभारोहणदर्शने ॥ १.१.१६७ ॥
రాజసూయ యజ్ఞంలో మహాతేజస్వి అయిన పాండవుని వైభవాన్ని చూసి, సభాభవనమెక్కే దృశ్యంలో అపహాసానికి గురై...
1.1.168
अमर्षितः स्वयं जेतुमशक्तः पाण्डवान्रणे ।
निरुत्साहश्च संप्राप्तुं सुश्रियं क्षत्रियोऽपि सन् ॥ १.१.१६८ ॥
స్వయంగా అసహనంతో, యుద్ధంలో పాండవులను జయించలేక, గొప్ప సంపదను పొందడంలో ఉత్సాహం లేకుండా - క్షత్రియుడై ఉండీ.
1.1.169
गान्धारराजसहितश्छद्मद्यूतममन्त्रयत् ।
तत्र यद्यद्यथा ज्ञातं मयां संजय तच्छृणु ॥ १.१.१६९ ॥
గాంధారరాజుతో కలిసి అతడు కపటద్యూతాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు. సంజయా, అక్కడ నేను తెలుసుకున్నది ఎలాగో అది విను.
1.1.170
श्रुत्वा तु मम वाक्यानि बुद्धियुक्तानि तत्त्वतः ।
ततो ज्ञास्यसि मां सौते प्रज्ञाटचक्षुषमित्युत ॥ १.१.१७० ॥
నా బుద్ధియుక్తమైన మాటలను యథార్థంగా విన్న తర్వాత, సౌతీ, నన్ను ప్రజ్ఞాచక్షువుగా నీవు తెలుసుకుంటావు.
1.1.171
यदाऽश्रौषं धनुरायम्य चित्रं ।
विद्धं लक्ष्यं पातितं वै पृथिव्याम्।
कृष्णां हृतां प्रेक्षतां सर्वराज्ञां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७१ ॥
అద్భుతమైన లక్ష్యాన్ని విల్లు సంధించి ఛేదించి నేలపై పడగొట్టారని, సర్వరాజుల చూపుల ముందే కృష్ణను (ద్రౌపదిని) అపహరించారని విన్నప్పుడు, సంజయా, నేను విజయాన్ని ఆశించలేదు.
1.1.172
यदाऽश्रौषं द्वारकायां सुभद्रां ।
प्रसह्योढां माधवीमर्जुनेन।
इन्द्रप्रस्थं वृष्णिवीरौ च यातौ ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७२ ॥
ద్వారకలో అర్జునుడు బలవంతంగా మాధవుని కుమార్తె సుభద్రను వివాహార్థం అపహరించాడని, వృష్ణివీరులిద్దరు ఇంద్రప్రస్థానికి వెళ్లారని విన్నప్పుడు, సంజయా, నేను విజయాన్ని ఆశించలేదు.
1.1.173
यदाऽश्रौषं देवराजं प्रवृष्टं ।
शरैर्दिव्यैर्वारितं चार्जुनेन।
अग्निं तथा तर्पितं खाण्डवे च ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७३ ॥
వర్షం కురిపిస్తున్న దేవరాజు ఇంద్రుడు అర్జునుడి దివ్య బాణాలతో అడ్డగించబడ్డాడని, ఖాండవ వనంలో అగ్నిదేవుడు తృప్తిపొందాడని విన్నప్పుడు, సంజయా, నేను విజయాన్ని ఆశించలేదు.
1.1.174
यदाऽश्रौषं जातुषाद्वेश्मनस्ता-
न्मुक्तान्पार्थान्पञ्च कुन्त्या समेतान्।
युक्तं चैषां विदुरं स्वार्थसिद्ध्यै ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७४ ॥
సంజయా, లక్క గృహం నుండి పాండవులైదుగురు విముక్తులై కుంతితో కలిసారని, విదురుడు వారి స్వార్థ సిద్ధికి వారితో కలిశాడని నేను విన్నప్పుడు, వారికి విజయం కలుగుతుందని నేను ఆశించలేదు.
1.1.175
यदाऽश्रौषं द्रौपदीं रङ्गमध्ये ।
लक्ष्यं भित्त्वा निर्जितामर्जुनेन।
शूरान्पञ्चालान्पाण्डवेयांश्च युक्तां-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७५ ॥
సంజయా, రంగమధ్యంలో లక్ష్యాన్ని భేదించి అర్జునుడు ద్రౌపదిని గెలిచాడని, శూరులైన పాంచాలులు, పాండవులు అతనితో కలిశారని నేను విన్నప్పుడు, వారికి విజయం కలుగుతుందని నేను ఆశించలేదు.
1.1.176
यदाऽश्रौषं मागधानां वरिष्ठं ।
जरासन्धं क्ष्वमध्ये ज्वलन्तम्।
दोर्भ्यां हतं भीमसेनेन गत्वा ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७६ ॥
సంజయా, మాగధులలో శ్రేష్ఠుడైన జరాసంధుడు … మధ్య ప్రజ్వలిస్తూ, భీమసేనుడి చేత వెళ్ళి తన బాహువులతో చంపబడ్డాడని నేను విన్నప్పుడు, వారికి విజయం కలుగుతుందని నేను ఆశించలేదు.
1.1.177
यदाऽश्रौषं दिग्जये पाण्डुपुत्रै-
र्वशीकृतान्भूमिपालान्प्रसह्य।
महाक्रतुं राजसूयं कृतं च ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७७ ॥
సంజయా, దిగ్విజయంలో పాండుపుత్రులు బలాత్కారంగా భూపతులను వశం చేసుకొని మహాయజ్ఞమైన రాజసూయాన్ని నిర్వహించారని నేను విన్నప్పుడు, వారికి విజయం కలుగుతుందని నేను ఆశించలేదు.
1.1.178
यदाऽश्रौषं द्रौपदीमश्रुकण्ठीं ।
सभां नीतां दुःखितामेकवस्त्राम्।
रजस्वलां नाथवतीमनाथव-
त्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७८ ॥
సంజయా, కన్నీటితో గొంతు మూసుకుపోయి, దుఃఖితురాలై, ఒకే వస్త్రంతో, రజస్వల స్థితిలో ఉన్న ద్రౌపదిని సభకు తీసుకువచ్చారని, రక్షకులున్నా అనాథలా ఉందని నేను విన్నప్పుడు, వారికి విజయం కలుగుతుందని నేను ఆశించలేదు.
1.1.179
यदाऽश्रौषं वाससां तत्र राशिं ।
समाक्षिपत्कितवो मन्दबुद्धिः।
दुःशासनो गतवान्नैवं चान्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१७९ ॥
సంజయా, అక్కడ మందబుద్ధి గల జూదగాడు దుశ్శాసనుడు వస్త్రాల రాశిని లాగాడని, అది అంతం కాలేదని విన్నప్పుడు, విజయాన్ని నేను ఆశించను.
1.1.180
यदाऽश्रौषं हृतराज्यं युधिष्ठिरं ।
पराजितं सौबलेनाक्षवत्याम्।
अन्वागतं भ्रातृभिरप्रमेयै-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८० ॥
సంజయా, సౌబలుని చేత జూదంలో ఓడిపోయి యుధిష్ఠిరుడు రాజ్యాన్ని కోల్పోయాడని, అపరిమిత సోదరులతో ఉన్నాడని విన్నప్పుడు, విజయాన్ని నేను ఆశించను.
1.1.181
यदाश्रौषं विविधास्तत्र चेष्टा ।
धर्मात्मनां प्रस्थितानां वनाय।
ज्येष्ठप्रीत्या क्लिश्यतां पाण्डवानां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८१ ॥
సంజయా, ధర్మాత్ములైన పాండవులు అన్నపై ప్రేమతో అడవికి బయలుదేరి అనేక కష్టాలు పడుతున్నారని విన్నప్పుడు, విజయాన్ని నేను ఆశించను.
1.1.182
यदाऽश्रौषं स्नातकानां सहस्रै-
रन्वागतं धर्मराजं वनस्थम्। ॥ १.१.१८२ ॥
అడవిలో ఉన్న ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరునితో వేలాది స్నాతక బ్రాహ్మణులు కలిసి ఉన్నారని విన్నప్పుడు.
1.1.183
भिक्षाभुजां ब्राह्मणानां महात्मनां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८३ ॥
సంజయా, భిక్షతో జీవించే మహాత్ములైన బ్రాహ్మణులతో (పాండవులు అడవిలో ఉన్నారు) కాబట్టి, అప్పుడు విజయాన్ని నేను ఆశించను.
1.1.184
यदाऽश्रौषं वनवासेन पार्था-
न्समागतान्महर्षिभिः पुराणैः।
उपास्यमानान्सगणैर्जातसख्यां-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजर्य ॥ १.१.१८४ ॥
సంజయా, వనవాసంలో పృథ కుమారులు పురాతన మహర్షులను కలిసి, తమ పరివారంతో వారి సేవలు పొందుతూ స్నేహం చేసుకున్నారని విన్నప్పుడు, విజయాన్ని నేను ఆశించను.
1.1.185
यदाश्रौषं त्रिदिवस्थं धनंजयं ।
शक्रात्साक्षाद्दिव्यमस्त्रं यथावत्।
अधीयानं शंसितं सत्यसन्धं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८५ ॥
ఓ సంజయా, స్వర్గంలో ఉంటూ ఇంద్రుని వద్ద నేరుగా దివ్యాస్త్రాలను యథావిధిగా నేర్చుకుంటున్న ధనంజయుని గురించి, సత్యప్రతిజ్ఞుడిగా ప్రశంసించబడుతున్నవాడని నేను విన్నప్పుడు, అప్పుడు విజయంపై నేను ఆశ పెట్టుకోలేదు.
1.1.186
यदाऽश्रोषं कालकेयास्ततस्ते ।
पौलोमानो वरदानाच्च दृप्ताः।
देवैरजेया निर्जिताश्चार्जुनेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८६ ॥
ఓ సంజయా, వరప్రసాదం వల్ల గర్వించిన కాలకేయులు, పౌలోములు, దేవతలచేత జయించలేనివారు అయినప్పటికీ అర్జునునిచేత ఓడింపబడ్డారని నేను విన్నప్పుడు, అప్పుడు విజయంపై నేను ఆశ పెట్టుకోలేదు.
1.1.187
यदाऽश्रौषमसुराणां वधार्थे ।
किरीटिनं यान्तममित्रकर्शनम्।
कृतार्थं चाप्यागतं शक्रलोका-
त्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८७ ॥
ఓ సంజయా, అసురులను సంహరించడానికి వెళ్తున్న కిరీటిని, శత్రువులను అణచేవాడిని, తన కార్యాన్ని సాధించి ఇంద్రలోకం నుండి తిరిగి వచ్చాడని నేను విన్నప్పుడు, అప్పుడు విజయంపై నేను ఆశ పెట్టుకోలేదు.
1.1.188
यदाऽश्रौषं तीर्थयात्राप्रवृत्तं ।
पाण्डोः सुतं सहितं लोमशेन।
बृहदश्वादक्षहृदयं च प्राप्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१८८ ॥
ఓ సంజయా, పాండు కుమారుడు తీర్థయాత్రలో నిమగ్నమై లోమశునితో కలిసి ఉన్నాడని, బృహదశ్వుని నుండి అక్షహృదయాన్ని (పాచికల విద్య) పొందాడని నేను విన్నప్పుడు, అప్పుడు విజయంపై నేను ఆశ పెట్టుకోలేదు.
1.1.189
यदाऽश्रौषं वैश्रवणेन सार्धं ।
समागतं भीमन्यांश्च पार्थान्।
तस्मिन्देशे मानुषाणामगम्ये ।
तदा नाशंसि विजयाय संजया ॥ १.१.१८९ ॥
ఓ సంజయా, పార్థులు, భీముడు మొదలైనవారు వైశ్రవణుడితో కలిసి మనుషులకు అగమ్యమైన ఆ ప్రదేశంలో కలుసుకున్నారని నేను విన్నప్పుడు, అప్పుడు విజయంపై నేను ఆశ పెట్టుకోలేదు.
1.1.190
यदाऽश्रौषं घोषयात्रागतानां ।
बन्धं गन्धर्वैर्मोक्षणं चार्जुनेन।
स्वेषां सुतानां कर्णबुद्धौ रतानां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९० ॥
ఓ సంజయా, ఘోషయాత్రకు వెళ్ళిన మా కుమారులను గంధర్వులు బంధించారని, అర్జునుడు వారిని విడిపించాడని విన్నప్పుడు, కర్ణుని ఆలోచనలో మునిగి ఉన్నవారిని గురించి విన్నప్పుడు, అప్పుడు నేను విజయాన్ని ఆశించలేదు.
1.1.191
यदाऽश्रौषं यक्षरूपेण धर्मं ।
समागतं धर्मराजेन सूत।
प्रश्नान्कांश्चिद्विब्रुवाणं च सम्यक् ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९१ ॥
సూతుడా సంజయా, యక్ష రూపంలో ధర్ముడు ధర్మరాజును కలిసి కొన్ని ప్రశ్నలను చక్కగా అడిగాడని విన్నప్పుడు, అప్పుడు నేను విజయాన్ని ఆశించలేదు.
1.1.192
यदाऽश्रौषं न विदुर्मामकास्तान् ।
प्रच्छन्नरूपान्वसतः पाण्डवेयान्।
विराटराष्ट्रे सह कृष्णया च ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९२ ॥
ఓ సంజయా, విరాటరాజ్యంలో ద్రౌపదితో కలిసి మారువేషంలో నివసిస్తున్న పాండవులను నా వారు గుర్తించలేదని విన్నప్పుడు, అప్పుడు నేను విజయాన్ని ఆశించలేదు.
1.1.193
यदाऽश्रौषं कीचकानां वरिष्ठं ।
निषूदितं भ्रातृशतेन सार्धम्।
द्रौपद्यर्थे भीमसेनेन सङ्ख्ये ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९३ ॥
ఓ సంజయా, ద్రౌపది కోసం భీమసేనుడు యుద్ధంలో కీచకులలో శ్రేష్ఠుడిని అతని నూరుగురు సోదరులతో కలిసి సంహరించాడని విన్నప్పుడు, అప్పుడు నేను విజయాన్ని ఆశించలేదు.
1.1.194
यदाऽश्रौषं मामकानां वरिष्ठा-
न्धनंजयेनैकरथेन भग्नान्।
विराटराष्ट्रे वसता महात्मना ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९४ ॥
ఓ సంజయా, విరాట రాజ్యంలో నివసిస్తున్న మహాత్ముడైన ధనంజయుడు ఒకే రథంతో నా వారిలో శ్రేష్ఠులను ఓడించాడని విన్నప్పుడు, అప్పుడు నేను విజయాన్ని ఆశించలేదు.
1.1.195
यदाऽश्रौषं सत्कृतं मत्स्यराज्ञा ।
सुतां दत्तामुत्तरामर्जुनाय।
तां चार्जुनः प्रत्यगृह्णात्सुतार्थे ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९५ ॥
సంజయా, మత్స్యరాజు గౌరవంగా తన కుమార్తె ఉత్తరను అర్జునునికి ఇచ్చాడని, అర్జునుడు కొడుకు కోసం ఆమెను స్వీకరించాడని నేను విన్నప్పుడు, విజయం కోసం నేను ఆశించలేదు.
1.1.196
यदाऽश्रौषं निर्जितस्याधनस्य ।
प्रव्राजितस्य स्वजनात्प्रच्युतस्य।
अक्षौहिणीः सप्त युधिष्ठिरस्य ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९६ ॥
సంజయా, ఓడిపోయి, ధనం లేక, బహిష్కరింపబడి, తన బంధువులనుండి విడిపోయిన యుధిష్ఠిరునికి ఏడు అక్షౌహిణులు ఉన్నాయని నేను విన్నప్పుడు, విజయం కోసం నేను ఆశించలేదు.
1.1.197
यदाऽश्रौषं माधवं वासुदेवं ।
सर्वात्मना पाण्डवार्थे निविष्टम्।
यस्येमां गां विक्रममेकमाहु-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९७ ॥
సంజయా, పాండవుల కోసం పూర్ణ హృదయంతో నిమగ్నుడైన మాధవ వాసుదేవుడు, ఎవరి ఒక్క అడుగుతో ఈ భూమి కొలువబడిందని చెప్పబడుతుందో అతడని నేను విన్నప్పుడు, విజయం కోసం నేను ఆశించలేదు.
1.1.198
यदाऽश्रौषं नरनारायणौ तौ ।
कृष्णार्जुनौ वदतो नारदस्य।
अहं द्रष्टा ब्रह्मलोके च सम्यक् ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९८ ॥
సంజయా, నారదుడు మాట్లాడుతుండగా నర నారాయణులు, అంటే కృష్ణార్జునులు ఆ ఇద్దరే అని, మరియు బ్రహ్మలోకంలో దానిని పూర్తిగా చూసేవాడను నేనే అని నేను విన్నప్పుడు, విజయం కోసం నేను ఆశించలేదు.
1.1.199
यदाऽश्रौषं लोकहिताय कृष्णं ।
शमार्थिनमुपयातं कुरूणाम्।
शमं कुर्वाणमकृतार्थं च यातं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.१९९ ॥
సంజయా, లోకహితం కోసం, శాంతిని కోరి కృష్ణుడు కురువుల వద్దకు వచ్చి, శాంతిని నెలకొల్పుతూ, తన ఉద్దేశం నెరవేరకుండానే తిరిగి వెళ్లాడని నేను విన్నప్పుడు, విజయం కోసం నేను ఆశించలేదు.
1.1.200
बुद्धिं कृतां निग्रहे केशवस्य ।
तं चात्मानं बहुधा दर्शयानं
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०० ॥
కేశవుడు (కృష్ణుడు) నిగ్రహానికి ఉపాయాన్ని రచించి తనను అనేక విధాలుగా చూపించాడని నేను విన్నప్పుడు, ఓ సంజయా, విజయం గురించి నేను ఆశించలేదు.
1.1.201
यदाऽश्रौषं वासुदेवे प्रयाते ।
रथस्यैकामग्रतस्तिष्ठमानाम्।
आर्तां पृथां सान्त्वितां केशवेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०१ ॥
వాసుదేవుడు (కృష్ణుడు) వెళ్లిపోయి, రథం ముందు నిలిచిన దుఃఖిత పృథ (కుంతి)ను కేశవుడు ఓదార్చాడని నేను విన్నప్పుడు, ఓ సంజయా, విజయం గురించి నేను ఆశించలేదు.
1.1.202
यदाऽश्रौषं मन्त्रिणं वासुदेवं ।
तथा भीष्मं शान्तनवं च तेषाम्।
भारद्वाजं चाशिषोऽनुब्रुवाणं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०२ ॥
మంత్రి వాసుదేవుడు (కృష్ణుడు), శంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు, భారద్వాజుని కుమారుడు (ద్రోణుడు) వారికి శుభాశీస్సులు పలికారని నేను విన్నప్పుడు, ఓ సంజయా, విజయం గురించి నేను ఆశించలేదు.
1.1.203
यदा कर्णो भीष्ममुवाच वाक्यं ।
नाहं योत्स्ये युध्यमाने त्वयीति।
हित्वा सेनामपचक्राम चापि ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०३ ॥
కర్ణుడు భీష్ముడితో "నీవు యుద్ధం చేస్తున్నంత వరకు నేను పోరాడను" అని పలికి, సేనను విడిచి వెనుదిరిగినప్పుడు, ఓ సంజయా, నేను విజయం ఆశించలేదు.
1.1.204
यदाऽश्रौषं वासुदेवार्जुनौ तौ ।
तथा धनुर्गाण्डिवमप्रमेयम्।
त्रीण्युग्रवीर्याणि समागतानि ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०४ ॥
వాసుదేవుడు, అర్జునుడు ఆ ఇద్దరూ, అపరిమితమైన గాండీవ ధనుస్సు అనే మూడు ఉగ్రపరాక్రమాలు ఒకచోట కలిశాయని నేను విన్నప్పుడు, ఓ సంజయా, విజయం గురించి నేను ఆశించలేదు.
1.1.205
यदाऽश्रौषं कश्ललेनाभिपन्ने ।
रथोपस्थे सीदमानेऽर्जुने वै।
कृष्णं लोकान्दर्शयानं शरीरे ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०५ ॥
సంజయా, అర్జునుడు కరుణతో అభిభూతుడై రథంపై కూలబడుతున్నాడని, కృష్ణుడు తన శరీరంలో లోకాలను చూపుతున్నాడని విన్నప్పుడు, నేను విజయాన్ని ఆశించలేదు.
1.1.206
यदाऽश्रौषं भीष्ममित्रकर्शनं ।
निघ्नन्तमाजावयुतं रथानाम्।
नैषां कश्चिद्वध्यते ख्यातरूप-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०६ ॥
సంజయా, శత్రువులను అణచే భీష్ముడు యుద్ధంలో పదివేల రథాలను నాశనం చేస్తున్నాడని, వారిలో ప్రసిద్ధ రూపుడు ఎవరూ చంపబడలేదని విన్నప్పుడు, నేను విజయాన్ని ఆశించలేదు.
1.1.207
यदाऽश्रौषं चापगेयेन सङ्ख्ये ।
स्वयं मृत्युं विहितं धार्मिकेण।
तच्चाकार्षुः पाण्डवेयाः प्रहृष्टा-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०७ ॥
సంజయా, గంగాపుత్రుడు ధార్మికుడైన భీష్ముడు యుద్ధంలో తన మరణోపాయాన్ని స్వయంగా చెప్పాడని, పాండవులు సంతోషంతో అలాగే చేశారని విన్నప్పుడు, నేను విజయాన్ని ఆశించలేదు.
1.1.208
यदाऽश्रौषं भीष्ममत्यन्तशूरं ।
हतं पार्थेनाहवेष्वप्रधृष्यम्।
शिखण्डिनं पुरतः स्थापयित्वा ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०८ ॥
సంజయా, అత్యంత శూరుడును యుద్ధాలలో అజేయుడును అయిన భీష్ముడిని శిఖండిని ముందుంచి పృథాపుత్రుడైన అర్జునుడు చంపాడని విన్నప్పుడు, నేను విజయాన్ని ఆశించలేదు.
1.1.209
यदाऽश्रौषं शरतल्पे शयानं ।
वृद्धं वीरं सादितं चित्रपुङ्खैः।
भीष्मं कृत्वा सोमकानल्पशेषां-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२०९ ॥
సంజయా, వృద్ధ వీరుడైన భీష్ముడు విచిత్ర పింఛాల బాణాలతో కొట్టబడి బాణ శయ్యపై పడి ఉన్నాడని, సోమకులు కొద్దిమందే మిగిలారని విన్నప్పుడు, నేను విజయాన్ని ఆశించలేదు.
1.1.210
यदाऽश्रौषं शान्तनवे शयाने ।
पानीयार्थे चोदितेनार्जुनेन।
भूमिं भित्त्वा तर्पितं तत्र भीष्मं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१० ॥
శంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు బాణశయ్యపై పడి ఉన్నాడని, అర్జునుడి ప్రేరణతో నీటి కోసం భూమిని చీల్చి అక్కడే భీష్ముడు తృప్తి పొందాడని విన్నప్పుడు, ఓ సంజయా, నేను విజయాన్ని ఆశించలేదు.
1.1.211
यदाश्रौषं शुक्रसूर्यौ च युक्तौ ।
कौन्तेयानामनुलोमौ जयाय।
नित्यं चास्माञ्श्वापदा भीषयन्ति ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२११ ॥
శుక్రుడు, సూర్యుడు కౌంతేయులకు విజయానికి అనుకూలంగా కలిసి ఉన్నారని, నరులు వంటి క్రూర జంతువులు మమ్మల్ని నిరంతరం భయపెడుతున్నాయని విన్నప్పుడు, ఓ సంజయా, నేను విజయాన్ని ఆశించలేదు.
1.1.212
यदा द्रोणो विविधानस्त्रमार्गा-
न्निदर्शयन्समरे चित्रयोधी।
न पाण्डवाञ्श्रेष्ठतरान्निहन्ति ।
तदा नाशंसे विजयायं संजय ॥ १.१.२१२ ॥
ద్రోణుడు యుద్ధంలో వివిధ అస్త్రమార్గాలను ప్రదర్శిస్తూ, అద్భుత యోధుడైనప్పటికీ, శ్రేష్ఠులైన పాండవులను చంపలేకపోతున్నాడని విన్నప్పుడు, ఓ సంజయా, నేను విజయాన్ని ఆశించలేదు.
1.1.213
यदाऽश्रौषं चास्मदीयान्महारथा-
न्व्यवस्थितानर्जुनस्यान्तकाय।
संशप्तकान्निहतानर्जुनेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१३ ॥
అర్జునుడి మరణం కోసం నిలిచిన మా మహారథులు, సంశప్తకులు, అర్జునుడి చేత హతులయ్యారని విన్నప్పుడు, ఓ సంజయా, నేను విజయాన్ని ఆశించలేదు.
1.1.214
यदाऽश्रौषं व्यूहमभेद्यमन्यै-
र्भारद्वाजेनात्तशस्त्रेण गुप्तम्।
भित्त्वा सौभद्रं वीरमेकं प्रविष्टं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१४ ॥
ఇతరులకు భేదించలేని వ్యూహం, భారద్వాజుడు (ద్రోణుడు) శస్త్రధారులతో కాపాడినది, దానిని ఛేదించి వీరుడు సౌభద్రుడు (అభిమన్యుడు) ఒంటరిగా ప్రవేశించాడని విన్నప్పుడు, ఓ సంజయా, నేను విజయాన్ని ఆశించలేదు.
1.1.215
यदाऽभिमन्युं परिवार्य बालं ।
सर्वे हत्त्वा हृष्टरूपा बभूवुः।
महारथाः पार्थमशक्नुवन्त-
स्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१५ ॥
బాలుడైన అభిమన్యుని చుట్టుముట్టి వారందరూ అతన్ని చంపి సంతోషించినప్పుడు, పార్థుడిని జయించలేక పోయినప్పుడు, ఓ సంజయా, అప్పుడు నేను విజయాన్ని ఆశించలేదు.
1.1.216
यदाऽश्रौषमभिमन्युं निहत्य ।
हर्षान्मूढान्क्रोशतो धार्तराष्ट्रान्।
क्रोधादुक्तं सैन्धवे चार्जुनेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१६ ॥
అభిమన్యుని చంపి సంతోషంతో మూర్ఖంగా కేకలు వేసిన ధృతరాష్ట్ర పుత్రులను గురించి, కోపంతో అర్జునుడు సైంధవునితో చెప్పిన మాటలను విన్నప్పుడు, ఓ సంజయా, అప్పుడు నేను విజయాన్ని ఆశించలేదు.
1.1.217
यदाऽश्रौषं सैन्धवार्थे प्रतिज्ञां ।
प्रतिज्ञातां तद्वधायार्जुनेन।
सत्यां तीर्णां शत्रुमध्ये च तेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१७ ॥
సైంధవుని వధ కోసం అర్జునుడు చేసిన ప్రతిజ్ఞ శత్రువుల మధ్యలో అతనిచే సత్యంగా నెరవేరిందని విన్నప్పుడు, ఓ సంజయా, అప్పుడు నేను విజయాన్ని ఆశించలేదు.
1.1.218
यदाऽश्रौषं श्रान्तहये धनंजये ।
मुक्त्वा हयान्पाययित्वोपवृत्तान्।
पुनर्युक्त्वा वासुदेवं प्रयातं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१८ ॥
అలసిన గుర్రాలున్న ధనంజయుడు గుర్రాలను విప్పి, నీళ్ళు త్రాగించి, మళ్లీ కట్టి వాసుదేవుని ఎక్కించుకుని వెళ్లాడని విన్నప్పుడు, ఓ సంజయా, అప్పుడు నేను విజయాన్ని ఆశించలేదు.
1.1.219
यदाऽश्रौषं वाहनेष्वक्षमेषु ।
रथोपस्थे तिष्ठता पाण्डवेन।
सर्वान्योधान्वारितानर्जुनेन ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२१९ ॥
వాహనాలు పనికిరాకపోయినప్పుడు రథం మీద నిలిచిన పాండవుడు అర్జునుడు యోధులందరినీ ఆపాడని విన్నప్పుడు, ఓ సంజయా, అప్పుడు నేను విజయాన్ని ఆశించలేదు.
1.1.220
यदाऽश्रौषं नागबलैः सुदुःसहं ।
द्रोणानीकं युयुधानं प्रमथ्य।
यातं वार्ष्णेयं यत्र तौ कृष्णपार्थौ ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२० ॥
సంజయా, ఏనుగుల సేనచే అతి దుస్సహమైన ద్రోణ సైన్యాన్ని యుయుధానుడు మథించాడని, వార్ష్ణేయుడు (కృష్ణుడు) అక్కడికి వెళ్లాడని, ఆ ఇద్దరు కృష్ణుడు మరియు పార్థుడు అక్కడ ఉన్నారని నేను విన్నప్పుడు, అప్పుడు విజయాన్ని నేను ఆశించను.
1.1.221
यदाऽश्रौषं कर्णमासाद्य मुक्तं ।
वधाद्भीमं कुत्सयित्वा वचोभिः।
धनुष्कोट्याऽऽतुद्य कर्णेन वीरं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२१ ॥
సంజయా, కర్ణుని ఎదుర్కొని భీముడు మరణం నుండి తప్పించుకున్నాడని, కర్ణుడు మాటలతో అతనిని నిందించి ధనుస్సు కొసతో ఆ వీరుని కొట్టాడని నేను విన్నప్పుడు, అప్పుడు విజయాన్ని నేను ఆశించను.
1.1.222
यदा द्रोणः कृतवर्मा कृपश्च ।
कर्णो द्रौणिर्मद्रराजश्च शूरः।
अमर्षयन्सैन्धवं वध्यमानं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२२ ॥
సంజయా, ద్రోణుడు, కృతవర్మ, కృపుడు, కర్ణుడు, ద్రోణుని కుమారుడు (అశ్వత్థామ), వీరుడైన మద్రరాజు సైంధవుని (జయద్రథుని) వధించబడుతుండగా కోపించారని నేను విన్నప్పుడు, అప్పుడు విజయాన్ని నేను ఆశించను.
1.1.223
यदाऽश्रौषं देवराजेन दत्तां ।
दिव्यां शक्तिं व्यंसितां माधवेन।
घटोत्कचे राक्षसे घोररूपे ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२३ ॥
సంజయా, ఇంద్రుడు ఇచ్చిన దివ్య శక్తిని మాధవుడు (కృష్ణుడు) భయంకర రూపుడైన రాక్షసుడు ఘటోత్కచునిపై నుండి తప్పించాడని నేను విన్నప్పుడు, అప్పుడు విజయాన్ని నేను ఆశించను.
1.1.224
यदाऽश्रौषं कर्णघटोत्कचाभ्यां ।
युद्धे मुक्तां सूतपुत्रेण शक्तिम्।
यया वध्यः समरे सव्यसाची ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२४ ॥
సంజయా, కర్ణుడు మరియు ఘటోత్కచుల యుద్ధంలో సూతపుత్రుడు ఏ శక్తితో యుద్ధంలో సవ్యసాచి (అర్జునుడు) వధింపదగినవాడో ఆ శక్తిని ప్రయోగించాడని నేను విన్నప్పుడు, అప్పుడు విజయాన్ని నేను ఆశించను.
1.1.225
यदाऽश्रौषं द्रोणमाचार्यमेकं ।
धृष्टद्युम्नेनाभ्यतिक्रम्य धर्मम्।
रथोपस्थे प्रायगतं विशस्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२५ ॥
సంజయా, ఆచార్యుడు ద్రోణుడు ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు ధృష్టద్యుమ్నుడు ధర్మాన్ని అతిక్రమించి రథంపై ఆయుధాలతో కూలదోశాడని విన్నప్పుడు, విజయంపై నేను ఆశ పెట్టుకోలేదు.
1.1.226
यदाऽश्रौषं द्रौणिना द्वैरथस्थं ।
माद्रीसुतं नकुलं लोकमध्ये।
समं युद्धे मण्डलेभ्यश्चरन्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२६ ॥
సంజయా, ద్రోణుని కుమారుడు ద్వంద్వ యుద్ధంలో నిలిచిన మాద్రి కుమారుడు నకులుని ఎదుర్కొన్నాడని, యుద్ధంలో వృత్తాకార గతులతో సమంగా సంచరిస్తున్న అతనిని అని విన్నప్పుడు, విజయంపై నేను ఆశ పెట్టుకోలేదు.
1.1.227
यदा द्रोणे निहते द्रोणपुत्रो ।
नारायणं दिव्यमस्त्रं विकुर्वन्।
नैषामन्तं गतवान्पाण्डवानां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२७ ॥
సంజయా, ద్రోణుడు హతుడైన తర్వాత ద్రోణుని కుమారుడు దివ్యమైన నారాయణాస్త్రాన్ని ప్రయోగించి పాండవుల అంతం చేయలేకపోయాడని విన్నప్పుడు, విజయంపై నేను ఆశ పెట్టుకోలేదు.
1.1.228
यदाऽश्रौषं भीमसेनेन पीतं ।
रक्तं भ्रातुर्युधि दुःशासनस्य।
निवारितं नान्यतमेन भीमं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२८ ॥
సంజయా, యుద్ధంలో భీమసేనుడు తన సోదరుడు దుఃశాసనుని రక్తాన్ని తాగాడని, భీముని ఇతరులెవరూ అడ్డుకోలేకపోయారని విన్నప్పుడు, విజయంపై నేను ఆశ పెట్టుకోలేదు.
1.1.229
यदाऽश्रौषं कर्णमत्यन्तशूरं ।
हतं पार्थेनाहवेष्वप्रधृष्यम्।
तस्मिन्भ्रातृणां विग्रहे देवगुह्ये ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२२९ ॥
సంజయా, అత్యంత శూరుడు, యుద్ధాలలో అజేయుడైన కర్ణుడు పార్థునిచే హతుడయ్యాడని, సోదరుల ఆ పోరాటంలో, దేవరహస్యమైన ఆ సంఘర్షణలో, విన్నప్పుడు, విజయంపై నేను ఆశ పెట్టుకోలేదు.
1.1.230
यदाऽश्रौषं द्रोणपुत्रं च शूरं ।
दुःशासनं कृतवर्माणमुग्रम्।
युधिष्टिरं धर्मराजं जयन्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३० ॥
ఓ సంజయా, ద్రోణుని కుమారుడు, శూరుడైన దుఃశాసనుడు, ఉగ్రుడైన కృతవర్మ, ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు జయిస్తున్నారని విన్నప్పుడు, విజయంపై నేను ఆశ పెట్టుకోను.
1.1.231
यदाऽश्रौषं निहतं मद्रराजं ।
रणे शूरं धर्मराजेन सूत।
सदा सङ्ग्रामे स्प्रधते यस्तु कृष्णं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३१ ॥
ఓ సంజయా, యుద్ధంలో శూరుడైన మద్రరాజు ధర్మరాజుచే హతమయ్యాడని, యుద్ధంలో ఎల్లప్పుడూ కృష్ణునితో పోటీపడేవాడని విన్నప్పుడు, విజయంపై నేను ఆశ పెట్టుకోను.
1.1.232
यदाऽश्रौषं कलहद्यूतमूलं ।
मायाबलं सौबलं पाण्डवेन।
हतं सङ्ग्रामे सहदेवेन पापं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३२ ॥
ఓ సంజయా, కలహానికి, జూదానికి మూలమైన, మాయాబలం గల సౌబలుడు (శకుని) పాండవుడైన సహదేవునిచే యుద్ధంలో హతమయ్యాడని విన్నప్పుడు, ఆ పాపిని గురించి, విజయంపై నేను ఆశ పెట్టుకోను.
1.1.233
यदाऽश्रौषं श्रान्तमेकं शयानं ।
ह्रदं गत्वा स्तम्भयित्वा तदम्भः।
दुर्योधनं विरथं भग्नशक्तिं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३३ ॥
ఓ సంజయా, అలసిపోయి ఒంటరిగా పడుకొని ఉన్న దుర్యోధనుడు, సరస్సుకు వెళ్లి దాని నీటిని స్తంభింపజేసిన తర్వాత, రథం లేకుండా శక్తి భగ్నమై ఉన్నాడని విన్నప్పుడు, విజయంపై నేను ఆశ పెట్టుకోను.
1.1.234
यदाऽश्रौषं पाण्डवांस्तिष्ठमानान् ।
गत्वा ह्रदे वासुदेवेन सार्धम्।
अमर्षणं धर्षयतः सुतं मे ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३४ ॥
ఓ సంజయా, పాండవులు వాసుదేవునితో కలిసి సరస్సు వద్దకు వెళ్లి నిలిచి, నా కుమారుడైన అసహనుడిని అవమానిస్తున్నారని విన్నప్పుడు, విజయంపై నేను ఆశ పెట్టుకోను.
1.1.235
यदाऽश्रौषं विविधांश्चित्रमार्गान् ।
गदायुद्धे मण्डलशश्चरन्तम्।
मिथ्या हतं वासुदेवस्य बुद्ध्या ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३५ ॥
వివిధ విచిత్ర మార్గాల్లో గదాయుద్ధంలో వృత్తాకారంగా తిరుగుతున్న వాసుదేవుడు బుద్ధిబలంతో అసత్యంగా హతమయ్యాడని నేను విన్నప్పుడు, సంజయా, విజయం కోసం నేను ఆశించను.
1.1.236
यदाऽश्रौषं द्रोणपुत्रादिभिस्तै-
र्हतान्पञ्चालान्द्रौपदेयांश्च सुप्तान्।
कृतं बीभत्समयशस्यं च कर्म ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३६ ॥
ద్రోణుని కుమారుడు మరియు ఇతరులు పాంచాలులను, ద్రౌపది కుమారులను నిద్రిస్తుండగా చంపారని, అసహ్యకరమైన అపకీర్తికర కార్యం జరిగిందని నేను విన్నప్పుడు, సంజయా, విజయం కోసం నేను ఆశించను.
1.1.237
यदाऽश्रौषं भीमसेनानुयाते-
नाश्वत्थाम्ना परमास्त्रं प्रयुक्तम्।
क्रुद्धेनैषीकमवधीद्येन गर्भं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३७ ॥
భీమసేనుడు వెంబడించగా కోపోద్రిక్తుడైన అశ్వత్థామ పరమాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడని, దాని వల్ల ఏషీకం గర్భాన్ని నాశనం చేసిందని నేను విన్నప్పుడు, సంజయా, విజయం కోసం నేను ఆశించను.
1.1.238
यदाऽश्रौषं ब्रह्मशिरोऽर्जुनेन ।
स्वस्तीत्युक्त्वाऽस्त्रमस्त्रेण शान्तम्।
अश्वत्थाम्ना मणिरत्नं च दत्तं ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३८ ॥
అర్జునుడు 'స్వస్తి' అని పలికి బ్రహ్మశిరాస్త్రాన్ని అస్త్రంతో శాంతింపజేశాడని, అశ్వత్థామ మణిరత్నాన్ని ఇచ్చాడని నేను విన్నప్పుడు, సంజయా, విజయం కోసం నేను ఆశించను.
1.1.239
यदाऽश्रौषं द्रोणपुत्रेण गर्भे ।
वैराट्या वै पात्यमाने महास्त्रैः।
संजीवयामीति हरेः प्रतिज्ञां ।
तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ १.१.२३९ ॥
ద్రోణుని కుమారుడు విరాటుని కుమార్తె గర్భంలో మహాస్త్రాలతో కొట్టబడుతుండగా, 'దీనిని నేను పునరుజ్జీవింపజేస్తాను' అని హరి చేసిన ప్రతిజ్ఞ ఉన్నప్పటికీ, అప్పుడే, ఓ సంజయా, విజయంపై నాకు ఆశ లేకుండా పోయిందని నేను విన్నాను.
1.1.240
द्वैपायनः केशवो द्रोणपुत्रं ।
परस्पेरणाभिशापैः शशाप।
बुद्ध्वा चाहं बुद्धिहीनोऽद्य सूत ।
संतप्ये वै पुत्रपौत्रैश्च हीनः ॥ १.१.२४० ॥
ద్వైపాయనుడు, కేశవుడు ద్రోణుని కుమారుని పరస్పర శాపాలతో శపించారు. ఓ సూతా, ఇది తెలుసుకున్నా నేను ఈ రోజు బుద్ధిహీనుడనై, పుత్రులు పౌత్రులను కోల్పోయి దుఃఖిస్తున్నాను.
1.1.241
शोच्या गान्धारी पुत्रपौत्रैर्विहीना ।
तथा वध्वा पितृभिर्भ्रातृभिश्च।
कृतं कार्यं दुष्करं पाण्डवेयैः ।
प्राप्तं राज्यमसपत्नं पुनस्तैः ॥ १.१.२४१ ॥
పుత్రులు పౌత్రులను కోల్పోయిన గాంధారి శోచనీయురాలు; కోడళ్లు, తండ్రులు, సోదరులతో కూడా అంతే. పాండవులు కష్టమైన పని చేసి మళ్లీ ప్రత్యర్థిలేని రాజ్యాన్ని పొందారు.
1.1.242
कष्टं युद्धे दश शेषाः श्रुता मे ।
त्रयोऽस्माकं पाण्डवानां च सप्त।
द्व्यूना विंशतिराहताऽक्षौहिणीनां ।
तस्मिन्सङ्ग्रामे भैरवे क्षत्रियाणाम् ॥ १.१.२४२ ॥
ఆ భయంకర యుద్ధంలో క్షత్రియుల ఇరవై అక్షౌహిణులు దెబ్బతిన్నాయి; వాటిలో పది మిగిలాయని నేను విన్నాను — మనవి మూడు, పాండవులవి ఏడు. అది కష్టమైనది.
1.1.243
तमस्त्वतीव विस्तीर्णं मोह आविशतीव माम् ।
संज्ञां नोपलभे सूत मनो विह्वलतीव मे ॥ १.१.२४३ ॥
అతి విస్తారమైన చీకటి కమ్ముకుంటోంది; మోహం నాలో ప్రవేశిస్తున్నట్టు ఉంది. ఓ సూతా, నాకు స్పృహ తెలియడం లేదు; నా మనసు కలత చెందినట్లుంది.
1.1.244
इत्युक्त्वा धृतराष्ट्रोऽथ विलप्य बहु दुःखितः ।
मूर्च्छितः पुनराश्वस्तः संजयं वाक्यमब्रवीत् ॥ १.१.२४४ ॥
ఇలా చెప్పి ధృతరాష్ట్రుడు అత్యంత దుఃఖంతో బహుధా విలపించాడు. తిరిగి మూర్ఛపోయి, మళ్లీ తెలివి తెచ్చుకుని సంజయుడితో ఈ మాటలు అన్నాడు.
1.1.245
संजयैवं गते प्राणांस्त्यक्तुमिच्छामि मा चिरम् ।
स्तोकं ह्यपि न पश्यामि फलं जीवितधारणे ॥ १.१.२४५ ॥
సంజయా, ఇలా జరిగిన తర్వాత నేను ప్రాణాలను ఆలస్యం లేకుండా విడిచిపెట్టాలని కోరుతున్నాను. జీవితాన్ని నిలుపుకోవడంలో స్వల్పమైన ప్రయోజనమైనా నాకు కనిపించడం లేదు.
1.1.246
तं तथा वादिनं दीनं विलपन्तं महीपतिम् ।
निःश्वसन्तं यथा नागं मुह्यमानं पुनः पुनः ॥ १.१.२४६ ॥
అలా మాట్లాడుతూ, దీనంగా విలపిస్తూ, ఏనుగులా నిట్టూరుస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ మూర్ఛిల్లుతున్న ఆ రాజును (సంజయుడు చూశాడు).
1.1.247
गावल्गणिरिदं धीमान्महार्थं वाक्यमब्रवीत् ।
श्रुतवानसि वै राजन्महोत्साहान्महाबलान् ॥ १.१.२४७ ॥
గవల్గణుని కుమారుడైన బుద్ధిమంతుడైన సంజయుడు ఈ గొప్ప అర్థంతో కూడిన మాటలు అన్నాడు: "రాజా, గొప్ప ఉత్సాహం, గొప్ప బలం కలవారి గురించి మీరు విని ఉన్నారు."
1.1.248
द्वैपायनस्य वदतो नारदस्य च धीमतः ।
महत्सु राजवंशेषु गुणैः समुदितेषु च ॥ १.१.२४८ ॥
ద్వైపాయనుడు (వ్యాసుడు), బుద్ధిమంతుడైన నారదుడు చెప్పిన (మాటలను మీరు విని ఉన్నారు) — గుణసంపన్నమైన గొప్ప రాజవంశాల గురించి.
1.1.249
जातान्दिव्यास्त्रविदुषः शक्रप्रतिमतेजसः ।
धर्मेण पृथिवीं जित्वा यज्ञैरिष्ट्वाप्तदक्षिणैः ॥ १.१.२४९ ॥
(జన్మించినవారు), దివ్యాస్త్రాలు తెలిసినవారు, ఇంద్రుని తేజస్సుతో సమానులు, ధర్మంతో భూమిని జయించి, సమృద్ధిగా దక్షిణలిచ్చే యజ్ఞాలతో (దేవతలను) పూజించినవారు.
1.1.250
अस्मिँल्लोके यशः प्राप्य ततः कालवशं गतान् ।
शैब्यं महारथं वीरं सृंजयं जयतां वरम् ॥ १.१.२५० ॥
ఈ లోకంలో కీర్తి పొంది, తరువాత కాలవశమై వెళ్ళిపోయిన మహారథుడు, వీరుడు శైబ్యుడు, విజేతలలో శ్రేష్ఠుడైన సృంజయుడు (వీరిని కూడా చెప్పారు).
1.1.251
बाह्लीकं दमनं चैद्यं शर्यातिमजितं नलम् ॥ १.१.२५१ ॥
బాహ్లీకుడు, దమనుడు, చైద్యుడు, శర్యాతి, అజితుడు, నలుడు (కూడా).
1.1.252
विश्वामित्रममित्रघ्नमम्बरीषं महाबलम् ।
मरुत्तं मनुमिक्ष्वाकुं गयं भरतमेव च ॥ १.१.२५२ ॥
విశ్వామిత్రుడు, శత్రుఘ్నుడు, మహాబలుడైన అంబరీషుడు, మరుత్తుడు, మనువు, ఇక్ష్వాకుడు, గయుడు, భరతుడు (కూడా).
1.1.253
रामं दाशरथिं चैव शशबिन्दुं भगीरथम् ।
कृतवीर्यं महाभागं तथैव जनमेजयम् ॥ १.१.२५३ ॥
దశరథ కుమారుడు రాముడు, శశబిందుడు, భగీరథుడు, మహాభాగ్యుడు కృతవీర్యుడు, జనమేజయుడు (కూడా).
1.1.254
ययातिं शुभकर्माणं देवैर्यो याजितः स्वयम् ।
चैत्ययूपाङ्किता भूमिर्यस्येयं सवनाकरा ॥ १.१.२५४ ॥
శుభకర్ముడైన యయాతి, దేవతలు స్వయంగా యజ్ఞం చేయించినవాడు, యూపస్తంభాలతో గుర్తించబడిన, సోమయాగాల గనియైన ఈ భూమి ఎవరిదో ఆయన (కూడా).
1.1.255
इति राज्ञां चतुर्विंशन्नारदेन सुरर्षिणा ।
पुत्रशोकाभितप्ताय पुरा श्वैत्याय कीर्तितम् ॥ १.१.२५५ ॥
ఇలా ఇరవైనాలుగురు రాజులను, పూర్వం పుత్రశోకంతో తపించిన శ్వైత్యునికి దేవర్షి నారదుడు వర్ణించాడు.
1.1.256
तेभ्यश्चान्ये गताः पूर्वं राजानो बलवत्तराः ।
महारथा महात्मानः सर्वैः समुदिता गुणैः ॥ १.१.२५६ ॥
వారికంటే ముందు మరికొందరు మరింత బలవంతులైన రాజులు గతించారు; వారు మహారథులు, మహాత్ములు, అన్ని గుణాలతో కూడినవారు.
1.1.257
पूरुः कुरुर्यदुः शूरो विष्वगश्वो महाद्युतिः ।
अणुहो युवनाश्वश्च ककुत्स्थो विक्रमी रघुः ॥ १.१.२५७ ॥
పూరుడు, కురుడు, యదుడు, శూరుడు విశ్వగశ్వుడు, మహాద్యుతి, అణుహుడు, యువనాశ్వుడు, కకుత్స్థుడు, పరాక్రమి రఘువు.
1.1.258
विजयो वीतिहोत्रोऽह्गो भवः श्वेतो बृहद्गुरुः ।
उशीनरः शतरथः कङ्को दुलिदुहो द्रुमः ॥ १.१.२५८ ॥
విజయుడు, వీతిహోత్రుడు, అంగుడు, భవుడు, శ్వేతుడు, బృహద్గురుడు, ఉశీనరుడు, శతరథుడు, కంకుడు, దులిదుహుడు, ద్రుముడు.
1.1.259
दम्भोद्भवः परो वेनः सगरः संकृतिर्निमिः ।
अजेयः परशुः पुण्ड्रः शंभुर्देवावृधोऽनघः ॥ १.१.२५९ ॥
దంభోద్భవుడు, పరముడు వేనుడు, సగరుడు, సంకృతి, నిమి, అజేయుడు, పరశువు, పుండ్రుడు, శంభువు, దేవావృధుడు, అనఘుడు.
1.1.260
देवाह्वयः सुप्रतिमः सुप्रतीको बृहद्रथः ।
महोत्साहो विनीतात्मा सुक्रतुर्नैषधो नलः ॥ १.१.२६० ॥
దేవాహ్వయుడు, సుప్రతిముడు, సుప్రతీకుడు, బృహద్రథుడు, మహోత్సాహుడు, వినీతాత్ముడు, సుక్రతువు, నైషధుడు నలుడు.
1.1.261
सत्यव्रतः शान्तभयः सुमित्रः सुबलः प्रभुः ।
जानुजङ्घोऽनरण्योऽर्कः प्रियभृत्यः शुचिव्रतः ॥ १.१.२६१ ॥
సత్యవ్రతుడు, శాంతభయుడు, సుమిత్రుడు, సుబలుడు, ప్రభువు, జానుజంఘుడు, అనరణ్యుడు, అర్కుడు, ప్రియభృత్యుడు, శుచివ్రతుడు.
1.1.262
बलबन्धुर्निरामर्दः केतुशृङ्गो बृहद्बलः ।
धृष्टकेतुर्बृहत्केतुर्दीप्तकेतुर्निरामयः ॥ १.१.२६२ ॥
బలబంధు, నిరామర్దుడు, కేతుశృంగుడు, బృహద్బలుడు, ధృష్టకేతుడు, బృహత్కేతుడు, దీప్తకేతుడు, నిరామయుడు.
1.1.263
अविक्षिच्चपलो धूर्तः कृतबन्धुर्दृढेषुधिः ।
महापुराणसंभाव्यः प्रत्यङ्गः परहा श्रुतिः ॥ १.१.२६३ ॥
అవిక్షిత్తు, చపలుడు, ధూర్తుడు, కృతబంధువు, దృఢేషుధి, మహాపురాణసంభావ్యుడు, ప్రత్యంగుడు, పరహుడు, శ్రుతి.
1.1.264
एते चान्ये च राजानः शतशोऽथ सहस्रशः ।
श्रूयन्ते शतशश्चान्ये सङ्ख्याताश्चैव पद्मशः ॥ १.१.२६४ ॥
వీరు, ఇతర రాజులు వందలు వేలుగా ఉన్నారు; మరికొందరు వందలుగా వినబడుతున్నారు, పద్మాలుగా కూడా లెక్కింపబడ్డారు.
1.1.265
हित्वा सुविपुलान्भोगान्बुद्धिमन्तो महाबलाः ।
राजानो निधनं प्राप्तास्तव पुत्रैर्महत्तरः ॥ १.१.२६५ ॥
అపారమైన భోగాలను విడిచి, బుద్ధిమంతులు, మహాబలులైన రాజులు మీ కుమారుల చేత మహత్తరంగా మరణం పొందారు.
1.1.266
येषां दिव्यानि कर्माणि विक्रमस्त्याग एव च ।
माहात्म्यमपि चास्तिक्यं सत्यं शौचं दयाऽर्जवम् ॥ १.१.२६६ ॥
ఎవరి దివ్య కర్మలు, పరాక్రమం, త్యాగం, మహాత్మ్యం, ఆస్తిక్యం, సత్యం, శౌచం, దయ, ఋజుత్వం ఉన్నాయో.
1.1.267
विद्वद्भिः कथ्यते लोके पुराणैः कविसत्तमैः ।
सर्वर्द्धिगुणसंपन्नास्ते चापि निधनं गताः ॥ १.१.२६७ ॥
పండితులచేత, పురాణాల చేత, శ్రేష్ఠ కవుల చేత లోకంలో వారు కీర్తింపబడుతున్నారు; సర్వ సంపదలు, గుణాలతో కూడినవారైనా వారు కూడా మరణం పొందారు.
1.1.268
तव पुत्रा दुरात्मानः प्रतप्ताश्चैव मन्युना ।
लुब्धा दुर्वृत्तभूयिष्ठा न ताञ्छोचितुमर्हसि ॥ १.१.२६८ ॥
మీ కుమారులు దుష్టాత్ములు, కోపంతో దహించబడినవారు, లోభులు, ఎక్కువగా దుర్వర్తనులు; వారి కోసం మీరు శోకించడం తగదు.
1.1.269
श्रुतवानसि मेधावी बुद्धिमान्प्राज्ञसंमतः ।
येषां शास्त्रानुगा बुद्धिर्न ते मुह्यन्ति भारत ॥ १.१.२६९ ॥
మీరు శాస్త్రజ్ఞులు, మేధావి, జ్ఞానులచే గౌరవించబడినవారు; ఓ భరతవంశీయుడా, శాస్త్రాన్ని అనుసరించే బుద్ధి కలవారు మోహంలో పడరు.
1.1.270
निग्रहानुग्रहौ चापि विदितौ ते नराधिप ।
नात्यन्तमेवानुवृत्तिः कार्या ते पुत्ररक्षणे ॥ १.१.२७० ॥
ఓ నరాధిపా, శిక్షా అనుగ్రహాలు రెండూ మీకు తెలిసినవే; పుత్రులను రక్షించడంలో మీరు అతిగా అనుకూలత చూపకూడదు.
1.1.271
भवितव्यं तथा तच्च नानुशोचितुमर्हसि ।
दैवं पुरुषकारेण को निवर्तितुमर्हति ॥ १.१.२७१ ॥
జరగవలసినది జరిగింది; కాబట్టి మీరు శోకించకూడదు. దైవాన్ని పురుషప్రయత్నంతో ఎవరు మళ్ళించగలరు?
1.1.272
विधातृविहितं मार्गं न कश्चिदतिवर्तते ।
कालमूलमिदं सर्वं भावाभावौ सुखासुखे ॥ १.१.२७२ ॥
విధాత నిర్ణయించిన మార్గాన్ని ఎవరూ అతిక్రమించరు; ఇదంతా కాలమూలకమైనది — ఉండటం, లేకపోవటం, సుఖం, దుఃఖం.
1.1.273
कालः सृजति भूतानि कालः संहरते प्रजाः ।
संहरन्तं प्रजाः कालं कालः शमयते पुनः ॥ १.१.२७३ ॥
కాలం ప్రాణులను సృష్టిస్తుంది; కాలం ప్రజలను సంహరిస్తుంది; సంహరించే కాలాన్ని మళ్ళీ కాలమే శాంతింపజేస్తుంది.
1.1.274
कालो विकुरुते भावान्सर्वांल्लोके शुभाशुभान् ।
कालः संक्षिपते सर्वाः प्रजा विसृजते पुनः ॥ १.१.२७४ ॥
కాలం లోకంలో శుభాశుభాలైన సమస్త భావాలను మారుస్తుంది; కాలం సమస్త ప్రజలను ఉపసంహరించి, మళ్లీ వారిని సృష్టిస్తుంది.
1.1.275
कालः सुप्तेषु जागर्ति कालो हि दुरतिक्रमः ।
कालः सर्वेषु भूतेषु चरत्यविधतः समः ॥ १.१.२७५ ॥
కాలం నిద్రించేవారి మధ్య కూడా మేల్కొని ఉంటుంది; కాలం నిజంగా అతిక్రమించడానికి సాధ్యం కాదు. కాలం సమస్త ప్రాణులలో సమానంగా, నియమం లేకుండా సంచరిస్తుంది.
1.1.276
अतीतानागता भावा ये च वर्तन्ति सांप्रतम् ।
तान्कालनिर्मितान्बुद्ध्वा न संज्ञां हातुमर्हसि ॥ १.१.२७६ ॥
గతంలో, భవిష్యత్తులో, ఇప్పుడు ఉన్న భావాలను కాలంచే సృష్టించబడినవిగా తెలుసుకుని నీవు నీ స్పృహను విడిచిపెట్టకూడదు.
1.1.277
इत्येवं पुत्रशोकार्तं धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ।
आश्वास्य स्वस्थमकरोत्सूतो गावल्गणिस्तदा ॥ १.१.२७७ ॥
ఈ విధంగా పుత్రశోకంతో బాధపడుతున్న జనేశ్వరుడైన ధృతరాష్ట్రునికి ఓదార్పు ఇచ్చి, గావల్గణి అనే సూతుడు అప్పుడు ఆయనను శాంతపరిచాడు.
1.1.278
धृतराष्ट्रोऽपि तच्छ्रुत्वा धृतिमेव समाश्रयत् ।
दिष्ट्येदमागतमिति मत्त्वा स प्राज्ञसत्तमः ॥ १.१.२७८ ॥
ధృతరాష్ట్రుడు కూడా అది విని ధైర్యాన్నే ఆశ్రయించాడు; ఇది దైవంవల్ల వచ్చినదని భావించి, ప్రాజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడైన ఆయన ధైర్యాన్ని పొందాడు.
1.1.279
लोकानां च हितार्थाय कारुण्यान्मुनिसत्तमः ।
अत्रोपनिषदं पुण्यां कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ १.१.२७९ ॥
లోకాల హితం కోసం కరుణతో, మునులలో శ్రేష్ఠుడైన కృష్ణద్వైపాయనుడు ఇక్కడ ఈ పవిత్రమైన ఉపనిషత్తును చెప్పాడు.
1.1.280
विद्वद्भिः कथ्यते लोके पुराणे कविसत्तमैः ।
भारताध्ययनं पुण्यमपि पादमधीयतः।
श्रद्दधानस्य पूयन्ते सर्वपापान्यशेषतः ॥ १.१.२८० ॥
లోకంలో శ్రేష్ఠ కవులచే పురాణంలో విద్వాంసులు చెప్పారు: భారత అధ్యయనం పుణ్యకరం; శ్రద్ధతో దాని ఒక పాదాన్నైనా చదివేవారి సర్వ పాపాలు పూర్తిగా తొలగిపోతాయి.
1.1.281
देवा देवर्षयो ह्यत्र तथा ब्रह्मर्षयोऽमलाः ।
कीर्त्यन्ते शुमकर्माणस्तथा यक्षा महोरगाः ॥ १.१.२८१ ॥
ఇక్కడ దేవతలు, దేవర్షులు, నిర్మల బ్రహ్మర్షులు కీర్తించబడతారు; శుభకర్మలు చేసే యక్షులు, మహానాగులు కూడా కీర్తించబడతారు.
1.1.282
भगवान्वासुदेवश्च कीर्त्यतेऽत्र सनातनः ।
स हि सत्यमृतं चैव पवित्रं पुण्यमेव च ॥ १.१.२८२ ॥
ఇక్కడ సనాతనుడైన భగవంతుడు వాసుదేవుడు కీర్తించబడతాడు. ఆయనే సత్యం, ఋతం; పవిత్రుడు, పుణ్యస్వరూపుడు కూడా.
1.1.283
शाश्वतं ब्रह्म परमं ध्रुवं ज्योतिः सनातनम् ।
यस्य दिव्यानि कर्माणि कथन्ति मनीषिणः ॥ १.१.२८३ ॥
శాశ్వతమైన, పరమమైన, స్థిరమైన, సనాతన జ్యోతియైన బ్రహ్మం ఆయనే; ఆయన దివ్య కర్మలను జ్ఞానులు వర్ణిస్తారు.
1.1.284
असत्सत्सदसच्चैव यस्माद्विश्वं प्रवर्तते ।
सन्ततिश्च प्रवृत्तिश्च जन्ममृत्युपुनर्भवाः ॥ १.१.२८४ ॥
అసత్తు, సత్తు, సత్-అసత్తులు కూడా దేని నుండి విశ్వం ప్రవర్తిస్తుందో; సంతతి, ప్రవృత్తి, జన్మ-మరణ-పునర్జన్మలు కూడా దాని నుండే.
1.1.285
अध्यात्मं श्रूयतें यत्र पञ्चभूतगुणात्मकम् ।
अव्यक्तादि परं यच्च स एव परिगीयते ॥ १.१.२८५ ॥
ఎక్కడ పంచభూత గుణాత్మకమైన అధ్యాత్మం వినబడుతుందో, అవ్యక్తాది పరమైనదేదో—ఆయనే కీర్తించబడతాడు.
1.1.286
यं ध्यायन्ति सदा मुक्ता ध्यानयोगबलान्विताः ।
प्रतिबिम्बमिवादर्शे पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् ॥ १.१.२८६ ॥
ధ్యానయోగ బలంతో కూడిన ముక్తులు ఎవరిని ఎల్లప్పుడూ ధ్యానిస్తారో, వారిని అద్దంలో ప్రతిబింబంలా తమ ఆత్మలో నిలిచి ఉన్నట్లు చూస్తారు.
1.1.287
श्रद्दधानः सदा युक्तः सदा धर्मपरायणः ।
आसेवन्निममध्यायं नरः पापात्प्रमुच्यते ॥ १.१.२८७ ॥
శ్రద్ధ కలిగి, ఎల్లప్పుడూ సంయమంతో, ఎల్లప్పుడూ ధర్మంలో నిమగ్నుడై ఉన్న మనిషి ఈ అధ్యాయాన్ని అభ్యసిస్తే పాపం నుండి విముక్తుడవుతాడు.
1.1.288
अनुक्रमणिकाध्यायं भारतस्येममादितः ।
आस्तिकः सततं शृण्वन्न कृच्छ्रेष्ववसीदति ॥ १.१.२८८ ॥
మహాభారతంలోని ఈ అనుక్రమణికా అధ్యాయాన్ని మొదటి నుండి ఆస్తికుడు నిరంతరం వింటే, కష్టాలలో కూడా అతడు కుంగిపోడు.
1.1.289
उभे सन्ध्ये जपन्किंचित्सद्यो मुच्येत किल्बिषात् ।
अनुक्रमण्या यावत्स्यादह्नारात्र्या च संचितम् ॥ १.१.२८९ ॥
రెండు సంధ్యల్లోనూ అనుక్రమణికను కొంత జపించినా, పగలూ రాత్రీ కూడబెట్టిన పాపం ఎంతవరకు ఉన్నదో అంతవరకు వెంటనే విముక్తుడవుతాడు.
1.1.290
भारतस्य वपुर्ह्येतत्सत्यं चामृतमेव च ।
नवनीतं यथा दध्नो द्विपदां ब्राह्मणो यथा ॥ १.१.२९० ॥
ఇదే మహాభారతానికి శరీరం; ఇదే సత్యమూ అమృతమూ. పెరుగుకు వెన్న వలె, ద్విపదులలో బ్రాహ్మణుడు వలె.
1.1.291
आरण्यकं च वेदेभ्य ओषधिभ्योऽमृतं यथा ।
ह्रदानामुदधिः श्रेष्ठो गौर्वरिष्ठा चतुष्पदाम् ॥ १.१.२९१ ॥
వేదాలలో ఆరణ్యకం వలె, ఔషధాలలో అమృతం వలె, సరస్సులలో సముద్రం శ్రేష్ఠమైనట్లు, చతుష్పాదులలో గోవు శ్రేష్ఠమైనట్లు.
1.1.292
यथैतानीतिहासानां तथा भारतमुच्यते ।
यश्चैनं श्रावयेच्छ्राद्धे ब्राह्मणान्पादमन्ततः ॥ १.१.२९२ ॥
ఇతిహాసాలలో ఇవి ఎలాగో అలాగే భారతం అని చెప్పబడుతుంది. శ్రాద్ధంలో బ్రాహ్మణులకు దీనిలోని కనీసం ఒక పాదమైనా వినిపించేవాడు.
1.1.293
अक्षय्यमन्नपानं वै पितृंस्तस्योपतिष्ठते ।
इतिहासपुराणाभ्यां वेदं समुपबृंहयेत् ॥ १.१.२९३ ॥
అతని పితరులకు అక్షయమైన అన్నపానాలు లభిస్తాయి. ఇతిహాస పురాణాలతో వేదాన్ని పూర్తిగా విస్తరింపజేయాలి.
1.1.294
बिभेत्यल्पश्रुताद्वेदो मामयं प्रतरिष्यति ।
कार्ष्णं वेदमिमं विद्वाञ्श्रावयित्वार्थमश्नुते ॥ १.१.२९४ ॥
'ఇతడు నన్ను అధిగమిస్తాడు' అని అల్పజ్ఞుడి వలన వేదం భయపడుతుంది. ఈ కృష్ణ వేదాన్ని వినిపించిన విద్వాంసుడు ప్రయోజనాన్ని పొందుతాడు.
1.1.295
भ्रूणहत्यादिकं चापि पापं जह्यादसंशयम् ।
य इमं शुचिरध्यायं पठेत्पर्वणि पर्वणि ॥ १.१.२९५ ॥
గర్భహత్య వంటి పాపాలను కూడా సందేహం లేకుండా విడిచిపెడతాడు, పవిత్రంగా ఈ అధ్యాయాన్ని ప్రతి పర్వంలోనూ పఠించేవాడు.
1.1.296
अधीतं भारतं तेन कृत्स्नं स्यादिति मे मतिः ।
यश्चैनं शृणुयान्नित्यमार्षं श्रद्धासमन्वितः ॥ १.१.२९६ ॥
అతడు భారతాన్ని సంపూర్ణంగా చదివినట్టే అని నా అభిప్రాయం. శ్రద్ధతో నిత్యం ఈ ఋషి గ్రంథాన్ని వినేవాడు.
1.1.297
स दीर्घमायुः कीर्तिं च स्वर्गतिं चाप्नुयान्नरः ।
एकतश्चतुरो वेदा भारतं चैतदेकतः ॥ १.१.२९७ ॥
ఆ మనిషి దీర్ఘాయువు, కీర్తి, స్వర్గగతిని పొందుతాడు. ఒక వైపు నాలుగు వేదాలు, మరో వైపు ఈ భారతం.
1.1.298
पुरा किल सुरैः सर्वैः समेत्य तुलया धृतम् ।
चतुर्भ्यः सरहस्येभ्यो वेदेभ्यो ह्यधिकं यदा ॥ १.१.२९८ ॥
పూర్వం దేవతలందరూ సమావేశమై త్రాసులో తూచినప్పుడు, ఇది రహస్యాలతో కూడిన నాలుగు వేదాల కంటే బరువైనదిగా తేలింది.
1.1.299
तदाप्रभृति लोकेऽस्मिन्महाभारतमुच्यते ।
महत्त्वे च गुरुत्वे च ध्रियमाणं यतोऽधिकम् ॥ १.१.२९९ ॥
అప్పటినుండి ఈ లోకంలో దీనిని మహాభారతం అని పిలుస్తారు; ఎందుకంటే ఇది మహత్త్వంలోనూ బరువులోనూ అధికంగా నిలిచింది.
1.1.300
महत्त्वाद्भारवत्त्वाच्च महाभारतमुच्यते ।
निरुक्तमस्य यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १.१.३०० ॥
మహత్త్వం, భారం కారణంగా దీనిని మహాభారతం అంటారు. దీని నిరుక్తి (వ్యుత్పత్తి)ని తెలిసినవాడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.
1.1.301
तपो नकल्कोऽध्ययनं नकल्कः ।
स्वाभाविको वेदविधिर्नकल्कः।
प्रसह्य वित्ताहरणं नकल्क-
स्तान्येव भावोपहतानि कल्कः ॥ १.१.३०१ ॥
తపస్సు కల్మషం కాదు, అధ్యయనం కల్మషం కాదు. సహజమైన వేదవిధి కల్మషం కాదు. బలాత్కారంగా ధనాన్ని అపహరించడం కూడా కల్మషం కాదు; కానీ భావంతో దూషితమైనప్పుడు అవే కల్మషాలవుతాయి.