મહાભારત · અધ્યાય 1.153
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.153.1
श्रुत्वा पाण्डुसुतान्वीरान्बलोद्रिक्तान्महौजसः ।
धृतराष्ट्रो महीपालश्चिन्तामगमदातुरः ॥ १.१५३.१ ॥
પાંડુના પુત્રો વીર, બળમાં અધિક અને મહાતેજસ્વી છે એમ સાંભળીને પૃથ્વીપાલ ધૃતરાષ્ટ્ર આતુર થઈ ચિંતામાં પડ્યા.
1.153.2
तत आहूय मन्त्रज्ञं राजशास्त्रार्थवित्तमम् ।
कणिकं मन्त्रिणां श्रेष्ठं धृतराष्ट्रऽब्रवीद्वचः ॥ १.१५३.२ ॥
પછી ધૃતરાષ્ટ્રે મંત્રજ્ઞ, રાજશાસ્ત્રના અર્થમાં સૌથી વધુ નિપુણ, મંત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ કણિકને બોલાવીને આ વચન કહ્યું.
1.153.3
उत्सक्ताः पाण्डवा नित्यं तेभ्योऽसूये द्विजोत्तम ।
तत्र मे निश्चिततमं सन्धिविग्रहकारणम्।
कणिक त्वं ममाचक्ष्व करिष्ये वचनं तव ॥ १.१५३.३ ॥
પાંડવો હંમેશા ઉત્સાહી રહે છે; હે દ્વિજોત્તમ, હું તેમના પ્રત્યે ઈર્ષ્યા રાખું છું. તેમાં સંધિ અને વિગ્રહનું સૌથી નિશ્ચિત કારણ, કણિક, તું મને કહે. તારા વચન પ્રમાણે હું કરીશ.
1.153.4
दुर्योधनोऽथ शकुनिः कर्णदुःशासनावपि ।
कणिकं ह्युपसंगृह्य मन्त्रिणं सौबलस्य च ॥ १.१५३.४ ॥
પછી દુર્યોધન, શકુનિ, કર્ણ અને દુઃશાસન પણ સૌબલ (શકુનિ)ના મંત્રી કણિકની પાસે જઈને તેને પકડી રાખ્યો.
1.153.5
पप्रच्छुर्भरतश्रेष्ठ पाण्डवान्प्रति नैकधा ।
प्रबुद्धाः पाण्डवा नित्यं सर्वे तेभ्यस्त्रसामहे ॥ १.१५३.५ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તેમણે પાંડવો વિશે અનેક રીતે પૂછ્યું. પાંડવો હંમેશા સજાગ રહે છે; આપણે સૌ તેમનાથી ડરીએ છીએ.
1.153.6
अनूनं सर्वपक्षाणां यद्भवेत्क्षेमकारकम् ।
भारद्वाज तदाचक्ष्व करिष्यामः कथं वयम् ॥ १.१५३.६ ॥
જે સર્વ પક્ષો માટે સંપૂર્ણ કલ્યાણકારી હોય, હે ભારદ્વાજ, તે મને કહે. અમે તે કેવી રીતે કરીશું?
1.153.7
स प्रसन्नमनास्तेन परिपृष्टो द्विजोत्तमः ।
उवाच वचनं तीक्ष्णं राजशास्त्रार्थदर्शनम् ॥ १.१५३.७ ॥
તેના દ્વારા પૂછાયેલા તે દ્વિજોત્તમે પ્રસન્ન મનથી રાજશાસ્ત્રનો અર્થ દર્શાવતાં તીક્ષ્ણ વચનો કહ્યાં.
1.153.8
शृणु राजन्निदं तत्र प्रोच्यमानं मयानघ ।
न मेऽभ्यसूया कर्तव्या श्रुत्वैतत्कुरुसत्तम ॥ १.१५३.८ ॥
હે રાજન, ત્યાં મારા વડે કહેવાતું આ સાંભળો. હે નિષ્પાપ કુરુશ્રેષ્ઠ, આ સાંભળીને મારા પ્રત્યે અસૂયા ન રાખવી.
1.153.9
नित्यमुद्यतदण्डः स्यान्नित्यं विवृतपौरुषः ।
अच्छिद्रश्छिद्रदर्शी स्यात्परेषां विवरानुगः ॥ १.१५३.९ ॥
રાજાએ હંમેશાં દંડ ઉગામેલો રાખવો જોઈએ, હંમેશાં પોતાનું પૌરુષ પ્રગટ રાખવું જોઈએ. પોતે નિર્દોષ રહેવું અને શત્રુઓના દોષ જોઈને તેમના છિદ્રોને અનુસરવું.
1.153.10
नित्यमुद्यतदण्डाद्धि भऋशमुद्विजते जनः ।
तस्मात्सर्वाणि कार्याणि दण्डेनैव विधारयेत् ॥ १.१५३.१० ॥
હંમેશાં ઉગામેલા દંડથી લોકો અત્યંત ડરે છે. તેથી બધાં કાર્યો દંડથી જ જાળવવાં.
1.153.11
नास्य च्छिद्रं परः पश्येच्छिद्रेण परमन्वियात् ।
गूहेत्कूर्म इवाङ्गानि रक्षेद्विवरमात्मनः ॥ १.१५३.११ ॥
તેની ખામી બીજો ન જુએ; તેણે છિદ્ર દ્વારા બીજાને અનુસરવું. કાચબો જેમ પોતાનાં અંગો છુપાવે તેમ છુપાવીને પોતાના છિદ્રની રક્ષા કરવી.
1.153.12
नित्यं च ब्राह्मणाः पूज्या नृपेण हितमिच्छता ।
सृष्टो नृपो हि विप्रामां पालने दुष्टनिग्रहे ॥ १.१५३.१२ ॥
હિત ઇચ્છતા રાજાએ હંમેશાં બ્રાહ્મણોનું સન્માન કરવું; કારણ કે રાજા બ્રાહ્મણોના પાલન અને દુષ્ટોના દમન માટે જ સર્જાયો છે.
1.153.13
उभाब्यां वर्धते धर्मो धर्मवृद्ध्या जितावुभौ ।
लोकश्चायं परश्चैव ततो धर्मं समाचरेत् ॥ १.१५३.१३ ॥
બંનેથી ધર્મ વધે છે; ધર્મની વૃદ્ધિથી આ લોક અને પરલોક બંને જિતાય છે. તેથી ધર્મનું આચરણ કરવું.
1.153.14
कृतापराधं पुरुषं दृष्ट्वा यः क्षमते नृपः ।
तेनावमानमाप्नोति पापं चेह परत्र च ॥ १.१५३.१४ ॥
અપરાધ કરેલા માણસને જોઈને જે રાજા ક્ષમા કરે છે, તેને અપમાન મળે છે અને આ લોકમાં તથા પરલોકમાં પાપ લાગે છે.
1.153.15
यो विभूतिमवाप्योच्चै राज्ञो विकुरुतेऽधमः ।
तमानयित्वा हत्वा च दद्याद्धीनाय तद्धनम् ॥ १.१५३.१५ ॥
મોટું વૈભવ મેળવીને જે અધમ માણસ રાજા સામે દુષ્કૃત્ય કરે છે, તેને પકડીને મારીને તે ધન દીનને આપવું જોઈએ.
1.153.16
नो चेद्धुरि नियुक्ता ये स्थास्यन्ति वशमात्मनः ।
राजा नियुञ्ज्यात्पुरुषानाप्तान्धर्मार्थकोविदान् ॥ १.१५३.१६ ॥
નહીંતર ભાર પર નિયુક્ત થયેલા લોકો પોતાના વશમાં રહેશે નહીં; તેથી રાજાએ ધર્મ અને અર્થના જાણકાર, વિશ્વાસુ પુરુષોને નિયુક્ત કરવા.
1.153.17
ये नियुक्तास्तथा केचिद्राष्ट्रं वा यदि वा पुरम् ।
ग्रामं जनपदं वापि बाधेयुर्यदि वा न वा ॥ १.१५३.१७ ॥
નિયુક્ત થયેલા કેટલાક લોકો રાષ્ટ્ર, નગર, ગામ કે જનપદને પીડા આપશે કે નહીં—આપે કે ન આપે.
1.153.18
परीक्षणार्थं विसृजेदानतांश्छन्नरूपिणः ।
परीक्ष्य पापकं जह्याद्धनमादाय सर्वशः ॥ १.१५३.१८ ॥
પરીક્ષા માટે વિનમ્ર અને વેશ બદલેલા લોકોને મોકલવા; પરખીને પાપીને છોડી દેવો અને તેનું બધું ધન લઈ લેવું.
1.153.19
नासम्यक्कृत्यकारी स्यादुपक्रम्य कदाचन ।
कण्टको ह्यपि दुश्छिन्न आस्रावं जनयेच्चिरम् ॥ १.१५३.१९ ॥
શરૂ કરેલું કાર્ય ક્યારેય ખોટી રીતે ન કરવું. કારણ કે કાંટો પણ બરાબર ન કાપવામાં આવે તો લાંબા સમય સુધી રક્તસ્રાવ કરાવે છે.
1.153.20
वधमेव प्रशंसन्ति शत्रूणामपकारिणाम् ।
सुविदीर्णं सुविक्रान्तं सुयुद्धं सुपलायितम् ॥ १.१५३.२० ॥
શત્રુઓ અને અપકાર કરનારાઓના વિનાશની જ પ્રશંસા થાય છે. સારી રીતે વિખેરી નાખવું, સારી રીતે પરાક્રમ બતાવવું, સારી રીતે યુદ્ધ કરવું, સારી રીતે ભાગી જવું પણ (યોગ્ય છે).
1.153.21
आपद्यापदि काले कुर्वीत न विचारयेत् ।
नावज्ञेयो रिपुस्तात दुर्बलोऽपि कथं चन ॥ १.१५३.२१ ॥
આપત્તિમાં, યોગ્ય સમયે કાર્ય કરવું; વિચાર કરીને વિલંબ ન કરવો. હે તાત! દુર્બળ શત્રુની પણ કોઈ પણ રીતે અવગણના ન કરવી.
1.153.22
अल्पोऽप्यग्निर्वनं कृत्स्नं दहत्याश्रयसंश्रयात् ।
अन्धः स्यादन्धवेलायां बाधिर्यमपि चाश्रयेत् ॥ १.१५३.२२ ॥
નાનો અગ્નિ પણ આશ્રય મળતાં આખા વનને બાળે છે. અંધકારના સમયે આંધળા જેવા થવું; બહેરાશનો પણ આશ્રય લેવો.
1.153.23
कुर्यात्तृणमयं चापं शयीत मृगशायिकाम् ।
सान्त्वादिभिरुपायैस्तु हन्याच्छत्रुं वशे स्थितं ॥ १.१५३.२३ ॥
ઘાસનું ધનુષ્ય બનાવવું; હરણની જેમ સૂવું. પરંતુ સાંત્વન વગેરે ઉપાયોથી વશમાં રહેલા શત્રુનો વધ કરવો.
1.153.24
दया न तस्मिन्कर्तव्या शरणागत इत्युत ।
निरुद्विग्नो हि भवति न हताज्जायते भयम् ॥ १.१५३.२४ ॥
તેના પર દયા ન કરવી, ભલે તે શરણે આવ્યો હોય. કારણ કે (શત્રુ) માર્યો જાય ત્યારે જ માણસ ચિંતામુક્ત થાય છે; મારેલાથી ભય ઉત્પન્ન થતો નથી.
1.153.25
हन्यादमित्रं दानेन तथा पूर्वापकारिणम् ।
हन्यात्त्रीन्पञ्च सप्तेति परपक्षस्य सर्वशः ॥ १.१५३.२५ ॥
દાનથી શત્રુનો વધ કરવો; એ જ રીતે પૂર્વે અપકાર કરનારનો પણ. શત્રુપક્ષના ત્રણ, પાંચ કે સાત જણાને સર્વથા મારી નાખવા.
1.153.26
मूलमेवादितश्छिन्द्यात्परपक्षस्य नित्यशः ।
ततः सहायांस्तत्पक्षान्सर्वांश्च तदनन्तरम् ॥ १.१५३.२६ ॥
શત્રુપક્ષનું મૂળ જ શરૂઆતથી હંમેશાં કાપવું; પછી તેમના સહાયકોને અને તેમના પક્ષના સર્વને તે પછી કાપવા.
1.153.27
छिन्नमूले ह्यधिष्ठाने सर्वे तज्जीविनो हताः ।
कथं नु शाखास्तिष्ठेरंश्छिन्नमूले वनस्पतौ ॥ १.१५३.२७ ॥
મૂળ અને આધાર કપાઈ જાય તો તેના પર જીવનારા સર્વ મરી જાય છે. વૃક્ષનું મૂળ કપાયેલું હોય તો ડાળીઓ કેવી રીતે ટકી શકે?
1.153.28
एकाग्रः स्यादविवृतो नित्यं विवरदर्शकः ।
राजन्नित्यं सपत्नेषु नित्योद्विग्नः समाचरेत् ॥ १.१५३.२८ ॥
રાજાએ સદા એકાગ્ર, પોતાને ન ખોલનારો અને શત્રુનાં છિદ્ર જોનારો હોવો જોઈએ; હે રાજન્, શત્રુઓ પ્રત્યે સદા ઉદ્વિગ્ન રહીને વર્તવું જોઈએ.
1.153.29
अग्न्याधानेन यज्ञेन काषायेण जटाजिनैः ।
लोकान्विश्वासयित्वैव ततो लुम्पेद्यथा वृकः ॥ १.१५३.२९ ॥
અગ્નિસ્થાપન, યજ્ઞ, કેસરી વસ્ત્ર, જટા અને મૃગચર્મ વડે લોકોનો વિશ્વાસ જીતીને, પછી વરુની જેમ તેમને લૂંટવા જોઈએ.
1.153.30
अङ्कुशं शोचमित्याहुरर्थानामुपधारणे ।
आनाम्य फलितां शाखां पक्वं पक्वं प्रशातयेत् ॥ १.१५३.३० ॥
સંપત્તિ ધારણ કરવામાં અંકુશ અને શુચિતા (ઉપાય) કહેવાય છે; ફળભરી ડાળી નમાવીને પાકેલાં ફળ એક એક કરીને તોડી લેવાં.
1.153.31
फलार्थोऽयं समारम्भो लोके पुंसां विपश्चिताम् ।
वहेदमित्रं स्कन्धेन यावत्कालस्य पर्ययः ॥ १.१५३.३१ ॥
ફળ માટે જ આ પ્રયત્ન છે; દુનિયામાં વિચક્ષણ પુરુષોએ સમય આવે ત્યાં સુધી શત્રુને ખભે વહન કરવો.
1.153.32
ततः प्रत्यागते काले भिन्द्याद्धृटमिवाश्मनि ।
अमित्रो न विमोक्तव्यः कृपणं बह्वपि ब्रुवन् ॥ १.१५३.३२ ॥
પછી સમય આવે ત્યારે પથ્થર પર ઘડો ફોડે તેમ શત્રુને ફોડવો; દીનતાથી ઘણું બોલે તોપણ તેને છોડવો નહીં.
1.153.33
कृपा न तस्मिन्कर्तव्या हन्यादेवापकारिणम् ।
हन्यादमित्रं सान्त्वेन तथा दानेन वा पुनः ॥ १.१५३.३३ ॥
તેના પર દયા ન કરવી; અપકારીને અવશ્ય મારવો. શત્રુને સાંત્વનથી, અને ફરી દાનથી પણ હરાવવો.
1.153.34
तथैव भेददण्डाभ्यां सर्वोपायैः प्रशातयेत् ।
कथं सान्त्वेन दानेन भेदैर्दण्डेन वा पुनः ॥ १.१५३.३४ ॥
એ જ રીતે ભેદ અને દંડથી, સર્વ ઉપાયોથી શત્રુને શાંત કરવો; સાંત્વન, દાન, ભેદ કે દંડથી કેવી રીતે?
1.153.35
अमित्रः शक्यते हन्तुं तन्मे ब्रूहि यथातथम् ।
शृणु राजन्यथा वृत्तं वने निवसतः पुरा ॥ १.१५३.३५ ॥
શત્રુને કેવી રીતે મારી શકાય તે મને યથાર્થ કહે. હે રાજા, પૂર્વે વનમાં રહેતા લોકો સાથે જે બન્યું તે સાંભળ.
1.153.36
जम्बुकस्य महाराज नीतिशास्त्रार्थदर्शिनः ।
अथ कश्चित्कृतप्रज्ञः शृगालः स्वार्थपण्डितः ॥ १.१५३.३६ ॥
હે મહારાજ, નીતિશાસ્ત્રનો અર્થ જોનાર એક શિયાળની કથા સાંભળો—તે કૃતપ્રજ્ઞ અને પોતાના સ્વાર્થમાં નિપુણ હતો.
1.153.37
सखिभिर्न्यवसत्सार्धं व्याघ्राखुवृकबभ्रुभिः ।
तेऽपश्यन्विपिने तस्मिन्बलिनं मृगयूथपम् ॥ १.१५३.३७ ॥
તેઓ વાઘ, ઉંદર, વરુ અને ભૂખરા શિયાળ જેવા મિત્રો સાથે રહેતા હતા. તેમણે એ વનમાં એક બળવાન મૃગયૂથપતિને જોયો.
1.153.38
अशक्ता ग्रहणे तस्य ततो मन्त्रममन्त्रयन् ।
असकृद्यतितो ह्येष हन्तुं व्याघ्र वने त्वया ॥ १.१५३.३८ ॥
તેને પકડવામાં અસમર્થ થઈને તેમણે ત્યારે વિચારવિનિમય કર્યો. હે વાઘ, વનમાં તેં તેને મારવા વારંવાર પ્રયત્ન કર્યો છે.
1.153.39
युवा वै जवसंपन्नो बुद्धिशाली न शक्यते ।
मूषिकोऽस्य शयानस्य चरणौ भक्षयत्वयम् ॥ १.१५३.३९ ॥
તે યુવાન, વેગવાન અને બુદ્ધિશાળી છે, તેથી પકડી શકાતો નથી. આ ઉંદર સૂતેલાના પગ કરડી લે.
1.153.40
अथैनं भक्षितैः पादैर्व्याघ्रो गृह्णातु वै ततः ।
ततो वै भक्षयिष्यामः सर्वे मुदितमानसाः ॥ १.१५३.४० ॥
પછી તેના પગ કરડાયા પછી વાઘ તેને પકડી લે. પછી આપણે સૌ પ્રસન્ન મનથી તેને ખાઈશું.
1.153.41
जम्बुकस्य तु तद्वाक्यं तथा चक्रः समाहिताः ।
मूषिकाभक्षितैः पादैर्मृगं व्याघ्रोऽवधीत्तदा ॥ १.१५३.४१ ॥
શિયાળની તે વાત સૌએ ધ્યાનપૂર્વક તેમ જ કરી. ઉંદરોએ કરડેલા પગવાળા હરણને ત્યારે વાઘે મારી નાખ્યું.
1.153.42
दृष्ट्वैवाचेष्टमानं तु भूमौ मृगकलेवरम् ।
स्नात्वाऽऽगच्छत भद्रं वोरक्षामीत्याह जम्बुकः ॥ १.१५३.४२ ॥
ભૂમિ પર તરફડતા હરણના શરીરને જોઈને શિયાળ બોલ્યું, 'સ્નાન કરીને આવો, તમારું કલ્યાણ થાઓ; હું રક્ષણ કરીશ.'
1.153.43
शृगालवचनात्तेऽपि गताः सर्वे नदीं ततः ।
स चिन्तापरमो भूत्वा तस्थौ तत्रैव जम्बुकः ॥ १.१५३.४३ ॥
શિયાળના વચનથી તેઓ બધા નદી તરફ ગયા. ત્યારે તે શિયાળ ચિંતામાં ડૂબીને ત્યાં જ ઊભો રહ્યો.
1.153.44
अथाजगाम पूर्वं तु स्नात्वा व्याघ्रो महाबलः ।
ददर्श जम्बुकं चैव चिन्ताकुलितमानसम् ॥ १.१५३.४४ ॥
પછી સ્નાન કરીને મહાબળવાન વાઘ પહેલાં આવ્યો અને ચિંતાથી વ્યાકુળ મનવાળા શિયાળને જોયો.
1.153.45
किं शोचसि महाप्राज्ञ त्वं नो बुद्धिमतां वरः ।
अशित्वा पिशितान्यद्य विहरिष्यामहे वयम् ॥ १.१५३.४५ ॥
હે મહાપ્રાજ્ઞ, તું અમારા બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ છે; શા માટે શોક કરે છે? આજે માંસ ખાઈને અમે વિહાર કરીશું.
1.153.46
शृणु मे त्वं महाबाहो यद्वाक्यं मूषिकोऽब्रवीत् ।
धिग्बलं मृगराजस्य मयाद्यायं मृगो हतः ॥ १.१५३.४६ ॥
હે મહાબાહુ, ઉંદરે જે વચન કહ્યું તે સાંભળ: 'મૃગરાજના બળને ધિક્કાર! આજે મેં આ હરણ મારી નાખ્યું.'
1.153.47
मद्बाहुबलमाश्रित्य तृप्तिमद्य गमिष्यति ।
तस्यैवं गर्जितं श्रुत्वा ततो भक्ष्यं न रोचये ॥ १.१५३.४७ ॥
મારા બાહુબળનો આશરો લઈને તે આજે તૃપ્ત થશે. તેની આવી ગર્જના સાંભળીને મને ભોજન ગમતું નથી.
1.153.48
ब्रवीति यदि स ह्येवं काले ह्यस्मि प्रबोधितः ।
स्वबाहुबलमाश्रित्य हनिष्येऽहं वनेचरान् ॥ १.१५३.४८ ॥
જો તે એમ કહે છે, તો યોગ્ય સમયે હું જાગી ગયો છું. મારા પોતાના બાહુબળનો આશરો લઈને હું વનચરોને મારી નાખીશ.
1.153.49
खादिष्ये तत्र मांसानि इत्युक्त्वा प्रस्थितोवनम् ।
एतस्मिन्नेव काले तु मूषिकोऽप्याजगाम ह ॥ १.१५३.४९ ॥
"ત્યાં માંસ ખાઈશ" એમ કહીને તે વન તરફ ચાલ્યો. એ જ સમયે ઉંદર પણ ત્યાં આવ્યો.
1.153.50
तमागतमभिप्रेक्ष्य शृगालोऽप्यब्रवीद्वचः ।
शृणु मीषिक भद्रं ते नकुलो यदिहाब्रवीत् ॥ १.१५३.५० ॥
તેને આવતો જોઈને શિયાળે પણ કહ્યું, "ઓ ઉંદર, સાંભળ. તારું કલ્યાણ થાઓ. અહીં નોળિયાએ જે કહ્યું તે સાંભળ."
1.153.51
मृगमांसं न खादेयं गरमेतन्न रोचते ।
मूषिकं भक्षयिष्यामि तद्भवाननुमन्यताम् ॥ १.१५३.५१ ॥
હરણનું માંસ હું ખાઈશ નહિ; તે મને ઝેર જેવું લાગે છે. હું ઉંદર ખાઈશ — તેની આપ અનુમતિ આપો.
1.153.52
तच्छ्रुत्वा मूषिको वाक्यं संत्रस्तः प्रगतो बिलम् ।
ततः स्नात्वा स वै तत्र आजगाम वृको नपृ ॥ १.१५३.५२ ॥
તે વાત સાંભળી ઉંદર ડરીને દરમાં ભાગી ગયો. પછી, હે રાજન, વરુ સ્નાન કરીને ત્યાં આવ્યો.
1.153.53
तमागतमिदं वाक्यमब्रवीज्जम्बुकस्तदा ।
मृगराजो हि संक्रुद्धो न ते साधु भविष्यति ॥ १.१५३.५३ ॥
તેને આવતો જોઈને ત્યારે શિયાળે કહ્યું, "મૃગરાજ (સિંહ) બહુ ક્રોધે ભરાયો છે; તારા માટે આ સારું નહિ થાય."
1.153.54
सकलत्रस्त्विहायाति कुरुष्व यदनन्तरम् ।
एवं संचोदितस्तेन जम्बुकेन तदा वृकः ॥ १.१५३.५४ ॥
"પત્ની સહિત અહીં આવ; પછી જે કરવાનું હોય તે કર." એ રીતે એ શિયાળે પ્રેરેલો વરુ —
1.153.55
ततोऽवलुम्पनं कृत्वा प्रयातः पिशिताशनः ।
एतस्मिन्नेव काले तु नकुलोऽप्याजगाम ह ॥ १.१५३.५५ ॥
પછી લૂંટ કરીને માંસભક્ષક ચાલ્યો ગયો. તે જ સમયે નોળિયો પણ આવ્યો.
1.153.56
तमुवाच महाराज नकुलं जम्बुको वने ।
स्वबाहुबलमाश्रित्य निर्जितास्तेऽन्यतो गताः ॥ १.१५३.५६ ॥
હે મહારાજ, વનમાં શિયાળે નોળિયાને કહ્યું — 'પોતાના બાહુબળ પર આધાર રાખીને તેઓ જીત્યા; જીતેલા બીજે ચાલ્યા ગયા.'
1.153.57
मम दत्वा नियुद्धं त्वं भुङ्क्ष्व मांसं यथेप्सितम् ।
मृगराजो वृकश्चैव बुद्धिमानपि मूषिकः ॥ १.१५३.५७ ॥
મારી સાથે યુદ્ધ આપીને, જેમ ઇચ્છો તેમ માંસ ખાઓ. મૃગરાજ (સિંહ), વરુ, બુદ્ધિમાન ઉંદર પણ (હાર્યા).
1.153.58
निर्जिता यत्त्वया वीरास्तस्माद्वीरतरो भवान् ।
न त्वयाप्युत्सहे योद्धुमित्युक्त्वा सोऽप्युपागमत् ॥ १.१५३.५८ ॥
'તેં જીતેલા વીરોને કારણે તું વધુ વીર છે. તારી સાથે પણ લડવાની હિંમત મને નથી' એમ કહીને તે પણ ચાલ્યો ગયો.
1.153.59
एवं तेषु प्रयातेषु जम्बुको हृष्टमानसः ।
खादति स्म तदा मांसमेकः सन्मन्त्रनिश्चयात्।
एवं समाचरन्नित्यं सुखमेधेत भूपतिः ॥ १.१५३.५९ ॥
આ રીતે તેઓ ચાલ્યા જતાં, હર્ષિત મનનો શિયાળ એકલો માંસ ખાવા લાગ્યો; સારા મંત્રના નિશ્ચયથી. આ રીતે સદા આચરણ કરનાર રાજા સુખમાં વધે છે.
1.153.60
भयेन भेदयेद्भीरुं शूरमञ्जलिकर्मणा ।
लुब्धमर्थप्रदानेन समं न्यूनं तथौजसा ॥ १.१५३.६० ॥
ભયથી ડરપોકને, અંજલિકર્મ (વિનયથી) શૂરને, ધન આપીને લોભીને — બળથી સમાન અને ન્યૂનને પણ ભેદવા જોઈએ.
1.153.61
एवं ते कथितं राजन् शृणु चाप्यपरं तथा ॥ १.१५३.६१ ॥
હે રાજન્, આ રીતે મેં તમને કહ્યું. હવે બીજી વાત પણ એવી જ રીતે સાંભળો.
1.153.62
पुत्रः सखा वा भ्राता वा पिता वा यदि वा गुरुः ।
रिपुस्यानेषु वर्तन्तो हन्तव्या भूतिमिच्छता ॥ १.१५३.६२ ॥
પુત્ર, મિત્ર, ભાઈ, પિતા કે ગુરુ હોય તોપણ, શત્રુના પક્ષમાં ઊભેલાઓને સમૃદ્ધિ ઇચ્છનારે મારી નાખવા જોઈએ.
1.153.63
शपथेनाप्यरिं हन्यादर्थदानेन वा पुनः ।
विषेण मायया वापि नोपेक्षेते कथंचन।
उभौ चेत्संशयोपेतौ श्रद्धवांस्तत्र वर्धते ॥ १.१५३.६३ ॥
શપથથી પણ શત્રુને મારવો, અથવા ધન આપીને; ફરી વિષથી કે માયાથી પણ. કોઈ પણ રીતે ઉપેક્ષા ન કરવી. બંને સંશયમાં હોય તો ત્યાં શ્રદ્ધાળુ જ વધે છે.
1.153.64
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः ।
उत्पथं प्रतिपन्नस्य न्याय्यं भवति शासनम् ॥ १.१५३.६४ ॥
ગુરુ હોય તોપણ, અભિમાની, કર્તવ્ય-અકર્તવ્ય ન જાણનાર અને ઉન્માર્ગે ચડેલાને શિક્ષા કરવી ન્યાયસંગત છે.
1.153.65
क्रुद्धोऽप्यक्रुद्धरूपः स्यात्स्मितपूर्वाभिभाषिता ।
न चैनं क्रोधसंदीप्तं विद्यात्कश्चित्कथंचन।
न चाप्यन्यमपध्वंसेत्कदाचित्कोपसंयुतः ॥ १.१५३.६५ ॥
ક્રોધિત હોય તોપણ અક્રોધી જેવું રૂપ રાખે, અને હાસ્યપૂર્વક બોલે. કોઈ તેને ક્રોધથી સળગતો ન જાણે; અને ક્રોધથી ભરાયેલો હોય ત્યારે ક્યારેય બીજાનો નાશ ન કરે.
1.153.66
प्रहरिष्यन्प्रियं ब्रूयात्प्रहरन्नपि भारत ।
प्रहृत्य च प्रियं ब्रूयाच्छोचन्निव रुदन्निव ॥ १.१५३.६६ ॥
હે ભારત, પ્રહાર કરવા જનારે પ્રિય વચન બોલવું; પ્રહાર કરતાં પણ પ્રિય વચન બોલવું. પ્રહાર કરીને પણ પ્રિય વચન બોલવું, જાણે શોક કરતો હોય, જાણે રડતો હોય.
1.153.67
आश्वासयेच्चापि परं सान्त्वधर्मार्थवृत्तिभिः ।
अथ तं प्रहरेत्काले तथा विचलितं पथि ॥ १.१५३.६७ ॥
શત્રુને સાંત્વન, ધર્મ, અર્થ અને આચરણ વડે આશ્વસ્ત કરવો; પછી યોગ્ય સમયે, માર્ગમાં ડગમગતાં તેના પર પ્રહાર કરવો.
1.153.68
अपि घोरापराधस्य धर्ममाश्रित्य तिष्ठतः ।
स हि प्रच्छाद्यते दोषः शैलो मेघैरिवासितैः ॥ १.१५३.६८ ॥
ભયંકર અપરાધ કરનાર પણ જો ધર્મનો આશ્રય લઈને ઊભો રહે, તો તેનો દોષ કાળા મેઘોથી પર્વત ઢંકાય તેમ ઢંકાઈ જાય છે.
1.153.69
यः स्यादनुप्राप्तवधस्तस्यागारं प्रदीपयेत् ।
अधनान्नास्तिकांश्चोरान्विषकर्मसु योजयेत् ॥ १.१५३.६९ ॥
જે વધને યોગ્ય હોય, તેના ઘરને આગ લગાડવી; ગરીબો, નાસ્તિકો અને ચોરોને ઝેરી કાર્યોમાં નિયુક્ત કરવા.
1.153.70
प्रत्युत्थानासनाद्येन संप्रदानेन केनचित् ।
अतिविश्रब्धघाती स्यात्तीक्ष्णंदष्ट्रो निमग्नकः ॥ १.१५३.७० ॥
ઊભા થઈને સત્કાર કરીને, આસન વગેરે આપીને, અથવા કોઈ ભેટ વડે, અતિ વિશ્વાસુનો ઘાતક બનવો; તીક્ષ્ણ દાઢોવાળો, છુપાયેલા સાપ જેવો.
1.153.71
अशङ्कितेभ्यः शङ्केत शङ्कितेभ्यश्च सर्वशः ।
अशङ्क्याद्भयमुत्पन्नमपि मूलं निकृन्तति ॥ १.१५३.७१ ॥
જેમના પર શંકા નથી તેમનાથી પણ સાવધ રહેવું, અને જેમના પર શંકા છે તેમનાથી સર્વથા સાવધ રહેવું; શંકા ન કરાય ત્યાંથી ઉત્પન્ન થયેલો ભય પણ મૂળ કાપી નાખે છે.
1.153.72
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् ।
विश्वासाद्भयमुत्पन्नं मूलान्यपि निकृन्तति ॥ १.१५३.७२ ॥
જે વિશ્વાસપાત્ર નથી તેના પર વિશ્વાસ ન કરવો, અને જે વિશ્વાસપાત્ર છે તેના પર પણ અતિ વિશ્વાસ ન કરવો; વિશ્વાસથી ઉત્પન્ન થયેલો ભય પણ મૂળ કાપી નાખે છે.
1.153.73
चारः सुविहितः कार्य आत्मनश्च परस्य वा ।
पाषण्डांस्तापसादींश्च परराष्ट्रेषु योजयेत् ॥ १.१५३.७३ ॥
પોતાના અને પારકા રાષ્ટ્રના સારી રીતે નિમાયેલા ગુપ્તચરો હોવા જોઈએ. પાખંડીઓ અને તાપસોને પરરાષ્ટ્રોમાં નિયુક્ત કરવા.
1.153.74
उद्यानेषु विहारेषु देवतायतनेषु च ।
पानागारेषु रथ्यासु सर्वतीर्थेषु चाप्यथ ॥ १.१५३.७४ ॥
ઉદ્યાનોમાં, વિહારસ્થળોમાં, દેવમંદિરોમાં, મદિરાલયોમાં, શેરીઓમાં અને સર્વ તીર્થોમાં પણ (તેમને રાખવા).
1.153.75
चत्वरेषु च कूपेषु पर्वतेषु वनेषु च ।
समवायेषु सर्वेषु सरित्सु च विचारयेत् ॥ १.१५३.७५ ॥
ચોકમાં, કૂવાઓમાં, પર્વતોમાં, વનોમાં, સભાઓમાં અને સર્વ નદીઓમાં પણ (તપાસ કરાવવી).
1.153.76
वाचा भृशं विनीतः स्याद्धृदयेन तथा क्षुरः ।
स्मितपूर्वाभिभाषी स्यात्सृष्टो रौद्रस्य कर्मणः ॥ १.१५३.७६ ॥
વાણીમાં અત્યંત વિનમ્ર હોવો જોઈએ; હૃદયથી તેવો જ તીક્ષ્ણ. સ્મિત સાથે બોલવું; ક્રૂર કર્મ માટે મોકલાયેલો હોવો.
1.153.77
अञ्जलिः शपथः सान्त्वं शिरसा पादवन्दनम् ।
आशाकरणमित्येवं कर्तव्यं भूतिमिच्छता ॥ १.१५३.७७ ॥
અંજલિ, શપથ, સાંત્વન, મસ્તક નમાવી ચરણવંદન, આશા આપવી—એ જ રીતે કરવું, કલ્યાણ ઇચ્છનારે.
1.153.78
सुपुष्पितः स्यादफलः फलवान्स्याद्दुरारुहः ।
आमः स्यात्पक्वसङ्काशो नच जीर्येत कर्हिचित् ॥ १.१५३.७८ ॥
ફૂલોથી ભરાયેલું છતાં ફળરહિત હોય; ફળવાન છતાં ચઢવું મુશ્કેલ હોય. કાચું હોવા છતાં પાકેલા જેવું દેખાય; ક્યારેય જીર્ણ ન થાય.
1.153.79
त्रिवर्गे त्रिविधा पीडा ह्यनुबन्धास्तथैव च ।
अनुबन्धाः शुभा ज्ञेयाः पीडास्तु परिवर्जयेत् ॥ १.१५३.७९ ॥
ત્રિવર્ગમાં ત્રણ પ્રકારની પીડા હોય છે, અને તેના પરિણામો પણ તેવા જ. શુભ પરિણામો જાણવા, પીડાઓનો ત્યાગ કરવો.
1.153.80
धर्मं विचरतः पीडा सापि द्वाभ्यां नियच्छति ।
अर्थं चाप्यर्थलुब्धस्य कामं चातिप्रवर्तिनः ॥ १.१५३.८० ॥
ધર્મનું આચરણ કરનારની પીડા પણ બે વડે નિયંત્રિત થાય છે. અર્થલોભીને અર્થથી, અને અતિ-પ્રવૃત્ત કામીને કામથી.
1.153.81
अगर्वितात्मा युक्तश्च सान्त्वयुक्तोऽनसूयिता ।
अवेक्षितार्थः शुद्धात्मा मन्त्रयीत द्विजैः सहा ॥ १.१५३.८१ ॥
અહંકાર વિનાનો, સંયમી, સાંત્વનાયુક્ત, અસૂયા વિનાનો, કાર્યને તપાસનારો, શુદ્ધમનો — તેણે દ્વિજો સાથે મંત્રણા કરવી.
1.153.82
कर्मणा येन केनैव मृदुना दारुणेन च ।
उद्धरेद्दीनमात्मानं समर्थो धर्ममाचरेत् ॥ १.१५३.८२ ॥
કોઈપણ કર્મથી, કોમળ કે કઠોર રીતે, દીન આત્માને ઉદ્ધારવો; સમર્થે ધર્મનું આચરણ કરવું.
1.153.83
न संशयमनारुह्य नरो भद्राणि पश्यति ।
संशयं पुनरारुह्य यदि जीवति पश्यति ॥ १.१५३.८३ ॥
સંશયમાં ન ઊતરનાર માણસ શુભ જોતો નથી; સંશયમાં ઊતરીને જો તે જીવતો રહે, તો જુએ છે.
1.153.84
यस्य बुद्धिः परिभवेत्तमतीतेन सान्त्वयेत् ।
अनागतेन दुर्बुद्धिं प्रत्युत्पन्नेन पण्डितम् ॥ १.१५३.८४ ॥
જેની બુદ્ધિ ભ્રષ્ટ થાય તેને ભૂતકાળથી શાંત કરવો; દુર્બુદ્ધિને ભવિષ્યથી, પંડિતને વર્તમાનથી.
1.153.85
योऽरिणा सह सन्धाय शयीत कृतकृत्यवत् ।
स वृक्षाग्रे यथा सुप्तः पतितः प्रतिबुध्यते ॥ १.१५३.८५ ॥
શત્રુ સાથે સંધિ કરીને કૃતકૃત્યની જેમ જે સૂએ છે, તે વૃક્ષની ટોચ પર સૂતેલો અને પડી ગયેલો માણસ જાગે તેમ જાગે છે.
1.153.86
मन्त्रसंवरणे यत्नः सदा कार्योऽनसूयता ।
आकारमभिरक्षेत चारेणाप्यनुपालितः ॥ १.१५३.८६ ॥
મંત્રણાની ગુપ્તતા જાળવવા સદા પ્રયત્ન કરવો, ઈર્ષ્યા વિના. ગુપ્તચરો વડે રક્ષિત હોય તો પણ પોતાનો આકાર (ભાવ-મુદ્રા) સાચવવો.
1.153.87
न रात्रौ मन्त्रयेद्विद्वान्न च कैश्चिदुपासितः ।
प्रासादाग्रे शिलाग्रे वा विशाले विजनेपि वा ॥ १.१५३.८७ ॥
વિદ્વાને રાત્રે મંત્રણા ન કરવી, કોઈ જોતું હોય ત્યારે પણ નહીં. મહેલના શિખર પર, શિલાના શિખર પર, વિશાળ સ્થળે કે એકાંતમાં પણ નહીં.
1.153.88
समन्तात्तत्र पश्यद्भिः सहाप्तैरेव मन्त्रयेत् ।
नैव संवेशयेत्तत्र मन्त्रवेश्मनि शारिकाम् ॥ १.१५३.८८ ॥
ત્યાં ચારેય બાજુ જોનારા વિશ્વસનીય માણસો સાથે જ મંત્રણા કરવી. મંત્રગૃહમાં મેના પક્ષીને પણ પ્રવેશવા ન દેવું.
1.153.89
शुकान्वा शारिका वापि बालमूर्खजडानपि ।
प्रविष्टानपि निर्वास्य मन्त्रयेद्धार्मिकैर्द्विजैः ॥ १.१५३.८९ ॥
પોપટ કે મેના, બાળકો, મૂર્ખ અને જડ લોકો — અંદર પ્રવેશ્યા હોય તો પણ તેમને બહાર કાઢીને ધાર્મિક દ્વિજો સાથે મંત્રણા કરવી.
1.153.90
नीतिज्ञैर्न्यायशास्त्रज्ञैरितिहासे सुनिष्ठितैः ।
रक्षां मन्त्रस्य निश्छिद्रां मन्त्रान्ते निश्चयेत्स्वयम् ॥ १.१५३.९० ॥
નીતિ અને ન્યાયશાસ્ત્ર જાણનારા, ઇતિહાસમાં નિષ્ણાત લોકો સાથે મંત્રણા કરવી. મંત્રનું રક્ષણ છિદ્રરહિત રાખવું; મંત્રના અંતે પોતે નિશ્ચય કરવો.
1.153.91
वीरोपवर्णितात्तस्माद्धर्मार्थाभ्यामथात्मना ।
एकेन वाथ विप्रेण ज्ञातबुद्धिर्विनिश्चयेत् ॥ १.१५३.९१ ॥
વીરો દ્વારા વખણાયેલા ધર્મ અને અર્થ વડે, અથવા પોતે, અથવા જેની બુદ્ધિ જાણીતી છે એવા એક બ્રાહ્મણ સાથે, નિશ્ચય કરવો.
1.153.92
तृतीयेन न चान्येन व्रजेन्निश्चयमात्मवान् ।
षट्कर्णश्छिद्यते मन्त्र इति नीतिषु पठ्यते ॥ १.१५३.९२ ॥
આત્મસંયમી પુરુષે ત્રીજા કે બીજા કોઈ સાથે નિશ્ચય ન કરવો; 'છ કાન સુધી પહોંચેલો મંત્ર તૂટી જાય છે' એવું નીતિશાસ્ત્રોમાં કહેવાયું છે.
1.153.93
निःसृतो नाशयेन्मन्त्रो हस्तप्राप्तामपि श्रियम् ।
स्वमतं च परेषां च विचार्य च पुनःपुनः।
गुणवद्वाक्यमादद्यान्नैव तृप्येद्विचक्षणः ॥ १.१५३.९३ ॥
બહાર ફૂટેલો મંત્ર હાથમાં આવેલી સંપત્તિનો પણ નાશ કરે છે. પોતાના અને બીજાઓના મતનો વારંવાર વિચાર કરીને ગુણવાન વચન જ સ્વીકારવું; વિચક્ષણે પોતાનાથી સંતુષ્ટ ન થવું.
1.153.94
नाच्छित्वा परमर्माणि नाकृत्वा कर्म दारुणम् ।
नाहत्वा मत्स्यघातीव प्राप्नोति महतीं श्रियम् ॥ १.१५३.९४ ॥
શત્રુનાં મર્મસ્થાનો કાપ્યા વિના, ક્રૂર કર્મ કર્યા વિના, અને માછીમારની જેમ પ્રહાર કર્યા વિના કોઈ મોટી સંપત્તિ મેળવતું નથી.
1.153.95
कर्शितं व्याधितं क्लिन्नमपानीयमघासकम् ।
परिविश्वस्तमन्दं च प्रहर्तव्यमरेर्बलम् ॥ १.१५३.९५ ॥
શત્રુની સેના કમજોર, રોગગ્રસ્ત, ભીની, પાણી વિનાની, દુઃખમાં સૂતેલી, સંપૂર્ણ વિશ્વાસુ અને સુસ્ત હોય ત્યારે તેના પર પ્રહાર કરવો.
1.153.96
नार्थिकोऽर्थिनमभ्येति कृतार्थे नास्ति सङ्गतम् ।
तस्मात्सर्वाणि साध्यानि सावशेषाणि कारयेत् ॥ १.१५३.९६ ॥
ધનાર્થી ધનાર્થી પાસે જતો નથી; જેનું કાર્ય સિદ્ધ થયું છે તેની સાથે સંબંધ રહેતો નથી. એટલે બધાં કાર્યો કંઈક બાકી રાખીને કરાવવાં.
1.153.97
संग्रहे विग्रहे चैव यत्नः कार्योऽनसूयता ।
उत्साहश्चापि यत्नेन कर्तव्यो भूतिमिच्छता ॥ १.१५३.९७ ॥
સંગ્રહમાં અને યુદ્ધમાં પણ પ્રયત્ન કરવો, અસૂયા વિના. સમૃદ્ધિ ઇચ્છનારે પ્રયત્નથી ઉત્સાહ પણ રાખવો.
1.153.98
नास्य कृत्यानि बुध्येरन्मित्राणि रिपवस्तथा ।
आरब्धान्येव पश्येरन्सुपर्यवसितान्यपि ॥ १.१५३.९८ ॥
તેના કાર્યોને મિત્રો અને શત્રુઓ જાણે નહીં. આરંભાયેલાં જ તેઓ જુએ, ભલે તે પૂરેપૂરાં પૂર્ણ થઈ ગયાં હોય.
1.153.99
भीतवत्संविधातव्यं यावद्भयमनागतम् ।
आगतं तु भयं दृष्ट्वा प्रहर्तव्यमभीतवत् ॥ १.१५३.९९ ॥
ભય ન આવે ત્યાં સુધી ભયભીત જેવું વર્તન કરવું. પરંતુ ભય આવી પડે ત્યારે તેને જોઈને નિર્ભય જેવો પ્રહાર કરવો.
1.153.100
दैवेनोपहतं शत्रुमनुगृह्णाति यो नरः ।
स मृत्युमुपगृह्णाति गर्भमश्वतरी यथा ॥ १.१५३.१०० ॥
દૈવે ઘાયલ કરેલા શત્રુ પર જે માણસ કૃપા કરે છે, તે ખચ્ચરી ગર્ભ ધારણ કરે તેમ મૃત્યુને આલિંગે છે.
1.153.101
अनागतं हि बुध्येत यच्च कार्यं पुरः स्थितम् ।
न तु बुद्धिक्षयात्किंचिदतिक्रामेत्प्रयोजनम् ॥ १.१५३.१०१ ॥
ન આવેલું અને સામે રહેલું કાર્ય પહેલેથી સમજી લેવું. બુદ્ધિના ક્ષયને કારણે કોઈ પ્રયોજન ચૂકી ન જવું.
1.153.102
उत्साहश्चापि यत्नेन कर्तव्यो भूतिमिच्छता ।
विभज्य देशकालौ च दैवं धर्मादयस्त्रयः।
नैःश्रेयसौ तु तौ ज्ञेयौ देशकालाविति स्थितिः ॥ १.१५३.१०२ ॥
સમૃદ્ધિ ઇચ્છનારે પ્રયત્નથી ઉત્સાહ પણ રાખવો. દેશ-કાળ, દૈવ અને ધર્માદિ ત્રણને વહેંચીને જોવા. દેશ અને કાળને જ પરમ કલ્યાણકારી જાણવા — આ સ્થિતિ છે.
1.153.103
तालवत्कुरुते मूलं बालः शत्रुरुपेक्षितः ।
गहनेऽग्निरिवोत्सृष्टः क्षिप्रं संजायते महान् ॥ १.१५३.१०३ ॥
તાડનું વૃક્ષ જેમ મૂળ નાખે છે, તેમ ઉપેક્ષિત બાળ શત્રુ મૂળ નાખે છે. ગાઢ વનમાં છોડેલો અગ્નિ જેમ ઝડપથી મહાન બને છે.
1.153.104
अग्निस्तोकमिवात्मानं सन्धुक्षयति यो नरः ।
स वर्धमानो ग्रसते महान्तमपि संचयम् ॥ १.१५३.१०४ ॥
તણખા જેવા પોતાને સળગાવનાર માણસ વધીને મોટા સંચયને પણ ગળી જાય છે.
1.153.105
आदावेव ददानीति प्रियं ब्रूयान्निरर्थकम् ॥ १.१५३.१०५ ॥
શરૂઆતમાં જ 'હું આપીશ' એવા પ્રિય શબ્દો બોલવા, પણ તે નિરર્થક હોય.
1.153.106
आशां कालवतीं कुर्यात्कालं विघ्नेन योजयेत् ।
विघ्नं निमित्ततो ब्रूयान्निमित्तं वाऽपि हेतुतः ॥ १.१५३.१०६ ॥
આશાને સમય સાથે બાંધવી; સમયને વિઘ્ન સાથે જોડવો. વિઘ્નને બહાનાથી કહેવું, અને બહાનાને કારણથી કહેવું.
1.153.107
क्षुरो भूत्वा हरेत्प्राणान्निशितः कालसाधनः ।
प्रतिच्छन्नो लोमहारी द्विषतां परिकर्तनः ॥ १.१५३.१०७ ॥
તીક્ષ્ણ અસ્ત્રા જેવો થઈને શત્રુઓના પ્રાણ હરવા; તે કાળનું સાધન, છુપાયેલો, વાળ કાઢનારો અને શત્રુઓને ચારે બાજુથી કાપનારો હોય.
1.153.108
पाण्डवेषु यथान्यायमन्येषु च कुरूद्वह ।
वर्तमानो न मज्जेस्त्वं तथा कृत्यं समाचर ॥ १.१५३.१०८ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ! પાંડવો સાથે અને અન્ય સાથે ન્યાયપૂર્વક વર્તતાં તું ડૂબી ન જા; એ રીતે તારું કર્તવ્ય કર.
1.153.109
सर्वकल्याणसंपन्नो विशिष्ट इति निश्चयः ।
तस्मात्त्वं पाण्डुपुत्रेभ्यो रक्षात्मानं नराधिप ॥ १.१५३.१०९ ॥
બધા કલ્યાણગુણોથી સંપન્ન અને વિશિષ્ટ છે, એ નિશ્ચિત છે. તેથી, હે નરાધિપ, પાંડુના પુત્રોથી તમે પોતાની રક્ષા કરો.
1.153.110
भ्रातृव्या बलवन्तस्ते पाण्डुपुत्रा नराधिप ।
पश्चात्तापो यथा न स्यात्तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ १.१५३.११० ॥
હે નરાધિપ, તમારા ભાઈ-શત્રુ પાંડુપુત્રો બળવાન છે. પછી પસ્તાવો ન થાય એવી નીતિ ગોઠવો.
1.153.111
एवमुक्त्वा संप्रतस्थे कणिकः स्वगृहं ततः ।
धृतराष्ट्रोऽपि कौरव्यः शोकार्तः समपद्यत ॥ १.१५३.१११ ॥
આમ કહીને કણિક પોતાના ઘરે ચાલ્યો ગયો. કૌરવવંશી ધૃતરાષ્ટ્ર પણ શોકથી પીડિત થયા.