મહાભારત · અધ્યાય 1.149
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.149.1
द्रोणेन वैरं द्रुपदो न सुष्वाप स्मरंस्तदा ।
क्षात्रेण वै बलेनास्य नाऽशशंसे पराजयम् ॥ १.१४९.१ ॥
દ્રોણ પ્રત્યેનું વેર યાદ કરતાં દ્રુપદ ત્યારે ઊંઘી શક્યો નહીં. ક્ષાત્રબળથી તેણે પોતાની હારને સ્વીકારી નહીં.
1.149.2
हीनं विदित्वा चात्मानं ब्राह्मेणापि बलेन च ।
द्रुपदोऽमर्षणाद्राजा कर्मसिद्धान्द्विजोत्तमान् ॥ १.१४९.२ ॥
બ્રાહ્મણ બળમાં પણ પોતાને હીન જાણી રાજા દ્રુપદે ક્રોધથી કર્મસિદ્ધ શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને શોધ્યા.
1.149.3
अन्विच्छन्परिचक्राम ब्राह्मणावसथान्बहून् ।
नास्ति श्रेष्ठं ममापत्यं धिग्बन्धूनिति च ब्रुवन् ॥ १.१४९.३ ॥
તે ઘણા બ્રાહ્મણ આશ્રમોની શોધમાં ફર્યો અને બોલ્યો, "મારા સંતાનોમાં કોઈ શ્રેષ્ઠ નથી; સગાંઓને ધિક્કાર."
1.149.4
निश्वासपरमो ह्यासीद्द्रोणं प्रतिचिकीर्षया ।
न सन्ति मम मित्राणि लोकेऽस्मिन्नास्ति वीर्यवान् ॥ १.१४९.४ ॥
દ્રોણ પર બદલો લેવાની ઇચ્છાથી તે અત્યંત નિસાસા નાખતો. "આ લોકમાં મારા મિત્રો નથી, કોઈ વીર પણ નથી."
1.149.5
पुत्रजन्म परीप्सन्वै पृथिवीमन्वयादिमाम् ।
प्रभावशिक्षाविनयाद्द्रोणस्यास्त्रबलेन च ॥ १.१४९.५ ॥
પુત્રજન્મની ઇચ્છાથી તે આ પૃથ્વી પર ફર્યો; દ્રોણનો પ્રભાવ, શિક્ષા, વિનય અને અસ્ત્રબળ જોઈને.
1.149.6
कर्तुं प्रयतमानो वै न शशाक पराजयम् ।
अभितः सोऽथ कल्माषीं गङ्गातीरे परिभ्रमन् ॥ १.१४९.६ ॥
પ્રયત્ન કરવા છતાં તે વિજય મેળવી શક્યો નહીં. પછી તે ગંગાના કિનારે કલ્માષી ફરતે ભટકતો રહ્યો.
1.149.7
ब्राह्मणावसथं पुण्यमाससाद महीपतिः ।
तत्र नास्नातकः कश्चिन्न चासीदव्रतो द्विजः ॥ १.१४९.७ ॥
રાજા તે પવિત્ર બ્રાહ્મણ-આશ્રમે પહોંચ્યો. ત્યાં સ્નાતક ન હોય એવો કોઈ નહોતો, અને વ્રતરહિત દ્વિજ પણ નહોતો.
1.149.8
तथैव तौ महाभागौ सोऽपश्यच्छंसितव्रतौ ।
याजोपयाजौ ब्रह्मर्षी भ्रातरौ पृषतात्मजः ॥ १.१४९.८ ॥
એ જ રીતે તેણે એ બંને મહાભાગ્યવાન, વ્રતોથી પ્રશંસિત, બ્રહ્મર્ષિ ભાઈઓ યાજ અને ઉપયાજને જોયા — પૃષતનો પુત્ર.
1.149.9
संहिताध्ययने युक्तौ गोत्रतश्चापि काश्यपौ ।
अरण्ये युक्तरूपौ तौ ब्राह्मणावृषिसत्तमौ ॥ १.१४९.९ ॥
સંહિતાના અધ્યયનમાં લાગેલા, ગોત્રથી કાશ્યપ, અરણ્યમાં રહેલા, યોગ્ય રૂપવાળા — એ બંને બ્રાહ્મણો ઋષિઓમાં શ્રેષ્ઠ હતા.
1.149.10
स उपामन्त्रयामास सर्वकामैरतन्द्रितः ।
बुद्ध्वा तयोर्बलं बुद्धिं कनीयांसमुपह्वरे ॥ १.१४९.१० ॥
સર્વ ઇચ્છિત વસ્તુઓ વડે, અથાક રીતે તેણે તેમને આદરપૂર્વક આમંત્રિત કર્યા. તેમનું બળ અને મનોભાવ સમજીને, એકાંતમાં નાનાને (તેણે લક્ષ્ય બનાવ્યો).
1.149.11
प्रपेदे छन्दयन्कामैरुपयाजं धृतव्रतम् ।
गुरुशुश्रूषणे युक्तः प्रियकृत्सर्वकामदम् ॥ १.१४९.११ ॥
ભેટો વડે પ્રસન્ન કરવાની ઇચ્છાથી તેણે વ્રતમાં દૃઢ ઉપયાજનો આશ્રય લીધો. ગુરુસેવામાં લાગેલો, પ્રિય કરનારો, સર્વ કામના આપનારો (બન્યો).
1.149.12
पाद्येनासनदानेन तथाऽर्घ्येण फलैश्च तम् ।
अर्हयित्वा यथान्यायमुपयाजोऽब्रवीत्ततः ॥ १.१४९.१२ ॥
પાદ્ય, આસનદાન, અર્ઘ્ય અને ફળો વડે તેનો યથાવિધિ સત્કાર કર્યા પછી, ઉપયાજે પછી કહ્યું.
1.149.13
येन कार्यविशेषेण त्वमस्मानभिकाङ्क्षसे ।
कृतश्चायं समुद्योगस्तद्ब्रवीतु भवानिति ॥ १.१४९.१३ ॥
જે વિશેષ કાર્ય માટે તમે અમને ઇચ્છો છો અને આ પ્રયત્ન થયો છે, તે તમે કહો.
1.149.14
स बुद्ध्वा प्रीतिसंयुक्तमृषीणामुत्तमं तदा ।
उवाच छन्दयन्कामैर्द्रुपदः स तपस्विनम् ॥ १.१४९.१४ ॥
તે ઋષિઓમાં શ્રેષ્ઠ, પ્રેમથી ભરેલા છે એમ જાણીને, ત્યારે ઇચ્છિત વસ્તુઓથી પ્રસન્ન કરતાં દ્રુપદે તે તપસ્વીને કહ્યું.
1.149.15
येन मे कर्मणा ब्रह्मन्पुत्रः स्याद्द्रोणमृत्येव ।
उपयाज चरस्वैतत्प्रदास्यामि धनं तव ॥ १.१४९.१५ ॥
હે બ્રાહ્મણ, જે કર્મથી દ્રોણના મૃત્યુ માટે મને પુત્ર થાય, હે ઉપયાજ, તે કર્મ કરો; હું તમને ધન આપીશ.
1.149.16
नाहं फलार्थी द्रुपद योऽर्थी स्यात्तत्र गम्यताम् ।
प्रत्याख्यातस्तु तेनैवं स वै सज्जनसंनिधौ ॥ १.१४९.१६ ॥
હે દ્રુપદ, હું ફળનો ઇચ્છુક નથી; જે ઇચ્છુક હોય તે ત્યાં જાય. આ રીતે સજ્જનોની સમક્ષ તે ઠુકરાવાયો.
1.149.17
आराधयिष्यन्द्रुपदः स तं पर्यचरत्तदा ।
ततः संवत्सरस्यान्ते द्रुपदं द्विजसत्तमः ॥ १.१४९.१७ ॥
દ્રુપદ તેમને પ્રસન્ન કરવાની ઇચ્છાથી ત્યારે તેમની સેવા કરવા લાગ્યો. પછી વર્ષના અંતે દ્વિજશ્રેષ્ઠ દ્રુપદ પાસે આવ્યો.
1.149.18
उपयाजोऽब्रवीद्वाक्यं काले मधुरया गिरा ।
ज्येष्ठो भ्राता न मेऽत्याक्षीद्विचरन्विजने वने ॥ १.१४९.१८ ॥
ઉપયાજે યોગ્ય સમયે મધુર વાણીમાં આ વચન કહ્યું: "નિર્જન વનમાં ભટકતા મારા મોટા ભાઈએ મને ત્યાગ્યો નથી."
1.149.19
अपरिज्ञातशौचायां भूमौ निपतितं फलम् ।
तदपश्यमहं भ्रातुरसांप्रतमनुव्रजन् ॥ १.१४९.१९ ॥
જેની શુદ્ધિ જાણી ન હોય એવી ભૂમિ પર પડેલું ફળ ભાઈએ અયોગ્ય રીતે લેતાં મેં જોયું.
1.149.20
विमर्शं हि फलादाने नायं कुर्यात्कथंचन ।
नापश्यत्फलं दृष्ट्वा दोषांस्तस्याऽऽनुबन्धिकान् ॥ १.१४९.२० ॥
ફળ લેવામાં આ વ્યક્તિએ કોઈ પણ રીતે વિચાર કર્યા વિના કાર્ય ન કરવું; ફળ જોઈને પણ તેના પરિણામી દોષો તેણે જોયા નહીં.
1.149.21
विविनक्ति न शौचार्थी सोऽन्यत्रापि कथं भवेत् ।
संहिताध्ययनस्यान्ते पञ्चयज्ञान्निरूप्य च ॥ १.१४९.२१ ॥
શુદ્ધિની ઇચ્છાવાળો ભેદ કરતો નથી; તો અન્યત્ર પણ તે કેવી રીતે હોઈ શકે? સંહિતા-અધ્યયનના અંતે પંચયજ્ઞોનું નિરૂપણ કરીને પણ.
1.149.22
भैक्षमुञ्छेन सहितं भुञ्जानस्तु तदा तदा ।
कीर्तयत्येव राजर्षे भोजनस्य रसं पुनः ॥ १.१४९.२२ ॥
ભિક્ષાન્ન અને ઉંછ ધાન્ય સાથે ભોજન કરતાં, હે રાજર્ષિ, તે વારંવાર ભોજનના સ્વાદના વખાણ કરે છે.
1.149.23
संहिताध्ययनं कुर्वन्वने गुरुकुले वसन् ।
भैक्षमुच्छिष्टमन्येषां भुङ्क्ते स्म सततं तथा ॥ १.१४९.२३ ॥
વનમાં ગુરુકુળમાં રહીને સંહિતાનું અધ્યયન કરતાં તે સતત અન્યોનું ભિક્ષા-ઉચ્છિષ્ટ એ રીતે જ ખાતો.
1.149.24
कीर्तयन्गुणमन्नानामथ प्रीतो मुहुर्मुहुः ।
एवं फलार्थिनस्त्समान्मन्येऽहं तर्कचक्षुषा ॥ १.१४९.२४ ॥
અન્નના ગુણના વખાણ કરતાં, પ્રસન્ન થઈને વારંવાર — આ રીતે, ફળના અભિલાષી તમને હું તર્કદૃષ્ટિથી જોઉં છું.
1.149.25
तं वै गच्छेह नृपते त्वां स संयाजयिष्यति ॥ १.१४९.२५ ॥
હે રાજન, તું તેમની પાસે જા; તેઓ તારા માટે યજ્ઞ કરાવશે.
1.149.26
उपयाजवचः श्रुत्वा याजस्याश्रममभ्यगात् ।
जुगुप्समानो नृपतिर्मनसेदं विचिन्तयन् ॥ १.१४९.२६ ॥
ઉપયાજના વચન સાંભળીને રાજા યાજના આશ્રમે ગયો; મનમાં આ વિશે વિચારતો અને પોતાની નિંદા કરતો.
1.149.27
भृशं संपूज्य पूजार्हमृषिं याजमुवाच ह ।
गोशतानि ददान्यष्टौ याज याजय मां विभो ॥ १.१४९.२७ ॥
અત્યંત સન્માનપૂર્વક પૂજનીય ઋષિ યાજને તે બોલ્યો: "હે યાજ, હું આઠસો ગાયો આપીશ; હે વિભુ, મારો યજ્ઞ કરાવો."
1.149.28
द्रोणवैरान्तरे तप्तं विषण्णं शरणागतम् ।
ब्रह्मबन्धुप्रणिहितं न क्षत्रं क्षत्रियो जयेत् ॥ १.१४९.२८ ॥
દ્રોણના વૈરની વચ્ચે પીડિત, ખિન્ન, શરણે આવેલા મને, એક બ્રાહ્મણ-બંધુ દ્વારા પ્રેરિત મને, ક્ષત્રિય ક્ષત્રિયને જીતે નહીં.
1.149.29
तस्माद्द्रोणभयार्तं मां भवांस्त्रातुमिहार्हति ।
येन मे कर्मणा ब्रह्मन्पुत्रः स्याद्द्रोणमृत्यवे ॥ १.१४९.२९ ॥
તેથી, દ્રોણના ભયથી પીડિત એવા મને તમે અહીં રક્ષણ આપવા યોગ્ય છો. હે બ્રાહ્મણ, જે કર્મથી દ્રોણના મૃત્યુ માટે મને પુત્ર થાય, તે કર્મ કરો.
1.149.30
अर्जुनस्यापि वै भार्या भवेद्या वरवर्णिनी ।
स हि ब्रह्मविदां श्रेष्ठो ब्राह्मे क्षात्रेऽप्यनुत्तमः ॥ १.१४९.३० ॥
અર્જુનની પણ જે સુંદર વર્ણવાળી પત્ની હશે, તે બ્રહ્મજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ છે; બ્રાહ્મ વિદ્યા અને ક્ષાત્ર વિદ્યામાં પણ તે અનુત્તમ છે.
1.149.31
ततो द्रोणस्तु माऽजैषीत्सखिविग्रहकारणात् ।
क्षत्रियो नास्ति तुल्योऽस्य पृथिव्यां कश्चिदग्रणीः ॥ १.१४९.३१ ॥
પછી દ્રોણે પોતાના મિત્ર સાથેના ઝઘડાને કારણે (તેને) જીતી લીધો. પૃથ્વી પર તેમની તોલે આવે એવો કોઈ ક્ષત્રિય નથી; તેઓ અગ્રગણ્ય છે.
1.149.32
भारताचार्यमुख्यस्य भारद्वाजस्य धीमतः ।
द्रोणस्य शरजालानि रिपुदेहहराणि च ॥ १.१४९.३२ ॥
ભરતવંશના મુખ્ય આચાર્ય, બુદ્ધિમાન ભારદ્વાજપુત્ર દ્રોણની બાણજાળો અને શત્રુદેહોનું હરણ કરનારાં (અસ્ત્રો હતાં).
1.149.33
षडरत्नि धनुश्चास्य खड्गमप्रतिम तथा ।
स हि ब्राह्मणवेषेण क्षात्रं वेगमसंशयम् ॥ १.१४९.३३ ॥
તેમનું ધનુષ્ય છ હાથ લાંબું હતું અને તેમની તલવાર અપ્રતિમ હતી. બ્રાહ્મણના વેશમાં હોવા છતાં તેઓ નિઃસંદેહ ક્ષત્રિયનો વેગ ધારણ કરતા હતા.
1.149.34
प्रतिहन्ति महेष्वासो भारद्वाजो महामनाः ।
कार्तवीर्यसमो ह्येष खट्वाङ्गप्रतिमो रणे ॥ १.१४९.३४ ॥
મહાધનુર્ધર, મહામના ભારદ્વાજ (દ્રોણ) યુદ્ધમાં પ્રતિઘાત કરે છે. તે કાર્તવીર્ય સમાન છે; યુદ્ધમાં ખટ્વાંગ જેવો છે.
1.149.35
क्षत्रोच्छेदाय विहितो जामदग्न्य इवास्थितः ॥ १.१४९.३५ ॥
ક્ષત્રિયોના ઉચ્છેદ માટે નિયુક્ત જમદગ્નિપુત્ર (પરશુરામ) જેવા તે ઊભા છે.
1.149.36
सहितं क्षत्रवेगेन ब्रह्मवेगेन सांप्रतम् ।
उपपन्नं हि मन्येऽहं भारद्वाजं यशस्विनम् ॥ १.१४९.३६ ॥
ક્ષાત્રવેગ અને બ્રહ્મવેગ બંનેથી યુક્ત યશસ્વી ભારદ્વાજ હવે મને યોગ્ય લાગે છે.
1.149.37
नेषवस्तमपाकुर्युर्न च प्रासा न चासयः ।
ब्राह्मं तस्य महातेजो मन्त्राहुतिहुतं यथा ॥ १.१४९.३७ ॥
બાણો તેને હટાવી શકતાં નહોતાં, ભાલા કે તલવારો પણ નહીં; તેનું મહાન બ્રહ્મતેજ મંત્રાહુતિથી હોમાયેલા અગ્નિ સમાન હતું.
1.149.38
तस्य ह्यस्त्रबलं घोरमप्रसह्यं परैर्भुवि ।
शत्रून्समेत्य जयति क्षत्रं ब्रह्मपुरस्कृतम् ॥ १.१४९.३८ ॥
તેનું શસ્ત્રબળ ભયંકર હતું, જે પૃથ્વી પર શત્રુઓ સહન કરી શકતા નહોતા; બ્રાહ્મણોને આગળ રાખનાર ક્ષાત્ર શત્રુઓને મળીને જીતે છે.
1.149.39
ब्रह्मक्षत्रे च सहिते ब्रह्मतेजो विशिष्यते ।
सोऽहं क्षत्रबलाद्दीनो ब्रह्मतेजः प्रपेदिवान् ॥ १.१४९.३९ ॥
બ્રહ્મ અને ક્ષાત્ર સાથે હોય ત્યારે બ્રહ્મતેજ શ્રેષ્ઠ બને છે; હું ક્ષાત્રબળથી દીન થઈને બ્રહ્મતેજનું શરણ લઈ ચૂક્યો છું.
1.149.40
द्रोणाद्विशिष्टमासाद्य भवन्तं ब्रह्मवित्तमम् ।
द्रोणान्तकमहं पुत्रं लभेयं युधि दुर्जयम् ॥ १.१४९.४० ॥
દ્રોણથી શ્રેષ્ઠ, બ્રહ્મજ્ઞાનીઓમાં ઉત્તમ એવા આપની પાસે આવીને હું યુદ્ધમાં અજેય, દ્રોણનો અંત કરનાર પુત્ર પ્રાપ્ત કરું.
1.149.41
द्रोणमृत्युर्यथा मेऽद्य पुत्रो जायेत वीर्यवान् ।
तत्कर्म कुरु मे याज निर्वपाम्यर्बुद्धं गवाम् ॥ १.१४९.४१ ॥
દ્રોણના મૃત્યુનું કારણ બને એવો વીર્યવાન પુત્ર આજે મને જન્મે તે માટે એ કર્મ મારા માટે કર, હે યાજ; હું સો કરોડ ગાયો અર્પણ કરીશ.
1.149.42
तथेत्युक्त्वा तुं तं याजो यज्ञार्थमुपकल्पयन् ।
गुर्वर्थ इति चाकाममुपयाजमचोदयत् ॥ १.१४९.४२ ॥
'એમ જ થાઓ' કહીને તે યાજે યજ્ઞની તૈયારી કરી; 'ગુરુ માટે' એમ કહીને અનિચ્છુક ઉપયાજને પ્રેરિત કર્યો.
1.149.43
द्रुपदं च महाराजमिदं वचनमब्रवीत् ।
मा भैस्त्वं संप्रदास्यामि कर्मणा भवतः सुतम् ॥ १.१४९.४३ ॥
અને મહારાજ દ્રુપદને તેણે આ વચન કહ્યું, 'ભય ન રાખ; આ કર્મથી હું તને તારો પુત્ર અપાવીશ.'
1.149.44
क्षिप्रमुत्तिष्ठ चाव्यग्रः संभारानुपकल्पय ।
एवमुक्त्वा प्रतिज्ञाय कर्म चास्याददे मुनिः ॥ १.१४९.४४ ॥
'જલ્દી ઊઠ અને શાંતિથી યજ્ઞસામગ્રી તૈયાર કર.' એમ કહીને અને પ્રતિજ્ઞા કરીને મુનિએ એ કર્મ હાથ પર લીધું.
1.149.45
ब्राह्मणो द्विपदां श्रेष्ठो यथाविधि कथाक्रमम् ।
याजो द्रोणविनाशाय याजयामास तं नृपम् ॥ १.१४९.४५ ॥
બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ યાજે દ્રોણના વિનાશ માટે વિધિ પ્રમાણે, યોગ્ય ક્રમમાં એ રાજા પાસે યજ્ઞ કરાવ્યો.
1.149.46
गुर्वर्थेऽयोजयत्कर्म याजस्यापि समीपतः ।
ततस्तस्य नरेन्द्रस्य उपयाजो महातपाः ॥ १.१४९.४६ ॥
ગુરુ માટે યાજની સમીપ જ તેણે યજ્ઞકર્મ શરૂ કરાવ્યું. ત્યારપછી એ રાજાનો ઉપયાજ, મહાતપસ્વી, (આવ્યો).
1.149.47
आचव्यौ कर्म वैतानं तथा पुत्रफलाय वै ।
इह पुत्रो महावीर्यो महातेजा महाबलः।
इष्यते यद्विधो राजन्भविता स तथाविधः ॥ १.१४९.४७ ॥
પુત્રફળ માટે તેણે વૈતાન યજ્ઞકર્મ કર્યું. 'અહીં જેવો પુત્ર ઇચ્છાય છે, એ મહાપરાક્રમી, મહાતેજસ્વી, મહાબલી થશે, હે રાજન, તે એવો જ થશે.'
1.149.48
भारद्वाजस्य हन्तारं सोऽभिसन्धाय पार्थिवः ।
आजहेऽथ तदा राजन्द्रुपदः कर्म सिद्धये ॥ १.१४९.४८ ॥
ભારદ્વાજ (દ્રોણ)ના હંતાને પામવાનો સંકલ્પ કરીને એ રાજા દ્રુપદે, હે રાજન, ત્યારે સિદ્ધિ માટે યજ્ઞકર્મ આરંભ્યું.
1.149.49
ब्राह्मणो द्विपदां श्रेष्ठो जुहाव च यथाविधि ।
कौसवी नाम तस्यासीद्या वै तां पुत्रगृद्धिनः ॥ १.१४९.४९ ॥
દ્વિપદોમાં શ્રેષ્ઠ એ બ્રાહ્મણે વિધિ પ્રમાણે આહુતિ આપી. તેમની પત્નીનું નામ કૌસવી હતું, જે પુત્રની ઇચ્છા રાખતી હતી.
1.149.50
सौत्रामणिं तथा पत्नीं ततः कालेऽभ्ययात्तदा ।
याजस्तु सवनस्यान्ते देवीमाह्वापयत्तदा ॥ १.१४९.५० ॥
પછી યોગ્ય સમયે સૌત્રામણિ યજ્ઞ માટે તેણે પત્નીની પાસે ગમન કર્યું; સવનના અંતે યાજે ત્યારે રાણીને બોલાવી.
1.149.51
प्रेहि मां राज्ञि पृषति मिथुनं त्वामुपस्थितम् ।
कुमारश्च कुमारी च पितृवंशविवृद्धये ॥ १.१४९.५१ ॥
હે રાણી પૃષતી, મારી પાસે આવ; તારી સામે એક જોડું હાજર છે — પિતૃવંશની વૃદ્ધિ માટે એક પુત્ર અને એક પુત્રી.
1.149.52
नालिप्तं वै मम मुखं पुण्यान्गन्धान्बिभर्मि च ।
न पत्नी तेऽस्मि सूत्यर्थे तिष्ठ याज मम प्रिये ॥ १.१४९.५२ ॥
મારું મોં હજી લેપાયેલું નથી, હું પવિત્ર સુગંધ ધારણ કરું છું; હું તારી પત્ની નથી — સોમ પીલવા માટે ઊભો રહે, હે યાજ, મારા પ્રિય.
1.149.53
याजेन श्रपितं हव्यमुपयाजेन मन्त्रितम् ।
कथं कामं न संदध्यात्पृषति प्रेहि तिष्ठ वा ॥ १.१४९.५३ ॥
યાજે રાંધેલું, ઉપયાજે મંત્રોથી સંસ્કારિત કરેલું હવિષ્ય — તે ઇચ્છા કેમ પૂર્ણ ન કરે? હે પૃષતી, આવ અથવા ઊભી રહે.
1.149.54
एवमुक्त्वा तु याजेन हुते हविषि संस्कृते ।
उत्तस्थौ पावकात्तस्मात्कुमारो देवसंनिभः ॥ १.१४९.५४ ॥
યાજે એમ કહ્યા પછી, આહુતિ અપાઈ અને હવિષ્ય સંસ્કારિત થયું; ત્યારે તે અગ્નિમાંથી દેવસમાન એક કુમાર ઊભો થયો.
1.149.55
ज्वालावर्णो घोररूपः किरीटी वर्म धारयन् ।
वीरः सखङ्गः सशरो धनुष्मान्स नदन्मुहुः ॥ १.१४९.५५ ॥
જ્વાળા જેવા વર્ણવાળો, ભયંકર રૂપવાળો, મુકુટધારી, કવચ પહેરેલો, વીર, તલવાર, બાણ અને ધનુષ્યવાળો તે વારંવાર ગર્જના કરવા લાગ્યો.
1.149.56
सोऽभ्यरोहद्रथवरं तेन च प्रययौ तदा ।
जातमात्रे कुमारे च वाक्किलान्तर्हिताब्रवीत् ॥ १.१४९.५६ ॥
તે શ્રેષ્ઠ રથ પર ચઢ્યો અને તેની સાથે તે સમયે આગળ વધ્યો; કુમાર જન્મતાં જ એક અદૃશ્ય વાણી બોલી.
1.149.57
एष शिष्यश्च मृत्युश्च भारद्वाजस्य जायते ।
भयापहो राजपुत्रः पाञ्चालानां यशस्करः ॥ १.१४९.५७ ॥
આ ભારદ્વાજ (દ્રોણ)નો શિષ્ય અને મૃત્યુ બનીને જન્મ્યો છે; ભય દૂર કરનાર, પાંચાલોનું યશ વધારનાર આ રાજપુત્ર છે.
1.149.58
राज्ञः शोकापहो जात एष द्रोणवधाय हि ।
इत्यवोचन्महद्भूतमदृश्यं खेचरं तदा ॥ १.१४९.५८ ॥
રાજાનો શોક દૂર કરનાર આ દ્રોણના વધ માટે જ જન્મ્યો છે, એમ ત્યારે આકાશમાં વિચરતા અદૃશ્ય મહાન પ્રાણીએ કહ્યું.
1.149.59
ततः प्रणेदुः पाञ्चालाः प्रहृष्टाः साधुसाध्विति ।
द्वितीयायां च होत्रायां हुते हविषि मन्त्रिते ॥ १.१४९.५९ ॥
ત્યારે આનંદિત પાંચાલોએ 'સાધુ, સાધુ' કહીને ગર્જના કરી; બીજા હોમમાં મંત્રિત હવિષ્ય આહુત થતાં.
1.149.60
कुमारी चापि पाञ्चाली वेदिमध्यात्समुत्थिता ।
प्रत्याख्याते पृषत्या च याजके भरतर्षभ ॥ १.१४९.६० ॥
પાંચાલી નામની કુમારી પણ વેદીના મધ્યભાગમાંથી ઊભી થઈ; હે ભરતશ્રેષ્ઠ, પૃષતી અને યાજકે તેને નકાર્યા પછી.
1.149.61
पुनः कुमारी पाञ्चाली सुभगा वेदिमध्यगा ।
अन्तर्वेद्यां समुद्भूता कन्या सा सुमनोहरा ॥ १.१४९.६१ ॥
ફરી તે કુમારી પાંચાલી, સૌભાગ્યવતી, વેદીના મધ્યમાં ઊભી હતી; યજ્ઞવેદીની અંદરથી પ્રકટ થયેલી તે કન્યા અત્યંત મનોહર હતી.
1.149.62
श्यामा पद्मपलाशाक्षी नीलकुञ्चितमूर्धजा ।
मानुषं विग्रहं कृत्वा साक्षाच्छ्रीरिव वर्णिनी ॥ १.१४९.६२ ॥
શ્યામ વર્ણ, કમળપાંખડી જેવી આંખો, ભૂરા વાંકડિયા વાળવાળી; મનુષ્ય દેહ ધારણ કરીને સાક્ષાત્ શ્રીદેવી જેવી તેજસ્વી.
1.149.63
ताम्रतुङ्गनखी सुभ्रूश्चारुपीनपयोधरा ।
नीलोत्पलसमो गन्धो यस्याः क्रोशात्प्रधावति ॥ १.१४९.६३ ॥
તાંબા જેવા લાલ ઊંચા નખવાળી, સુંદર ભ્રમરવાળી, સુંદર પુષ્ટ સ્તનવાળી; જેની નીલકમળ જેવી સુગંધ એક ક્રોશ દૂર સુધી ફેલાય છે.
1.149.64
या बिभर्ति परं रूपं यस्या नास्त्युपमा भुवि ।
देवदानवयक्षाणामीप्सिता वरवर्णिनी ॥ १.१४९.६४ ॥
જે પરમ રૂપ ધારણ કરે છે, પૃથ્વી પર જેની ઉપમા નથી; દેવ, દાનવ, યક્ષોને ઇચ્છિત શ્રેષ્ઠ વર્ણવાળી.
1.149.65
तां चापि जातां सुश्रोणीं वागुवाचाशरीरिणी ।
सर्वयोषिद्वरा कृष्णा क्षयं क्षत्रस्य नेष्यति ॥ १.१४९.६५ ॥
જન્મેલી તે સુંદર કટિવાળી કન્યા વિશે અશરીરી વાણી બોલી: 'સર્વ સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ આ કૃષ્ણા ક્ષત્રિયોનો વિનાશ કરાવશે.'
1.149.66
सुरकार्यमियं काले करिष्यति सुमध्यमा ।
अस्या हेतोः क्षत्रियाणां महदुत्पत्स्यते भयम् ॥ १.१४९.६६ ॥
આ સુમધ્યમા યોગ્ય સમયે દેવકાર્ય સાધશે; તેના કારણે ક્ષત્રિયોને મહાન ભય ઉત્પન્ન થશે.
1.149.67
तच्छ्रुत्वा सर्वपाञ्चालाः प्रणेदुः सिंहसङ्घवत् ।
न चैनान्हर्षसंपन्नानियं सेहे वसुन्धरा ॥ १.१४९.६७ ॥
તે સાંભળીને સર્વ પાંચાલો સિંહોના ટોળાની જેમ ગર્જી ઊઠ્યા. હર્ષથી ભરેલા તેમને આ પૃથ્વી પણ સહી શકી નહીં.
1.149.68
तथा तु मिथुनं जज्ञे द्रुपदस्य महात्मनः ।
कुमारश्च कुमारी च मनोज्ञौ तौ नरर्षभौ ॥ १.१४९.६८ ॥
આ રીતે મહાત્મા દ્રુપદને એક જોડું જન્મ્યું: એક પુત્ર અને એક પુત્રી, બંને મનોહર, નરશ્રેષ્ઠ.
1.149.69
श्रिया परमया युक्तौ क्षात्रेण वपुषा तथा ।
तौ दृष्ट्वा पृषती याजं प्रपेदे सा सुतार्थिनी ॥ १.१४९.६९ ॥
પરમ શ્રી અને ક્ષત્રિય શરીરથી યુક્ત તે બંનેને જોઈને પૃષતી, જે પુત્રની ઇચ્છા રાખતી હતી, યાજ પાસે ગઈ.
1.149.70
न वै मदन्यां जननीं जानीयातामिमाविति ।
तथेत्युवाच तां याजो राज्ञः प्रियचिकीर्षया ॥ १.१४९.७० ॥
"આ બંને મારા સિવાય બીજાને માતા ન જાણે" — "ભલે" એમ કહીને, રાજાને પ્રિય કરવાની ઇચ્છાથી યાજે તેને કહ્યું.
1.149.71
तयोस्तु नामनी चक्रुर्द्विजाः संपूर्णमानसाः ।
धृष्टत्वादप्रधृष्यत्वात् द्युम्नाद्युत्संभवादपि ॥ १.१४९.७१ ॥
તે બંનેનાં નામ સંતુષ્ટ મનવાળા બ્રાહ્મણોએ પાડ્યાં: ધૃષ્ટ હોવાથી, અજેય હોવાથી, અને દ્યુમ્ન આદિ (અગ્નિ)થી ઉત્પન્ન થવાથી પણ.
1.149.72
धृष्टद्युम्नः कुमारोऽयं द्रुपद्सय भवत्विति ।
कृष्णेत्येवाभवत्कन्या कृष्णा भूत्सा हि वर्णतः ॥ १.१४९.७२ ॥
"આ પુત્ર દ્રુપદનો ધૃષ્ટદ્યુમ્ન થાઓ" — અને કન્યાનું નામ કૃષ્ણા પડ્યું, કારણ કે તે વર્ણથી શ્યામ હતી.
1.149.73
तथा तन्मिथुनं जज्ञे द्रुपदस्य महामखे ।
वैदिकाध्ययने पारं धृष्टद्युम्नो गतस्तदा ॥ १.१४९.७३ ॥
આ રીતે દ્રુપદના તે મહાયજ્ઞમાં તે જોડું જન્મ્યું. ત્યારે ધૃષ્ટદ્યુમ્ન વૈદિક અધ્યયનમાં પારંગત થયો હતો.
1.149.74
धृष्टद्युम्नं तु पाञ्चाल्यमानीय स्वं निवेशनम् ।
उपाकरोदस्त्रहेतोर्भारद्वाजः प्रतापवान् ॥ १.१४९.७४ ॥
ભારદ્વાજના પ્રતાપી પુત્ર દ્રોણે પાંચાલ રાજકુમાર ધૃષ્ટદ્યુમ્નને પોતાના ઘરે લાવીને અસ્ત્રવિદ્યા માટે તેને શિક્ષણ આપવાનું શરૂ કર્યું.
1.149.75
अमोक्षणीयं दैवं हि भावि मत्वा महामतिः ।
तथा तत्कृतवान्द्रोण आत्मकीर्त्यनुरक्षणात् ॥ १.१४९.७५ ॥
આ દૈવી વિધાન અટળ છે, જે થવાનું છે તે થશે જ એમ માનીને મહામતિ દ્રોણે પોતાની કીર્તિના રક્ષણ માટે તેમ જ કર્યું.
1.149.76
सर्वास्त्राणि स तु क्षिप्रमाप्तवान्परया धिया ॥ १.१४९.७६ ॥
તેણે પરમ બુદ્ધિથી ઝડપથી બધાં અસ્ત્રો પ્રાપ્ત કર્યાં.