ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.153
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.153.1
श्रुत्वा पाण्डुसुतान्वीरान्बलोद्रिक्तान्महौजसः ।
धृतराष्ट्रो महीपालश्चिन्तामगमदातुरः ॥ १.१५३.१ ॥
ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀਰ, ਬਲ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਅਤੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਹਨ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।
1.153.2
तत आहूय मन्त्रज्ञं राजशास्त्रार्थवित्तमम् ।
कणिकं मन्त्रिणां श्रेष्ठं धृतराष्ट्रऽब्रवीद्वचः ॥ १.१५३.२ ॥
ਫਿਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਮੰਤਰਜ੍ਞ, ਰਾਜਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਣਿਕ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
1.153.3
उत्सक्ताः पाण्डवा नित्यं तेभ्योऽसूये द्विजोत्तम ।
तत्र मे निश्चिततमं सन्धिविग्रहकारणम्।
कणिक त्वं ममाचक्ष्व करिष्ये वचनं तव ॥ १.१५३.३ ॥
ਪਾਂਡਵ ਸਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੰਧੀ ਤੇ ਵਿਗ੍ਰਹ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਕਾ ਕਾਰਨ, ਕਣਿਕ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ। ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ।
1.153.4
दुर्योधनोऽथ शकुनिः कर्णदुःशासनावपि ।
कणिकं ह्युपसंगृह्य मन्त्रिणं सौबलस्य च ॥ १.१५३.४ ॥
ਫਿਰ ਦੁਰਯੋਧਨ, ਸ਼ਕੁਨੀ, ਕਰਣ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਵੀ ਸੌਬਲ (ਸ਼ਕੁਨੀ) ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਕਣਿਕ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ।
1.153.5
पप्रच्छुर्भरतश्रेष्ठ पाण्डवान्प्रति नैकधा ।
प्रबुद्धाः पाण्डवा नित्यं सर्वे तेभ्यस्त्रसामहे ॥ १.१५३.५ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ। ਪਾਂਡਵ ਸਦਾ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਾਂ।
1.153.6
अनूनं सर्वपक्षाणां यद्भवेत्क्षेमकारकम् ।
भारद्वाज तदाचक्ष्व करिष्यामः कथं वयम् ॥ १.१५३.६ ॥
ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਲਾਈਕਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਭਾਰਦਵਾਜ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ। ਅਸੀਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂਗੇ?
1.153.7
स प्रसन्नमनास्तेन परिपृष्टो द्विजोत्तमः ।
उवाच वचनं तीक्ष्णं राजशास्त्रार्थदर्शनम् ॥ १.१५३.७ ॥
ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸ ਦਵਿਜੋਤਮ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਜਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤਿੱਖੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।
1.153.8
शृणु राजन्निदं तत्र प्रोच्यमानं मयानघ ।
न मेऽभ्यसूया कर्तव्या श्रुत्वैतत्कुरुसत्तम ॥ १.१५३.८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਉੱਥੇ ਕਹੀ ਜਾ ਰਹੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਈਰਖਾ ਨਾ ਕਰਨਾ।
1.153.9
नित्यमुद्यतदण्डः स्यान्नित्यं विवृतपौरुषः ।
अच्छिद्रश्छिद्रदर्शी स्यात्परेषां विवरानुगः ॥ १.१५३.९ ॥
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਦਾ ਡੰਡਾ ਉਠਾਈ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਆਪਣਾ ਪੌਰਖ ਪ੍ਰਗਟ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਪ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨੁਕਸ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਛੇਕਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਾ।
1.153.10
नित्यमुद्यतदण्डाद्धि भऋशमुद्विजते जनः ।
तस्मात्सर्वाणि कार्याणि दण्डेनैव विधारयेत् ॥ १.१५३.१० ॥
ਸਦਾ ਉਠੇ ਹੋਏ ਡੰਡੇ ਤੋਂ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
1.153.11
नास्य च्छिद्रं परः पश्येच्छिद्रेण परमन्वियात् ।
गूहेत्कूर्म इवाङ्गानि रक्षेद्विवरमात्मनः ॥ १.१५३.११ ॥
ਉਸ ਦਾ ਨੁਕਸ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਾ ਵੇਖੇ; ਉਹ ਛੇਕ ਰਾਹੀਂ ਦੂਜੇ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰੇ। ਕੱਛੂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਲੁਕਾਏ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਛੇਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।
1.153.12
नित्यं च ब्राह्मणाः पूज्या नृपेण हितमिच्छता ।
सृष्टो नृपो हि विप्रामां पालने दुष्टनिग्रहे ॥ १.१५३.१२ ॥
ਹਿੱਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਦਮਨ ਲਈ ਹੀ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
1.153.13
उभाब्यां वर्धते धर्मो धर्मवृद्ध्या जितावुभौ ।
लोकश्चायं परश्चैव ततो धर्मं समाचरेत् ॥ १.१५३.१३ ॥
ਦੋਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਧਰਮ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਦੀ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਇਹ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਵੇਂ ਜਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.153.14
कृतापराधं पुरुषं दृष्ट्वा यः क्षमते नृपः ।
तेनावमानमाप्नोति पापं चेह परत्र च ॥ १.१५३.१४ ॥
ਅਪਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜੋ ਰਾਜਾ ਮਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਪਮਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
1.153.15
यो विभूतिमवाप्योच्चै राज्ञो विकुरुतेऽधमः ।
तमानयित्वा हत्वा च दद्याद्धीनाय तद्धनम् ॥ १.१५३.१५ ॥
ਵੱਡਾ ਵਿਭੂਤੀ ਪਾ ਕੇ ਜੋ ਅਧਮ ਰਾਜੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੁਰਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹ ਧਨ ਲੋੜਵੰਦ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.153.16
नो चेद्धुरि नियुक्ता ये स्थास्यन्ति वशमात्मनः ।
राजा नियुञ्ज्यात्पुरुषानाप्तान्धर्मार्थकोविदान् ॥ १.१५३.१६ ॥
ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜਿਹੜੇ ਬੋਝ ਉੱਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ; ਇਸ ਲਈ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਪੁਰਸ਼ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
1.153.17
ये नियुक्तास्तथा केचिद्राष्ट्रं वा यदि वा पुरम् ।
ग्रामं जनपदं वापि बाधेयुर्यदि वा न वा ॥ १.१५३.१७ ॥
ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੁਝ ਲੋਕ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਨਗਰ, ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਜਨਪਦ ਨੂੰ ਸਤਾਉਣਗੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ—ਸਤਾਉਣ ਜਾਂ ਨਾ ਸਤਾਉਣ।
1.153.18
परीक्षणार्थं विसृजेदानतांश्छन्नरूपिणः ।
परीक्ष्य पापकं जह्याद्धनमादाय सर्वशः ॥ १.१५३.१८ ॥
ਪਰਖਣ ਲਈ ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਭੇਸ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਭੇਜਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਪਰਖ ਕੇ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਲੈ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.153.19
नासम्यक्कृत्यकारी स्यादुपक्रम्य कदाचन ।
कण्टको ह्यपि दुश्छिन्न आस्रावं जनयेच्चिरम् ॥ १.१५३.१९ ॥
ਜੋ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਕੰਡਾ ਵੀ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਕੱਟਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖੂਨ ਵਗਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
1.153.20
वधमेव प्रशंसन्ति शत्रूणामपकारिणाम् ।
सुविदीर्णं सुविक्रान्तं सुयुद्धं सुपलायितम् ॥ १.१५३.२० ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੰਡਾ ਦੇਣਾ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿਖਾਉਣਾ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੜਨਾ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੱਜ ਜਾਣਾ ਵੀ (ਠੀਕ ਹੈ)।
1.153.21
आपद्यापदि काले कुर्वीत न विचारयेत् ।
नावज्ञेयो रिपुस्तात दुर्बलोऽपि कथं चन ॥ १.१५३.२१ ॥
ਮੁਸੀਬਤ ਵੇਲੇ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੁਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ! ਕਮਜ਼ੋਰ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੁੱਛ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
1.153.22
अल्पोऽप्यग्निर्वनं कृत्स्नं दहत्याश्रयसंश्रयात् ।
अन्धः स्यादन्धवेलायां बाधिर्यमपि चाश्रयेत् ॥ १.१५३.२२ ॥
ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਅੱਗ ਵੀ ਆਸਰਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਵਰਗੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੋਲਾਪਣ ਵੀ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.153.23
कुर्यात्तृणमयं चापं शयीत मृगशायिकाम् ।
सान्त्वादिभिरुपायैस्तु हन्याच्छत्रुं वशे स्थितं ॥ १.१५३.२३ ॥
ਘਾਹ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਸੌਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਆਦਿ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.153.24
दया न तस्मिन्कर्तव्या शरणागत इत्युत ।
निरुद्विग्नो हि भवति न हताज्जायते भयम् ॥ १.१५३.२४ ॥
ਉਸ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ (ਵੈਰੀ) ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਚਿੰਤਾ-ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਤੋਂ ਡਰ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
1.153.25
हन्यादमित्रं दानेन तथा पूर्वापकारिणम् ।
हन्यात्त्रीन्पञ्च सप्तेति परपक्षस्य सर्वशः ॥ १.१५३.२५ ॥
ਦਾਨ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਏਵੇਂ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ। ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖ ਦੇ ਤਿੰਨ, ਪੰਜ ਜਾਂ ਸੱਤ ਜਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.153.26
मूलमेवादितश्छिन्द्यात्परपक्षस्य नित्यशः ।
ततः सहायांस्तत्पक्षान्सर्वांश्च तदनन्तरम् ॥ १.१५३.२६ ॥
ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਸਦਾ ਕੱਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਦੇ ਸਭ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੱਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.153.27
छिन्नमूले ह्यधिष्ठाने सर्वे तज्जीविनो हताः ।
कथं नु शाखास्तिष्ठेरंश्छिन्नमूले वनस्पतौ ॥ १.१५३.२७ ॥
ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਅਧਾਰ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਜੀਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੱਟੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?
1.153.28
एकाग्रः स्यादविवृतो नित्यं विवरदर्शकः ।
राजन्नित्यं सपत्नेषु नित्योद्विग्नः समाचरेत् ॥ १.१५३.२८ ॥
ਰਾਜਾ ਸਦਾ ਇਕਾਗਰ, ਆਪਣਾ ਭੇਤ ਨਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਛੇਕ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵੈਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਦਾ ਚੌਕਸ ਰਹਿ ਕੇ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.153.29
अग्न्याधानेन यज्ञेन काषायेण जटाजिनैः ।
लोकान्विश्वासयित्वैव ततो लुम्पेद्यथा वृकः ॥ १.१५३.२९ ॥
ਅਗਨੀ-ਆਧਾਨ, ਯੱਗ, ਕੇਸਰੀ ਵਸਤਰ, ਜਟਾਂ ਅਤੇ ਮਿਰਗਛਾਲ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਫਿਰ ਬਘਿਆੜ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.153.30
अङ्कुशं शोचमित्याहुरर्थानामुपधारणे ।
आनाम्य फलितां शाखां पक्वं पक्वं प्रशातयेत् ॥ १.१५३.३० ॥
ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅੰਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ (ਉਪਾਅ) ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੀ ਟਹਿਣੀ ਨੂੰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਪੱਕੇ-ਪੱਕੇ ਫਲ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਤੋੜ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
1.153.31
फलार्थोऽयं समारम्भो लोके पुंसां विपश्चिताम् ।
वहेदमित्रं स्कन्धेन यावत्कालस्य पर्ययः ॥ १.१५३.३१ ॥
ਫਲ ਲਈ ਹੀ ਇਹ ਯਤਨ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿਆਣੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੱਕ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.153.32
ततः प्रत्यागते काले भिन्द्याद्धृटमिवाश्मनि ।
अमित्रो न विमोक्तव्यः कृपणं बह्वपि ब्रुवन् ॥ १.१५३.३२ ॥
ਫਿਰ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਘੜਾ ਤੋੜਨ ਵਾਂਗ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਦੀਨ ਹੋ ਕੇ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਬੋਲੇ, ਉਸਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
1.153.33
कृपा न तस्मिन्कर्तव्या हन्यादेवापकारिणम् ।
हन्यादमित्रं सान्त्वेन तथा दानेन वा पुनः ॥ १.१५३.३३ ॥
ਉਸ ਉੱਤੇ ਤਰਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਅਪਕਾਰੀ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.153.34
तथैव भेददण्डाभ्यां सर्वोपायैः प्रशातयेत् ।
कथं सान्त्वेन दानेन भेदैर्दण्डेन वा पुनः ॥ १.१५३.३४ ॥
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੇਦ ਅਤੇ ਦੰਡ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸਾਂਤਵਨਾ, ਦਾਨ, ਭੇਦ ਜਾਂ ਦੰਡ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ?
1.153.35
अमित्रः शक्यते हन्तुं तन्मे ब्रूहि यथातथम् ।
शृणु राजन्यथा वृत्तं वने निवसतः पुरा ॥ १.१५३.३५ ॥
ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਜੋ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਸੁਣ।
1.153.36
जम्बुकस्य महाराज नीतिशास्त्रार्थदर्शिनः ।
अथ कश्चित्कृतप्रज्ञः शृगालः स्वार्थपण्डितः ॥ १.१५३.३६ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਨੀਤੀਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਗਿੱਦੜ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ—ਉਹ ਸਿਆਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਸੀ।
1.153.37
सखिभिर्न्यवसत्सार्धं व्याघ्राखुवृकबभ्रुभिः ।
तेऽपश्यन्विपिने तस्मिन्बलिनं मृगयूथपम् ॥ १.१५३.३७ ॥
ਉਹ ਬਾਘ, ਚੂਹੇ, ਬਘਿਆੜ ਅਤੇ ਭੂਰੇ ਗਿੱਦੜ ਵਰਗੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਲਵਾਨ ਮ੍ਰਿਗਯੂਥਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
1.153.38
अशक्ता ग्रहणे तस्य ततो मन्त्रममन्त्रयन् ।
असकृद्यतितो ह्येष हन्तुं व्याघ्र वने त्वया ॥ १.१५३.३८ ॥
ਉਸਨੂੰ ਫੜਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਫਿਰ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਬਾਘ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
1.153.39
युवा वै जवसंपन्नो बुद्धिशाली न शक्यते ।
मूषिकोऽस्य शयानस्य चरणौ भक्षयत्वयम् ॥ १.१५३.३९ ॥
ਉਹ ਜਵਾਨ, ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਚੂਹਾ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਕੁਤਰ ਦੇਵੇ।
1.153.40
अथैनं भक्षितैः पादैर्व्याघ्रो गृह्णातु वै ततः ।
ततो वै भक्षयिष्यामः सर्वे मुदितमानसाः ॥ १.१५३.४० ॥
ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਕੁਤਰੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਬਾਘ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲਵੇ। ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਖਾਵਾਂਗੇ।
1.153.41
जम्बुकस्य तु तद्वाक्यं तथा चक्रः समाहिताः ।
मूषिकाभक्षितैः पादैर्मृगं व्याघ्रोऽवधीत्तदा ॥ १.१५३.४१ ॥
ਗਿੱਦੜ ਦੀ ਉਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਭ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ। ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਕੁਤਰੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਫਿਰ ਬਾਘ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
1.153.42
दृष्ट्वैवाचेष्टमानं तु भूमौ मृगकलेवरम् ।
स्नात्वाऽऽगच्छत भद्रं वोरक्षामीत्याह जम्बुकः ॥ १.१५३.४२ ॥
ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੜਫਦੇ ਹਿਰਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗਿੱਦੜ ਬੋਲਿਆ, 'ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਆਓ, ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਮੈਂ ਰਾਖੀ ਕਰਾਂਗਾ।'
1.153.43
शृगालवचनात्तेऽपि गताः सर्वे नदीं ततः ।
स चिन्तापरमो भूत्वा तस्थौ तत्रैव जम्बुकः ॥ १.१५३.४३ ॥
ਗਿੱਦੜ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੀ ਨਦੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਤਦ ਉਹ ਗਿੱਦੜ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਉੱਥੇ ਹੀ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ।
1.153.44
अथाजगाम पूर्वं तु स्नात्वा व्याघ्रो महाबलः ।
ददर्श जम्बुकं चैव चिन्ताकुलितमानसम् ॥ १.१५३.४४ ॥
ਫਿਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਬਾਘ ਪਹਿਲਾਂ ਆਇਆ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਗਿੱਦੜ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
1.153.45
किं शोचसि महाप्राज्ञ त्वं नो बुद्धिमतां वरः ।
अशित्वा पिशितान्यद्य विहरिष्यामहे वयम् ॥ १.१५३.४५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈਂ; ਕਿਉਂ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਅੱਜ ਮਾਸ ਖਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਵਿਹਾਰ ਕਰਾਂਗੇ।
1.153.46
शृणु मे त्वं महाबाहो यद्वाक्यं मूषिकोऽब्रवीत् ।
धिग्बलं मृगराजस्य मयाद्यायं मृगो हतः ॥ १.१५३.४६ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਸੁਣ ਜੋ ਬਚਨ ਚੂਹੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਮ੍ਰਿਗਰਾਜ ਦੇ ਬਲ ਨੂੰ ਲਾਹਨਤ! ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਹ ਹਿਰਨ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।'
1.153.47
मद्बाहुबलमाश्रित्य तृप्तिमद्य गमिष्यति ।
तस्यैवं गर्जितं श्रुत्वा ततो भक्ष्यं न रोचये ॥ १.१५३.४७ ॥
ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਅੱਜ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸਦੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਗਰਜਨਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਭੋਜਨ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
1.153.48
ब्रवीति यदि स ह्येवं काले ह्यस्मि प्रबोधितः ।
स्वबाहुबलमाश्रित्य हनिष्येऽहं वनेचरान् ॥ १.१५३.४८ ॥
ਜੇ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਮੈਂ ਜਾਗ ਪਿਆ ਹਾਂ। ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ।
1.153.49
खादिष्ये तत्र मांसानि इत्युक्त्वा प्रस्थितोवनम् ।
एतस्मिन्नेव काले तु मूषिकोऽप्याजगाम ह ॥ १.१५३.४९ ॥
"ਉੱਥੇ ਮਾਸ ਖਾਵਾਂਗਾ" ਏਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਚੂਹਾ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
1.153.50
तमागतमभिप्रेक्ष्य शृगालोऽप्यब्रवीद्वचः ।
शृणु मीषिक भद्रं ते नकुलो यदिहाब्रवीत् ॥ १.१५३.५० ॥
ਉਹਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਗਿੱਦੜ ਨੇ ਵੀ ਆਖਿਆ, "ਓ ਚੂਹੇ, ਸੁਣ। ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਇੱਥੇ ਨਿਓਲੇ ਨੇ ਜੋ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸੁਣ।"
1.153.51
मृगमांसं न खादेयं गरमेतन्न रोचते ।
मूषिकं भक्षयिष्यामि तद्भवाननुमन्यताम् ॥ १.१५३.५१ ॥
ਹਿਰਨ ਦਾ ਮਾਸ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗਾ; ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਚੂਹਾ ਖਾਵਾਂਗਾ — ਇਸ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।
1.153.52
तच्छ्रुत्वा मूषिको वाक्यं संत्रस्तः प्रगतो बिलम् ।
ततः स्नात्वा स वै तत्र आजगाम वृको नपृ ॥ १.१५३.५२ ॥
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਚੂਹਾ ਡਰ ਕੇ ਖੁੱਡ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬਘਿਆੜ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਆਇਆ।
1.153.53
तमागतमिदं वाक्यमब्रवीज्जम्बुकस्तदा ।
मृगराजो हि संक्रुद्धो न ते साधु भविष्यति ॥ १.१५३.५३ ॥
ਉਹਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਤਦ ਗਿੱਦੜ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮ੍ਰਿਗਰਾਜ (ਸ਼ੇਰ) ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।"
1.153.54
सकलत्रस्त्विहायाति कुरुष्व यदनन्तरम् ।
एवं संचोदितस्तेन जम्बुकेन तदा वृकः ॥ १.१५३.५४ ॥
"ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ; ਫਿਰ ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਉਹ ਕਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਗਿੱਦੜ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਬਘਿਆੜ —
1.153.55
ततोऽवलुम्पनं कृत्वा प्रयातः पिशिताशनः ।
एतस्मिन्नेव काले तु नकुलोऽप्याजगाम ह ॥ १.१५३.५५ ॥
ਫਿਰ ਲੁੱਟ ਕਰ ਕੇ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਨਕੁਲ ਵੀ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
1.153.56
तमुवाच महाराज नकुलं जम्बुको वने ।
स्वबाहुबलमाश्रित्य निर्जितास्तेऽन्यतो गताः ॥ १.१५३.५६ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿੱਦੜ ਨੇ ਨਕੁਲ ਨੂੰ ਕਿਹਾ — 'ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਚਲੇ ਗਏ।'
1.153.57
मम दत्वा नियुद्धं त्वं भुङ्क्ष्व मांसं यथेप्सितम् ।
मृगराजो वृकश्चैव बुद्धिमानपि मूषिकः ॥ १.१५३.५७ ॥
ਮੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ ਮਾਸ ਖਾਓ। ਮ੍ਰਿਗਰਾਜ (ਸ਼ੇਰ), ਬਘਿਆੜ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਚੂਹਾ ਵੀ (ਹਾਰ ਗਏ)।
1.153.58
निर्जिता यत्त्वया वीरास्तस्माद्वीरतरो भवान् ।
न त्वयाप्युत्सहे योद्धुमित्युक्त्वा सोऽप्युपागमत् ॥ १.१५३.५८ ॥
'ਤੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਵੱਧ ਵੀਰ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਲੜਨ ਦੀ ਮੇਰੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ' — ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਚਲਾ ਗਿਆ।
1.153.59
एवं तेषु प्रयातेषु जम्बुको हृष्टमानसः ।
खादति स्म तदा मांसमेकः सन्मन्त्रनिश्चयात्।
एवं समाचरन्नित्यं सुखमेधेत भूपतिः ॥ १.१५३.५९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਮਨ ਵਾਲਾ ਗਿੱਦੜ ਇਕੱਲਾ ਮਾਸ ਖਾਣ ਲੱਗਾ; ਚੰਗੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਦਾ ਵਰਤਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਹੈ।
1.153.60
भयेन भेदयेद्भीरुं शूरमञ्जलिकर्मणा ।
लुब्धमर्थप्रदानेन समं न्यूनं तथौजसा ॥ १.१५३.६० ॥
ਡਰ ਨਾਲ ਡਰਪੋਕ ਨੂੰ, ਅੰਜਲੀ ਕਰਮ (ਨਿਮਰਤਾ) ਨਾਲ ਸੂਰਮੇ ਨੂੰ, ਧਨ ਦੇ ਕੇ ਲੋਭੀ ਨੂੰ — ਬਲ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਘਟੀਆ ਨੂੰ ਵੀ ਤੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.153.61
एवं ते कथितं राजन् शृणु चाप्यपरं तथा ॥ १.१५३.६१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਹੁਣ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣੋ।
1.153.62
पुत्रः सखा वा भ्राता वा पिता वा यदि वा गुरुः ।
रिपुस्यानेषु वर्तन्तो हन्तव्या भूतिमिच्छता ॥ १.१५३.६२ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ, ਭਰਾ, ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਹੋਣ, ਜੋ ਵੈਰੀ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.153.63
शपथेनाप्यरिं हन्यादर्थदानेन वा पुनः ।
विषेण मायया वापि नोपेक्षेते कथंचन।
उभौ चेत्संशयोपेतौ श्रद्धवांस्तत्र वर्धते ॥ १.१५३.६३ ॥
ਸਹੁੰ ਨਾਲ ਵੀ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰੇ, ਜਾਂ ਧਨ ਦੇ ਕੇ; ਫਿਰ ਜ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਵੀ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਦੇਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਭਰੋਸੇ ਵਾਲਾ ਹੀ ਵਧਦਾ ਹੈ।
1.153.64
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः ।
उत्पथं प्रतिपन्नस्य न्याय्यं भवति शासनम् ॥ १.१५३.६४ ॥
ਗੁਰੂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ, ਹੰਕਾਰੀ, ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਇਹ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕੁਰਾਹੇ ਪਏ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਠੀਕ ਹੈ।
1.153.65
क्रुद्धोऽप्यक्रुद्धरूपः स्यात्स्मितपूर्वाभिभाषिता ।
न चैनं क्रोधसंदीप्तं विद्यात्कश्चित्कथंचन।
न चाप्यन्यमपध्वंसेत्कदाचित्कोपसंयुतः ॥ १.१५३.६५ ॥
ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰੂਪ ਰੱਖੇ, ਅਤੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰੇ। ਕੋਈ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਨਾ ਸਮਝੇ; ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਕਰੇ।
1.153.66
प्रहरिष्यन्प्रियं ब्रूयात्प्रहरन्नपि भारत ।
प्रहृत्य च प्रियं ब्रूयाच्छोचन्निव रुदन्निव ॥ १.१५३.६६ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜਿਸਨੇ ਵਾਰ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਉਹ ਪਿਆਰੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ; ਵਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਪਿਆਰੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ। ਵਾਰ ਕਰਕੇ ਵੀ ਪਿਆਰੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਂਦਾ ਹੋਵੇ।
1.153.67
आश्वासयेच्चापि परं सान्त्वधर्मार्थवृत्तिभिः ।
अथ तं प्रहरेत्काले तथा विचलितं पथि ॥ १.१५३.६७ ॥
ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ, ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਭਰੋਸਾ ਦੇਵੇ; ਫਿਰ ਢੁਕਵੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਡੋਲਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰੇ।
1.153.68
अपि घोरापराधस्य धर्ममाश्रित्य तिष्ठतः ।
स हि प्रच्छाद्यते दोषः शैलो मेघैरिवासितैः ॥ १.१५३.६८ ॥
ਭਿਆਨਕ ਅਪਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਜੇ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਦੋਸ਼ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਢੱਕੇ ਜਾਣ ਵਾਂਗ ਢੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.153.69
यः स्यादनुप्राप्तवधस्तस्यागारं प्रदीपयेत् ।
अधनान्नास्तिकांश्चोरान्विषकर्मसु योजयेत् ॥ १.१५३.६९ ॥
ਜੋ ਵਧ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਉਸਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਵੇ; ਗਰੀਬਾਂ, ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਅਤੇ ਚੋਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਵੇ।
1.153.70
प्रत्युत्थानासनाद्येन संप्रदानेन केनचित् ।
अतिविश्रब्धघाती स्यात्तीक्ष्णंदष्ट्रो निमग्नकः ॥ १.१५३.७० ॥
ਉੱਠ ਕੇ ਸਵਾਗਤ ਕਰਕੇ, ਆਸਣ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਰਾਹੀਂ, ਬਹੁਤ ਭਰੋਸੇ ਵਾਲੇ ਦਾ ਘਾਤਕ ਬਣੇ; ਤਿੱਖੀਆਂ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਸੱਪ ਵਾਂਗ।
1.153.71
अशङ्कितेभ्यः शङ्केत शङ्कितेभ्यश्च सर्वशः ।
अशङ्क्याद्भयमुत्पन्नमपि मूलं निकृन्तति ॥ १.१५३.७१ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੇ; ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉੱਥੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਭੈ ਵੀ ਜੜ੍ਹ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
1.153.72
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् ।
विश्वासाद्भयमुत्पन्नं मूलान्यपि निकृन्तति ॥ १.१५३.७२ ॥
ਜੋ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੇ; ਭਰੋਸੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਭੈ ਵੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
1.153.73
चारः सुविहितः कार्य आत्मनश्च परस्य वा ।
पाषण्डांस्तापसादींश्च परराष्ट्रेषु योजयेत् ॥ १.१५३.७३ ॥
ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯੁਕਤ ਜਾਸੂਸ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪਾਖੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.153.74
उद्यानेषु विहारेषु देवतायतनेषु च ।
पानागारेषु रथ्यासु सर्वतीर्थेषु चाप्यथ ॥ १.१५३.७४ ॥
ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਹਾਰ-ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵ-ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਦਿਰਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ (ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ)।
1.153.75
चत्वरेषु च कूपेषु पर्वतेषु वनेषु च ।
समवायेषु सर्वेषु सरित्सु च विचारयेत् ॥ १.१५३.७५ ॥
ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਖੂਹਾਂ ਉੱਤੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ, ਵਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ (ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ)।
1.153.76
वाचा भृशं विनीतः स्याद्धृदयेन तथा क्षुरः ।
स्मितपूर्वाभिभाषी स्यात्सृष्टो रौद्रस्य कर्मणः ॥ १.१५३.७६ ॥
ਬੋਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਨਿਮਰ ਹੋਵੇ; ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਤਿੱਖਾ ਹੋਵੇ। ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੇ; ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
1.153.77
अञ्जलिः शपथः सान्त्वं शिरसा पादवन्दनम् ।
आशाकरणमित्येवं कर्तव्यं भूतिमिच्छता ॥ १.१५३.७७ ॥
ਅੰਜਲੀ, ਸਹੁੰ, ਦਿਲਾਸਾ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪੈਰੀਂ ਪੈਣਾ, ਆਸ ਦੇਣੀ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਭਲਾਈ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ।
1.153.78
सुपुष्पितः स्यादफलः फलवान्स्याद्दुरारुहः ।
आमः स्यात्पक्वसङ्काशो नच जीर्येत कर्हिचित् ॥ १.१५३.७८ ॥
ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ ਪਰ ਫਲ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ; ਫਲਦਾਰ ਹੋਵੇ ਪਰ ਚੜ੍ਹਨਾ ਔਖਾ ਹੋਵੇ। ਕੱਚਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਪੱਕੇ ਵਰਗਾ ਲੱਗੇ; ਕਦੇ ਵੀ ਜੀਰਨ ਨਾ ਹੋਵੇ।
1.153.79
त्रिवर्गे त्रिविधा पीडा ह्यनुबन्धास्तथैव च ।
अनुबन्धाः शुभा ज्ञेयाः पीडास्तु परिवर्जयेत् ॥ १.१५३.७९ ॥
ਤ੍ਰਿਵਰਗ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਸ਼ਟ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਏਦਾਂ ਹੀ। ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਜਾਣਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.153.80
धर्मं विचरतः पीडा सापि द्वाभ्यां नियच्छति ।
अर्थं चाप्यर्थलुब्धस्य कामं चातिप्रवर्तिनः ॥ १.१५३.८० ॥
ਧਰਮ ਦੇ ਆਚਰਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਕਸ਼ਟ ਵੀ ਦੋ ਨਾਲ ਕਾਬੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਨ-ਲੋਭੀ ਨੂੰ ਧਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕਾਮ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਨੂੰ ਕਾਮ ਨਾਲ।
1.153.81
अगर्वितात्मा युक्तश्च सान्त्वयुक्तोऽनसूयिता ।
अवेक्षितार्थः शुद्धात्मा मन्त्रयीत द्विजैः सहा ॥ १.१५३.८१ ॥
ਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ, ਸੰਜਮੀ, ਸਾਂਤਵਨਾ ਵਾਲਾ, ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ, ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਵਾਲਾ — ਉਸਨੂੰ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
1.153.82
कर्मणा येन केनैव मृदुना दारुणेन च ।
उद्धरेद्दीनमात्मानं समर्थो धर्ममाचरेत् ॥ १.१५३.८२ ॥
ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਨਰਮ ਜਾਂ ਕਠੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਦੀਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਉਬਾਰੇ; ਸਮਰੱਥ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰੇ।
1.153.83
न संशयमनारुह्य नरो भद्राणि पश्यति ।
संशयं पुनरारुह्य यदि जीवति पश्यति ॥ १.१५३.८३ ॥
ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਨਾ ਉਤਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਕੇ ਜੇ ਜੀਂਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
1.153.84
यस्य बुद्धिः परिभवेत्तमतीतेन सान्त्वयेत् ।
अनागतेन दुर्बुद्धिं प्रत्युत्पन्नेन पण्डितम् ॥ १.१५३.८४ ॥
ਜਿਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਭਰਮਾ ਜਾਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਬੀਤੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੇ; ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਨਾਲ, ਪੰਡਿਤ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਨਾਲ।
1.153.85
योऽरिणा सह सन्धाय शयीत कृतकृत्यवत् ।
स वृक्षाग्रे यथा सुप्तः पतितः प्रतिबुध्यते ॥ १.१५३.८५ ॥
ਜੋ ਵੈਰੀ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕਰਕੇ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁੱਖ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਸੁੱਤਾ ਡਿੱਗੇ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਜਾਗਦਾ ਹੈ।
1.153.86
मन्त्रसंवरणे यत्नः सदा कार्योऽनसूयता ।
आकारमभिरक्षेत चारेणाप्यनुपालितः ॥ १.१५३.८६ ॥
ਸਲਾਹ ਦੀ ਗੁਪਤਤਾ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ। ਜਾਸੂਸਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਆਪਣਾ ਆਕਾਰ (ਭਾਵ-ਮੁਦਰਾ) ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.153.87
न रात्रौ मन्त्रयेद्विद्वान्न च कैश्चिदुपासितः ।
प्रासादाग्रे शिलाग्रे वा विशाले विजनेपि वा ॥ १.१५३.८७ ॥
ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ। ਮਹਿਲ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੇ, ਪੱਥਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੇ, ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾਂ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ।
1.153.88
समन्तात्तत्र पश्यद्भिः सहाप्तैरेव मन्त्रयेत् ।
नैव संवेशयेत्तत्र मन्त्रवेश्मनि शारिकाम् ॥ १.१५३.८८ ॥
ਉੱਥੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਬੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸਲਾਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੰਤਰ-ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਮੈਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦਾਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
1.153.89
शुकान्वा शारिका वापि बालमूर्खजडानपि ।
प्रविष्टानपि निर्वास्य मन्त्रयेद्धार्मिकैर्द्विजैः ॥ १.१५३.८९ ॥
ਤੋਤੇ ਜਾਂ ਮੈਨਾ, ਬਾਲਕ, ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹ ਬੁੱਧੀ ਲੋਕ — ਅੰਦਰ ਆ ਗਏ ਹੋਣ ਤਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਧਾਰਮਿਕ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
1.153.90
नीतिज्ञैर्न्यायशास्त्रज्ञैरितिहासे सुनिष्ठितैः ।
रक्षां मन्त्रस्य निश्छिद्रां मन्त्रान्ते निश्चयेत्स्वयम् ॥ १.१५३.९० ॥
ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਨਿਆਂ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਲਾਹ ਦੀ ਰਖਿਆ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਛੇਕ ਦੇ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸਲਾਹ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.153.91
वीरोपवर्णितात्तस्माद्धर्मार्थाभ्यामथात्मना ।
एकेन वाथ विप्रेण ज्ञातबुद्धिर्विनिश्चयेत् ॥ १.१५३.९१ ॥
ਵੀਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਲਾਹੇ ਗਏ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਜਾਂ ਜਿਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਪਰਖੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਐਸੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ, ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.153.92
तृतीयेन न चान्येन व्रजेन्निश्चयमात्मवान् ।
षट्कर्णश्छिद्यते मन्त्र इति नीतिषु पठ्यते ॥ १.१५३.९२ ॥
ਆਤਮ-ਸੰਜਮੀ ਮਨੁੱਖ ਤੀਜੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਾ ਕਰੇ; 'ਛੇ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਮੰਤਰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ' ਇਹ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.153.93
निःसृतो नाशयेन्मन्त्रो हस्तप्राप्तामपि श्रियम् ।
स्वमतं च परेषां च विचार्य च पुनःपुनः।
गुणवद्वाक्यमादद्यान्नैव तृप्येद्विचक्षणः ॥ १.१५३.९३ ॥
ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਮੰਤਰ ਹੱਥ ਆਈ ਸੰਪਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਮਤ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਗੁਣਵਾਨ ਵਚਨ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸਿਆਣਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਵੇ।
1.153.94
नाच्छित्वा परमर्माणि नाकृत्वा कर्म दारुणम् ।
नाहत्वा मत्स्यघातीव प्राप्नोति महतीं श्रियम् ॥ १.१५३.९४ ॥
ਵੈਰੀ ਦੇ ਮਰਮ-ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟੇ ਬਿਨਾਂ, ਕਰੂਰ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਅਤੇ ਮੱਛੀਮਾਰ ਵਾਂਗ ਮਾਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਸੰਪਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
1.153.95
कर्शितं व्याधितं क्लिन्नमपानीयमघासकम् ।
परिविश्वस्तमन्दं च प्रहर्तव्यमरेर्बलम् ॥ १.१५३.९५ ॥
ਵੈਰੀ ਦੀ ਫੌਜ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਰੋਗੀ, ਭਿੱਜੀ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੀ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਅਤੇ ਸੁਸਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.153.96
नार्थिकोऽर्थिनमभ्येति कृतार्थे नास्ति सङ्गतम् ।
तस्मात्सर्वाणि साध्यानि सावशेषाणि कारयेत् ॥ १.१५३.९६ ॥
ਧਨ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਧਨ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਜਿਸਦਾ ਕੰਮ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕੁਝ ਬਾਕੀ ਰੱਖ ਕੇ ਕਰਵਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
1.153.97
संग्रहे विग्रहे चैव यत्नः कार्योऽनसूयता ।
उत्साहश्चापि यत्नेन कर्तव्यो भूतिमिच्छता ॥ १.१५३.९७ ॥
ਸੰਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ। ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.153.98
नास्य कृत्यानि बुध्येरन्मित्राणि रिपवस्तथा ।
आरब्धान्येव पश्येरन्सुपर्यवसितान्यपि ॥ १.१५३.९८ ॥
ਉਸ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾ ਜਾਣਨ। ਕੇਵਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਕੰਮ ਹੀ ਉਹ ਵੇਖਣ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੱਕ ਵੀ ਗਏ ਹੋਣ।
1.153.99
भीतवत्संविधातव्यं यावद्भयमनागतम् ।
आगतं तु भयं दृष्ट्वा प्रहर्तव्यमभीतवत् ॥ १.१५३.९९ ॥
ਜਦ ਤੱਕ ਡਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਡਰਪੋਕ ਵਾਂਗ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਡਰ ਆਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਨਿਡਰ ਵਾਂਗ ਵਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.153.100
दैवेनोपहतं शत्रुमनुगृह्णाति यो नरः ।
स मृत्युमुपगृह्णाति गर्भमश्वतरी यथा ॥ १.१५३.१०० ॥
ਦੈਵ ਦੁਆਰਾ ਘਾਇਲ ਕੀਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਉੱਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੱਚਰੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਾਂਗ ਮੌਤ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
1.153.101
अनागतं हि बुध्येत यच्च कार्यं पुरः स्थितम् ।
न तु बुद्धिक्षयात्किंचिदतिक्रामेत्प्रयोजनम् ॥ १.१५३.१०१ ॥
ਜੋ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਅਤੇ ਜੋ ਕੰਮ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਘਟਣ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਵੀ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
1.153.102
उत्साहश्चापि यत्नेन कर्तव्यो भूतिमिच्छता ।
विभज्य देशकालौ च दैवं धर्मादयस्त्रयः।
नैःश्रेयसौ तु तौ ज्ञेयौ देशकालाविति स्थितिः ॥ १.१५३.१०२ ॥
ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼-ਕਾਲ, ਦੈਵ ਅਤੇ ਧਰਮ ਆਦਿ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ ਹੀ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਜਾਣਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਇਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ।
1.153.103
तालवत्कुरुते मूलं बालः शत्रुरुपेक्षितः ।
गहनेऽग्निरिवोत्सृष्टः क्षिप्रं संजायते महान् ॥ १.१५३.१०३ ॥
ਤਾੜ ਦਾ ਰੁੱਖ ਜਿਵੇਂ ਜੜ੍ਹ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਣਗੌਲਿਆ ਬਾਲ ਵੈਰੀ ਜੜ੍ਹ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡੀ ਅੱਗ ਜਿਵੇਂ ਛੇਤੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
1.153.104
अग्निस्तोकमिवात्मानं सन्धुक्षयति यो नरः ।
स वर्धमानो ग्रसते महान्तमपि संचयम् ॥ १.१५३.१०४ ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੰਗਿਆੜੀ ਵਾਂਗ ਭੜਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਧ ਕੇ ਵੱਡੇ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.153.105
आदावेव ददानीति प्रियं ब्रूयान्निरर्थकम् ॥ १.१५३.१०५ ॥
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ 'ਮੈਂ ਦਿਆਂਗਾ' ਕਹਿ ਕੇ ਪਿਆਰੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ, ਪਰ ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਹੋਣ।
1.153.106
आशां कालवतीं कुर्यात्कालं विघ्नेन योजयेत् ।
विघ्नं निमित्ततो ब्रूयान्निमित्तं वाऽपि हेतुतः ॥ १.१५३.१०६ ॥
ਆਸ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ; ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਨਾਲ ਜੋੜੇ। ਵਿਘਨ ਨੂੰ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਦੱਸੇ, ਅਤੇ ਬਹਾਨੇ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਨਾਲ।
1.153.107
क्षुरो भूत्वा हरेत्प्राणान्निशितः कालसाधनः ।
प्रतिच्छन्नो लोमहारी द्विषतां परिकर्तनः ॥ १.१५३.१०७ ॥
ਤਿੱਖੇ ਉਸਤਰੇ ਵਾਂਗ ਬਣ ਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹਰੇ; ਉਹ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਾਧਨ, ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਾਲ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।
1.153.108
पाण्डवेषु यथान्यायमन्येषु च कुरूद्वह ।
वर्तमानो न मज्जेस्त्वं तथा कृत्यं समाचर ॥ १.१५३.१०८ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਵਰਤਦਿਆਂ ਤੂੰ ਡੁੱਬ ਨਾ ਜਾਵੀਂ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾ।
1.153.109
सर्वकल्याणसंपन्नो विशिष्ट इति निश्चयः ।
तस्मात्त्वं पाण्डुपुत्रेभ्यो रक्षात्मानं नराधिप ॥ १.१५३.१०९ ॥
ਸਾਰੇ ਕਲਿਆਣ-ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
1.153.110
भ्रातृव्या बलवन्तस्ते पाण्डुपुत्रा नराधिप ।
पश्चात्तापो यथा न स्यात्तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ १.१५३.११० ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਤੁਹਾਡੇ ਚਚੇਰੇ-ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਲਵਾਨ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਨੀਤੀ ਬਣਾਓ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਛਤਾਵਾ ਨਾ ਹੋਵੇ।
1.153.111
एवमुक्त्वा संप्रतस्थे कणिकः स्वगृहं ततः ।
धृतराष्ट्रोऽपि कौरव्यः शोकार्तः समपद्यत ॥ १.१५३.१११ ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਣਿਕ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਕੌਰਵ-ਵੰਸ਼ੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਵੀ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ।