มหาภารตะ · อัธยายะ 1.153
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.153.1
श्रुत्वा पाण्डुसुतान्वीरान्बलोद्रिक्तान्महौजसः ।
धृतराष्ट्रो महीपालश्चिन्तामगमदातुरः ॥ १.१५३.१ ॥
เมื่อได้ยินว่าโอรสของพาณฑุเป็นวีรบุรุษ มีกำลังเหลือล้นและมีพลังยิ่งใหญ่ ท้าวธฤตราษฎร์ ผู้ปกครองแผ่นดิน ก็เกิดความกังวลใจอย่างทุกข์ร้อน
1.153.2
तत आहूय मन्त्रज्ञं राजशास्त्रार्थवित्तमम् ।
कणिकं मन्त्रिणां श्रेष्ठं धृतराष्ट्रऽब्रवीद्वचः ॥ १.१५३.२ ॥
ครั้นนั้น ท้าวธฤตราษฎร์จึงเรียกกณิกะ ผู้รู้คำปรึกษาและรู้ความหมายแห่งศาสตร์การปกครองดียิ่ง ผู้เป็นเลิศในบรรดาเสนาอำมาตย์ แล้วกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
1.153.3
उत्सक्ताः पाण्डवा नित्यं तेभ्योऽसूये द्विजोत्तम ।
तत्र मे निश्चिततमं सन्धिविग्रहकारणम्।
कणिक त्वं ममाचक्ष्व करिष्ये वचनं तव ॥ १.१५३.३ ॥
โอรสของพาณฑุมีใจฮึกเหิมอยู่เสมอ และข้าพเจ้าอิจฉาพวกเขา ท่านผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชเอ๋ย ขอท่านกณิกะบอกข้าพเจ้าว่าในเรื่องนี้สิ่งใดเป็นเหตุแห่งการสงบหรือการสงครามที่แน่นอนที่สุด ข้าพเจ้าจะกระทำตามถ้อยคำของท่าน
1.153.4
दुर्योधनोऽथ शकुनिः कर्णदुःशासनावपि ।
कणिकं ह्युपसंगृह्य मन्त्रिणं सौबलस्य च ॥ १.१५३.४ ॥
จากนั้น ทุรโยธน์ ศกุนิ กรรณะ และทุศศาสนะ ก็เข้ามาใกล้กณิกะ อำมาตย์ของบุตรแห่งสุพละ และจับตัวเขาไว้
1.153.5
पप्रच्छुर्भरतश्रेष्ठ पाण्डवान्प्रति नैकधा ।
प्रबुद्धाः पाण्डवा नित्यं सर्वे तेभ्यस्त्रसामहे ॥ १.१५३.५ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรต พวกเขาซักถามเขาเรื่องโอรสของพาณฑุด้วยหลายวิธี โอรสของพาณฑุตื่นตัวอยู่เสมอ พวกเราทุกคนต่างหวาดกลัวพวกเขา
1.153.6
अनूनं सर्वपक्षाणां यद्भवेत्क्षेमकारकम् ।
भारद्वाज तदाचक्ष्व करिष्यामः कथं वयम् ॥ १.१५३.६ ॥
ข้าแต่บุตรแห่งภรัทวาช ขอท่านบอกข้าพเจ้าว่าสิ่งใดจะนำความเกษมมาสู่ทุกฝ่ายโดยไม่มีขาดเหลือ เราจะทำอย่างไรเล่า
1.153.7
स प्रसन्नमनास्तेन परिपृष्टो द्विजोत्तमः ।
उवाच वचनं तीक्ष्णं राजशास्त्रार्थदर्शनम् ॥ १.१५३.७ ॥
ท่านผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชถูกถามจากเขาเช่นนั้น ด้วยจิตที่ปีติ จึงกล่าวถ้อยคำอันเฉียบคมที่อธิบายความหมายของศาสตร์การปกครอง
1.153.8
शृणु राजन्निदं तत्र प्रोच्यमानं मयानघ ।
न मेऽभ्यसूया कर्तव्या श्रुत्वैतत्कुरुसत्तम ॥ १.१५३.८ ॥
ข้าแต่พระราชา ขอทรงฟังสิ่งที่ข้าพเจ้ากำลังกล่าวอยู่ที่นี่ ข้าแต่ผู้ไร้บาป ผู้ประเสริฐแห่งกุรุ เมื่อได้ฟังสิ่งนี้แล้ว ท่านไม่ควรมีความขุ่นเคืองต่อข้าพเจ้า
1.153.9
नित्यमुद्यतदण्डः स्यान्नित्यं विवृतपौरुषः ।
अच्छिद्रश्छिद्रदर्शी स्यात्परेषां विवरानुगः ॥ १.१५३.९ ॥
กษัตริย์ควรยกไม้เท้าลงโทษขึ้นอยู่เสมอ และแสดงความกล้าหาญของตนอยู่เสมอ ตัวท่านเองควรไร้ช่องโหว่ แต่ควรมองเห็นช่องโหว่ของผู้อื่น และติดตามช่องว่างของศัตรู
1.153.10
नित्यमुद्यतदण्डाद्धि भऋशमुद्विजते जनः ।
तस्मात्सर्वाणि कार्याणि दण्डेनैव विधारयेत् ॥ १.१५३.१० ॥
ประชาชนย่อมหวาดหวั่นอย่างยิ่งต่อไม้เท้าที่ยกขึ้นอยู่เสมอ เพราะฉะนั้น กิจการทั้งปวงควรดำรงไว้ด้วยไม้เท้าลงโทษเท่านั้น
1.153.11
नास्य च्छिद्रं परः पश्येच्छिद्रेण परमन्वियात् ।
गूहेत्कूर्म इवाङ्गानि रक्षेद्विवरमात्मनः ॥ १.१५३.११ ॥
อย่าให้ศัตรูเห็นช่องโหว่ของกษัตริย์ ควรติดตามศัตรูผ่านช่องว่างของเขา เหมือนเต่าที่ซ่อนอวัยวะของตน กษัตริย์ควรปกปิดตัวและรักษาช่องโหว่ของตนไว้
1.153.12
नित्यं च ब्राह्मणाः पूज्या नृपेण हितमिच्छता ।
सृष्टो नृपो हि विप्रामां पालने दुष्टनिग्रहे ॥ १.१५३.१२ ॥
กษัตริย์ผู้ปรารถนาความเจริญควรให้เกียรติพราหมณ์อยู่เสมอ เพราะกษัตริย์ถูกสร้างขึ้นเพื่อปกป้องพราหมณ์และปราบคนชั่ว
1.153.13
उभाब्यां वर्धते धर्मो धर्मवृद्ध्या जितावुभौ ।
लोकश्चायं परश्चैव ततो धर्मं समाचरेत् ॥ १.१५३.१३ ॥
ธรรมย่อมเจริญขึ้นด้วยทั้งสองสิ่งนั้น และด้วยการเจริญของธรรม โลกทั้งสองก็ย่อมชนะได้ เพราะฉะนั้นควรประพฤติธรรม
1.153.14
कृतापराधं पुरुषं दृष्ट्वा यः क्षमते नृपः ।
तेनावमानमाप्नोति पापं चेह परत्र च ॥ १.१५३.१४ ॥
กษัตริย์ที่เห็นบุรุษผู้กระทำความผิดแล้วยังให้อภัย ย่อมได้รับความอับอาย และบาปทั้งในโลกนี้และโลกหน้า
1.153.15
यो विभूतिमवाप्योच्चै राज्ञो विकुरुतेऽधमः ।
तमानयित्वा हत्वा च दद्याद्धीनाय तद्धनम् ॥ १.१५३.१५ ॥
คนต่ำช้าผู้ได้รับความเจริญรุ่งเรืองอย่างยิ่ง แล้วประพฤติผิดต่อกษัตริย์ ควรนำตัวเขามาแล้วฆ่าเสีย และมอบทรัพย์ของเขาให้แก่ผู้ยากไร้
1.153.16
नो चेद्धुरि नियुक्ता ये स्थास्यन्ति वशमात्मनः ।
राजा नियुञ्ज्यात्पुरुषानाप्तान्धर्मार्थकोविदान् ॥ १.१५३.१६ ॥
มิฉะนั้น ผู้ที่ได้รับแต่งตั้งให้แบกภาระจะไม่ตั้งอยู่ภายใต้การควบคุมของตน เพราะฉะนั้น กษัตริย์ควรแต่งตั้งบุรุษที่ซื่อสัตย์ ผู้รู้ธรรมและอรรถ
1.153.17
ये नियुक्तास्तथा केचिद्राष्ट्रं वा यदि वा पुरम् ।
ग्रामं जनपदं वापि बाधेयुर्यदि वा न वा ॥ १.१५३.१७ ॥
ไม่ว่าผู้ที่ได้รับแต่งตั้งบางคนจะกดขี่แคว้น เมือง หมู่บ้าน หรือเขตชนบท หรือไม่ก็ตาม และไม่ว่าเขาจะกดขี่หรือไม่
1.153.18
परीक्षणार्थं विसृजेदानतांश्छन्नरूपिणः ।
परीक्ष्य पापकं जह्याद्धनमादाय सर्वशः ॥ १.१५३.१८ ॥
ควรส่งผู้ถ่อมตนที่ปลอมตัวออกไปทดสอบพวกเขา เมื่อทดสอบแล้ว ควรปลดคนชั่วออก และยึดทรัพย์ของเขาทั้งหมด
1.153.19
नासम्यक्कृत्यकारी स्यादुपक्रम्य कदाचन ।
कण्टको ह्यपि दुश्छिन्न आस्रावं जनयेच्चिरम् ॥ १.१५३.१९ ॥
ผู้ที่เริ่มกิจการแล้วไม่ควรทำกิจนั้นอย่างไม่เหมาะสม เพราะแม้หนามที่ตัดไม่ดี ก็ทำให้แผลไหลเยิ้มได้นานมาก
1.153.20
वधमेव प्रशंसन्ति शत्रूणामपकारिणाम् ।
सुविदीर्णं सुविक्रान्तं सुयुद्धं सुपलायितम् ॥ १.१५३.२० ॥
มนุษย์สรรเสริญเพียงการทำลายศัตรูและผู้ที่ทำร้ายผู้อื่นเท่านั้น คือการกระจัดกระจายพวกเขาให้ดี การแสดงความกล้าหาญให้ดี การต่อสู้ให้ดี และแม้แต่การหนีให้ดี
1.153.21
आपद्यापदि काले कुर्वीत न विचारयेत् ।
नावज्ञेयो रिपुस्तात दुर्बलोऽपि कथं चन ॥ १.१५३.२१ ॥
ในยามวิบัติ ในเวลาที่เหมาะ ควรลงมือทำโดยไม่ต้องครุ่นคิดนาน ลูกรัก ศัตรูไม่ควรถูกดูหมิ่น แม้จะอ่อนแอในทางใดก็ตาม
1.153.22
अल्पोऽप्यग्निर्वनं कृत्स्नं दहत्याश्रयसंश्रयात् ।
अन्धः स्यादन्धवेलायां बाधिर्यमपि चाश्रयेत् ॥ १.१५३.२२ ॥
ไฟแม้เพียงเล็กน้อย เมื่อได้เชื้อที่ให้พักอาศัย ย่อมเผาป่าทั้งผืน ในยามมืดมิด ควรทำตัวเหมือนคนตาบอด และแม้กระทั่งพึ่งพาความหูหนวก
1.153.23
कुर्यात्तृणमयं चापं शयीत मृगशायिकाम् ।
सान्त्वादिभिरुपायैस्तु हन्याच्छत्रुं वशे स्थितं ॥ १.१५३.२३ ॥
ควรทำคันธนูจากหญ้า และนอนลงเหมือนกวางบนที่นอนของมัน แต่ด้วยการปลอบประโลมและวิธีการทำนองนั้น ควรสังหารศัตรูที่อยู่ในอำนาจของตน
1.153.24
दया न तस्मिन्कर्तव्या शरणागत इत्युत ।
निरुद्विग्नो हि भवति न हताज्जायते भयम् ॥ १.१५३.२४ ॥
ไม่ควรแสดงความเมตตาต่อเขา แม้เขาจะมาขอพึ่งพิง เพราะคนจะหมดความวิตกกังวลก็ต่อเมื่อศัตรูถูกสังหารแล้ว และจากผู้ที่ถูกสังหาร ความกลัวย่อมไม่เกิดขึ้น
1.153.25
हन्यादमित्रं दानेन तथा पूर्वापकारिणम् ।
हन्यात्त्रीन्पञ्च सप्तेति परपक्षस्य सर्वशः ॥ १.१५३.२५ ॥
ควรทำลายศัตรูด้วยการให้ของกำนัล และในทำนองเดียวกันก็ทำลายผู้ที่เคยทำร้ายมาก่อน ในฝ่ายตรงข้าม ควรทำลายสามคน ห้าคน หรือเจ็ดคน ให้สิ้นทั้งหมด
1.153.26
मूलमेवादितश्छिन्द्यात्परपक्षस्य नित्यशः ।
ततः सहायांस्तत्पक्षान्सर्वांश्च तदनन्तरम् ॥ १.१५३.२६ ॥
ควรตัดรากของฝ่ายตรงข้ามตั้งแต่เริ่มแรกอยู่เสมอ จากนั้นจึงตัดผู้ช่วยเหลือของมัน และบรรดาผู้อยู่ฝ่ายนั้นทั้งหมดภายหลัง
1.153.27
छिन्नमूले ह्यधिष्ठाने सर्वे तज्जीविनो हताः ।
कथं नु शाखास्तिष्ठेरंश्छिन्नमूले वनस्पतौ ॥ १.१५३.२७ ॥
เมื่อรากและฐานถูกตัดขาด ทุกสิ่งที่อาศัยอยู่บนนั้นย่อมถูกสังหาร กิ่งก้านจะยืนอยู่ได้อย่างไร เมื่อรากของต้นไม้ถูกตัดขาดแล้ว
1.153.28
एकाग्रः स्यादविवृतो नित्यं विवरदर्शकः ।
राजन्नित्यं सपत्नेषु नित्योद्विग्नः समाचरेत् ॥ १.१५३.२८ ॥
พระราชาควรมีใจจดจ่อเพียงอย่างเดียว ไม่เปิดเผยตนเอง และเฝ้าดูช่องโหว่ของศัตรูอยู่เสมอ ข้าแต่พระราชา ควรดำเนินการด้วยความระแวดระวังต่อศัตรูคู่แข่งอยู่เสมอ
1.153.29
अग्न्याधानेन यज्ञेन काषायेण जटाजिनैः ।
लोकान्विश्वासयित्वैव ततो लुम्पेद्यथा वृकः ॥ १.१५३.२९ ॥
เมื่อได้สร้างความไว้วางใจจากผู้คนด้วยการก่อกองไฟศักดิ์สิทธิ์ การบูชายัญ จีวรสีน้ำฝาด ผมเกล้าเป็นมวย และหนังกวาง แล้วจึงควรปล้นสะดมพวกเขาเหมือนหมาป่า
1.153.30
अङ्कुशं शोचमित्याहुरर्थानामुपधारणे ।
आनाम्य फलितां शाखां पक्वं पक्वं प्रशातयेत् ॥ १.१५३.३० ॥
ตะขอและความบริสุทธิ์ กล่าวกันว่าเป็นวิธีรักษาทรัพย์สิน ควรดึงกิ่งที่มีผลดกลงมา แล้วเด็ดผลที่สุกแล้วทีละผลๆ
1.153.31
फलार्थोऽयं समारम्भो लोके पुंसां विपश्चिताम् ।
वहेदमित्रं स्कन्धेन यावत्कालस्य पर्ययः ॥ १.१५३.३१ ॥
ความพยายามนี้กระทำเพื่อผลไม้ ในโลกนี้ บรรดาผู้มีปัญญาควรแบกศัตรูไว้บนบ่าจนกว่าวงล้อของกาลเวลาจะหมุนเปลี่ยน
1.153.32
ततः प्रत्यागते काले भिन्द्याद्धृटमिवाश्मनि ।
अमित्रो न विमोक्तव्यः कृपणं बह्वपि ब्रुवन् ॥ १.१५३.३२ ॥
ต่อจากนั้น เมื่อเวลามาถึง ควรทุบศัตรูเหมือนหม้อดินบนก้อนหิน แม้เขาจะพร่ำขอความสงสารด้วยน้ำเสียงน่าเวทนาเพียงใด ก็ต้องไม่ปล่อยเขาไป
1.153.33
कृपा न तस्मिन्कर्तव्या हन्यादेवापकारिणम् ।
हन्यादमित्रं सान्त्वेन तथा दानेन वा पुनः ॥ १.१५३.३३ ॥
ไม่ควรแสดงความเมตตาต่อเขา ผู้ทำความผิดต้องถูกสังหารอย่างแน่นอน ศัตรูควรถูกสังหารด้วยการปลอบประโลม และอีกครั้งด้วยการให้ของกำนัล
1.153.34
तथैव भेददण्डाभ्यां सर्वोपायैः प्रशातयेत् ।
कथं सान्त्वेन दानेन भेदैर्दण्डेन वा पुनः ॥ १.१५३.३४ ॥
ในทำนองเดียวกัน ควรปราบศัตรูด้วยการแตกความสามัคคีและการลงโทษ ด้วยทุกวิถีทาง แต่จะทำอย่างไรด้วยการปลอบประโลม ด้วยการให้ของกำนัล ด้วยการแตกความสามัคคี หรือด้วยการลงโทษ
1.153.35
अमित्रः शक्यते हन्तुं तन्मे ब्रूहि यथातथम् ।
शृणु राजन्यथा वृत्तं वने निवसतः पुरा ॥ १.१५३.३५ ॥
ศัตรูอาจถูกสังหารได้อย่างไร ขอท่านจงบอกข้าพเจ้าให้ตรงตามความจริง ข้าแต่พระราชา จงฟังเรื่องที่เคยเกิดขึ้นในอดีตกับผู้ที่อาศัยอยู่ในป่า
1.153.36
जम्बुकस्य महाराज नीतिशास्त्रार्थदर्शिनः ।
अथ कश्चित्कृतप्रज्ञः शृगालः स्वार्थपण्डितः ॥ १.१५३.३६ ॥
ข้าแต่มหาราชา จงฟังเรื่องของจิ้งจอกตัวหนึ่งผู้เห็นความหมายแห่งคัมภีร์นิติศาสตร์ มีจิ้งจอกตัวหนึ่งมีปัญญาไวและเชี่ยวชาญในผลประโยชน์ของตน
1.153.37
सखिभिर्न्यवसत्सार्धं व्याघ्राखुवृकबभ्रुभिः ।
तेऽपश्यन्विपिने तस्मिन्बलिनं मृगयूथपम् ॥ १.१५३.३७ ॥
มันอยู่ร่วมกับเพื่อนๆ ได้แก่ เสือ หนู หมาป่า และจิ้งจอกสีน้ำตาล ในป่านั้น พวกมันได้เห็นจ่าฝูงกวางผู้แข็งแรงตัวหนึ่ง
1.153.38
अशक्ता ग्रहणे तस्य ततो मन्त्रममन्त्रयन् ।
असकृद्यतितो ह्येष हन्तुं व्याघ्र वने त्वया ॥ १.१५३.३८ ॥
เมื่อไม่อาจจับมันได้ พวกมันจึงปรึกษากัน ข้าแต่เสือ ท่านได้พยายามแล้วพยายามอีกในป่าเพื่อจะฆ่ามัน
1.153.39
युवा वै जवसंपन्नो बुद्धिशाली न शक्यते ।
मूषिकोऽस्य शयानस्य चरणौ भक्षयत्वयम् ॥ १.१५३.३९ ॥
มันยังหนุ่มและเปี่ยมด้วยความเร็ว อีกทั้งฉลาด จึงจับไม่ได้ ให้หนูกัดเท้าของมันขณะที่มันกำลังนอนหลับอยู่เถิด
1.153.40
अथैनं भक्षितैः पादैर्व्याघ्रो गृह्णातु वै ततः ।
ततो वै भक्षयिष्यामः सर्वे मुदितमानसाः ॥ १.१५३.४० ॥
เมื่อเท้าถูกกัดแล้ว จากนั้นให้เสือจับมันไว้ หลังจากนั้นพวกเราทุกตัวจะกินมันด้วยใจที่เปี่ยมสุข
1.153.41
जम्बुकस्य तु तद्वाक्यं तथा चक्रः समाहिताः ।
मूषिकाभक्षितैः पादैर्मृगं व्याघ्रोऽवधीत्तदा ॥ १.१५३.४१ ॥
พวกเขาทั้งหมดตั้งใจทำตามคำของสุนัขจิ้งจอก แล้วเสือก็ฆ่ากวางในตอนนั้น เพราะขาของมันถูกหนูกัดแทะไปแล้ว
1.153.42
दृष्ट्वैवाचेष्टमानं तु भूमौ मृगकलेवरम् ।
स्नात्वाऽऽगच्छत भद्रं वोरक्षामीत्याह जम्बुकः ॥ १.१५३.४२ ॥
เมื่อเห็นซากกวางดิ้นกระแดะอยู่บนพื้นดิน สุนัขจิ้งจอกจึงกล่าวว่า "พวกเจ้าไปอาบน้ำเถิด ขอให้โชคดี ข้าจะเฝ้าไว้เอง"
1.153.43
शृगालवचनात्तेऽपि गताः सर्वे नदीं ततः ।
स चिन्तापरमो भूत्वा तस्थौ तत्रैव जम्बुकः ॥ १.१५३.४३ ॥
ตามคำของสุนัขจิ้งจอก ทุกตัวก็พากันไปยังแม่น้ำ ส่วนสุนัขจิ้งจอกจมอยู่ในความคิดกังวลอย่างยิ่ง จึงยืนอยู่ตรงนั้นเอง
1.153.44
अथाजगाम पूर्वं तु स्नात्वा व्याघ्रो महाबलः ।
ददर्श जम्बुकं चैव चिन्ताकुलितमानसम् ॥ १.१५३.४४ ॥
ต่อมาเสือผู้มีกำลังมหาศาลอาบน้ำแล้วมาถึงก่อน และเห็นสุนัขจิ้งจอกที่จิตใจวุ่นวายด้วยความกังวล
1.153.45
किं शोचसि महाप्राज्ञ त्वं नो बुद्धिमतां वरः ।
अशित्वा पिशितान्यद्य विहरिष्यामहे वयम् ॥ १.१५३.४५ ॥
ท่านผู้มีปัญญายิ่ง ผู้ประเสริฐที่สุดในพวกเรา ท่านเศร้าโศกอะไรอยู่ วันนี้เราได้กินเนื้อแล้ว พวกเราจะได้ท่องเที่ยวไปอย่างสบายใจ
1.153.46
शृणु मे त्वं महाबाहो यद्वाक्यं मूषिकोऽब्रवीत् ।
धिग्बलं मृगराजस्य मयाद्यायं मृगो हतः ॥ १.१५३.४६ ॥
ท่านผู้มีแขนทรงพลัง จงฟังคำที่หนูกล่าวไว้เถิด "น่าอายจริงที่กำลังของราชาแห่งสิงโต วันนี้ข้าเองได้ฆ่ากวางตัวนี้แล้ว"
1.153.47
मद्बाहुबलमाश्रित्य तृप्तिमद्य गमिष्यति ।
तस्यैवं गर्जितं श्रुत्वा ततो भक्ष्यं न रोचये ॥ १.१५३.४७ ॥
อาศัยกำลังของแขนข้า วันนี้มันจะพอใจเอง เมื่อได้ยินเสียงคำโอ้อวดคำรามของมัน ข้าก็ไม่อยากกินอาหารนั้นอีกต่อไป
1.153.48
ब्रवीति यदि स ह्येवं काले ह्यस्मि प्रबोधितः ।
स्वबाहुबलमाश्रित्य हनिष्येऽहं वनेचरान् ॥ १.१५३.४८ ॥
ถ้ามันพูดอย่างนี้จริง ข้าก็ถูกปลุกให้ตื่นในเวลาอันควรแล้ว ข้าจะอาศัยกำลังแขนของตนเอง ฆ่าสัตว์ป่าที่อาศัยในป่า
1.153.49
खादिष्ये तत्र मांसानि इत्युक्त्वा प्रस्थितोवनम् ।
एतस्मिन्नेव काले तु मूषिकोऽप्याजगाम ह ॥ १.१५३.४९ ॥
เมื่อกล่าวว่า "ที่นั่นข้าจะกินเนื้อ" มันก็ออกเดินทางเข้าป่า ในขณะนั้นเองหนูก็มาถึงที่นั่นเช่นกัน
1.153.50
तमागतमभिप्रेक्ष्य शृगालोऽप्यब्रवीद्वचः ।
शृणु मीषिक भद्रं ते नकुलो यदिहाब्रवीत् ॥ १.१५३.५० ॥
เมื่อเห็นมันมาถึง สุนัขจิ้งจอกก็กล่าวคำเหล่านี้ "หนูเอ๋ย จงฟังเถิด ขอให้เจ้าโชคดี จงฟังสิ่งที่พังพอนกล่าวไว้ที่นี่"
1.153.51
मृगमांसं न खादेयं गरमेतन्न रोचते ।
मूषिकं भक्षयिष्यामि तद्भवाननुमन्यताम् ॥ १.१५३.५१ ॥
ข้าจะไม่กินเนื้อกวาง นี่เป็นพิษ ข้าไม่ชอบ ข้าจะกินหนู ขอให้ท่านอนุญาตเถิด
1.153.52
तच्छ्रुत्वा मूषिको वाक्यं संत्रस्तः प्रगतो बिलम् ।
ततः स्नात्वा स वै तत्र आजगाम वृको नपृ ॥ १.१५३.५२ ॥
เมื่อได้ยินคำนั้น หนูผู้หวาดกลัวก็วิ่งหนีเข้ารูของมัน จากนั้น ข้าแต่พระราชา หมาป่าอาบน้ำแล้วก็มาถึงที่นั่น
1.153.53
तमागतमिदं वाक्यमब्रवीज्जम्बुकस्तदा ।
मृगराजो हि संक्रुद्धो न ते साधु भविष्यति ॥ १.१५३.५३ ॥
เมื่อเห็นมันมาถึง สุนัขจิ้งจอกจึงกล่าวว่า "ราชาแห่งสัตว์ คือสิงโต กำลังโกรธมาก เรื่องนี้จะไม่ดีสำหรับท่านเลย"
1.153.54
सकलत्रस्त्विहायाति कुरुष्व यदनन्तरम् ।
एवं संचोदितस्तेन जम्बुकेन तदा वृकः ॥ १.१५३.५४ ॥
"จงมาที่นี่พร้อมภรรยาของท่าน แล้วทำสิ่งที่ควรทำต่อไปเถิด" หมาป่าถูกสุนัขจิ้งจอกกระตุ้นเช่นนั้น จึง
1.153.55
ततोऽवलुम्पनं कृत्वा प्रयातः पिशिताशनः ।
एतस्मिन्नेव काले तु नकुलोऽप्याजगाम ह ॥ १.१५३.५५ ॥
แล้วหมาป่าผู้กินเนื้อก็ปล้นชิงแล้วจากไป ในขณะนั้นเองพังพอนก็มาถึงเช่นกัน
1.153.56
तमुवाच महाराज नकुलं जम्बुको वने ।
स्वबाहुबलमाश्रित्य निर्जितास्तेऽन्यतो गताः ॥ १.१५३.५६ ॥
ข้าแต่มหาราชา ในป่า สุนัขจิ้งจอกกล่าวกับพังพอนว่า "พวกมันอาศัยกำลังแขนของตนเอง จึงถูกพิชิต และเมื่อถูกพิชิตแล้ว พวกมันก็ไปที่อื่น"
1.153.57
मम दत्वा नियुद्धं त्वं भुङ्क्ष्व मांसं यथेप्सितम् ।
मृगराजो वृकश्चैव बुद्धिमानपि मूषिकः ॥ १.१५३.५७ ॥
จงให้ข้าได้ต่อสู้กับเจ้า แล้วกินเนื้อตามที่ปรารถนาเถิด ราชาแห่งสัตว์ หมาป่า และแม้แต่หนูผู้ฉลาด ต่างก็ถูกพิชิตแล้ว
1.153.58
निर्जिता यत्त्वया वीरास्तस्माद्वीरतरो भवान् ।
न त्वयाप्युत्सहे योद्धुमित्युक्त्वा सोऽप्युपागमत् ॥ १.१५३.५८ ॥
"เพราะท่านได้พิชิตวีรบุรุษเหล่านั้นแล้ว ท่านจึงเป็นวีรบุรุษยิ่งกว่า ข้าไม่กล้าแม้แต่จะสู้กับท่าน" เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว พังพอนก็จากไปเช่นกัน
1.153.59
एवं तेषु प्रयातेषु जम्बुको हृष्टमानसः ।
खादति स्म तदा मांसमेकः सन्मन्त्रनिश्चयात्।
एवं समाचरन्नित्यं सुखमेधेत भूपतिः ॥ १.१५३.५९ ॥
เมื่อพวกมันจากไปดังนี้ สุนัขจิ้งจอกที่มีใจยินดีก็กินเนื้ออยู่เพียงตัวเดียว ด้วยความแน่วแน่ของคำปรึกษาอันดี ผู้ปกครองที่ประพฤติเช่นนี้เป็นนิตย์ ย่อมเจริญด้วยความสุข
1.153.60
भयेन भेदयेद्भीरुं शूरमञ्जलिकर्मणा ।
लुब्धमर्थप्रदानेन समं न्यूनं तथौजसा ॥ १.१५३.६० ॥
ควรแยกผู้ขี้ขลาดด้วยความกลัว แยกผู้กล้าด้วยการประนมมือ แยกผู้โลภด้วยการให้ทรัพย์ และแยกผู้เสมอกันหรือผู้อ่อนแอกว่าด้วยกำลัง
1.153.61
एवं ते कथितं राजन् शृणु चाप्यपरं तथा ॥ १.१५३.६१ ॥
เรื่องนี้ได้ถูกเล่าให้ท่านฟังแล้ว ข้าแต่พระราชา จงฟังอีกเรื่องหนึ่งที่คล้ายกันด้วยเถิด
1.153.62
पुत्रः सखा वा भ्राता वा पिता वा यदि वा गुरुः ।
रिपुस्यानेषु वर्तन्तो हन्तव्या भूतिमिच्छता ॥ १.१५३.६२ ॥
ไม่ว่าจะเป็นบุตร มิตรสหาย พี่น้อง บิดา หรือครูอาจารย์ ผู้ที่ยืนอยู่ในฐานะของศัตรู ผู้ที่ปรารถนาความเจริญรุ่งเรืองพึงฆ่าเสีย
1.153.63
शपथेनाप्यरिं हन्यादर्थदानेन वा पुनः ।
विषेण मायया वापि नोपेक्षेते कथंचन।
उभौ चेत्संशयोपेतौ श्रद्धवांस्तत्र वर्धते ॥ १.१५३.६३ ॥
อาจฆ่าศัตรูด้วยการสาบาน หรือด้วยการให้ทรัพย์สิน หรือด้วยยาพิษหรือด้วยอุบาย ไม่ควรละเลยเขาโดยประการใดเลย ถ้าทั้งสองฝ่ายยังเต็มไปด้วยความสงสัย ผู้ที่เชื่อถือย่อมเจริญรุ่งเรืองในที่นั้น
1.153.64
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः ।
उत्पथं प्रतिपन्नस्य न्याय्यं भवति शासनम् ॥ १.१५३.६४ ॥
แม้ครูอาจารย์ที่หยิ่งยโส ไม่รู้ว่าควรทำหรือไม่ควรทำ และได้หลงออกจากหนทางอันถูกต้อง การลงโทษย่อมชอบธรรมแก่เขา
1.153.65
क्रुद्धोऽप्यक्रुद्धरूपः स्यात्स्मितपूर्वाभिभाषिता ।
न चैनं क्रोधसंदीप्तं विद्यात्कश्चित्कथंचन।
न चाप्यन्यमपध्वंसेत्कदाचित्कोपसंयुतः ॥ १.१५३.६५ ॥
แม้โกรธ ก็พึงแสดงท่าทางเหมือนไม่โกรธ และพูดด้วยรอยยิ้มก่อน อย่าให้ผู้ใดรู้ว่าเขากำลังลุกโชนด้วยความโกรธ และแม้เต็มไปด้วยความกริ้ว ก็ไม่ควรทำลายผู้อื่นเลย
1.153.66
प्रहरिष्यन्प्रियं ब्रूयात्प्रहरन्नपि भारत ।
प्रहृत्य च प्रियं ब्रूयाच्छोचन्निव रुदन्निव ॥ १.१५३.६६ ॥
ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายภรต ผู้กำลังจะประหารพึงพูดคำที่น่ารัก แม้ขณะประหารก็พึงพูดด้วยถ้อยคำอ่อนหวาน เมื่อประหารแล้วพึงพูดคำน่ารัก ราวกับเศร้าโศก ราวกับร่ำไห้
1.153.67
आश्वासयेच्चापि परं सान्त्वधर्मार्थवृत्तिभिः ।
अथ तं प्रहरेत्काले तथा विचलितं पथि ॥ १.१५३.६७ ॥
พึงปลอบโยนอีกฝ่ายด้วยถ้อยคำอ่อนโยน ด้วยธรรม ทรัพย์ และการปฏิบัติ แล้วเมื่อถึงเวลาอันควร จึงประหารเขาเมื่อเขาซวนเซออกจากทาง
1.153.68
अपि घोरापराधस्य धर्ममाश्रित्य तिष्ठतः ।
स हि प्रच्छाद्यते दोषः शैलो मेघैरिवासितैः ॥ १.१५३.६८ ॥
แม้ผู้ที่กระทำความผิดร้ายแรง หากยืนอยู่บนธรรม โทษของเขาย่อมถูกปกปิด ดุจภูเขาที่ถูกเมฆดำบดบัง
1.153.69
यः स्यादनुप्राप्तवधस्तस्यागारं प्रदीपयेत् ।
अधनान्नास्तिकांश्चोरान्विषकर्मसु योजयेत् ॥ १.१५३.६९ ॥
ผู้ใดสมควรถูกประหาร พึงจุดไฟเผาเรือนของเขา และพึงให้คนจน คนไม่มีศรัทธา และโจร ทำงานเกี่ยวกับยาพิษ
1.153.70
प्रत्युत्थानासनाद्येन संप्रदानेन केनचित् ।
अतिविश्रब्धघाती स्यात्तीक्ष्णंदष्ट्रो निमग्नकः ॥ १.१५३.७० ॥
ด้วยการลุกขึ้นต้อนรับ การจัดที่นั่ง หรือด้วยการให้สิ่งใดสิ่งหนึ่ง ผู้นั้นพึงเป็นผู้ฆ่าคนที่ไว้วางใจอย่างสนิทใจ มีเขี้ยวแหลมคม ซ่อนตัวอยู่ดุจงูใต้น้ำ
1.153.71
अशङ्कितेभ्यः शङ्केत शङ्कितेभ्यश्च सर्वशः ।
अशङ्क्याद्भयमुत्पन्नमपि मूलं निकृन्तति ॥ १.१५३.७१ ॥
พึงระวังแม้ผู้ที่ไม่น่าสงสัย และพึงระวังทุกทางต่อผู้ที่น่าสงสัย ความกลัวที่เกิดจากสิ่งที่ไม่คาดคิดย่อมตัดแม้รากเหง้า
1.153.72
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् ।
विश्वासाद्भयमुत्पन्नं मूलान्यपि निकृन्तति ॥ १.१५३.७२ ॥
ไม่ควรไว้วางใจผู้ที่ไม่น่าไว้วางใจ และไม่ควรไว้วางใจมากเกินไปแม้ผู้ที่น่าไว้วางใจ ความกลัวที่เกิดจากความไว้วางใจย่อมตัดแม้รากเหง้า
1.153.73
चारः सुविहितः कार्य आत्मनश्च परस्य वा ।
पाषण्डांस्तापसादींश्च परराष्ट्रेषु योजयेत् ॥ १.१५३.७३ ॥
ควรตั้งจารชนที่จัดวางไว้ดีแล้วไว้ทั้งในแว่นแคว้นของตนและของผู้อื่น และควรส่งนักบวชนอกรีต ฤๅษีตบะ และผู้คล้ายกันไปอยู่ในแว่นแคว้นของต่างประเทศ
1.153.74
उद्यानेषु विहारेषु देवतायतनेषु च ।
पानागारेषु रथ्यासु सर्वतीर्थेषु चाप्यथ ॥ १.१५३.७४ ॥
ในสวนสาธารณะ ในที่พักผ่อนหย่อนใจ ในวัดของเหล่าเทพ ในโรงเหล้า ในถนน และในท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์ทั้งปวงด้วยเช่นกัน
1.153.75
चत्वरेषु च कूपेषु पर्वतेषु वनेषु च ।
समवायेषु सर्वेषु सरित्सु च विचारयेत् ॥ १.१५३.७५ ॥
ที่ทางแยก ที่บ่อน้ำ บนภูเขา ในป่า ในที่ประชุม และบนแม่น้ำทั้งปวง ควรเฝ้าสังเกต
1.153.76
वाचा भृशं विनीतः स्याद्धृदयेन तथा क्षुरः ।
स्मितपूर्वाभिभाषी स्यात्सृष्टो रौद्रस्य कर्मणः ॥ १.१५३.७६ ॥
จงถ่อมตนอย่างยิ่งในวาจา แต่ภายในใจให้คมดุจใบมีด พึงพูดโดยเริ่มด้วยรอยยิ้ม และถูกส่งไปทำการอันโหดร้าย
1.153.77
अञ्जलिः शपथः सान्त्वं शिरसा पादवन्दनम् ।
आशाकरणमित्येवं कर्तव्यं भूतिमिच्छता ॥ १.१५३.७७ ॥
การประนมมือ การสาบาน ถ้อยคำปลอบโยน การก้มศีรษะแตะเท้า และการให้ความหวัง ผู้ปรารถนาความเจริญรุ่งเรืองพึงกระทำดังนี้
1.153.78
सुपुष्पितः स्यादफलः फलवान्स्याद्दुरारुहः ।
आमः स्यात्पक्वसङ्काशो नच जीर्येत कर्हिचित् ॥ १.१५३.७८ ॥
พึงเป็นเหมือนต้นไม้ที่ออกดอกบานสะพรั่งแต่ไม่มีผล หรือมีผลแต่ปีนขึ้นยาก พึงดูเหมือนสุกทั้งที่ยังดิบ และไม่พึงเสื่อมทรามเลยสักครั้ง
1.153.79
त्रिवर्गे त्रिविधा पीडा ह्यनुबन्धास्तथैव च ।
अनुबन्धाः शुभा ज्ञेयाः पीडास्तु परिवर्जयेत् ॥ १.१५३.७९ ॥
ในไตรวรรค มีความทุกข์สามประการ และผลที่ตามมาก็เป็นเช่นนั้นด้วย ผลที่ตามมาอันเป็นมงคลพึงรู้ไว้ ส่วนความทุกข์พึงหลีกเลี่ยง
1.153.80
धर्मं विचरतः पीडा सापि द्वाभ्यां नियच्छति ।
अर्थं चाप्यर्थलुब्धस्य कामं चातिप्रवर्तिनः ॥ १.१५३.८० ॥
ความทุกข์ของผู้ดำเนินตามธรรมก็ถูกควบคุมด้วยสองสิ่งเช่นกัน คือ สำหรับผู้โลภในทรัพย์ ด้วยทรัพย์ และสำหรับผู้ที่หมกมุ่นในกามเกินขอบเขต ด้วยกาม
1.153.81
अगर्वितात्मा युक्तश्च सान्त्वयुक्तोऽनसूयिता ।
अवेक्षितार्थः शुद्धात्मा मन्त्रयीत द्विजैः सहा ॥ १.१५३.८१ ॥
ผู้ที่ไม่มีมานะในตน มีการควบคุมตน มีความอ่อนโยนและการปลอบประโลม ไม่อิจฉาริษยา พิจารณาเรื่องราวให้ถ่องแท้ และมีจิตบริสุทธิ์ ควรปรึกษาหารือกับทวิชาติ
1.153.82
कर्मणा येन केनैव मृदुना दारुणेन च ।
उद्धरेद्दीनमात्मानं समर्थो धर्ममाचरेत् ॥ १.१५३.८२ ॥
ไม่ว่าจะด้วยการกระทำใดก็ตาม อ่อนโยนหรือรุนแรง ควรยกตนที่ต่ำต้อยขึ้น ผู้มีความสามารถควรประพฤติธรรม
1.153.83
न संशयमनारुह्य नरो भद्राणि पश्यति ।
संशयं पुनरारुह्य यदि जीवति पश्यति ॥ १.१५३.८३ ॥
คนที่ไม่กล้าเสี่ยงเข้าสู่ความไม่แน่นอน ย่อมไม่เห็นโชคดี แต่ผู้ที่กล้าเสี่ยงเข้าสู่ความไม่แน่นอนและรอดชีวิต ย่อมได้เห็น
1.153.84
यस्य बुद्धिः परिभवेत्तमतीतेन सान्त्वयेत् ।
अनागतेन दुर्बुद्धिं प्रत्युत्पन्नेन पण्डितम् ॥ १.१५३.८४ ॥
ผู้ที่ปัญญาถูกทำให้สับสน ควรปลอบด้วยอดีต ผู้โง่เขลาควรปลอบด้วยอนาคต และผู้ฉลาดควรปลอบด้วยปัจจุบัน
1.153.85
योऽरिणा सह सन्धाय शयीत कृतकृत्यवत् ।
स वृक्षाग्रे यथा सुप्तः पतितः प्रतिबुध्यते ॥ १.१५३.८५ ॥
ผู้ที่ทำสัญญาสงบศึกกับศัตรูแล้วนอนหลับเหมือนงานของตนสำเร็จแล้ว ย่อมตื่นขึ้นเหมือนคนที่หลับบนยอดไม้แล้วตกลงมา
1.153.86
मन्त्रसंवरणे यत्नः सदा कार्योऽनसूयता ।
आकारमभिरक्षेत चारेणाप्यनुपालितः ॥ १.१५३.८६ ॥
ควรพยายามรักษาความลับของการปรึกษาหารืออยู่เสมอ โดยไม่อิจฉาหรือจับผิดผู้อื่น แม้ได้รับการคุ้มกันจากสายลับ ก็ควรรักษาท่าทีภายนอกของตนไว้ด้วย
1.153.87
न रात्रौ मन्त्रयेद्विद्वान्न च कैश्चिदुपासितः ।
प्रासादाग्रे शिलाग्रे वा विशाले विजनेपि वा ॥ १.१५३.८७ ॥
ผู้มีปัญญาไม่ควรปรึกษาหารือในเวลากลางคืน ไม่ควรเมื่อมีผู้ใดคอยสังเกต ไม่ควรบนยอดปราสาท บนยอดหิน ในที่กว้าง หรือแม้ในที่เปลี่ยว
1.153.88
समन्तात्तत्र पश्यद्भिः सहाप्तैरेव मन्त्रयेत् ।
नैव संवेशयेत्तत्र मन्त्रवेश्मनि शारिकाम् ॥ १.१५३.८८ ॥
ที่นั่นควรปรึกษาหารือเฉพาะกับผู้ที่เชื่อใจได้ซึ่งคอยเฝ้าดูโดยรอบ และไม่ควรให้นกเมนามาเข้าในห้องประชุมปรึกษาแม้แต่ตัวเดียว
1.153.89
शुकान्वा शारिका वापि बालमूर्खजडानपि ।
प्रविष्टानपि निर्वास्य मन्त्रयेद्धार्मिकैर्द्विजैः ॥ १.१५३.८९ ॥
นกแก้วหรือนกเมนา เด็ก คนโง่เขลา และคนทึ่ม แม้จะเข้ามาแล้ว ก็ควรให้ออกไปเสียก่อนจะปรึกษาหารือกับพราหมณ์ผู้ประพฤติธรรม
1.153.90
नीतिज्ञैर्न्यायशास्त्रज्ञैरितिहासे सुनिष्ठितैः ।
रक्षां मन्त्रस्य निश्छिद्रां मन्त्रान्ते निश्चयेत्स्वयम् ॥ १.१५३.९० ॥
ควรปรึกษาหารือกับผู้รู้นีติ ผู้รู้ศาสตร์แห่งความยุติธรรม และผู้ที่ตั้งมั่นในอิติหาสะ ควรรักษาการคุ้มกันความลับให้ไม่มีช่องโหว่ และเมื่อสิ้นการปรึกษาแล้ว ควรตัดสินใจด้วยตนเอง
1.153.91
वीरोपवर्णितात्तस्माद्धर्मार्थाभ्यामथात्मना ।
एकेन वाथ विप्रेण ज्ञातबुद्धिर्विनिश्चयेत् ॥ १.१५३.९१ ॥
ดังนั้น ตามที่วีรบุรุษสรรเสริญไว้ ด้วยธรรมและทรัพย์ หรือด้วยตนเอง หรือกับพราหมณ์เพียงคนเดียวที่รู้ปัญญาของตน ควรตัดสินใจให้มั่นคง
1.153.92
तृतीयेन न चान्येन व्रजेन्निश्चयमात्मवान् ।
षट्कर्णश्छिद्यते मन्त्र इति नीतिषु पठ्यते ॥ १.१५३.९२ ॥
ผู้ที่ควบคุมตนได้ไม่ควรตัดสินใจกับบุคคลที่สาม หรือกับผู้อื่น ในคัมภีร์นีติมีกล่าวไว้ว่า การปรึกษาที่ถึงหกหู ย่อมแตกหัก
1.153.93
निःसृतो नाशयेन्मन्त्रो हस्तप्राप्तामपि श्रियम् ।
स्वमतं च परेषां च विचार्य च पुनःपुनः।
गुणवद्वाक्यमादद्यान्नैव तृप्येद्विचक्षणः ॥ १.१५३.९३ ॥
ความลับที่หลุดออกไปย่อมทำลายแม้โชคลาภที่มาอยู่ในมือ หลังจากพิจารณาความเห็นของตนและของผู้อื่นซ้ำแล้วซ้ำอีก ควรรับเฉพาะถ้อยคำที่มีคุณค่า ผู้มีปัญญาไม่ควรพอใจด้วยความคิดของตนเพียงลำพัง
1.153.94
नाच्छित्वा परमर्माणि नाकृत्वा कर्म दारुणम् ।
नाहत्वा मत्स्यघातीव प्राप्नोति महतीं श्रियम् ॥ १.१५३.९४ ॥
หากไม่ตัดจุดสำคัญของศัตรู ไม่กระทำการอันโหดร้าย และไม่ฆ่าเหมือนพรานปลา ย่อมไม่ได้รับโชคลาภอันยิ่งใหญ่
1.153.95
कर्शितं व्याधितं क्लिन्नमपानीयमघासकम् ।
परिविश्वस्तमन्दं च प्रहर्तव्यमरेर्बलम् ॥ १.१५३.९५ ॥
กองทัพของศัตรูเมื่ออ่อนล้า ป่วยไข้ เปียกชื้น ขาดน้ำ ไม่มีอาหาร นอนอย่างทุกข์ทรมาน เชื่อใจอย่างเต็มที่และเซื่องซึม ควรโจมตี
1.153.96
नार्थिकोऽर्थिनमभ्येति कृतार्थे नास्ति सङ्गतम् ।
तस्मात्सर्वाणि साध्यानि सावशेषाणि कारयेत् ॥ १.१५३.९६ ॥
ผู้แสวงหาทรัพย์ไม่เข้าหาผู้แสวงหาทรัพย์อีกคน และผู้ที่บรรลุจุดหมายแล้วก็ไม่มีความเกี่ยวข้องกับใคร ดังนั้น ทุกภารกิจควรทำให้สำเร็จโดยเหลือบางส่วนไว้
1.153.97
संग्रहे विग्रहे चैव यत्नः कार्योऽनसूयता ।
उत्साहश्चापि यत्नेन कर्तव्यो भूतिमिच्छता ॥ १.१५३.९७ ॥
ทั้งในการรวบรวมกำลังและในการทำสงคราม ควรพยายามโดยไม่อิจฉาริษยา ผู้ปรารถนาความเจริญรุ่งเรืองก็ควรรักษาความกระตือรือร้นไว้ด้วยความพยายาม
1.153.98
नास्य कृत्यानि बुध्येरन्मित्राणि रिपवस्तथा ।
आरब्धान्येव पश्येरन्सुपर्यवसितान्यपि ॥ १.१५३.९८ ॥
กิจการของเขาไม่ควรให้มิตรหรือศัตรูรู้ ควรให้เห็นเพียงสิ่งที่เริ่มทำไว้ แม้จะดำเนินไปจนสำเร็จเรียบร้อยแล้วก็ตาม
1.153.99
भीतवत्संविधातव्यं यावद्भयमनागतम् ।
आगतं तु भयं दृष्ट्वा प्रहर्तव्यमभीतवत् ॥ १.१५३.९९ ॥
ตราบใดที่อันตรายยังไม่มาถึง ควรทำตัวเหมือนผู้หวาดกลัว แต่เมื่ออันตรายมาถึงและเห็นแล้ว ควรโจมตีเหมือนผู้ไม่หวาดกลัว
1.153.100
दैवेनोपहतं शत्रुमनुगृह्णाति यो नरः ।
स मृत्युमुपगृह्णाति गर्भमश्वतरी यथा ॥ १.१५३.१०० ॥
ผู้ใดเมตตาศัตรูที่ถูกโชคชะตาทำให้ล้มลง ผู้นั้นย่อมกอดความตายไว้ ดังแม่ล่อที่กอดลูกของตนเองไว้จนนำไปสู่ความตาย
1.153.101
अनागतं हि बुध्येत यच्च कार्यं पुरः स्थितम् ।
न तु बुद्धिक्षयात्किंचिदतिक्रामेत्प्रयोजनम् ॥ १.१५३.१०१ ॥
ผู้รอบคอบควรรู้ล่วงหน้าถึงสิ่งที่ยังมาไม่ถึงและกิจที่ตั้งอยู่เบื้องหน้า แต่เมื่อปัญญาเสื่อมไป ก็ไม่ควรปล่อยให้จุดหมายใดหลุดลอยไป
1.153.102
उत्साहश्चापि यत्नेन कर्तव्यो भूतिमिच्छता ।
विभज्य देशकालौ च दैवं धर्मादयस्त्रयः।
नैःश्रेयसौ तु तौ ज्ञेयौ देशकालाविति स्थितिः ॥ १.१५३.१०२ ॥
ผู้ปรารถนาความเจริญรุ่งเรืองพึงเพียรพยายามรักษาความฮึกเหิมไว้ด้วย พึงพิจารณาสถานที่และกาลเวลา โชคชะตา และธรรมะทั้งสามประการ โดยแยกแยะให้ชัดเจน สถานที่และกาลเวลานั้นพึงรู้ว่าเป็นสิ่งนำมาซึ่งความผาสุกสูงสุด นี่คือคำสอนที่มั่นคง
1.153.103
तालवत्कुरुते मूलं बालः शत्रुरुपेक्षितः ।
गहनेऽग्निरिवोत्सृष्टः क्षिप्रं संजायते महान् ॥ १.१५३.१०३ ॥
เหมือนต้นตาลที่แตกรากลงดิน ศัตรูตัวเล็กที่ถูกปล่อยปละละเลยก็หยั่งรากลึก เหมือนไฟที่ถูกปล่อยเข้าไปในป่าทึบ มันจะเติบใหญ่อย่างรวดเร็ว
1.153.104
अग्निस्तोकमिवात्मानं सन्धुक्षयति यो नरः ।
स वर्धमानो ग्रसते महान्तमपि संचयम् ॥ १.१५३.१०४ ॥
ผู้ใดที่ปลุกตนเองให้ลุกโชนดังประกายไฟ ผู้นั้นเมื่อเติบใหญ่ขึ้น ย่อมกลืนกินแม้กองทรัพย์ที่ใหญ่โตได้
1.153.105
आदावेव ददानीति प्रियं ब्रूयान्निरर्थकम् ॥ १.१५३.१०५ ॥
ตั้งแต่แรกเริ่ม พึงกล่าวถ้อยคำที่น่าชื่นใจว่า "เราจะให้" แต่ถ้อยคำนั้นก็ไม่มีจุดหมายแท้จริง
1.153.106
आशां कालवतीं कुर्यात्कालं विघ्नेन योजयेत् ।
विघ्नं निमित्ततो ब्रूयान्निमित्तं वाऽपि हेतुतः ॥ १.१५३.१०६ ॥
พึงทำให้ความหวังผูกพันกับกาลเวลา พึงเชื่อมกาลเวลาเข้ากับอุปสรรค พึงกล่าวถึงอุปสรรคด้วยข้ออ้าง และกล่าวข้ออ้างด้วยเหตุผล
1.153.107
क्षुरो भूत्वा हरेत्प्राणान्निशितः कालसाधनः ।
प्रतिच्छन्नो लोमहारी द्विषतां परिकर्तनः ॥ १.१५३.१०७ ॥
เหมือนมีดโกนที่คมกริบ เป็นเครื่องมือของกาลเวลา แอบซ่อนอยู่ ทำให้ขนร่วง ตัดศัตรูรอบด้านให้ขาดสะบั้น และพรากลมหายใจของพวกเขาไป
1.153.108
पाण्डवेषु यथान्यायमन्येषु च कुरूद्वह ।
वर्तमानो न मज्जेस्त्वं तथा कृत्यं समाचर ॥ १.१५३.१०८ ॥
โอ้ยอดของกุรุ เมื่อปฏิบัติต่อบรรดาปาณฑพและผู้อื่นโดยชอบธรรม อย่าจมดิ่งลงไปเลย จงปฏิบัติหน้าที่ของตนเช่นนั้นเถิด
1.153.109
सर्वकल्याणसंपन्नो विशिष्ट इति निश्चयः ।
तस्मात्त्वं पाण्डुपुत्रेभ्यो रक्षात्मानं नराधिप ॥ १.१५३.१०९ ॥
ผู้ที่ประกอบด้วยความดีงามทั้งปวงและโดดเด่นกว่าใคร นี่คือสิ่งที่แน่นอน ดังนั้น โอ้จอมคน พระองค์จงคุ้มครองตนเองจากบุตรของปาณฑุเถิด
1.153.110
भ्रातृव्या बलवन्तस्ते पाण्डुपुत्रा नराधिप ।
पश्चात्तापो यथा न स्यात्तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ १.१५३.११० ॥
โอ้จอมคน บรรดาลูกพี่ลูกน้องของพระองค์ บุตรของปาณฑุ ล้วนมีกำลังมาก จงวางนโยบายเถิด เพื่อมิให้เกิดความเสียใจในภายหลัง
1.153.111
एवमुक्त्वा संप्रतस्थे कणिकः स्वगृहं ततः ।
धृतराष्ट्रोऽपि कौरव्यः शोकार्तः समपद्यत ॥ १.१५३.१११ ॥
ครั้นกล่าวดังนี้แล้ว กณิกะก็ออกเดินทางกลับไปยังบ้านของตน ส่วนธฤตราษฎร์ ผู้สืบเชื้อสายแห่งกุรุ ก็จมอยู่ในความโศกเศร้า