ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 1.149
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.149.1
द्रोणेन वैरं द्रुपदो न सुष्वाप स्मरंस्तदा ।
क्षात्रेण वै बलेनास्य नाऽशशंसे पराजयम् ॥ १.१४९.१ ॥
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଶତ୍ରୁତାକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଦ୍ରୁପଦ ସେତେବେଳେ ଶୋଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ। କ୍ଷାତ୍ରବଳରେ ସେ ନିଜ ପରାଜୟ ସ୍ୱୀକାର କରି ନ ଥିଲେ।
1.149.2
हीनं विदित्वा चात्मानं ब्राह्मेणापि बलेन च ।
द्रुपदोऽमर्षणाद्राजा कर्मसिद्धान्द्विजोत्तमान् ॥ १.१४९.२ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଳରେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ହୀନ ଜାଣି ରାଜା ଦ୍ରୁପଦ କ୍ରୋଧରେ କର୍ମସିଦ୍ଧ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ।
1.149.3
अन्विच्छन्परिचक्राम ब्राह्मणावसथान्बहून् ।
नास्ति श्रेष्ठं ममापत्यं धिग्बन्धूनिति च ब्रुवन् ॥ १.१४९.३ ॥
ସେ ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ରମ ଖୋଜି ବୁଲିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ମୋ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାହିଁ; ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଧିକ୍।"
1.149.4
निश्वासपरमो ह्यासीद्द्रोणं प्रतिचिकीर्षया ।
न सन्ति मम मित्राणि लोकेऽस्मिन्नास्ति वीर्यवान् ॥ १.१४९.४ ॥
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାର ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ଅତ୍ୟଧିକ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ। "ଏ ଜଗତରେ ମୋର ମିତ୍ର ନାହାନ୍ତି, ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ୍ ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି।"
1.149.5
पुत्रजन्म परीप्सन्वै पृथिवीमन्वयादिमाम् ।
प्रभावशिक्षाविनयाद्द्रोणस्यास्त्रबलेन च ॥ १.१४९.५ ॥
ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ଏହି ପୃଥିବୀ ବୁଲିଲେ; ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପ୍ରଭାବ, ଶିକ୍ଷା, ବିନୟ ଓ ଅସ୍ତ୍ରବଳ ଦେଖି।
1.149.6
कर्तुं प्रयतमानो वै न शशाक पराजयम् ।
अभितः सोऽथ कल्माषीं गङ्गातीरे परिभ्रमन् ॥ १.१४९.६ ॥
ପ୍ରଯତ୍ନ କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ସେ ବିଜୟ ପାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ। ତା'ପରେ ସେ ଗଙ୍ଗାତୀରରେ କଲ୍ମାଷୀ ଚାରିପାଖେ ବୁଲିଲେ।
1.149.7
ब्राह्मणावसथं पुण्यमाससाद महीपतिः ।
तत्र नास्नातकः कश्चिन्न चासीदव्रतो द्विजः ॥ १.१४९.७ ॥
ରାଜା ସେହି ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଆଶ୍ରମରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ସ୍ନାତକ ନ ଥିବା କେହି ନ ଥିଲେ, ଏବଂ ବ୍ରତହୀନ ଦ୍ୱିଜ ମଧ୍ୟ ନ ଥିଲେ।
1.149.8
तथैव तौ महाभागौ सोऽपश्यच्छंसितव्रतौ ।
याजोपयाजौ ब्रह्मर्षी भ्रातरौ पृषतात्मजः ॥ १.१४९.८ ॥
ସେହିପରି ସେ ସେହି ଦୁଇ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ବ୍ରତରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଭାଇ ଯାଜ ଓ ଉପଯାଜଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ — ପୃଷତଙ୍କ ପୁତ୍ର।
1.149.9
संहिताध्ययने युक्तौ गोत्रतश्चापि काश्यपौ ।
अरण्ये युक्तरूपौ तौ ब्राह्मणावृषिसत्तमौ ॥ १.१४९.९ ॥
ସଂହିତା ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିରତ, ଗୋତ୍ରରେ କାଶ୍ୟପ, ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଥିବା, ଯୋଗ୍ୟ ରୂପଧାରୀ — ସେହି ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ।
1.149.10
स उपामन्त्रयामास सर्वकामैरतन्द्रितः ।
बुद्ध्वा तयोर्बलं बुद्धिं कनीयांसमुपह्वरे ॥ १.१४९.१० ॥
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ସହ, ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଭାବେ ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଦରରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ବଳ ଓ ମନୋଭାବ ବୁଝି, ନିର୍ଜନରେ କନିଷ୍ଠଙ୍କୁ (ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ)।
1.149.11
प्रपेदे छन्दयन्कामैरुपयाजं धृतव्रतम् ।
गुरुशुश्रूषणे युक्तः प्रियकृत्सर्वकामदम् ॥ १.१४९.११ ॥
ଉପହାରରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାର ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ବ୍ରତଦୃଢ଼ ଉପଯାଜଙ୍କର ଶରଣ ନେଲେ। ଗୁରୁସେବାରେ ଲାଗିଥିବା, ପ୍ରିୟକାରୀ, ସର୍ବକାମଦାତା (ହେଲେ)।
1.149.12
पाद्येनासनदानेन तथाऽर्घ्येण फलैश्च तम् ।
अर्हयित्वा यथान्यायमुपयाजोऽब्रवीत्ततः ॥ १.१४९.१२ ॥
ପାଦ୍ୟ, ଆସନଦାନ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସତ୍କାର କରିବା ପରେ ଉପଯାଜ କହିଲେ।
1.149.13
येन कार्यविशेषेण त्वमस्मानभिकाङ्क्षसे ।
कृतश्चायं समुद्योगस्तद्ब्रवीतु भवानिति ॥ १.१४९.१३ ॥
ଯେଉଁ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆପଣ ଆମକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ଉଦ୍ୟମ କରାଯାଇଛି, ତାହା ଆପଣ କୁହନ୍ତୁ।
1.149.14
स बुद्ध्वा प्रीतिसंयुक्तमृषीणामुत्तमं तदा ।
उवाच छन्दयन्कामैर्द्रुपदः स तपस्विनम् ॥ १.१४९.१४ ॥
ସେ ଋଷିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣି, ସେତେବେଳେ ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ଦେଇ ତୋଷଣ କରି ଦ୍ରୁପଦ ସେହି ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
1.149.15
येन मे कर्मणा ब्रह्मन्पुत्रः स्याद्द्रोणमृत्येव ।
उपयाज चरस्वैतत्प्रदास्यामि धनं तव ॥ १.१४९.१५ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ମୋର ପୁତ୍ର ହେବ, ହେ ଉପଯାଜ, ସେହି କର୍ମ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଧନ ଦେବି।
1.149.16
नाहं फलार्थी द्रुपद योऽर्थी स्यात्तत्र गम्यताम् ।
प्रत्याख्यातस्तु तेनैवं स वै सज्जनसंनिधौ ॥ १.१४९.१६ ॥
ହେ ଦ୍ରୁପଦ, ମୁଁ ଫଳର ଇଚ୍ଛୁକ ନୁହେଁ; ଯିଏ ଇଚ୍ଛୁକ ସେ ସେଠାକୁ ଯାଉ। ଏହିପରି ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ସାମନାରେ ସେ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାତ ହେଲେ।
1.149.17
आराधयिष्यन्द्रुपदः स तं पर्यचरत्तदा ।
ततः संवत्सरस्यान्ते द्रुपदं द्विजसत्तमः ॥ १.१४९.१७ ॥
ଦ୍ରୁପଦ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ସେବା କଲେ। ତା'ପରେ ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
1.149.18
उपयाजोऽब्रवीद्वाक्यं काले मधुरया गिरा ।
ज्येष्ठो भ्राता न मेऽत्याक्षीद्विचरन्विजने वने ॥ १.१४९.१८ ॥
ଉପଯାଜ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ମଧୁର ବାଣୀରେ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ: "ନିର୍ଜନ ବନରେ ବୁଲିବା ବେଳେ ମୋ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିନଥିଲେ।"
1.149.19
अपरिज्ञातशौचायां भूमौ निपतितं फलम् ।
तदपश्यमहं भ्रातुरसांप्रतमनुव्रजन् ॥ १.१४९.१९ ॥
ଯାହାର ଶୁଦ୍ଧତା ଜଣା ନ ଥିବା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଫଳକୁ ଭାଇ ଅନୁଚିତ ଭାବରେ ନେଉଥିବା ମୁଁ ଦେଖିଲି।
1.149.20
विमर्शं हि फलादाने नायं कुर्यात्कथंचन ।
नापश्यत्फलं दृष्ट्वा दोषांस्तस्याऽऽनुबन्धिकान् ॥ १.१४९.२० ॥
ଫଳ ନେବାରେ ଏ ଯେକୌଣସି ପ୍ରକାରେ ବିଚାର ନ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଫଳ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ଏ ତାହାର ପରିଣାମୀ ଦୋଷ ଦେଖିଲା ନାହିଁ।
1.149.21
विविनक्ति न शौचार्थी सोऽन्यत्रापि कथं भवेत् ।
संहिताध्ययनस्यान्ते पञ्चयज्ञान्निरूप्य च ॥ १.१४९.२१ ॥
ଶୁଦ୍ଧତା ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ବିଚାର କରେ ନାହିଁ; ତେବେ ଅନ୍ୟତ୍ର ସେ କିପରି ହେବ? ସଂହିତା ଅଧ୍ୟୟନ ଶେଷରେ ପଞ୍ଚଯଜ୍ଞ ନିରୂପଣ କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ।
1.149.22
भैक्षमुञ्छेन सहितं भुञ्जानस्तु तदा तदा ।
कीर्तयत्येव राजर्षे भोजनस्य रसं पुनः ॥ १.१४९.२२ ॥
ଭିକ୍ଷାନ୍ନ ଓ ଉଞ୍ଛ ଧାନ୍ୟ ସହିତ ଭୋଜନ କରି, ହେ ରାଜର୍ଷି, ସେ ବାରମ୍ବାର ଭୋଜନର ସ୍ୱାଦ ପ୍ରଶଂସା କରେ।
1.149.23
संहिताध्ययनं कुर्वन्वने गुरुकुले वसन् ।
भैक्षमुच्छिष्टमन्येषां भुङ्क्ते स्म सततं तथा ॥ १.१४९.२३ ॥
ବନରେ ଗୁରୁକୁଳରେ ବାସ କରି ସଂହିତା ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିବା ସେ ସର୍ବଦା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଭିକ୍ଷାର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଏହିପରି ଭାବରେ ଭୋଜନ କରୁଥିଲା।
1.149.24
कीर्तयन्गुणमन्नानामथ प्रीतो मुहुर्मुहुः ।
एवं फलार्थिनस्त्समान्मन्येऽहं तर्कचक्षुषा ॥ १.१४९.२४ ॥
ଅନ୍ନର ଗୁଣ ପ୍ରଶଂସା କରି, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବାରମ୍ବାର — ଏହିପରି, ଫଳାକାଂକ୍ଷୀ ତୁମକୁ ମୁଁ ତର୍କଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖେ।
1.149.25
तं वै गच्छेह नृपते त्वां स संयाजयिष्यति ॥ १.१४९.२५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ; ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରାଇବେ।
1.149.26
उपयाजवचः श्रुत्वा याजस्याश्रममभ्यगात् ।
जुगुप्समानो नृपतिर्मनसेदं विचिन्तयन् ॥ १.१४९.२६ ॥
ଉପଯାଜଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରାଜା ଯାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ମନରେ ଏହା ଚିନ୍ତା କରି ଏବଂ ନିଜକୁ ଧିକ୍କାର ଦେଇ।
1.149.27
भृशं संपूज्य पूजार्हमृषिं याजमुवाच ह ।
गोशतानि ददान्यष्टौ याज याजय मां विभो ॥ १.१४९.२७ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନ ସହ ପୂଜନୀୟ ଋଷି ଯାଜଙ୍କୁ ସେ କହିଲେ: "ହେ ଯାଜ, ମୁଁ ଆଠ ଶହ ଗାଈ ଦେବି; ହେ ବିଭୋ, ମୋ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରାନ୍ତୁ।"
1.149.28
द्रोणवैरान्तरे तप्तं विषण्णं शरणागतम् ।
ब्रह्मबन्धुप्रणिहितं न क्षत्रं क्षत्रियो जयेत् ॥ १.१४९.२८ ॥
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ବୈରୀତା ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତପ୍ତ, ବିଷଣ୍ଣ, ଶରଣାଗତ ମୋତେ, ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ-କୁଳଙ୍ଗାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ମୋତେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଜିତିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
1.149.29
तस्माद्द्रोणभयार्तं मां भवांस्त्रातुमिहार्हति ।
येन मे कर्मणा ब्रह्मन्पुत्रः स्याद्द्रोणमृत्यवे ॥ १.१४९.२९ ॥
ଅତଏବ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ମୋତେ ଆପଣ ଏଠାରେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ କର୍ମରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ମୋର ପୁତ୍ର ହେବ, ସେହି କର୍ମ କରନ୍ତୁ।
1.149.30
अर्जुनस्यापि वै भार्या भवेद्या वरवर्णिनी ।
स हि ब्रह्मविदां श्रेष्ठो ब्राह्मे क्षात्रेऽप्यनुत्तमः ॥ १.१४९.३० ॥
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଯାହାର ସୁନ୍ଦର ବର୍ଣ୍ଣର ପତ୍ନୀ ହେବ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ବ୍ରାହ୍ମ ଓ କ୍ଷାତ୍ର ବିଦ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅନୁତ୍ତମ।
1.149.31
ततो द्रोणस्तु माऽजैषीत्सखिविग्रहकारणात् ।
क्षत्रियो नास्ति तुल्योऽस्य पृथिव्यां कश्चिदग्रणीः ॥ १.१४९.३१ ॥
ତା'ପରେ ଦ୍ରୋଣ ନିଜ ବନ୍ଧୁ ସହିତ ବିବାଦ ହେତୁ (ତାଙ୍କୁ) ପରାଜିତ କଲେ। ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କ୍ଷତ୍ରିୟ କେହି ନାହାଁନ୍ତି; ସେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ।
1.149.32
भारताचार्यमुख्यस्य भारद्वाजस्य धीमतः ।
द्रोणस्य शरजालानि रिपुदेहहराणि च ॥ १.१४९.३२ ॥
ଭରତବଂଶର ମୁଖ୍ୟ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭରଦ୍ବାଜ ପୁତ୍ର ଦ୍ରୋଣଙ୍କର ଶରଜାଲ ଓ ଶତ୍ରୁ ଦେହ ହରଣକାରୀ (ଅସ୍ତ୍ର ଥିଲା)।
1.149.33
षडरत्नि धनुश्चास्य खड्गमप्रतिम तथा ।
स हि ब्राह्मणवेषेण क्षात्रं वेगमसंशयम् ॥ १.१४९.३३ ॥
ତାଙ୍କର ଧନୁ ଛଅ ହାତ ଲମ୍ବ ଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଖଡ୍ଗ ଅତୁଳନୀୟ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଶରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଃସନ୍ଦେହରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବେଗ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ।
1.149.34
प्रतिहन्ति महेष्वासो भारद्वाजो महामनाः ।
कार्तवीर्यसमो ह्येष खट्वाङ्गप्रतिमो रणे ॥ १.१४९.३४ ॥
ମହାଧନୁର୍ଧର, ମହାମନା ଭରଦ୍ବାଜ (ଦ୍ରୋଣ) ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତିଘାତ କରନ୍ତି। ସେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ଯ୍ୟ ସମାନ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ସମାନ।
1.149.35
क्षत्रोच्छेदाय विहितो जामदग्न्य इवास्थितः ॥ १.१४९.३५ ॥
କ୍ଷତ୍ରିୟ ଉଚ୍ଛେଦ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ଜମଦଗ୍ନି ପୁତ୍ର (ପରଶୁରାମ) ପରି ସେ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି।
1.149.36
सहितं क्षत्रवेगेन ब्रह्मवेगेन सांप्रतम् ।
उपपन्नं हि मन्येऽहं भारद्वाजं यशस्विनम् ॥ १.१४९.३६ ॥
କ୍ଷାତ୍ରବେଗ ଓ ବ୍ରହ୍ମବେଗ ଉଭୟ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଯଶସ୍ୱୀ ଭରଦ୍ବାଜ ବର୍ତ୍ତମାନ ମୋ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ମନେ ହୁଏ।
1.149.37
नेषवस्तमपाकुर्युर्न च प्रासा न चासयः ।
ब्राह्मं तस्य महातेजो मन्त्राहुतिहुतं यथा ॥ १.१४९.३७ ॥
ବାଣ ତାଙ୍କୁ ଦୂରେଇ ଦେଇ ପାରୁ ନଥିଲେ, ଭାଲ ଓ ଖଡ୍ଗ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କର ମହା ବ୍ରହ୍ମତେଜ ମନ୍ତ୍ରାହୁତିରେ ହୁତ ଅଗ୍ନି ପରି ଥିଲା।
1.149.38
तस्य ह्यस्त्रबलं घोरमप्रसह्यं परैर्भुवि ।
शत्रून्समेत्य जयति क्षत्रं ब्रह्मपुरस्कृतम् ॥ १.१४९.३८ ॥
ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରବଳ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା, ଯାହା ପୃଥିବୀରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖୁଥିବା କ୍ଷାତ୍ର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି ଜିଣେ।
1.149.39
ब्रह्मक्षत्रे च सहिते ब्रह्मतेजो विशिष्यते ।
सोऽहं क्षत्रबलाद्दीनो ब्रह्मतेजः प्रपेदिवान् ॥ १.१४९.३९ ॥
ବ୍ରହ୍ମ ଓ କ୍ଷାତ୍ର ଏକତ୍ର ଥିଲେ ବ୍ରହ୍ମତେଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ; ମୁଁ କ୍ଷାତ୍ରବଳରେ ଦୀନ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମତେଜର ଶରଣ ନେଇଛି।
1.149.40
द्रोणाद्विशिष्टमासाद्य भवन्तं ब्रह्मवित्तमम् ।
द्रोणान्तकमहं पुत्रं लभेयं युधि दुर्जयम् ॥ १.१४९.४० ॥
ଦ୍ରୋଣଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜେୟ, ଦ୍ରୋଣର ବିନାଶକାରୀ ପୁତ୍ର ପାଇବି।
1.149.41
द्रोणमृत्युर्यथा मेऽद्य पुत्रो जायेत वीर्यवान् ।
तत्कर्म कुरु मे याज निर्वपाम्यर्बुद्धं गवाम् ॥ १.१४९.४१ ॥
ଦ୍ରୋଣର ମୃତ୍ୟୁକାରୀ ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ପୁତ୍ର ଆଜି ମୋ ପାଇଁ ଜନ୍ମିବା ପାଇଁ, ସେହି କର୍ମ ମୋ ପାଇଁ କର, ହେ ଯାଜ; ମୁଁ ଶହେ କୋଟି ଗାଈ ଅର୍ପଣ କରିବି।
1.149.42
तथेत्युक्त्वा तुं तं याजो यज्ञार्थमुपकल्पयन् ।
गुर्वर्थ इति चाकाममुपयाजमचोदयत् ॥ १.१४९.४२ ॥
'ସେପରି ହେଉ' କହି ସେହି ଯାଜ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି କଲେ; 'ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ' କହି ଅନିଚ୍ଛୁକ ଉପଯାଜଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କଲେ।
1.149.43
द्रुपदं च महाराजमिदं वचनमब्रवीत् ।
मा भैस्त्वं संप्रदास्यामि कर्मणा भवतः सुतम् ॥ १.१४९.४३ ॥
ଏବଂ ମହାରାଜ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ସେ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ, 'ଭୟ କର ନାହିଁ; ଏହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁମ ପୁତ୍ର ଦେବି।'
1.149.44
क्षिप्रमुत्तिष्ठ चाव्यग्रः संभारानुपकल्पय ।
एवमुक्त्वा प्रतिज्ञाय कर्म चास्याददे मुनिः ॥ १.१४९.४४ ॥
'ଶୀଘ୍ର ଉଠ ଏବଂ ଶାନ୍ତଭାବେ ଯଜ୍ଞସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।' ଏହା କହି ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ମୁନି ସେହି କର୍ମ ନିଜ ହାତରେ ନେଲେ।
1.149.45
ब्राह्मणो द्विपदां श्रेष्ठो यथाविधि कथाक्रमम् ।
याजो द्रोणविनाशाय याजयामास तं नृपम् ॥ १.१४९.४५ ॥
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାଜ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ବିଧି ଅନୁସାରେ, ଯଥାକ୍ରମେ ସେହି ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରାଇଲେ।
1.149.46
गुर्वर्थेऽयोजयत्कर्म याजस्यापि समीपतः ।
ततस्तस्य नरेन्द्रस्य उपयाजो महातपाः ॥ १.१४९.४६ ॥
ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଯାଜଙ୍କ ନିକଟରେ ସେ ଯଜ୍ଞକର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରାଇଲେ। ତା'ପରେ ସେହି ରାଜାଙ୍କ ଉପଯାଜ, ମହାତପସ୍ବୀ, (ଆସିଲେ)।
1.149.47
आचव्यौ कर्म वैतानं तथा पुत्रफलाय वै ।
इह पुत्रो महावीर्यो महातेजा महाबलः।
इष्यते यद्विधो राजन्भविता स तथाविधः ॥ १.१४९.४७ ॥
ପୁତ୍ରଫଳ ପାଇଁ ସେ ବୈତାନ ଯଜ୍ଞକର୍ମ କଲେ। 'ଏଠାରେ ଯେପରି ପୁତ୍ର କାମନା କରାଯାଏ, ସେ ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ମହାବଳୀ ହେବ, ହେ ରାଜନ୍, ସେ ସେପରି ହେବ।'
1.149.48
भारद्वाजस्य हन्तारं सोऽभिसन्धाय पार्थिवः ।
आजहेऽथ तदा राजन्द्रुपदः कर्म सिद्धये ॥ १.१४९.४८ ॥
ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ (ଦ୍ରୋଣଙ୍କ) ହନ୍ତାକୁ ପାଇବାର ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ସେହି ରାଜା ଦ୍ରୁପଦ, ହେ ରାଜନ୍, ସେତେବେଳେ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯଜ୍ଞକର୍ମ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
1.149.49
ब्राह्मणो द्विपदां श्रेष्ठो जुहाव च यथाविधि ।
कौसवी नाम तस्यासीद्या वै तां पुत्रगृद्धिनः ॥ १.१४९.४९ ॥
ଦ୍ୱିପଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଆହୁତି ଦେଲେ। ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ନାମ କୌସବୀ ଥିଲା, ଯିଏ ପୁତ୍ରକାମନା କରୁଥିଲେ।
1.149.50
सौत्रामणिं तथा पत्नीं ततः कालेऽभ्ययात्तदा ।
याजस्तु सवनस्यान्ते देवीमाह्वापयत्तदा ॥ १.१४९.५० ॥
ତା'ପରେ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ସୌତ୍ରାମଣି ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସେ ପତ୍ନୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ସବନର ଶେଷରେ ଯାଜ ସେତେବେଳେ ରାଣୀଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
1.149.51
प्रेहि मां राज्ञि पृषति मिथुनं त्वामुपस्थितम् ।
कुमारश्च कुमारी च पितृवंशविवृद्धये ॥ १.१४९.५१ ॥
ହେ ରାଣୀ ପୃଷତୀ, ମୋ ପାଖକୁ ଆସ; ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ଯୁଗଳ ଉପସ୍ଥିତ — ପିତୃବଂଶ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ପୁତ୍ର ଓ ଗୋଟିଏ କନ୍ୟା।
1.149.52
नालिप्तं वै मम मुखं पुण्यान्गन्धान्बिभर्मि च ।
न पत्नी तेऽस्मि सूत्यर्थे तिष्ठ याज मम प्रिये ॥ १.१४९.५२ ॥
ମୋ ମୁଖ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲେପିତ ହୋଇନାହିଁ, ମୁଁ ପବିତ୍ର ସୁଗନ୍ଧ ଧାରଣ କରେ; ମୁଁ ତୁମ ପତ୍ନୀ ନୁହେଁ — ସୋମ ନିଷ୍ପୀଡ଼ନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କର, ହେ ଯାଜ, ମୋ ପ୍ରିୟ।
1.149.53
याजेन श्रपितं हव्यमुपयाजेन मन्त्रितम् ।
कथं कामं न संदध्यात्पृषति प्रेहि तिष्ठ वा ॥ १.१४९.५३ ॥
ଯାଜ ଦ୍ୱାରା ରାନ୍ଧିତ ଓ ଉପଯାଜଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରରେ ସଂସ୍କୃତ ହବିଷ — ତାହା କିପରି କାମନା ପୂରଣ ନ କରିବ? ହେ ପୃଷତୀ, ଆସ କିମ୍ବା ରୁହ।
1.149.54
एवमुक्त्वा तु याजेन हुते हविषि संस्कृते ।
उत्तस्थौ पावकात्तस्मात्कुमारो देवसंनिभः ॥ १.१४९.५४ ॥
ଯାଜ ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ଆହୁତି ପ୍ରଦତ୍ତ ଓ ହବିଷ ସଂସ୍କୃତ ହେଲା; ସେତେବେଳେ ସେ ଅଗ୍ନିରୁ ଦେବତୁଲ୍ୟ ଏକ କୁମାର ଉଠିଲେ।
1.149.55
ज्वालावर्णो घोररूपः किरीटी वर्म धारयन् ।
वीरः सखङ्गः सशरो धनुष्मान्स नदन्मुहुः ॥ १.१४९.५५ ॥
ଜ୍ୱାଳାର ରଙ୍ଗର, ଭୟଙ୍କର ରୂପ, କିରୀଟଧାରୀ, କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବା, ବୀର, ଖଡ୍ଗ, ବାଣ ଓ ଧନୁ ଥିବା ସେ ବାରମ୍ବାର ଗର୍ଜନ କଲା।
1.149.56
सोऽभ्यरोहद्रथवरं तेन च प्रययौ तदा ।
जातमात्रे कुमारे च वाक्किलान्तर्हिताब्रवीत् ॥ १.१४९.५६ ॥
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲା ଏବଂ ତାହା ସହିତ ସେତେବେଳେ ଆଗକୁ ଗଲା; କୁମାର ଜନ୍ମ ହେବାମାତ୍ରେ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ବାଣୀ କହିଲା।
1.149.57
एष शिष्यश्च मृत्युश्च भारद्वाजस्य जायते ।
भयापहो राजपुत्रः पाञ्चालानां यशस्करः ॥ १.१४९.५७ ॥
ଏ ଭାରଦ୍ୱାଜ (ଦ୍ରୋଣ)ଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ରୂପେ ଜନ୍ମିଛି; ଭୟ ହରଣକାରୀ, ପାଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କର ଯଶ ବଢ଼ାଉଥିବା ଏହି ରାଜପୁତ୍ର।
1.149.58
राज्ञः शोकापहो जात एष द्रोणवधाय हि ।
इत्यवोचन्महद्भूतमदृश्यं खेचरं तदा ॥ १.१४९.५८ ॥
ରାଜାଙ୍କ ଶୋକ ହରଣକାରୀ ଏ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ହିଁ ଜନ୍ମିଛି — ଏହା ସେତେବେଳେ ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଅଦୃଶ୍ୟ ମହାପ୍ରାଣୀ କହିଲା।
1.149.59
ततः प्रणेदुः पाञ्चालाः प्रहृष्टाः साधुसाध्विति ।
द्वितीयायां च होत्रायां हुते हविषि मन्त्रिते ॥ १.१४९.५९ ॥
ତେବେ ଆନନ୍ଦିତ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ 'ସାଧୁ, ସାଧୁ' କହି ଗର୍ଜନ କଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ହୋମରେ ମନ୍ତ୍ରପୂତ ହବିଷ ଆହୁତ ହେବାବେଳେ।
1.149.60
कुमारी चापि पाञ्चाली वेदिमध्यात्समुत्थिता ।
प्रत्याख्याते पृषत्या च याजके भरतर्षभ ॥ १.१४९.६० ॥
ପାଞ୍ଚାଳୀ ନାମକ କୁମାରୀ ମଧ୍ୟ ବେଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ଉଠି ଛିଡ଼ା ହେଲା; ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୃଷତୀ ଓ ଯାଜକ ତାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କଲା ପରେ।
1.149.61
पुनः कुमारी पाञ्चाली सुभगा वेदिमध्यगा ।
अन्तर्वेद्यां समुद्भूता कन्या सा सुमनोहरा ॥ १.१४९.६१ ॥
ପୁଣି ସେହି କୁମାରୀ ପାଞ୍ଚାଳୀ, ସୁଭଗା, ବେଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ; ଯଜ୍ଞବେଦୀ ଭିତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସେ କନ୍ୟା ଅତି ମନୋହର ଥିଲେ।
1.149.62
श्यामा पद्मपलाशाक्षी नीलकुञ्चितमूर्धजा ।
मानुषं विग्रहं कृत्वा साक्षाच्छ्रीरिव वर्णिनी ॥ १.१४९.६२ ॥
ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ନେତ୍ରବିଶିଷ୍ଟା, ନୀଳ କୁଞ୍ଚିତ କେଶିନୀ; ମାନବ ଶରୀର ଧାରଣ କରି ସାକ୍ଷାତ ଶ୍ରୀଦେବୀ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା।
1.149.63
ताम्रतुङ्गनखी सुभ्रूश्चारुपीनपयोधरा ।
नीलोत्पलसमो गन्धो यस्याः क्रोशात्प्रधावति ॥ १.१४९.६३ ॥
ତମ୍ବା ପରି ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଉଚ୍ଚ ନଖବିଶିଷ୍ଟା, ସୁନ୍ଦର ଭ୍ରୁଯୁଗଳା, ସୁନ୍ଦର ପୁଷ୍ଟ ସ୍ତନଯୁଗଳା; ନୀଳପଦ୍ମ ପରି ଯାହାର ସୁଗନ୍ଧ ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପେ।
1.149.64
या बिभर्ति परं रूपं यस्या नास्त्युपमा भुवि ।
देवदानवयक्षाणामीप्सिता वरवर्णिनी ॥ १.१४९.६४ ॥
ଯିଏ ପରମ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ପୃଥିବୀରେ ଯାହାର ଉପମା ନାହିଁ; ଦେବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷଙ୍କ ଇଚ୍ଛିତା ଶ୍ରେଷ୍ଠବର୍ଣ୍ଣା।
1.149.65
तां चापि जातां सुश्रोणीं वागुवाचाशरीरिणी ।
सर्वयोषिद्वरा कृष्णा क्षयं क्षत्रस्य नेष्यति ॥ १.१४९.६५ ॥
ଜନ୍ମିତା ସେହି ସୁଶ୍ରୋଣୀ କନ୍ୟା ବିଷୟରେ ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ କହିଲା: 'ସର୍ବ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଏହି କୃଷ୍ଣା କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ କ୍ଷୟ ଘଟାଇବେ।'
1.149.66
सुरकार्यमियं काले करिष्यति सुमध्यमा ।
अस्या हेतोः क्षत्रियाणां महदुत्पत्स्यते भयम् ॥ १.१४९.६६ ॥
ଏହି ସୁମଧ୍ୟମା ଯଥାସମୟରେ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିବେ; ଏହାରି କାରଣରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ।
1.149.67
तच्छ्रुत्वा सर्वपाञ्चालाः प्रणेदुः सिंहसङ्घवत् ।
न चैनान्हर्षसंपन्नानियं सेहे वसुन्धरा ॥ १.१४९.६७ ॥
ଏହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ସିଂହ ସମୂହ ପରି ଗର୍ଜନ କଲେ। ହର୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ସହି ପାରିଲା ନାହିଁ।
1.149.68
तथा तु मिथुनं जज्ञे द्रुपदस्य महात्मनः ।
कुमारश्च कुमारी च मनोज्ञौ तौ नरर्षभौ ॥ १.१४९.६८ ॥
ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ଦ୍ରୁପଦଙ୍କର ଏକ ଯୋଡ଼ା ଜନ୍ମ ହେଲା: ଜଣେ ପୁତ୍ର ଓ ଜଣେ କନ୍ୟା, ଉଭୟେ ମନୋହର, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ।
1.149.69
श्रिया परमया युक्तौ क्षात्रेण वपुषा तथा ।
तौ दृष्ट्वा पृषती याजं प्रपेदे सा सुतार्थिनी ॥ १.१४९.६९ ॥
ପରମ ଶ୍ରୀ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶରୀରଯୁକ୍ତ ସେହି ଦୁହିଁଙ୍କୁ ଦେଖି ପୁତ୍ରାର୍ଥିନୀ ପୃଷତୀ ଯାଜଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
1.149.70
न वै मदन्यां जननीं जानीयातामिमाविति ।
तथेत्युवाच तां याजो राज्ञः प्रियचिकीर्षया ॥ १.१४९.७० ॥
"ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୋ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ମାତା ଜାଣିବେ ନାହିଁ" — "ଠିକ୍" ବୋଲି କହି, ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଯାଜ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
1.149.71
तयोस्तु नामनी चक्रुर्द्विजाः संपूर्णमानसाः ।
धृष्टत्वादप्रधृष्यत्वात् द्युम्नाद्युत्संभवादपि ॥ १.१४९.७१ ॥
ସେହି ଦୁହିଁଙ୍କର ନାମ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ମନର ଦ୍ୱିଜମାନେ ରଖିଲେ: ଦୃଢ଼ ହେବା ହେତୁ, ଅଜେୟ ହେବା ହେତୁ, ଏବଂ ଦ୍ୟୁମ୍ନ ଆଦି (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ହେତୁ ମଧ୍ୟ।
1.149.72
धृष्टद्युम्नः कुमारोऽयं द्रुपद्सय भवत्विति ।
कृष्णेत्येवाभवत्कन्या कृष्णा भूत्सा हि वर्णतः ॥ १.१४९.७२ ॥
"ଏହି ପୁତ୍ର ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ହେଉ" — ଏବଂ କନ୍ୟାର ନାମ କୃଷ୍ଣା ହେଲା, କାରଣ ସେ ବର୍ଣ୍ଣରେ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣା ଥିଲେ।
1.149.73
तथा तन्मिथुनं जज्ञे द्रुपदस्य महामखे ।
वैदिकाध्ययने पारं धृष्टद्युम्नो गतस्तदा ॥ १.१४९.७३ ॥
ଏହିପରି ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ସେହି ମହାଯଜ୍ଞରେ ସେହି ଯୁଗଳ ଜନ୍ମିଲେ। ସେତେବେଳକୁ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ବୈଦିକ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇଥିଲେ।
1.149.74
धृष्टद्युम्नं तु पाञ्चाल्यमानीय स्वं निवेशनम् ।
उपाकरोदस्त्रहेतोर्भारद्वाजः प्रतापवान् ॥ १.१४९.७४ ॥
ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପ୍ରତାପୀ ପୁତ୍ର ଦ୍ରୋଣ ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜକୁମାର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ନିଜ ଗୃହକୁ ଆଣି ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
1.149.75
अमोक्षणीयं दैवं हि भावि मत्वा महामतिः ।
तथा तत्कृतवान्द्रोण आत्मकीर्त्यनुरक्षणात् ॥ १.१४९.७५ ॥
ଏହା ଦୈବ ବିଧାନ, ଅଟଳ, ଯାହା ହେବାର ତାହା ହିଁ ହେବ ବୋଲି ଭାବି ମହାମତି ଦ୍ରୋଣ ନିଜ କୀର୍ତ୍ତି ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେହିପରି କଲେ।
1.149.76
सर्वास्त्राणि स तु क्षिप्रमाप्तवान्परया धिया ॥ १.१४९.७६ ॥
ସେ ପରମ ବୁଦ୍ଧିରେ ଶୀଘ୍ର ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଲାଭ କଲେ।