महाभारत · अध्याय 1.140
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.140.1
कृपस्यापि मम ब्रह्मन्संभवं वक्तुमर्हसि ।
शरस्तम्बात्कथं जज्ञे कथं वाऽस्त्राण्यवाप्तवान् ॥ १.१४०.१ ॥
हे ब्रह्मन्, कृप का भी जन्म मुझे बताने योग्य है। वह सरकंडों के गुच्छे से कैसे उत्पन्न हुआ और उसने अस्त्र कैसे प्राप्त किए?
1.140.2
महर्षेर्गौतमस्यासीच्छरद्वान्नाम गौतमः ।
पुत्रः किल महाराज जातः सहशरैर्विभो ॥ १.१४०.२ ॥
महर्षि गौतम का एक पुत्र था, जिसका नाम शरद्वान् गौतम था। हे महाराज, हे विभो, वह बाणों सहित ही उत्पन्न हुआ था।
1.140.3
न तस्य वेदाध्ययने तथा बुद्धिरजायत ।
यथास्य बुद्धिरभवद्धनुर्वेदे परन्तप ॥ १.१४०.३ ॥
उसका मन वेदाध्ययन में वैसा नहीं लगता था, जैसा धनुर्वेद में लगता था। हे शत्रुतापन, उसकी बुद्धि धनुर्वेद की ओर ही झुकी थी।
1.140.4
अधिजग्मुर्यथा वेदास्तपसा ब्रह्मचारिणः ।
तथा स तपसोपेतः सर्वाण्यस्त्राण्यवाप ह ॥ १.१४०.४ ॥
जैसे ब्रह्मचारी तपस्या द्वारा वेदों को प्राप्त करते हैं, वैसे ही वह तपस्या से युक्त होकर सभी अस्त्रों को प्राप्त हो गया।
1.140.5
धनुर्वेदपरत्वाच्च तपसा विपुलेन च ।
भृशं सन्तापयामास देवराजं स गौतमः ॥ १.१४०.५ ॥
धनुर्वेद में लीन रहने और विपुल तपस्या के कारण उस गौतम ने देवराज इन्द्र को अत्यंत संतप्त कर दिया।
1.140.6
ततो जालवतीं नाम देवकन्यां सुरेश्वरः ।
प्राहिणोत्तपसो विघ्नं कुरु तस्येति कौरव ॥ १.१४०.६ ॥
तब सुरेश्वर (इन्द्र) ने जालवती नामक देवकन्या को भेजा, 'उसकी तपस्या में विघ्न डालो'—हे कौरव।
1.140.7
सा हि गत्वाऽऽश्रमं तस्य रमणीयं शरद्वतः ।
धनुर्बाणधरं बाला लोभयामास गौतमम् ॥ १.१४०.७ ॥
वह आश्रम में गई, जो शरद्वान् का रमणीय आश्रम था, और धनुष-बाण धारण किए हुए गौतम को उस बाला ने लुभाया।
1.140.8
तामेकवसनां दृष्ट्वा गौतमोऽप्सरसं वने ।
लोकेऽप्रतिमसंस्थानां प्रोत्फुल्लनयनोऽभवत् ॥ १.१४०.८ ॥
वन में उस एकवस्त्रधारिणी अप्सरा को देखकर, जिसका रूप संसार में अनुपम था, गौतम के नेत्र खिल उठे।
1.140.9
धनुश्च हि शरास्तस्य कराभ्यामपतन्भुवि ।
वेपथुश्चास्य सहसा शरीरे समजायत ॥ १.१४०.९ ॥
उसका धनुष और बाण हाथों से गिरकर भूमि पर गिर पड़े, और उसके शरीर में सहसा कंपन उत्पन्न हो गया।
1.140.10
स तु ज्ञानगरीयस्त्वात्तपसश्च समर्थनात् ।
अवतस्थे महाप्राज्ञो धैर्येण परमेण ह ॥ १.१४०.१० ॥
परन्तु वह महाप्राज्ञ अपने ज्ञान की गरिमा और तप की शक्ति से, परम धैर्य के साथ स्थिर खड़ा रहा।
1.140.11
यस्तस्य सहसा राजन्विकारः समदृश्यत ।
तेन सुस्राव रेतोऽस्य स च तन्नान्वबुध्यत ॥ १.१४०.११ ॥
हे राजन्, उसके भीतर जो सहसा विकार प्रकट हुआ, उससे उसका वीर्य स्रवित हो गया, और उसे यह पता भी न चला।
1.140.12
धनुश्च सशरं त्यक्त्वा तथा कृष्णाजिनानि च ।
स विहायाश्रमं तं च तां चैवाप्सरसं मुनिः ॥ १.१४०.१२ ॥
धनुष और बाण को, तथा कृष्णमृगचर्म को भी छोड़कर, वह मुनि उस आश्रम को, और उस अप्सरा को भी त्यागकर चला गया।
1.140.13
जगाम रेतस्तत्तस्य शरस्तम्बे पपात च ।
शरस्तम्बे च पतितं द्विधा तदभवन्नृप ॥ १.१४०.१३ ॥
उसका वीर्य निकलकर सरकंडों के गुच्छे पर गिरा। और सरकंडों के गुच्छे पर गिरा हुआ वह दो भागों में बँट गया, हे राजन्।
1.140.14
तस्याथ मिथुं जज्ञे गौतमस्य शरद्वतः ।
महर्षेर्गौतमस्यास्य ह्याश्रमस्य समीपतः
मृगयां चरतो राज्ञः शान्तनोस्तु यदृच्छया ॥ १.१४०.१४ ॥
फिर उससे गौतम शरद्वान् के एक जोड़ा (जुड़वाँ) उत्पन्न हुआ। महर्षि गौतम के उस आश्रम के समीप, संयोगवश शिकार करते हुए राजा शन्तनु (आए)।
1.140.15
कश्चित्सेनाचरोऽरण्ये मिथुनं तदपश्यत ।
धनुश्च सशरं दृष्ट्वा तथा कृष्णाजिनानि च ॥ १.१४०.१५ ॥
वन में एक सेनापुरुष ने उस जोड़े को देखा। धनुष और बाण, तथा काले मृगचर्म देखकर (वह समझ गया)।
1.140.16
ज्ञात्वा द्विजस्य चापत्ये धनुर्वेदान्तगस्य ह ।
स राज्ञे दर्शयामास मिथुनं सशरं धनुः ॥ १.१४०.१६ ॥
यह जानकर कि वे धनुर्वेद में पारंगत एक ब्राह्मण की संतान हैं, उसने राजा को वह जोड़ा तथा बाण सहित धनुष दिखाया।
1.140.17
स तदादाय मिथुनं राजा च कृपयान्वितः ।
आजगाम गृहानेव मम पुत्राविति ब्रुवन् ॥ १.१४०.१७ ॥
राजा उस जोड़े को लेकर, करुणा से भरकर, "ये मेरे पुत्र हैं" ऐसा कहते हुए अपने ही घर आया।
1.140.18
ततः संवर्धयामास संस्कारैश्चाप्ययोजयत् ।
प्रातिपेयो नरश्रेष्ठो मिथुनं गौतमस्य तत् ॥ १.१४०.१८ ॥
फिर उस श्रेष्ठ मनुष्य प्रातिपेय (शन्तनु) ने उस गौतम के जोड़े का पालन-पोषण किया और संस्कारों से उन्हें संस्कृत किया।
1.140.19
कृपया यन्मया बालाविमौ संवर्धिताविति ।
तस्मात्तयोर्नाम चक्रे तदेव स महीपतिः।
तस्मात्कृप इति ख्यातः कृपी कन्या च साऽभवत् ॥ १.१४०.१९ ॥
करुणावश उन्होंने इन दोनों बालकों का पालन-पोषण किया, इसलिए उस राजा ने उन दोनों का वही नाम रखा। इसी कारण वह कृप के नाम से प्रसिद्ध हुआ, और कन्या कृपी कहलाई।
1.140.20
पितापि गौतमस्तत्र तपसा ताववन्दित ।
आगत्य तस्मै गोत्रादि सर्वमाख्यातवांस्तदा ॥ १.१४०.२० ॥
वहाँ पिता गौतम ने भी तपस्या के बल से उन दोनों की प्रशंसा की। आकर उन्होंने उस समय उनसे अपना गोत्र आदि सब कुछ बता दिया।
1.140.21
कृपोऽपि च तदा राजन्धनुर्वेदपरोऽभवत् ।
चतुर्विधं धनुर्वेदं शास्त्राणि विविधानि च ॥ १.१४०.२१ ॥
राजन्, तब कृप भी धनुर्वेद में निष्ठ हो गए। चार प्रकार के धनुर्वेद और अनेक प्रकार के शास्त्रों में भी वे पारंगत हो गए।
1.140.22
निशिलेनास्य तत्सर्वं गुह्यमाख्यातवान्पिता ।
सोऽचिरेणैव कालेन परमाचार्यतां गतः ॥ १.१४०.२२ ॥
पिता ने उन्हें वह सारा गूढ़ ज्ञान पूर्णतः सिखाया। वह शीघ्र ही समय के साथ परम आचार्य के पद को प्राप्त हो गए।
1.140.23
कृपमाहूय गाङ्गेयस्तव शिष्या इति ब्रुवन् ।
पौत्रान्परिसमाधाय कृपमाराधयत्तदा ॥ १.१४०.२३ ॥
गाङ्गेय भीष्म ने कृप को बुलाकर, 'ये आपके शिष्य हैं' ऐसा कहते हुए, पौत्रों को भली-भाँति उन्हें सौंपकर तब कृप का आदर किया।
1.140.24
ततोऽधिजग्मुः सर्वे ते धनुर्वेदं महारथाः ।
धृतराष्ट्रात्मजाश्चैव पाण्डवाः सह यादवैः ॥ १.१४०.२४ ॥
तब वे सभी महारथी धनुर्वेद सीखने गए—धृतराष्ट्र के पुत्र भी, और पाण्डव भी, यादवों के साथ।
1.140.25
वृष्णयश्च नृपाश्चान्ये नानादेशसमागताः ।
कृपमाचार्यमासाद्य परमास्त्रज्ञतां गतः।
विशेषार्थी ततो भीष्मः पौत्राणां विनयेप्सया ॥ १.१४०.२५ ॥
वृष्णि वंश के लोग, अन्य राजा और अनेक देशों से आए लोग, कृप आचार्य के पास जाकर परम अस्त्रों में निपुणता को प्राप्त हुए। तब भीष्म ने पौत्रों को विशेष शिक्षा दिलाने की इच्छा से।
1.140.26
इष्वस्त्रज्ञान्पर्यपृच्छदाचार्यान्वीर्यसंमतान् ।
नाल्पधीर्नामहाभागस्तथा नानस्त्रकोविदः ॥ १.१४०.२६ ॥
धनुर्विद्या के ज्ञाता, वीरता के लिए सम्मानित आचार्यों के बारे में उन्होंने पूछताछ की। जो अल्पबुद्धि नहीं थे, न ही महाभाग थे, और न ही अस्त्रों में निपुण नहीं थे।
1.140.27
नादेवसत्वो विनयेत्कुरूनस्त्रे महावलान् ।
इति संचिन्त्य गाङ्गेयस्तदा भरतसत्तमः ॥ १.१४०.२७ ॥
जो देवतुल्य स्वभाव का न हो, वह महाबली कुरुओं को अस्त्रविद्या में शिक्षा न देगा। ऐसा सोचकर भरतवंश के श्रेष्ठ गाङ्गेय (भीष्म) ने तब।
1.140.28
द्रोणाय वेदविदुषे भारद्वाजाय धमते ।
पाण्डवान्कौरवांश्चैव ददौ शिष्यान्नरर्षभ ॥ १.१४०.२८ ॥
वेदों के ज्ञाता भारद्वाज-पुत्र द्रोण को, जो कुशल थे, उन्होंने पाण्डवों और कौरवों को शिष्य रूप में दिया, हे नरश्रेष्ठ।
1.140.29
शास्त्रतः पूजितश्चैव सम्यक्तेन महात्मना ।
स भीष्मेण महाभागस्तुष्टोऽस्त्रविदुषां वरः ॥ १.१४०.२९ ॥
शास्त्रविधि के अनुसार और उस महात्मा भीष्म द्वारा भलीभांति सम्मानित होकर, वह महाभाग, अस्त्रविद्या के ज्ञाताओं में श्रेष्ठ, संतुष्ट हुआ।
1.140.30
प्रतिजग्राह तान्सर्वाञ्शिष्यत्वेन महायशाः ।
शिक्षयामास च द्रोणो धनुर्वेदमशेषतः ॥ १.१४०.३० ॥
महायशस्वी द्रोण ने उन सबको शिष्य रूप में स्वीकार किया, और धनुर्वेद की शिक्षा पूर्ण रूप से दी।
1.140.31
तेऽचिरेणैव कालेन सर्वशस्त्रविशारदाः ।
बभूवुः कौरवा राजन्पाण्डवाश्चामितौजसः ॥ १.१४०.३१ ॥
उन्होंने शीघ्र ही समस्त शस्त्रों में निपुणता प्राप्त कर ली। हे राजन, कौरव और अमित तेजस्वी पाण्डव भी (ऐसे ही) हो गए।
1.140.32
कथं समभवद्द्रोणः कथं चास्त्राण्यवाप्तवान् ।
कथं चागात्कुरून्ब्रह्मन्कस्य पुत्रः स वीर्यवान् ॥ १.१४०.३२ ॥
द्रोण कैसे उत्पन्न हुए, उन्होंने अस्त्र कैसे प्राप्त किए, और हे ब्राह्मण, वह वीर कुरुओं के पास कैसे आए? वह किसके पुत्र थे?
1.140.33
कथं चास्य सुतो जातः सोश्वत्थामाऽस्त्रवित्तमः ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण प्रकीर्तय ॥ १.१४०.३३ ॥
और उनका वह पुत्र अश्वत्थामा, जो अस्त्रविद्या में सर्वश्रेष्ठ था, कैसे उत्पन्न हुआ? मैं यह विस्तार से सुनना चाहता हूँ, कृपया वर्णन कीजिए।
1.140.34
गङ्गाद्वारं प्रति महान्बभूव भगवानृषिः ।
भरद्वाज इति ख्यातः सततं संशितव्रतः ॥ १.१४०.३४ ॥
गंगाद्वार के पास एक महान और पूज्य ऋषि थे, जो भरद्वाज नाम से प्रसिद्ध थे और सदा कठोर व्रत का पालन करते थे।
1.140.35
सोऽभिषेक्तुं गतो गङ्गां पूर्वमेवागतां सतीम् ।
महर्षिभिर्भरद्वाजो हविर्धाने चरन्पुरा ॥ १.१४०.३५ ॥
वह स्नान के लिए गंगा की ओर गए, जो पहले ही वहाँ आ चुकी थीं। महर्षियों के साथ हविर्धान स्थान पर विचरते हुए भरद्वाज पहले ही वहाँ पहुँच गए थे।
1.140.36
ददर्शाप्सरसं साक्षाद्धृताचीमाप्लुतामृषिः ।
रूपयौवनसंपन्नां मददृप्तां मदालसाम् ॥ १.१४०.३६ ॥
ऋषि ने स्नान करती हुई अप्सरा घृताची को साक्षात देखा, जो रूप और यौवन से संपन्न थी, मद से गर्वित और मद से अलसाई हुई थी।
1.140.37
तस्या वायुर्नदीतीर वसनं पर्यवर्तत ।
व्यपकृष्टाम्बरां दृष्ट्वा तामृषिश्चकमे ततः ॥ १.१४०.३७ ॥
नदी के तट पर वायु ने उसका वस्त्र उड़ा दिया। उसका वस्त्र खिसका हुआ देखकर ऋषि ने उसकी कामना की।
1.140.38
तत्र संसक्तमनसो भरद्वाजस्य धीमतः ।
हृष्टस्य रेतश्चस्कन्द तदृषिर्द्रोण आदधे ॥ १.१४०.३८ ॥
वहाँ आसक्त मन वाले बुद्धिमान भरद्वाज का हर्षित होकर वीर्य गिर पड़ा, उस ऋषि ने उसे द्रोण (पात्र) में रख लिया।
1.140.39
ततः समभवद्द्रोणः कलशे तस्य धीमतः ।
अध्यगीष्ट स वेदांश्च वेदाङ्गानि च सर्वशः ॥ १.१४०.३९ ॥
तब उस बुद्धिमान के कलश में द्रोण उत्पन्न हुए। उन्होंने सभी वेदों और वेदांगों का पूर्ण अध्ययन किया।
1.140.40
अग्नेरस्त्रमुपादाय यदृषिर्वेद काश्यपः ।
अध्यगच्छद्भरद्वाजस्तदस्त्रं देवकार्यतः ॥ १.१४०.४० ॥
अग्नि का वह अस्त्र, जिसे काश्यप ऋषि जानते थे, उसे भरद्वाज ने प्राप्त करके सीखा, देवताओं के कार्य के लिए।
1.140.41
अग्निवेश्यं महाभागं भरद्वाजः प्रतापवान् ।
प्रत्यपादयदाग्नेयमस्त्रमस्त्रविदां वरः ॥ १.१४०.४१ ॥
शक्तिशाली भरद्वाज, जो अस्त्रविदों में श्रेष्ठ थे, उन्होंने महाभाग अग्निवेश्य को आग्नेय अस्त्र प्रदान किया।
1.140.42
कनिष्ठजातं स मुनिर्भ्राता भ्रातरमन्तिके ।
अग्निवेश्यस्तथा द्रोणं तदा भरतसत्तम।
भारद्वाजं तदाग्नेयं महास्त्रं प्रत्यपादयत् ॥ १.१४०.४२ ॥
वह मुनि, अग्निवेश्य, अपने छोटे भाई भ्रातृ-जात द्रोण को पास बुलाकर, हे भरतश्रेष्ठ, उसी प्रकार भरद्वाज के पुत्र द्रोण को आग्नेय महास्त्र प्रदान किया।
1.140.43
भरद्वाजसखा चासीत्पृषतो नाम पार्थिवः ।
तस्यापि द्रुपदो नाम तथा समभवत्सुतः ॥ १.१४०.४३ ॥
भरद्वाज के मित्र पृषत नामक एक राजा थे। उनके भी द्रुपद नामक पुत्र उत्पन्न हुआ।
1.140.44
स नित्यमाश्रमं गत्वा द्रोणेन सह पार्थिवः ।
चिक्रीडाध्ययनं चैव चकार क्षत्रियर्षभः ॥ १.१४०.४४ ॥
वह राजा, क्षत्रियों में श्रेष्ठ, नित्य आश्रम जाकर द्रोण के साथ खेलता और अध्ययन करता था।
1.140.45
ततो व्यतीते पृषते स राजा द्रुपदोऽभवत् ।
पञ्चालेषु महाबाहुरुत्तरेषु नरेश्वरः ॥ १.१४०.४५ ॥
फिर पृषत के देहांत के बाद वह द्रुपद उत्तर पांचाल के महाबाहु नरेश हुए।
1.140.46
भरद्वाजोऽपि भगवानारुरोह दिवं तदा ।
तत्रैव च वसन्द्रोणस्तपस्तेपे महातपाः ॥ १.१४०.४६ ॥
तब भगवान भरद्वाज भी स्वर्ग चले गए। वहीं रहकर महातपस्वी द्रोण ने तप किया।
1.140.47
वेदवेदाङ्गविद्वान्स तपसा दग्धकिल्बिषः ।
ततः पितृनियुक्तात्मा पुत्रलोभान्महायशाः ॥ १.१४०.४७ ॥
वेद और वेदांगों का ज्ञाता वह, तप से पापों को भस्म कर, फिर पितरों की प्रेरणा से पुत्र की इच्छा के कारण, महायशस्वी हुए।
1.140.48
शारद्वतीं ततो भार्यां कृपीं द्रोणोऽन्वविन्दत ।
अग्निहोत्रे च धर्मे च दमे च सतत रताम् ॥ १.१४०.४८ ॥
फिर द्रोण ने शारद्वती कृपी को पत्नी रूप में प्राप्त किया, जो अग्निहोत्र, धर्म और संयम में सदा रत रहती थी।
1.140.49
अलभद्गौतमी पुत्रमश्वत्थामानमेव च ।
स जातमात्रो व्यनदद्यथैवोच्चैःश्रवा हयः ॥ १.१४०.४९ ॥
गौतमी ने अश्वत्थामा नामक पुत्र प्राप्त किया। जन्म लेते ही वह उच्चैःश्रवा घोड़े की भाँति गरज उठा।
1.140.50
तच्छ्रुत्वान्तर्हितं भूतमन्तरिक्षस्थमब्रवीत् ।
अश्वस्येवास्य यत्स्थाम नदतः प्रदिशो गतम् ॥ १.१४०.५० ॥
यह सुनकर अदृश्य रूप में आकाश में स्थित एक प्राणी ने कहा, "जिसका बल घोड़े के समान गर्जन करते हुए दिशाओं में फैल गया है, यह बालक..."
1.140.51
अश्वत्थामैव बालोऽयं तस्मान्नाम्ना भविष्यति ।
सुतेन तेन सुप्रीतो भारद्वाजस्ततोऽभवत् ॥ १.१४०.५१ ॥
"यह बालक निश्चय ही अश्वत्थामा नाम से जाना जाएगा।" उस पुत्र से अत्यंत प्रसन्न होकर भारद्वाज (द्रोण) तब हुए।
1.140.52
तत्रैव च वसन्धीमान्धनुर्वेदपरोऽभवत् ।
स शुश्राव महात्मानं जामदग्न्यं परंतपम् ॥ १.१४०.५२ ॥
वहीं रहते हुए बुद्धिमान् (द्रोण) धनुर्वेद में निष्ठ हो गए। उन्होंने महात्मा शत्रुतापन जामदग्न्य (परशुराम) के विषय में सुना।
1.140.53
सर्वज्ञानविदं विप्रं सर्वशस्त्रभृतां वरम् ।
ब्राह्मणेभ्यस्तदा राजन्दित्सन्तं वसु सर्वशः ॥ १.१४०.५३ ॥
सब ज्ञानों के ज्ञाता, सभी शस्त्रधारियों में श्रेष्ठ उस ब्राह्मण (परशुराम) के विषय में, जो उस समय, हे राजन्, ब्राह्मणों को सब प्रकार से धन देना चाहते थे।
1.140.54
स रामस्य धनुर्वेदं दिव्यान्यस्त्राणि चैव ह ।
श्रउत्वा तेषु मनश्चक्रे नीतिशास्त्रे तथैव च ॥ १.१४०.५४ ॥
उसने परशुराम के धनुर्वेद और दिव्य अस्त्रों के विषय में सुनकर अपना मन उन्हीं में लगाया, और नीतिशास्त्र में भी इसी प्रकार।
1.140.55
ततः स व्रतिभिः शिष्यैस्तपोयुक्तैर्महातपाः ।
वृतः प्रायान्महावाहुर्महेन्द्रं पर्वतोत्तमम् ॥ १.१४०.५५ ॥
तब वह महातपस्वी, महाबाहु, व्रतधारी और तपोनिष्ठ शिष्यों से घिरे हुए श्रेष्ठ पर्वत महेन्द्र की ओर चले गए।
1.140.56
ततो महेन्द्रमासाद्य भारद्वाजो महातपाः ।
क्षत्रघ्नं तममित्रघ्नमपश्यद्भृगुनन्दनम् ॥ १.१४०.५६ ॥
तब महेन्द्र पर पहुँचकर महातपस्वी भारद्वाज ने क्षत्रियों का संहार करने वाले, शत्रुओं का नाश करने वाले उन भृगुवंशी को देखा।
1.140.57
ततो द्रोणो वृतः शिष्यैरुपगम्य भृगूद्वहम् ।
आचख्यावात्मनो नाम जन्म चाङ्गिरसः कुले ॥ १.१४०.५७ ॥
तब शिष्यों से घिरे द्रोण ने भृगुवंशियों में श्रेष्ठ के पास जाकर अपना नाम और अंगिरस कुल में अपना जन्म बताया।
1.140.58
निवेद्य शिरसा भूमौ पादौ चैवाभ्यवादयत् ।
ततस्तं सर्वमुत्सृज्य वनं जिगमिषुं तदा ॥ १.१४०.५८ ॥
सिर झुकाकर भूमि पर उनके चरणों में प्रणाम करके, तब उन्होंने (पराशुराम) सब कुछ त्याग दिया और वन की ओर जाने की इच्छा रखने वाले उस (द्रोण) को।
1.140.59
जामदग्न्यं महात्मानं भारद्वाजोऽब्रवीदिदम् ।
भरद्वाजात्समुत्पन्नं तथा त्वं मामयोनिजम् ॥ १.१४०.५९ ॥
भारद्वाज ने महात्मा जामदग्न्य से यह कहा — 'जैसे तुम भरद्वाज से उत्पन्न हुए हो, वैसे ही मैं भी अयोनिज हूँ।'
1.140.60
आगतं वित्तकामं मां विद्धि द्रोणं द्विजोत्तम ।
तमब्रवीन्महात्मा स सर्वक्षत्रियमर्दनः ॥ १.१४०.६० ॥
'हे द्विजश्रेष्ठ, मुझे धन चाहने वाला द्रोण समझो, जो आया है।' तब सब क्षत्रियों का मर्दन करने वाले उस महात्मा ने उससे कहा।
1.140.61
स्वागतं ते द्विजश्रेष्ठ यदिच्छसि वदस्व मे ।
एवमुक्तस्तु रामेण भारद्वाजोऽब्रवीद्वचः ॥ १.१४०.६१ ॥
हे द्विजश्रेष्ठ, आपका स्वागत है। जो चाहें, मुझसे कहिए। परशुराम के ऐसा कहने पर भारद्वाज के पुत्र द्रोण ने यह वचन कहा।
1.140.62
रामं प्रहरतां श्रेष्ठं दित्सन्तं विविधं वसु ।
अहं धनमनन्तं हि प्रार्थये विपुलव्रत ॥ १.१४०.६२ ॥
योद्धाओं में श्रेष्ठ राम विविध धन देने को तैयार थे। तब मैंने कहा, 'हे विपुल व्रतधारी, मैं अनंत धन की याचना करता हूँ।'
1.140.63
हिरण्यं मम यच्चान्यद्वसु किंचिदिह स्थितम् ।
ब्राह्मणेभ्यो मया दत्तं सर्वमेतत्तपोधन ॥ १.१४०.६३ ॥
मेरे पास जो भी सोना और अन्य धन यहाँ शेष था, वह सब मैंने ब्राह्मणों को दे दिया है, हे तपोधन।
1.140.64
तथैवेयं धरा देवी सागरान्ता सपत्तना ।
कश्यपाय मया दत्ता कृत्स्ना नगरमालिनी ॥ १.१४०.६४ ॥
इसी प्रकार यह पृथ्वी देवी, समुद्र तक फैली हुई, नगरों से सजी हुई समस्त धरती, मैंने कश्यप को दे दी है।
1.140.65
शरीरमात्रमेवाद्य ममेदमवशेषितम् ।
अस्त्राणि च महार्हाणि शस्त्राणि विविधानि च ॥ १.१४०.६५ ॥
आज मेरे पास केवल यह शरीर शेष है, और महामूल्यवान अस्त्र तथा विविध शस्त्र।
1.140.66
अस्त्राणि वा शरीरं वा ब्रह्मञ्शस्त्राणि वा पुनः ।
वृणीष्व किं प्रयच्छामि तुभ्यं द्रोण वदाशु तत् ॥ १.१४०.६६ ॥
हे ब्राह्मण, अस्त्र या शरीर या फिर शस्त्र — चुनो। तुम्हें क्या दूँ? हे द्रोण, शीघ्र बताओ वह।
1.140.67
अस्त्राणि मे समग्राणि ससंहाराणि भार्गव ।
स प्रयोगरहस्यानि दातुमर्हस्यशेषतः ॥ १.१४०.६७ ॥
हे भार्गव, मेरे लिए अस्त्र संहार-विधि सहित पूर्ण रूप से तथा उनके प्रयोग के रहस्य सहित आप मुझे पूरी तरह दें।
1.140.68
एतद्वसु वसूनां हि सर्वेषां विप्रसत्तम ।
तथेत्युक्त्वा ततस्तस्मै प्रादादस्त्राणि भार्गवः।
सरहस्यव्रतं चैव धनुर्वेदमशेषतः ॥ १.१४०.६८ ॥
हे विप्रश्रेष्ठ, यह सब वसुओं में सर्वश्रेष्ठ धन है। 'ऐसा ही हो' कहकर तब भार्गव ने उन्हें अस्त्र दिए तथा रहस्य-व्रत सहित धनुर्वेद पूर्ण रूप से दे दिया।
1.140.69
प्रतिगृह्य तु तत्सर्वं कृतास्त्रे द्विजसत्तमः ।
प्रियं सखायं सुप्रीतो जगाम द्रुपदं प्रति ॥ १.१४०.६९ ॥
सब कुछ ग्रहण करके, कृतास्त्र हो जाने पर, वह द्विजश्रेष्ठ अत्यंत प्रसन्न होकर अपने प्रिय मित्र द्रुपद के पास चले गए।