มหาภารตะ · อัธยายะ 1.149

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

อ่านพร้อมความหมาย

1.149.1

द्रोणेन वैरं द्रुपदो न सुष्वाप स्मरंस्तदा ।
क्षात्रेण वै बलेनास्य नाऽशशंसे पराजयम् ॥ १.१४९.१ ॥

ทรงจำความเป็นศัตรูต่อโทรณะได้ ท้าวทรุปทะจึงไม่อาจหลับในคืนนั้น และด้วยกำลังแห่งกษัตริย์ของตน ท่านจึงไม่ยอมรับความพ่ายแพ้

1.149.2

हीनं विदित्वा चात्मानं ब्राह्मेणापि बलेन च ।
द्रुपदोऽमर्षणाद्राजा कर्मसिद्धान्द्विजोत्तमान् ॥ १.१४९.२ ॥

เมื่อรู้ว่าตนด้อยกว่าแม้ในอำนาจแห่งพราหมณ์ พระเจ้าทรุปทะด้วยความขุ่นเคือง จึงแสวงหาผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ทวิชาติ ผู้สำเร็จในพิธีกรรม

1.149.3

अन्विच्छन्परिचक्राम ब्राह्मणावसथान्बहून् ।
नास्ति श्रेष्ठं ममापत्यं धिग्बन्धूनिति च ब्रुवन् ॥ १.१४९.३ ॥

ท่านเที่ยวค้นหาอาศรมของพราหมณ์หลายแห่ง พลางกล่าวว่า "ในบรรดาบุตรของเรา ไม่มีผู้ใดประเสริฐ น่าอับอายแก่ญาติของเรายิ่งนัก"

1.149.4

निश्वासपरमो ह्यासीद्द्रोणं प्रतिचिकीर्षया ।
न सन्ति मम मित्राणि लोकेऽस्मिन्नास्ति वीर्यवान् ॥ १.१४९.४ ॥

ท่านหมกมุ่นอยู่กับการถอนใจ ปรารถนาจะตอบแทนโทรณะ กล่าวว่า "ในโลกนี้เราไม่มีมิตร และไม่มีผู้กล้าหาญเลย"

1.149.5

पुत्रजन्म परीप्सन्वै पृथिवीमन्वयादिमाम् ।
प्रभावशिक्षाविनयाद्द्रोणस्यास्त्रबलेन च ॥ १.१४९.५ ॥

ท่านปรารถนาจะได้บุตรชาย จึงท่องเที่ยวไปทั่วแผ่นดินนี้ ด้วยอำนาจ การฝึกฝน ความถ่อมตน และกำลังแห่งอาวุธของโทรณะ

1.149.6

कर्तुं प्रयतमानो वै न शशाक पराजयम् ।
अभितः सोऽथ कल्माषीं गङ्गातीरे परिभ्रमन् ॥ १.१४९.६ ॥

แม้จะพยายามทำให้สำเร็จ ท่านก็ไม่อาจได้ชัยชนะ ต่อมาท่านจึงเที่ยวไปทุกทิศ ตามริมฝั่งแม่น้ำคงคา ตามหาผู้มีลวดลายด่างนั้น

1.149.7

ब्राह्मणावसथं पुण्यमाससाद महीपतिः ।
तत्र नास्नातकः कश्चिन्न चासीदव्रतो द्विजः ॥ १.१४९.७ ॥

พระเจ้าแผ่นดินเสด็จถึงอาศรมอันศักดิ์สิทธิ์ของพราหมณ์ ที่นั่นไม่มีผู้ใดที่ยังไม่จบการศึกษา และไม่มีทวิชาติผู้ใดที่ปราศจากวัตรปฏิบัติ

1.149.8

तथैव तौ महाभागौ सोऽपश्यच्छंसितव्रतौ ।
याजोपयाजौ ब्रह्मर्षी भ्रातरौ पृषतात्मजः ॥ १.१४९.८ ॥

ท่านได้เห็นพราหมณ์ผู้เป็นฤๅษีสองท่านผู้มีบุญยิ่งนั้น ผู้มีวัตรปฏิบัติอันสรรเสริญ คือยาชะและอุปยาชะซึ่งเป็นพี่น้องกัน ท่านเป็นบุตรของพฤษตะ

1.149.9

संहिताध्ययने युक्तौ गोत्रतश्चापि काश्यपौ ।
अरण्ये युक्तरूपौ तौ ब्राह्मणावृषिसत्तमौ ॥ १.१४९.९ ॥

ทั้งสองผู้ขวนขวายในการศึกษาสังหิตา และมีโคตรแห่งกาศยปะ อาศัยอยู่ในป่า มีรูปลักษณ์งดงาม เป็นพราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ฤๅษี

1.149.10

स उपामन्त्रयामास सर्वकामैरतन्द्रितः ।
बुद्ध्वा तयोर्बलं बुद्धिं कनीयांसमुपह्वरे ॥ १.१४९.१० ॥

ท่านทรงเชิญชวนทั้งสองด้วยความนอบน้อม ด้วยของที่น่าปรารถนาทั้งปวง โดยไม่เหนื่อยหน่าย เมื่อรู้กำลังและปัญญาของทั้งสอง จึงเข้าไปหาองค์น้องในที่ลับ

1.149.11

प्रपेदे छन्दयन्कामैरुपयाजं धृतव्रतम् ।
गुरुशुश्रूषणे युक्तः प्रियकृत्सर्वकामदम् ॥ १.१४९.११ ॥

ท่านเข้าไปหาอุปยาชะผู้มั่นคงในวัตร ด้วยหวังจะเอาใจด้วยของกำนัล ท่านขวนขวายในการปรนนิบัติครูอาจารย์ ทำแต่สิ่งที่เป็นที่พอใจ และประทานสิ่งที่ปรารถนาทั้งปวง

1.149.12

पाद्येनासनदानेन तथाऽर्घ्येण फलैश्च तम् ।
अर्हयित्वा यथान्यायमुपयाजोऽब्रवीत्ततः ॥ १.१४९.१२ ॥

เมื่อบูชาพราหมณ์ตามธรรมเนียมด้วยน้ำล้างเท้า การถวายที่นั่ง น้ำอรรฆ์ และผลไม้แล้ว อุปยาชะจึงกล่าวขึ้น

1.149.13

येन कार्यविशेषेण त्वमस्मानभिकाङ्क्षसे ।
कृतश्चायं समुद्योगस्तद्ब्रवीतु भवानिति ॥ १.१४९.१३ ॥

ท่านแสวงหาเราด้วยกิจอันใดเป็นพิเศษ และความพยายามนี้ได้ทำไปเพื่อสิ่งใด ขอท่านโปรดกล่าวถึงสิ่งนั้นเถิด

1.149.14

स बुद्ध्वा प्रीतिसंयुक्तमृषीणामुत्तमं तदा ।
उवाच छन्दयन्कामैर्द्रुपदः स तपस्विनम् ॥ १.१४९.१४ ॥

เมื่อรู้ว่าท่านเป็นฤๅษีผู้ประเสริฐที่เต็มไปด้วยความเมตตา พระเจ้าทรุปทะจึงด้วยของที่ปรารถนาให้เป็นที่พอใจ กล่าวกับนักพรตผู้นั้น

1.149.15

येन मे कर्मणा ब्रह्मन्पुत्रः स्याद्द्रोणमृत्येव ।
उपयाज चरस्वैतत्प्रदास्यामि धनं तव ॥ १.१४९.१५ ॥

ข้าแต่พราหมณ์ ด้วยกรรมใดที่บุตรจะเกิดแก่ข้า เพื่อความตายของโทรณะ ข้าแต่อุปยาชะ ขอท่านประกอบพิธีนั้นเถิด ข้าจะถวายทรัพย์แก่ท่าน

1.149.16

नाहं फलार्थी द्रुपद योऽर्थी स्यात्तत्र गम्यताम् ।
प्रत्याख्यातस्तु तेनैवं स वै सज्जनसंनिधौ ॥ १.१४९.१६ ॥

ข้าแต่ทรุปทะ ข้าไม่ได้แสวงหาผลตอบแทน ผู้ใดแสวงหาก็ให้ไปที่นั่นเถิด ท่านจึงถูกปฏิเสธจากอุปยาชะเช่นนั้น ต่อหน้าเหล่าผู้ประเสริฐ

1.149.17

आराधयिष्यन्द्रुपदः स तं पर्यचरत्तदा ।
ततः संवत्सरस्यान्ते द्रुपदं द्विजसत्तमः ॥ १.१४९.१७ ॥

เพราะปรารถนาจะเอาใจท่าน พระเจ้าทรุปทะจึงเริ่มปรนนิบัติท่าน ครั้นเมื่อสิ้นปีหนึ่ง ทวิชาติผู้ประเสริฐที่สุดจึงมาหาท่านทรุปทะ

1.149.18

उपयाजोऽब्रवीद्वाक्यं काले मधुरया गिरा ।
ज्येष्ठो भ्राता न मेऽत्याक्षीद्विचरन्विजने वने ॥ १.१४९.१८ ॥

ในเวลาอันควร อุปยาชะกล่าวถ้อยคำเหล่านี้ด้วยเสียงอันอ่อนหวาน "พี่ชายคนโตของข้ามิได้ทอดทิ้งข้าไปเมื่อข้าท่องเที่ยวอยู่ในป่าอันเปลี่ยวเปล่า"

1.149.19

अपरिज्ञातशौचायां भूमौ निपतितं फलम् ।
तदपश्यमहं भ्रातुरसांप्रतमनुव्रजन् ॥ १.१४९.१९ ॥

บนพื้นดินที่ไม่รู้ความบริสุทธิ์ ข้าได้เห็นพี่ชายหยิบผลไม้ที่ร่วงลงมา ซึ่งไม่เหมาะสม ขณะที่ข้าติดตามพี่ชายไป

1.149.20

विमर्शं हि फलादाने नायं कुर्यात्कथंचन ।
नापश्यत्फलं दृष्ट्वा दोषांस्तस्याऽऽनुबन्धिकान् ॥ १.१४९.२० ॥

ในการรับผลไม้นั้น ผู้ใดก็ไม่ควรกระทำโดยปราศจากการไตร่ตรองเป็นอันขาด ท่านมองเห็นผลไม้ แต่มิได้เห็นโทษอันติดตามมาจากมัน

1.149.21

विविनक्ति न शौचार्थी सोऽन्यत्रापि कथं भवेत् ।
संहिताध्ययनस्यान्ते पञ्चयज्ञान्निरूप्य च ॥ १.१४९.२१ ॥

ผู้แสวงหาความบริสุทธิ์ย่อมไม่แบ่งแยก แล้วเขาจะเป็นเช่นนั้นในที่อื่นได้อย่างไร แม้หลังจากอธิบายปัญจยัญญะเมื่อจบการศึกษาสังหิตาแล้วก็ตาม

1.149.22

भैक्षमुञ्छेन सहितं भुञ्जानस्तु तदा तदा ।
कीर्तयत्येव राजर्षे भोजनस्य रसं पुनः ॥ १.१४९.२२ ॥

โอ้ราชฤๅษี เขาฉันอาหารที่ขอทานมาพร้อมกับธัญพืชที่เก็บจากรวง เขาได้กล่าวสรรเสริญรสของอาหารนั้นซ้ำแล้วซ้ำอีก

1.149.23

संहिताध्ययनं कुर्वन्वने गुरुकुले वसन् ।
भैक्षमुच्छिष्टमन्येषां भुङ्क्ते स्म सततं तथा ॥ १.१४९.२३ ॥

เขาศึกษาสังหิตาและอาศัยอยู่ในป่า ในเรือนของคุรุ เขาฉันอาหารที่ขอทานมาซึ่งเป็นเศษของผู้อื่นอยู่เป็นนิตย์ด้วยประการฉะนี้

1.149.24

कीर्तयन्गुणमन्नानामथ प्रीतो मुहुर्मुहुः ।
एवं फलार्थिनस्त्समान्मन्येऽहं तर्कचक्षुषा ॥ १.१४९.२४ ॥

ยินดีสรรเสริญคุณค่าของอาหารทั้งหลายซ้ำแล้วซ้ำอีก ข้าพเจ้าคิดว่า ด้วยดวงตาแห่งเหตุผล พวกท่านล้วนเป็นผู้แสวงหาผล ฉันใดก็ฉันนั้น

1.149.25

तं वै गच्छेह नृपते त्वां स संयाजयिष्यति ॥ १.१४९.२५ ॥

โอ้พระราชา จงไปหาเขาเถิด เขาจะประกอบพิธีบูชายัญให้แก่พระองค์

1.149.26

उपयाजवचः श्रुत्वा याजस्याश्रममभ्यगात् ।
जुगुप्समानो नृपतिर्मनसेदं विचिन्तयन् ॥ १.१४९.२६ ॥

เมื่อได้ฟังคำของอุปยาชะแล้ว พระราชาก็เสด็จไปยังอาศรมของยาชะ ทรงรู้สึกละอายและคิดถึงเรื่องนี้ในพระทัย

1.149.27

भृशं संपूज्य पूजार्हमृषिं याजमुवाच ह ।
गोशतानि ददान्यष्टौ याज याजय मां विभो ॥ १.१४९.२७ ॥

พระราชาทรงบูชาฤๅษียาชะผู้ควรแก่การบูชาอย่างยิ่ง แล้วตรัสว่า โอ้ยาชะ ข้าพเจ้าจะถวายโคแปดร้อยตัว โอ้ผู้ทรงอำนาจ ขอท่านโปรดประกอบพิธีบูชายัญให้ข้าพเจ้าเถิด

1.149.28

द्रोणवैरान्तरे तप्तं विषण्णं शरणागतम् ।
ब्रह्मबन्धुप्रणिहितं न क्षत्रं क्षत्रियो जयेत् ॥ १.१४९.२८ ॥

กษัตริย์ไม่ควรเอาชนะกษัตริย์ที่ถูกทรมานเพราะความเป็นศัตรูกับโทรณะ เศร้าหมอง และมาพึ่งพิง ซึ่งพราหมณ์เพียงในนามได้ยุยงไว้

1.149.29

तस्माद्द्रोणभयार्तं मां भवांस्त्रातुमिहार्हति ।
येन मे कर्मणा ब्रह्मन्पुत्रः स्याद्द्रोणमृत्यवे ॥ १.१४९.२९ ॥

เพราะฉะนั้น ท่านควรคุ้มครองข้าพเจ้าผู้หวาดกลัวโทรณะที่นี่ โอ้พราหมณ์ ขอท่านประกอบกรรมนั้นซึ่งจะทำให้ข้าพเจ้ามีบุตรเพื่อความตายของโทรณะ

1.149.30

अर्जुनस्यापि वै भार्या भवेद्या वरवर्णिनी ।
स हि ब्रह्मविदां श्रेष्ठो ब्राह्मे क्षात्रेऽप्यनुत्तमः ॥ १.१४९.३० ॥

ภรรยาของอรชุนก็จะมีผิวพรรณงดงามเช่นกัน เพราะท่านเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้รู้พรหม และไม่มีใครเทียมเท่าทั้งในความรู้ของพราหมณ์และในศิลปะของกษัตริย์

1.149.31

ततो द्रोणस्तु माऽजैषीत्सखिविग्रहकारणात् ।
क्षत्रियो नास्ति तुल्योऽस्य पृथिव्यां कश्चिदग्रणीः ॥ १.१४९.३१ ॥

ต่อมา โทรณะได้เอาชนะเขาเพราะการทะเลาะกับเพื่อน บนพื้นพิภพไม่มีนักรบใดเทียบเท่าเขา เขาเป็นผู้ยอดเยี่ยมที่สุด

1.149.32

भारताचार्यमुख्यस्य भारद्वाजस्य धीमतः ।
द्रोणस्य शरजालानि रिपुदेहहराणि च ॥ १.१४९.३२ ॥

ตาข่ายลูกศรของโทรณะ บุตรผู้ฉลาดของภารทวาชะ ผู้เป็นอาจารย์สูงสุดของราชวงศ์ภารตะ และอาวุธที่ปลิดชีวิตร่างกายของศัตรู

1.149.33

षडरत्नि धनुश्चास्य खड्गमप्रतिम तथा ।
स हि ब्राह्मणवेषेण क्षात्रं वेगमसंशयम् ॥ १.१४९.३३ ॥

คันธนูของเขายาวหกศอก และดาบของเขาไม่มีใครเทียบได้ เขาแม้แต่งกายเป็นพราหมณ์ ก็ย่อมมีพลังของกษัตริย์โดยไม่ต้องสงสัย

1.149.34

प्रतिहन्ति महेष्वासो भारद्वाजो महामनाः ।
कार्तवीर्यसमो ह्येष खट्वाङ्गप्रतिमो रणे ॥ १.१४९.३४ ॥

ภารทวาชะ (โทรณะ) ผู้ยิ่งใหญ่ในการยิงธนูและมีใจกว้างขวาง ย่อมโต้ตอบในการรบ เขาเทียบเท่ากับการรติวีรยะ และในสงครามก็เหมือนขัฏวางคะ

1.149.35

क्षत्रोच्छेदाय विहितो जामदग्न्य इवास्थितः ॥ १.१४९.३५ ॥

เขายืนอยู่ดุจบุตรแห่งชมทัคนี (ปรศุราม) ผู้ได้รับมอบหมายให้ถอนรากถอนโคนชนชั้นกษัตริย์

1.149.36

सहितं क्षत्रवेगेन ब्रह्मवेगेन सांप्रतम् ।
उपपन्नं हि मन्येऽहं भारद्वाजं यशस्विनम् ॥ १.१४९.३६ ॥

ข้าพเจ้าเห็นว่า ภารทวาชะผู้รุ่งเรืองนั้น เมื่อประกอบด้วยทั้งพลังของกษัตริย์และพลังของพราหมณ์ บัดนี้ย่อมเหมาะสมแล้ว

1.149.37

नेषवस्तमपाकुर्युर्न च प्रासा न चासयः ।
ब्राह्मं तस्य महातेजो मन्त्राहुतिहुतं यथा ॥ १.१४९.३७ ॥

ลูกศรไม่อาจผลักเขาให้พ้นไป หอกก็ไม่ได้ ดาบก็ไม่ได้ ความรุ่งโรจน์ของพราหมณ์ของเขาเปรียบเหมือนไฟที่ถูกบูชาด้วยการถวายเครื่องบูชาพร้อมมนตร์

1.149.38

तस्य ह्यस्त्रबलं घोरमप्रसह्यं परैर्भुवि ।
शत्रून्समेत्य जयति क्षत्रं ब्रह्मपुरस्कृतम् ॥ १.१४९.३८ ॥

พลังอาวุธของเขาน่าสะพรึงกลัว ศัตรูบนพื้นพิภพไม่อาจทนได้ เมื่อกษัตริย์ที่มีพราหมณ์นำหน้าพบกับศัตรูก็ย่อมชนะ

1.149.39

ब्रह्मक्षत्रे च सहिते ब्रह्मतेजो विशिष्यते ।
सोऽहं क्षत्रबलाद्दीनो ब्रह्मतेजः प्रपेदिवान् ॥ १.१४९.३९ ॥

เมื่อพราหมณ์และกษัตริย์รวมกัน ความรุ่งโรจน์ของพราหมณ์ย่อมยิ่งกว่า ส่วนข้าพเจ้าผู้อ่อนแอด้วยพลังของกษัตริย์ จึงได้พึ่งพาความรุ่งโรจน์ของพราหมณ์

1.149.40

द्रोणाद्विशिष्टमासाद्य भवन्तं ब्रह्मवित्तमम् ।
द्रोणान्तकमहं पुत्रं लभेयं युधि दुर्जयम् ॥ १.१४९.४० ॥

ข้าพเจ้าได้มาหาท่าน ผู้ยิ่งกว่าโทรณะและเป็นผู้รู้พรหมที่สุด ขอให้ข้าพเจ้าได้บุตรที่ไม่มีใครเอาชนะได้ในการรบ ผู้จะเป็นเครื่องทำลายโทรณะ

1.149.41

द्रोणमृत्युर्यथा मेऽद्य पुत्रो जायेत वीर्यवान् ।
तत्कर्म कुरु मे याज निर्वपाम्यर्बुद्धं गवाम् ॥ १.१४९.४१ ॥

ขอให้โอรสผู้กล้าหาญ ผู้จะเป็นความตายของท่านโทรณะ เกิดแก่หม่อมฉันในวันนี้ ข้าแต่ยาชะ ขอท่านประกอบพิธีนั้นให้หม่อมฉัน หม่อมฉันจะถวายโคหนึ่งร้อยล้านตัว

1.149.42

तथेत्युक्त्वा तुं तं याजो यज्ञार्थमुपकल्पयन् ।
गुर्वर्थ इति चाकाममुपयाजमचोदयत् ॥ १.१४९.४२ ॥

ยาชะผู้ประกอบยัญจึงกล่าวว่า "ก็ได้" แล้วเตรียมการสำหรับพิธียัญ และกล่าวว่า "เพื่อประโยชน์ของอาจารย์" พลางชักชวนอุปยาชะซึ่งไม่เต็มใจให้มาร่วมพิธี

1.149.43

द्रुपदं च महाराजमिदं वचनमब्रवीत् ।
मा भैस्त्वं संप्रदास्यामि कर्मणा भवतः सुतम् ॥ १.१४९.४३ ॥

และท่านได้กล่าวถ้อยคำนี้แก่พระเจ้าทรุปทะผู้เป็นมหาราช ว่า "อย่ากลัวเลย ข้าจะให้ท่านได้โอรสด้วยพิธีกรรมนี้"

1.149.44

क्षिप्रमुत्तिष्ठ चाव्यग्रः संभारानुपकल्पय ।
एवमुक्त्वा प्रतिज्ञाय कर्म चास्याददे मुनिः ॥ १.१४९.४४ ॥

"จงลุกขึ้นโดยเร็วและเตรียมเครื่องพิธีอย่างสงบเถิด" ฤๅษีเมื่อกล่าวดังนี้และให้คำปฏิญาณแล้ว ก็รับเอาพิธีกรรมนั้นไปดำเนินการ

1.149.45

ब्राह्मणो द्विपदां श्रेष्ठो यथाविधि कथाक्रमम् ।
याजो द्रोणविनाशाय याजयामास तं नृपम् ॥ १.१४९.४५ ॥

พราหมณ์ยาชะผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ทวิชาติ ได้ให้พระราชาองค์นั้นประกอบพิธีตามแบบแผนและตามลำดับขั้น เพื่อให้โทรณะถึงความวินาศ

1.149.46

गुर्वर्थेऽयोजयत्कर्म याजस्यापि समीपतः ।
ततस्तस्य नरेन्द्रस्य उपयाजो महातपाः ॥ १.१४९.४६ ॥

เพื่อประโยชน์ของอาจารย์ ท่านให้ดำเนินพิธีกรรมไว้ใกล้ยาชะเอง แล้วอุปยาชะผู้มีตบะยิ่งใหญ่ของพระราชาองค์นั้นก็เข้ามา

1.149.47

आचव्यौ कर्म वैतानं तथा पुत्रफलाय वै ।
इह पुत्रो महावीर्यो महातेजा महाबलः।
इष्यते यद्विधो राजन्भविता स तथाविधः ॥ १.१४९.४७ ॥

เพื่อให้ได้ผลคือโอรส ท่านประกอบพิธีไวตานะ ข้าแต่พระราชา "โอรสที่ปรารถนาในที่นี้ จะมีพลังยิ่งใหญ่ มีรัศมียิ่งใหญ่ มีกำลังยิ่งใหญ่ พระองค์จะได้โอรสเช่นนั้น"

1.149.48

भारद्वाजस्य हन्तारं सोऽभिसन्धाय पार्थिवः ।
आजहेऽथ तदा राजन्द्रुपदः कर्म सिद्धये ॥ १.१४९.४८ ॥

พระเจ้าทรุปทะมุ่งหมายจะให้ได้ผู้สังหารโอรสของภรทวาชะ คือโทรณะ ข้าแต่พระราชา พระองค์จึงทรงประกอบพิธีนั้นเพื่อให้สำเร็จผล

1.149.49

ब्राह्मणो द्विपदां श्रेष्ठो जुहाव च यथाविधि ।
कौसवी नाम तस्यासीद्या वै तां पुत्रगृद्धिनः ॥ १.१४९.४९ ॥

พราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ทวิชาติได้บูชาไฟตามแบบแผน ภรรยาของท่านชื่อเการวี นางปรารถนาโอรสอยู่

1.149.50

सौत्रामणिं तथा पत्नीं ततः कालेऽभ्ययात्तदा ।
याजस्तु सवनस्यान्ते देवीमाह्वापयत्तदा ॥ १.१४९.५० ॥

ต่อมาเมื่อถึงเวลาอันควร ท่านไปหาภรรยาเพื่อพิธีเสาตรามณี และเมื่อสิ้นการบีบโซมะ พราหมณ์ยาชะจึงให้เรียกพระนางมาเข้าร่วมพิธี

1.149.51

प्रेहि मां राज्ञि पृषति मिथुनं त्वामुपस्थितम् ।
कुमारश्च कुमारी च पितृवंशविवृद्धये ॥ १.१४९.५१ ॥

ข้าแต่พระนางปฤษตี ขอเสด็จมาหาหม่อมฉันเถิด ที่นี่มีคู่หนึ่งอยู่ต่อหน้าพระนาง คือโอรสและธิดา เพื่อความเจริญของสายตระกูลฝ่ายบิดา

1.149.52

नालिप्तं वै मम मुखं पुण्यान्गन्धान्बिभर्मि च ।
न पत्नी तेऽस्मि सूत्यर्थे तिष्ठ याज मम प्रिये ॥ १.१४९.५२ ॥

ปากของหม่อมฉันยังไม่ได้ทาเครื่องหอม และหม่อมฉันยังไม่ได้สวมของหอมอันบริสุทธิ์ หม่อมฉันไม่ใช่ภรรยาของท่านสำหรับพิธีบีบโซมะ ข้าแต่ยาชะผู้เป็นที่รักของหม่อมฉัน ขอท่านรอก่อนเถิด

1.149.53

याजेन श्रपितं हव्यमुपयाजेन मन्त्रितम् ।
कथं कामं न संदध्यात्पृषति प्रेहि तिष्ठ वा ॥ १.१४९.५३ ॥

เครื่องบูชาที่พระยาชะปรุงแล้ว และที่พระอุปยาชะสวดมนต์ปลุกเสกแล้ว จะไม่ให้สมความปรารถนาได้อย่างไร ข้าแต่ปฤษตี จงเสด็จมาเถิด หรือจะประทับอยู่ที่นี่ก็ได้

1.149.54

एवमुक्त्वा तु याजेन हुते हविषि संस्कृते ।
उत्तस्थौ पावकात्तस्मात्कुमारो देवसंनिभः ॥ १.१४९.५४ ॥

เมื่อยาชะกล่าวดังนี้แล้ว เครื่องบูชาถูกถวายลงในไฟและได้รับการชำระแล้ว ก็มีเด็กชายผู้เหมือนเทวดาผุดขึ้นจากไฟนั้น

1.149.55

ज्वालावर्णो घोररूपः किरीटी वर्म धारयन् ।
वीरः सखङ्गः सशरो धनुष्मान्स नदन्मुहुः ॥ १.१४९.५५ ॥

มีสีดุจเปลวไฟ รูปร่างน่าสะพรึงกลัว สวมมงกุฎและสวมเกราะ เป็นวีรบุรุษ ถือดาบ มีลูกศรและธนู คำรามซ้ำแล้วซ้ำเล่า

1.149.56

सोऽभ्यरोहद्रथवरं तेन च प्रययौ तदा ।
जातमात्रे कुमारे च वाक्किलान्तर्हिताब्रवीत् ॥ १.१४९.५६ ॥

ท่านขึ้นรถศึกอันประเสริฐและออกเดินทางไปพร้อมกับรถนั้นทันที และขณะที่เจ้าชายเพิ่งประสูติ มีเสียงที่มองไม่เห็นกล่าวขึ้น

1.149.57

एष शिष्यश्च मृत्युश्च भारद्वाजस्य जायते ।
भयापहो राजपुत्रः पाञ्चालानां यशस्करः ॥ १.१४९.५७ ॥

ผู้นี้จะเกิดเป็นศิษย์และเป็นความตายของภรทวาชะ (โทรณะ) เป็นราชกุมารผู้ขจัดความกลัว และนำเกียรติยศมาสู่ปัญจาละ

1.149.58

राज्ञः शोकापहो जात एष द्रोणवधाय हि ।
इत्यवोचन्महद्भूतमदृश्यं खेचरं तदा ॥ १.१४९.५८ ॥

ผู้นี้ผู้ขจัดความโศกของพระราชา เกิดมาเพื่อการสังหารโทรณะนั่นเอง เสียงอันยิ่งใหญ่ของภูตที่มองไม่เห็นผู้เคลื่อนไปในท้องฟ้าได้กล่าวดังนี้

1.149.59

ततः प्रणेदुः पाञ्चालाः प्रहृष्टाः साधुसाध्विति ।
द्वितीयायां च होत्रायां हुते हविषि मन्त्रिते ॥ १.१४९.५९ ॥

ชาวปัญจาละจึงโห่ร้องด้วยความยินดี ร้องว่า "ดีแล้ว ดีแล้ว" ขณะที่ในการถวายครั้งที่สองของพิธี เครื่องบูชาที่ปลุกเสกด้วยมนตร์ถูกเทลงในไฟ

1.149.60

कुमारी चापि पाञ्चाली वेदिमध्यात्समुत्थिता ।
प्रत्याख्याते पृषत्या च याजके भरतर्षभ ॥ १.१४९.६० ॥

ข้าแต่ภรตรรษภะ ธิดาผู้เป็นปาญจาลีก็ลุกขึ้นจากกลางแท่นบูชาเช่นกัน หลังจากที่พระนางปฤษตีและพระยาชะผู้ประกอบพิธีได้ปฏิเสธเรื่องนี้แล้ว

1.149.61

पुनः कुमारी पाञ्चाली सुभगा वेदिमध्यगा ।
अन्तर्वेद्यां समुद्भूता कन्या सा सुमनोहरा ॥ १.१४९.६१ ॥

อีกประการหนึ่ง กุมารีปาญจาลีผู้มีโชค ประทับอยู่กลางแท่นบูชา เกิดขึ้นภายในบริเวณพิธี หญิงสาวนั้นงดงามยิ่งนัก

1.149.62

श्यामा पद्मपलाशाक्षी नीलकुञ्चितमूर्धजा ।
मानुषं विग्रहं कृत्वा साक्षाच्छ्रीरिव वर्णिनी ॥ १.१४९.६२ ॥

มีผิวคล้ำ นัยน์ตาดุจกลีบบัว มีเส้นผมดำหยิกงาม นางรับกายมนุษย์ ส่องรัศมีงดงามดุจพระศรีเองปรากฏกาย

1.149.63

ताम्रतुङ्गनखी सुभ्रूश्चारुपीनपयोधरा ।
नीलोत्पलसमो गन्धो यस्याः क्रोशात्प्रधावति ॥ १.१४९.६३ ॥

มีเล็บสีแดงทองเรียวยาว มีคิ้วงาม มีเต้านมอวบอิ่มงดงาม กลิ่นหอมของนางดุจดอกบัวน้ำเงิน ฟุ้งไปไกลถึงหนึ่งโกรศะ

1.149.64

या बिभर्ति परं रूपं यस्या नास्त्युपमा भुवि ।
देवदानवयक्षाणामीप्सिता वरवर्णिनी ॥ १.१४९.६४ ॥

นางผู้มีความงามเลิศล้ำ ซึ่งไม่มีสิ่งใดในโลกจะเทียบเคียงได้ เป็นที่ปรารถนาของเทวดา ทานพ และยักษ์ ผู้มีผิวพรรณประเสริฐที่สุด

1.149.65

तां चापि जातां सुश्रोणीं वागुवाचाशरीरिणी ।
सर्वयोषिद्वरा कृष्णा क्षयं क्षत्रस्य नेष्यति ॥ १.१४९.६५ ॥

เมื่อกุมารีสะโพกงามนั้นประสูติ มีเสียงที่ไม่มีร่างกล่าวถึงนางว่า "กฤษณาผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่สตรีนี้ จะนำความพินาศมาสู่วรรณะกษัตริย์"

1.149.66

सुरकार्यमियं काले करिष्यति सुमध्यमा ।
अस्या हेतोः क्षत्रियाणां महदुत्पत्स्यते भयम् ॥ १.१४९.६६ ॥

หญิงรูปร่างเอวบางนี้ จะกระทำกิจของเทวดาในเวลาอันควร เพราะนาง ความหวาดกลัวอย่างใหญ่หลวงจะเกิดขึ้นแก่กษัตริย์ทั้งหลาย

1.149.67

तच्छ्रुत्वा सर्वपाञ्चालाः प्रणेदुः सिंहसङ्घवत् ।
न चैनान्हर्षसंपन्नानियं सेहे वसुन्धरा ॥ १.१४९.६७ ॥

เมื่อได้ยินดังนั้น ชาวปาญจาละทั้งหมดคำรามดุจฝูงสิงโต และแผ่นดินนี้ไม่อาจทนรับพวกเขาซึ่งเต็มไปด้วยความยินดีได้

1.149.68

तथा तु मिथुनं जज्ञे द्रुपदस्य महात्मनः ।
कुमारश्च कुमारी च मनोज्ञौ तौ नरर्षभौ ॥ १.१४९.६८ ॥

ดังนั้น ทวยคู่หนึ่งจึงประสูติแก่ท้าวทรุปทะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ คือกุมารชายและกุมารีหญิง ทั้งสองงดงามน่ารัก เป็นดุจวัวประเสริฐในหมู่มนุษย์

1.149.69

श्रिया परमया युक्तौ क्षात्रेण वपुषा तथा ।
तौ दृष्ट्वा पृषती याजं प्रपेदे सा सुतार्थिनी ॥ १.१४९.६९ ॥

ทั้งสองประกอบด้วยสิริอันยอดเยี่ยม และมีร่างกายแบบนักรบ เมื่อพฤษตีผู้ปรารถนาบุตรเห็นคู่นั้น นางจึงไปหายาชะ

1.149.70

न वै मदन्यां जननीं जानीयातामिमाविति ।
तथेत्युवाच तां याजो राज्ञः प्रियचिकीर्षया ॥ १.१४९.७० ॥

"ขอให้ทั้งสองไม่รู้จักมารดาอื่นนอกจากข้า" ยาชะตอบนางว่า "เป็นเช่นนั้น" ด้วยความปรารถนาจะให้กษัตริย์พอพระทัย

1.149.71

तयोस्तु नामनी चक्रुर्द्विजाः संपूर्णमानसाः ।
धृष्टत्वादप्रधृष्यत्वात् द्युम्नाद्युत्संभवादपि ॥ १.१४९.७१ ॥

พวกพราหมณ์ผู้มีใจบริบูรณ์ได้ตั้งชื่อให้ทั้งสอง เพราะความกล้าหาญของกุมาร เพราะความที่ไม่มีใครข่มได้ และเพราะกำเนิดจากรัศมีแห่งไฟ

1.149.72

धृष्टद्युम्नः कुमारोऽयं द्रुपद्सय भवत्विति ।
कृष्णेत्येवाभवत्कन्या कृष्णा भूत्सा हि वर्णतः ॥ १.१४९.७२ ॥

"ขอให้กุมารนี้ชื่อธฤษฏัทยุมนะ โอรสของท้าวทรุปทะ" ส่วนกุมารีได้ชื่อว่ากฤษณา เพราะนางมีผิวคล้ำ

1.149.73

तथा तन्मिथुनं जज्ञे द्रुपदस्य महामखे ।
वैदिकाध्ययने पारं धृष्टद्युम्नो गतस्तदा ॥ १.१४९.७३ ॥

ดังนั้น ทวยคู่นั้นประสูติในมหายัญของท้าวทรุปทะ ครั้งนั้นธฤษฏัทยุมนะได้ศึกษาพระเวทจนจบแล้ว

1.149.74

धृष्टद्युम्नं तु पाञ्चाल्यमानीय स्वं निवेशनम् ।
उपाकरोदस्त्रहेतोर्भारद्वाजः प्रतापवान् ॥ १.१४९.७४ ॥

โทรณะ โอรสผู้ทรงอานุภาพของภารทวาชะ นำเจ้าชายธฤษฏัทยุมนะแห่งปาญจาละมายังที่พักของตน และเริ่มสอนการใช้อาวุธให้แก่ท่าน

1.149.75

अमोक्षणीयं दैवं हि भावि मत्वा महामतिः ।
तथा तत्कृतवान्द्रोण आत्मकीर्त्यनुरक्षणात् ॥ १.१४९.७५ ॥

โทรณะผู้มีปัญญาใหญ่ เห็นว่าโชคชะตาไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ และสิ่งที่จะเกิดขึ้นย่อมเกิดขึ้นแน่ จึงกระทำเช่นนั้น เพื่อรักษาเกียรติยศของตน

1.149.76

सर्वास्त्राणि स तु क्षिप्रमाप्तवान्परया धिया ॥ १.१४९.७६ ॥

ท่านได้อาวุธทั้งปวงอย่างรวดเร็ว ด้วยปัญญาอันยอดเยี่ยม